สำเนาของ สำเนาของ ต้นจามจุรี (1)

กิจกรรมส่งเสริมการอ่านออนไลน์




เรื่อง "พฤกษาน่ารู้"



ห้องสมุดประชาชนอำเภอแม่แตง

ความหมาย

พฤกษศาสตร์ (Botany) เป็นสาขาวิชาหนึ่งของชีววิทยา ซึ่งศึกษาเกี่ยวกับเรื่องราว
ต่างๆ เช่น โนโครงสร้าง ส่วนประกอบหน้าที่ของเซลล์ ราก ลำต้น ใบ ดอก ผล และ

เมล็ด และกระบวนการต่าง ๆ เพื่อการดำรงชีพของพืช

ต้นรวงผึ้ง


ลักษณะ Characteristics

ไม้ต้นขนาดเล็ก สูงได้ถึง 5 ม. เรือนยอดเป็นพุ่มทึบ ใบเป็นใบเดี่ยว
รูปรีแกมขอบขนาน กว้าง 1.5-3


ซม. ยาว 4-9 ซม. โคนใบสอบเบี้ยว ปลายใบแหลม เส้นใบออกจากโคนใบ 3 เส้น ชัดเจน ดอกสี

เหลืองเข้ม กลิ่นหอม ออกเป็นช่อแน่นตามซอกใบ กลีบรองดอกเชื่อมกันเป็นรูปถ้วย ปลายแยกเป็น 5
แฉกคล้ายรูปดาว ขนาดผ่าศูนย์กลาง 1.2-1.5 ซม. ไม่มีกลีบดอก เกสรผู้จำนวนมาก ผลเป็นผลแห้ง

ทรงกลม ขนาด 0.5-1 ซม. มีกลีบรองดอกติดอยู่

ชื่อวิทยาศาสตร์ Schoutenia glomerata ssp. Peregrina (Craib) Roekm.& Hartono
Scientific name

ชื่อวงศ์ TILIACEAE
Family name
สรรพคุณ

Uses ไม้ต้น มีเนื้อไม้แข็ง น้ำหนักดี นิยมนำไปสร้างบ้าน ทำเฟอร์นิเจอร์ และอุปกรณ์
and Utiliza
tion
ทางก
ารเกษตร เช่น ล้อเกวียน เป็นต้น




แหล่งอ้างอิง : ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์

หางนกยูง


ลักษณะ Characteristics

ไม้พุ่ม สูง 1-2.5 เมตร ทรงพุ่มกลม กิ่งก้านมีหนาม ใบ เป็นใบปร
ะกอบแบบขนนกสองชั้น ออก

สลับ ใบย่อย 6-12 คู่ รูปขอบขนานหรือรูปไข่กลับ โคนเบี้ยว กว้าง 0.6-1 ซม. ยาว 1-2.5 ซม.

ดอก มีหลายสี ได้แก่ เหลือง แดง ส้ม ชมพู ออกเป็นช่อ กลีบดอก 5 กลีบ ขนาดไม่เท่ากัน เมื่อ

บานขนาดผ่าศูนย์กลาง 4 ซม. เกสรผู้ 10 อัน ผล เป็นฝักแบน กว้าง 1.5-2 ซม. ยาว 10-12 ซม.

เมื่อแก่แตกมี 8-10 เมล็ด

ชื่อวิทยาศาสตร์ Caesalpinia pulcherrima (Linn.) Swartz
Scientific name


ชื่อวงศ์ CAESALPINIACEAE
Family name
สรรพคุณ
ดอกหางนกยูงสีเหลืองสามารถนำมาต้มกับน้ำ แล้วใช้อมเพื่อบรรเทาอาการปวด
Uses and Utiliza
tion ฟันได้ รากมีรสเฝื่อน นำมาต้มหรือฝนกินเป็นยาแก้วัณโรคในระยะที่สาม (การนำ

มาใช้เ
ป็นยาโดยส่วนใหญ่แล้วจะใช้ต้นที่มีดอกสีแดง) (รากของต้นดอกแดง)เมล็ด

มต้ีนสรดรอ
พกคแุณดงเ)ป็นรยาากถม่ีาสยรพรยพาคธุิณรเาป็กนใยช้าปแรกุ้งบเปว็มนยาขับประจำเดือนของสตรี (รากของ

มะม่วง

ลักษณะ Characteristics

ไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบขนาดกลาง มีอายุประมาณ 10-20 ปี ลำต้น
สูงประมาณ 15-20 เมตร ลำต้นแตกกิ่ง

ตั้งแต่ระดับต่ำ เป็นทรงพุ่มกลม กิ่งหลัก และกิ่งแขนงมีมาก เปลือกลำต้นมีสีดำอมเทาใบมีก้านใบสีเขียว

ยาวประมาณ 3-6 เซนติเมตร ใบมีรูปหอก โคนใบมน ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ มีรูปทรงค่อนข้างกลม

มีขนาดเล็กถึงปานกลาง ขนาดผลประมาณ 3.5-5 เซนติเมตร ยาวประมาณ 5-8 เซนติเมตร น้ำหนัก

ประมาณ 200 – 300 กรัม/ผล เปลือกผลบาง ประมาณ 0.12 เซนติเมตร
ชื่อวิทยาศาสตร์
Scientific name Mangifera indica L.

