K6 PEMASANGAN AKSESORI PENDAWAIAN

KEMENTERIAN BAHAGIAN PENDIDIKAN DAN LATIHAN
PENDIDIKAN TEKNIKAL VOKASIONAL,

MALAYSIA KEMENTERIAN PENDIDIKAN MALAYSIA,
ARAS 5&6, BLOK E14, PARCEL E,

PUSAT PENTADBIRAN KERAJAAN
PERSEKUTUAN,

62604 PUTRAJAYA

KERTAS PENERANGAN 6

KOD DAN NAMA EE-320-3:2012
PROGRAM / THREE PHASE ELECTRICAL INSTALLATION & MAINTENANCE
PROGRAM’S CODE &
NAME L3
TAHAP / LEVEL
NO DAN TAJUK UNIT EE-320-3:2012-C02
KOMPETENSI / THREE PHASE WIRING
COMPETENCY UNIT NO.
AND TITLE 1. IDENTIFY THREE PHASE WIRING SPECIFICATIONS AND

NO. DAN PERNYATAAN PROSEDURES
AKTIVITI KERJA / WORK
ACTIVITIES NO. AND 2. IDENTIFY THREE PHASE WIRING TOOLS, EQUIPMENT AND
STATEMENT
MATERIALS
NO KOD / CODE NO.
3. CARRY OUT WIRING ACTIVITIES

4. CARRY OUT THREE PHASE EARTHING SYSTEM INSTALLATION

5. CARRY OUT THREE PHASE DISTRIBUTION BOARD (DB)

6. CARRY OUT FITTING AND ACCESSORIES INSTALLATION

7. CARRY OUT WIRING SYSTEM VISUAL INSPECTION

8. CARRY OUT DEAD CIRCUIT TEST

9. CARRY OUT LIVE CIRCUIT TEST

10. PREPARE THREE PHASE WORK ACTIVITIES REPORT

EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat/Page : 1
Drp/ of : 19

TAJUK / TITLE : MENJALANKAN PEMASANGAN ASSESORIES ELEKTRIK
TUJUAN / PURPOSE :
Kertas Penerangan ini bertujuan untuk menerangkan kepada pelatih-pelatih tentang

pemasangan asesories elektrik

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 2
Drp / Of : 19

PENERANGAN/INFORMATION :

6. LUKISAN PENDAWAIAN TIGA FASA
6.1 Lukisan kejuruteraan elektrik domestik
Lukisan kejuruteraan elektrik domestik ialah lukisan kejuruteraan yang berkaitan dengan

bekalan tenaga elektrik kepada pengguna industri seperti premis perniagaan, asrama, rumah
banglo, bengkel, bangunan besar dan lain-lain pengguna yang memerlukan bekalan kuasa tiga
fasa. Lukisan ini berfungsi untuk menjelaskan kandungan sesuatu pemasangan elektrik. Alat
tambah dan kelengkapan elektrik dilukis dalam bentuk simbol yang disambungkan dalam satu
gambarajah mengikut piawaian yang telah ditetapkan.

Terdapat tiga jenis lukisan yang perlu disediakan dalam pepasangan elektrik industri iaitu
lukisan pelan bentangan elektrik, lukisan skematik kawalan utama pengguna, dan lukisan
pendawaian atau larian kabel. Perbezaan yang ketara antara lukisan ini dengan lukisan elektrik
domestik adalah lukisan skematik yang lebih kompleks kerana bilangan litar yang lebih banyak.

Pepasangan elektrik industri kebanyakannya menggunakan bekalan voltan 415V 3-fasa
berbanding pengguna domestik yang menerima bekalan voltan sebanyak 240V 1-fasa. Kod
warna piawai yang digunakan untuk membezakan fasa kabel elektrik itu ialah Merah (R), Biru
(B), dan Kuning (Y).

Syarat-syarat pepasangan elektrik 3-fasa ialah:
o Saiz fius perkhidmatan (pemotong dan perangkai neutral) ialah 60A atau 100A
setiap satu.
o Saiz kabel ialah 10mm2 ~ 25mm2
o Saiz suis utama 63A atau 100A
o Saiz Pemutus Litar Bocor ke Bumi (ELCB) ialah 60A atau 100A bagi setiap fasa,
arus kendalian 300mA.