ชื่อวงศ์ Anacardiaceae
Family name
สรรพคุณ

มะม่วงมีวิตามินเอ วิตามินซี ซึ่งมีส่วนช่วยบำรุงผิวพรรณให้เปล่งปลั่งสดใสช่วย
Uses and Utiliza
tion บำรุงและรักษาสายตา เพราะอุดมไปด้วยวิตามินเอและเบตาแคโรทีน ช่วยรักษา
อา
การเยื่อปากอักเสบ จมูกอักเสบ ด้วยการใช้เปลือกของลำต้นมะม่วงมาต้มรับ

ปมะร
มะ่ทวางนเปเ็ปนลตืัอวกช่ตว้นยสมำะหม่รวับงกนารำยม่อายต้อมาเอหาานร้แำดลื่มะเผชา่วผยลแากญ้ไขพ้ตลััวงรง้าอนน ไฟเบอร์จาก

เงาะ

ลักษณะ Characteristics

เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง แตกกิ่งก้าน ใบ เป็นใบประกอบรูปขนน
ก ใบย่อยรูปโค้ง หรือรูปไข่กลับ

ดอก ออกช่อที่ปลายยอด เป็นกลุ่มย่อย ช่อดอกมีกิ่ง แขนง ดอกย่อยออกเป็นกลุ่ม ดอกมีสีนวล

อ่อน ๆ ผล รูปร่างกลมรี มีขนยาว เมื่อยังไม่สุกขนและ ผิวมีสีเขียว เมื่อสุกบางพันธุ์ผิวผลและขน

มีสีแดง บางพันธุ์ผิวผลแดงขนมีสีเขียว อมเหลือง เนื้อสีขาวมีรสหวาน หรือหวาน อมเปรี้ยว

เมล็ดเป็นรูปขอบชนวน คลุมด้วย เนื้อเยื่อใสสีขาว

ชื่อวิทยาศาสตร์ Nephelium lappaceum L.
Scientific name
ชื่อวงศ์ SAPINDACEAE
Family name


สรรพคุณ
เงาะมีส่วนช่วยบำรุงผิวพรรณให้เปล่งปลั่งสดใสช่วยรักษาอาการอักเสบในช่อง
Uses and Utiliza
tion ปากช่วยแก้อาการท้องร่วงรุนแรงอย่างได้ผลเงาะช่วยรักษาโรคบิด ท้องร่วง
ปใ้ชอ้เงป

็กนันยแามแลก้งอักยเัสบบยั้งกช่าวรยเฆจ่าริเญชื้เอติแบบโคตทขีเอรีงยจุลมิีนสทารรียแ์ทในช้นทินำเป(็tนannin) ช่วย

ยารักษาโรค

ต้นโพธิ์

ลักษณะ Characteristics
เป็นไม้ผลัดใบหรือไม่ผลัดใบ กึ่งอิงอาศัย (hemi-ephiphyte) ต้นที่ขึ้น
เดี่ยวๆ มักจะเกิดจากการปลูก สูง

ได้ประมาณ 35 เมตร หูใบยาว 0.5-1 ซม. หลุดร่วงง่าย ใบเดี่ยวเรียงเวียนสลับ ใบรูปไข่กว้างหรือรูป
หัวใจ ยาว 5-25 ซม. ปลายใบยาวคล้ายหาง โคนใบตัดหรือรูปหัวใจ แผ่นใบเกลี้ยงทั้งสองด้าน ก้าน
ใบยาว 2.5-12 ซม. ดอก (figs) ออกเดี่ยวหรือเป็นคู่ตามซอกใบ ไร้ก้าน มีใบประดับเล็กที่โคน ฐาน
ดอกทรงกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 1-1.5 ซม.

ชื่อวิทยาศาสตร์ Ficus religiosa Linn
Scientific name

ชื่อวงศ์ MORACEAE
Family name

สรรพคุณ
ใบมีสรรพคุณช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ด้วยการนำใบแก่ 1 กำมือ นำมาต้ม

Uses and Utiliza
tion กับน้ำ 3 แก้ว ใช้แบ่งกินก่อนอาหารเช้าและเย็น ผลมีสรรพคุณเป็นยาแก้โรค

หัวใจ
เเละยาช่วยขับพิษ เมล็ดใช้เป็นยาลดไข้ ใบมีสรรพคุณเป็นยาแก้ไข้จับสั่น

เรื้อรัง

ต้นจามจุรี

ลักษณะ Char
acteristics

ไม้ต้น สูง ๑๐ - ๒๐ เมตร ใบประกอบแบบขนนกสองชั้น เรีย
งสลับ ใบประกอบย่อย ๒ - ๕ คู่ ใบ

ย่อย ๒ - ๑๐ ใบ รูปรี รูปไข่ หรือสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนเบี้ยว โคนใบกลมหรือตัดเบี้ยว ปลายใบมน
กลม ช่อดอกแบบช่อเชิงหลั่น ออกบริเวณซอกใบ ดอกเล็กสีชมพู กลีบเลี้ยงและกลีบดอกมีจำนวนเท่ากัน
อย่างละ ๕ กลีบ เกสรเพศผู้จำนวนมาก ผลเป็นฝัก รูปขอบขนานโค้งเล็กน้อย เมื่อแก่สีดำ มีเนื้อนิ่ม
เมล็ด ๑๕ - ๒๕ เมล็ด รูปรี

ชื่อวิทยาศาสตร์ Samanca Saman (Jacq) Merr.
Scientific name

ชื่อวงศ์ FABACEAE
Family name

สรรพคุณ
ราก ใบ เปลือกต้น เมล็ด มีรสฝาด นำมาต้มน้ำดื่มรักษาโรคท้องเสีย ท้อง

Uses and Utiliza
tion ร่วง แก้ริดสีดวงทวารหนัก ใช้ฝนหรือบดทารักษาแผล แผลติดเชื้อ แผล
เเปห็งนื

อหกนบอวงมใชแ้รกั้กปษวาดแฟกั้นโรคผิวหนัง กลาก เกลื้อน นำมาเคี้ยวช่วยลดอาการ

คราม

ลักษณะ Characteristics

จัดเป็นพรรณไม้พุ่มขนาดเล็ก มีความสูงของต้นประมาณ 4-6
ฟุต หรือสูงประมาณ 1-2 เมตร ใบเป็น

ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับกัน ลักษณะของใบย่อยเป็นรูปวงรีแกมรูปขอบขนาน ใบมีขนาดกว้าง

ประมาณ 0.8-1 เซนติเมตรและยาวประมาณ 1.5-3.5 เซนติเมตร ดอกคราม ออกดอกเป็นช่อตามซอก

ใบ ช่อดอกยาวประมาณ 10-15 เซนติเมตร ผลคราม ผลมีลักษณะเป็นฝักกลมขนาดเล็ก ยาวประมาณ

5-8 เซนติเมตร โดยออกเป็นกระจุก ฝักมีลักษณะคล้ายฝักถั่ว

ชื่อวิทยาศาสตร์ Indigofera tinctoria L.
Scientific name

ชื่อวงศ์ FABACEAE หรือ LEGUMINOSAE
Family name
ใช้สำหรับทำสีย้อมผ้า โดยใช้ต้นสดนำมาหมักในน้ำ 1-2 น้ำ แล้วสีน้ำเงิน
สรรพคุณ
จะตกอยู่ก้นภาชนะ เทใส่ถุงผ้าหนา ๆ ทับให้สะเด็ดน้ำ แล้วนำผงสีไปทำให้
แห
้ง ก็จะได้ผงที่เป็นสีน้ำเงิน ใช้เป็นสีย้อมผ้า สีน้ำหมึก สีวาดรูป นิยมนำ
Uses and Utiliza
tion
มา
ในการย้อมผ้าม่อฮ่อม

ผักเชียงดา

ลักษณะ Characteristics
จัดเป็นไม้เถาเลื้อย ความยาวของเถาขึ้นอยู่กับอายุ ลำต้นเป็นสีเข
ียว มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ

0.5-5 เซนติเมตร ใบเป็นใบเดี่ยว ออกจากข้อเรียงเป็นคู่ตรงข้ามกัน ลักษณะของใบเป็นรูปรีหรือรูปกลม
รี ปลายใบแหลม โคนใบแหลม ส่วนขอบใบเรียบหรือเป็นคลื่นเล็กน้อย ใบมีขนาดกว้างประมาณ 9-11
เซนติเมตร และยาวประมาณ 14.5-18.5 เซนติเมตร ออกดอกเป็นช่อแน่นสีขาวอมเขียวอ่อน ดอกย่อยมี
ขนาดเล็กกลม เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 5-6 มิลลิเมตร ออกผลเป็นฝัก