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 3
Drp / Of : 19

6.2 Pelan Bentangan Elektrik Industri
Secara umumnya tidak terdapat perbezaan yang ketara antara pelan bentangan elektrik
domestik dengan pelan bentangan elektrik industri, cuma lukisannya yang kelihatan
lebih kompleks kerana terdapat lebih banyak alat tambah dan kelengkapan yang perlu
ditempatkan dalam pelan bentangan tersebut. Maklumat tentang litar akhir sesuatu alat
tambah dan kelengkapan perlu dinyatakan dalam pelan bentangan elektrik untuK
kemudahan pendawai mendapatkan maklumat tersebut.

Kipas Siling 100W

Kipas Ekzos 100W

Lampu pendarflour 60W

Punca lampu siling (glob)
100W
Punca lampu dinding 100W

Soket Alir Keluar 13A

Soket Alir Keluar 15A

Nota Pemasangan;
1. Litar Akhir SAK 13A: Jenis gelang; Bil. 3 setiap
litar akhir, Kabel: 2.5mm2, MCB: 20A.
2. Litar Akhir SAK 15A: Jenis jejari; Bil. 1 setiap
litar akhir, Kabel: 4.0mm2, MCB: 15A.

Rajah 1: Contoh Pelan Bentangan Elektrik Industri- Hotel Kecil

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 4
Drp / Of : 19

6.2 JENIS ALAT TAMBAH (AKSESORI)ELEKTRIK
6.2.1 TUJUAN :
Supaya pelajar boleh mengetahui dan mengenalpasti pelbagai jenis aksesori yang
digunakan dalam pepasangan elektrik.

6.2.2 PENERANGAN:
Kerja pemasangan dan pendawaian elektrik memerlukan aksesori seperti pemegang
lampu,ros siling,soket keluaran,fius,suis palam,pemutuslitar,kotak agihan pengguna,pemutus
litar bocor ke bumi dan lain-lain sebagai melengkapkan satu sistem pendawaian. Cuba
perhatikan disekeliling anda.Tentu anda telah dapat menyenaraikan beberapa aksesori yang
telah dikenal pasti. Aksesori digunakan mengikut kesesuaian dan keperluannya dipadankan
dengan fungsi kegunaannya.Binaan dan kendalian setiap aksesori tertakluk kepada
peraturan MS IEC 60364 dan dalam peraturan ini menekankan kadaran voltan dan arus bagi
setiap alat kelengkapan yang dipasang.

Rajah 2 :Pelbagai aksesori pepasangan elektrik

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 5
Drp / Of : 19

Pemegang lampu pendaflour dari jenis skru pemasangan
tekan masuk pemasangan bawah dan tekan masuk
pemasangan tepi.

Pemegang lampu pendaflour(lamp
holder pendaflour

Starter Lampu Pendaflour memerlukan ‘Starter’ atau disebut
suis pemula tiub pendaflour

 Suis Bara 2 pin berkualiti tinggi
 Kelongsong dibuat dari bahan’polycarbonate’ tahan

hentakan
 Dipasang dengan kapasitor penindasan gangguan

isyarat radio
 Terdapat juga starter jenis denyut elektronik

Pemegang Starter tiub pendaflour boleh didapati
daripada jenis tekan masuk dan jenis skru. Kedua-
duanya mempunyai punca tamatan kabel jenis tekan

Pemegang Starter (Starter Holder)

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 6
Drp / Of : 19

Lampu pendaflour jenis compact digunakan kerana ia
boleh menjimatkan tenaga dengan pencahayaan yang
sama dengan lampu biasa berkadaran tinggi

Lampu Pendaflour ‘Compact’(PLC  Boleh menjimatkan tenaga sehingga 80 %
lamp) dibandingkan dengan lampu biasa

 Memberi jangka hayat ketahanan sehingga lapan
kali ganda

 Disahkan dari ujian gangguan electromagnet
 Boleh diganti terus dengan lampu biasa

Rajah 3 : Aksesori Elektrik

Soket alir keluar Merupakan aksesori yang menyediakan bekalan
kuasa dari kotak agihan

Kegunaannya adalah mendapatkan punca bekalan
kuasa dengan menyambungkan kepada alat
kelengkapan elektrik mudah alih seperti televisyen,
seterika, peti sejuk, radio, komputer dan lain-lain

Palam digunakan untuk menyambungkan kelengkapan
elektrik dengan soket alir keluar melalui kord atau
kabel boleh lentur.