ชื่อวิทยาศาสตร์ Gymnema inodorum (Lour.) Decne.
Scientific name

ชื่อวงศ์ APOCYNACEAE
Family name

สรรพคุณ
ผักเชียงดามีสารต้านอนุมูลอิสระที่เป็นต้นเหตุทำให้เกิดโรคเส้นเลือดหัวใจอุดตัน

Uses and Utiliza
tion สใสชาม้รมดัุกาล

ษรกถาาเครบวราับบหคปวุมราะรนทะดาชั่นบวผนย้งลำผตดัการเละชีขดยัอบงงนด้ผูาำ้ปตก่่วาอยลนเใอบนาาเหลหืาอวรดาปนรปใะหร้มัเบปา็รณนะปวดัักนบตลอิิไะนด้ซู8ล-ิน1ใ2นรก่ารงัมกจาะยให้

กระชาย

ลักษณะ Characteristics

ลำต้น ใต้ดินเรียกว่าเหง้า มีรากติดเป็นกระจุก เป็นที่สะสมอาห
าร อวบน้ำ รูปทรงกระบอกปลายเรียว

แหลม ผิวสีน้ำตาลอ่อนเนื้อสีเหลือง ใบ มีกลิ่นหอม ก้านใบแทงขึ้นจากหัวในดิน ออกเป็นรัศมีติดผิว

ขนาดใบจะกว้าง 7-9 ซม. ยาว 30-35 ซม. ผลแก่ มี 3 พู มีเมล็ดอยู่ด้านในเมื่อผลแก่เต็มที่จะไม่แตก

ส่วนที่นำมาใช้จะเป็นส่วนของรากและเหง้าที่อยู่ใต้ดิน ซึ่งจะมีรสเผ็ดร้อน และขมเล็กน้อยดอก ดอกมีสี

ม่วงดอกออกเป็นช่อ กลีบรองกลีบดอกเชื่อมต่อกัน มีรูปลักษณะเป็น
ท่อ มีขน โคนเชื่อมติดกันเป็นช่อ

ชื่อวิทยาศาสตร์ Boesenbergia rot
unda (Linn.) Mansf.
Scientific name ZINGIBERACEAE


ชื่อวงศ์
Family name


สรรพคุณ
เหง้า ลดอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด แก้ปวดมวนท้อง ขับลม
Uses and Utiliza
tion ช่วยให้กระเพาะ และลำไส้เคลื่อนไหวดีขึ้นแก้โรคในปากเปื่อย ปากแตกเป็น
บแำผรล

ุงคปวาากมแรหู้้สงึกทมีารงสเเพผ็ศดร้ทอำนใขห้มกรมะีสชุ่รมรกพรคะุชณวคยล้ายโสม แก้กามตายด้าน

ไผ่

ลักษณะ Characteristics

เป็นพืชที่มีเนื้อไม้แข็ง ความสูงแล้วแต่ชนิด อาจสูงได้ถึง 30 เมต
ร ขึ้นรวมกันเป็นกอใหญ่ มีเหง้าใต้ดินมี

ลักษณะแข็ง ลำต้น ตรง มีข้อและปล้องชัด มีกาบแข็งสีฟางหุ้ม (culm sheath) มีตาที่ข้อ ปล้องกลวง

ไผ่ที่มีลำโตที่สุดมีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 20 เซนติเมตร ปล้องยาวประมาณ 60 เซนติเมตร ใบ เป็น

ใบเดี่ยว ออกสลับ รูปหอก หรือรูปขอบ
ขนาน ปลายเรียวแหลม ขอบใบสากคายมีขนทั่วไป ดอก ช่อ

ยาวออกตามซอกใบ และปลายกิ่ง ผล
มีขนาดเล็กมาก มี 1 เมล็ด ไผ่ออกดอกแล้วต้นจะตาย

ชื่อวิทยาศาสตร์ BGarammbiunseaaesp(.P
oaceae)

Scientific name

ชื่อวงศ์
Family name


สรรพคุณ
ใบปรุงเป็นยาขับฟอกระดู ใบต้มกับน้ำขับพยาธิ ตาใบผสมกับพริกไทยดำ
Uses and Utiliza
tion และเกลือเล็กน้อยใช้ขับพยาธิ รากใช้รักษาเกลื้อน ต้มกินเป็นยาขับปัสสาวะ
และ
แก้หนองใน หน่อไม้ใช้เป็นอาหาร ผลหุงรับประทานเหมือนข้าว ไม้ไผ่

ใช้จั
กสาน สร้างบ้าน ทำหมวก ทำตอกเย็บของ ฯลฯ

แหล่งอ้างอิง :
ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์