Palam/plug

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 7
Drp / Of : 19

Kotak ini adalah tempat untuk pengagihan tenaga
elektrik utama kepada litar-litar kecil akhir ataupun ke
kotak fius agihan sub.

Ia mengandungi peralatan perlindungan seperti suis
utama,pemutus litar bocor ke bumi (RCCB,RCD) dan
fius

Kotak Fius Agihan Suis ialah suatu alat mekanikal yang boleh memutus,
Suis 1 gang) membawa dan menyambungkan arus litar secara
Suis 2 gang) manual dalam keadaan normal. Terdapat berbagai-
Suis 3 gang bagai jenis suis kutub tunggal yang digunakan pada
masa ini yang berbeza dari segi bentuk,kawalan dan
Photo cell sebagainya.Di antaranya adalah seperti berikut

i) Suis Sehala
ii) Suis Dua hala
iii) Suis Perantaraan

Photo cell merupakan sejenis pengesan cahaya. Ia
digunakan untuk menggantikan suis dan bertindak
secara automatik apabila mengesan cahaya

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 8
Drp / Of : 19

Sebagai pengehad arus yang masuk dalam rumah. Ia
jugabertindak sebagai penyambung dan pemutus
bekalan dari pihak pembekal.

Cutout Fuse

Perangkai Neutral

Digunakan oleh pembekal untuk menyukat jumlah
tenaga yang digunakan oleh pengguna.

Meter Kilowatt Jam

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 9
Drp / Of : 19

Berfungsi sebagai alat menyukat masa

Timer delay relay Digunakan untuk memegang lampu. Terdapat
Pemegang lampu pelbagai jenis pemengang lampu untuk lampu yang
berlainan seperti:

 Pemengang lampu jenis pangkal kilas
 Pemengang lampu jenis skru Edison
 Pemengang lampu jenis pin

6.3 JENIS PEMASANGAN ELEKTRIK TIGA FASA

PVC Base Sebagai kotak untuk menempatkan suis dan soket.
Terdapat dalam pelbagai saiz dab jenis:

 Jenis permukaan
 Jenis terbenam

Loceng elektrik Berfungsi sebagai pengehad arus dan pelindungan
Suis utama terhadap arus lebihan dan beban lampau

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 10
Drp / Of : 19

Sebagai kawalan litar automatik dan semi automatik

Contactor / penyentuh Merupakan perlindungan kepada motor dari arus lebih
Overload relay akibat beban lampau

PVC base regulator fan Tapak bagi alatatur kipas dan suis

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 11
Drp / Of : 19

6.4 PROSEDUR TAMATAN KABEL, ASESORI DAN PEMASANGAN
6.4.1 Cara - cara menanda dan melarikan kabel dalam trunking dan kondiut.
Cara cara melarikan kabel dalam pemasangan PVC Trunking dan PVC Kondiut mengikut

kaedah kaedah dalam Peraturan

 Kabel hendaklah disusun sebelum kerja
memasukkan kedalam kondiut dilakukan.
Pastikan sebahagian kabel dipanjangkan
sedikit sebagai pancing.

Sebahagian kabel
dipanjangkan sedikit
Langkah 1

 Balut kabel yang hendak dimasukkan
kedalam kondiut dengan menggunakan
loytape. Balut dengan agak kuat agar kabel
tidak terlerai ketika penarikan dilakukan.

Langkah 2

 Pastikan kabel dibalut seluruhnya. Sekiranya
kabel tidak dibalut seluruhnya akan
menyebabkan kerja penarikan kabel agak
sukar.

loytape

Langkah 3

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 12
Drp / Of : 19

 Masukkan kabel Puller kedalam PVC Kondiut
untuk penarikan kabel. Masukkan kabel Puller
dari kotak base suis ke sambungan PVC
Trunking.

Kabel
Puller

Langkah 4

 Pintalkan hujung kabel yang hendak ditarik
tadi dengan kabel Puller. Untuk memastikan
kabel tidak terlepas dari Puller bolehlah
dibalut dengan menggunakan loytape

Pintalkan

Langkah 5

 Tarik dengan berhati hati dari kotak base suis
agar kabel tidak terlepas dari puller. Jangan
sesekali merentap puller dengan kuat kerana
ini boleh menyebabkan kabel terluka

Tarik puller kebawah
Langkah 6

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 13
Drp / Of : 19

 Buka pintalan kabel pendawaian dengan
kabel puller tadi. Kemudian keluarkan kabel
lebih kurang 10 inci dari kotak base suis untuk
kerja tamatan.

Langkah 7

6.4.2 Pemasangan Aksesori Elektrik
1. Tamatan Soket Alir Keluar 13 Amp

Soket alir keluar mempunyai 3 terminal. Panjang pengalir yang sesuai ialah bagi
tamatan ialah sebanyak ½ “. Saiz kabel ialah 2.5 mm² pvc/pvc.

L UNTUK
3 FASA
(R,Y,B)

2. TAMATAN SUIS SATU HALA..
Suis satu hala mempunyai 2 terminal. Panjang pengalir yang sesuai bagi tamatan
ialah sebanyak ½ ” . Saiz kabel ialah 1.5 mm² pvc/pvc

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 14
Drp / Of : 19

L1 UNTUK
3 FASA
(R,Y,B)

3. Tamatan Suis Dua Hala
Suis dua hala mempunyai 3 terminal. Panjang pengalir yang sesuai bagi tamatan ialah
sebanyak ½ ” . Saiz kabel ialah 1.5 mm² pvc/pvc

L2 UNTUK
3 FASA
(R,Y,B)

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 15
Drp / Of : 19

4. Tamatan Suis Perantaraan

Suis Perantaraan mempunyai 4 terminal. Panjang pengalir yang sesuai bagi tamatan

ialah sebanyak ½ ” . Saiz kabel ialah 1.5 mm² pvc/pvc

2W/L1,L3 2W/L2,L4

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 16
Drp / Of : 19

5. Tamatan Kotak Agihan Tiga Fasa.

Mcb pada Papan Fius Agihan disambungkan kepada beban. Contoh beban lampu,

kipas ,soket alat pemasak penyaman udara dan alat-alat kawalan yang lain. Sementara itu

terminal bumi untuk semua jenis kabel bumi dan teminal neutral untuk semua jenis kabel

neutral. Penggunaan saiz kabel dan mcb bergantung kepada beban.

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 17
Drp / Of : 19

6. Tamatan Suis Dua Hala Bersama Dengan Kotak Agihan

7. Tamatan Suis Dua Hala Bersama Dengan Suis Perantaraan Kotak Agihan

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 18
Drp / Of : 19

8. Tamatan Soket Alir Keluar 13 Amp – Litar Jejari

9. Tamatan Soket Alir Keluar 13 Amp – Litar Gelang

NO. KOD / CODE NO EE-320-3:2012/C02/P(6/10) Muka Surat / Page : 19
Drp / Of : 19

SOALAN / QUESTION :

1. Terangkan jenis-jenis pendawaian tersembunyi yang anda tahu.

………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………

2. Terangkan kaedah yang patut dilakukan bagi pendawaian tersembunyi tanam kondiut.

…………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………….

3. Nyatakan kebaikan dan keburukan pendawaian tersembunyi ini.

…………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………..

RUJUKAN/REFERENCES:
1. Undang-Undang Malaysia. 2005. Akta Bekalan Elektrik 1990 dan Peraturan-

Peraturan Elektrik 1994, Pindaan sehingga 2005.MDC Publisher Sdn Bhd

Malaysia.
2. Suruhanjaya Tenaga Malaysia. Standard Pendawaian Malaysia (Electrical

Installations Of Buildings - MS IEC 60364) Jabatan Standard Malaysia
3. The Institution of Electrical Engineers, 1998, Peraturan-Peraturan bagi

Pemasangan Elektrik, Edisi 16. Golden Books Centre Sdn Bhd
4. BS 7671: 2001 Requirements for Electrical Installations (IEE Wiring Regulations,

Sixteenth Edition) Institution of Electrical Engineers

5. Asas pendawaian oleh Mohd. Isa Idris dan Ramli Harun.