รายงานโครงงาน ประวัติศาสตร์ ม.3 กลุ่ม 3.

รายงานโครงงานประวตั ศิ าสตร์
เร่ือง ภูมปิ ัญญาท้องถน่ิ กาแฟถา้ สิงห์ ชุมพร

เสนอ
ครู อนงค์นาท จิตรหาญ

โดย
นางสาว ณัฐชา สุบรรณรัตน์
นางสาว ประภัสสร หลกั กาจร

เด็กหญงิ อภิสรา พ่มุ พวั

โครงงานเล่มนีเ้ ป็ นส่วนหน่ึงของวชิ าประวตั ิศาสตร์ กล่มุ สาระการเรียนรู้
สังคมศึกษาศาสนาและวฒั นธรรม
ช้ันมัธยมศึกษาปี ท่ี 3
โรงเรียน วดั ดอนเมือง

สานักงานเขตพืน้ ที่การศึกษา ประถมศึกษา ชุมพร เขต1



รายงานโครงงานประวตั ิศาสตร์

เร่ือง ภูมิปัญญาทอ้ งถิ่น กาแฟถ้าสิงห์ ชุมพร

โดย
นางสาว ณฐั ชา สุบรรณรัตน์
นางสาว ประภสั สร หลกั กาจร

เด็กหญิง อภิสรา พุ่มพวั

ครูที่ปรึกษา
นางสาว อนงคน์ าท จิตรหาญ

โครงงานเลม่ มน้ีเป็นส่วนหน่ึงวิชา ประวตั ิศาสตร์
โรงเรียนวดั ดอนเมือง

สานกั งานเขตพ้นื ที่การศึกษาประถมศึกษา ชุมพร เขต1

ชื่อโครงงาน ภมู ิปัญญาทอ้ งถิ่น กาแฟถ้าสิงห์ ชุมพร

ชื่อผ้ทู าโครงงาน 1. นางสาว ณฐั ชา สุบรรณรัตน์

2. นางสาว ประภสั สร หลกั กาจร

3. เด็กหญิง อภิสรา พมุ่ พวั

ครูท่ปี รึกษา ครู อนงคน์ าท จิตรหาญ

สถานศึกษา โรงเรียนวดั ดอนเมือง

ปี การศึกษา 2564

บทคัดย่อ

การจดั ทาโครงงาน ภมู ิปัญญาทอ้ งถิ่น กาแฟถ้าสิงห์ ชุมพร น้ี มีจุดประสงคเ์ พ่ือนาเสนอแนวคดิ และวถิ ีชีวิต ภมู ิ
ปัญญาทอ้ งถิ่นของชาวชุมพรเมืองท่ีข้ึนชื่อว่าเป็นประตูภาคใต้ และอนุรักษว์ ฒั นธรรมภูมิปัญญาพ้ืนบา้ นที่เก่าแก่
ซ่ึงเป็นภูมิปัญญาที่บรรพบุรุษคิดคน้ ข้ึนเพื่อแกป้ ัญหาคนในชุมชนขาดแคลนรายได้ เน่ืองจากปัญหาการวา่ งงาน
จนส่งผลใหค้ นในชุมชนมีหน้ีจานวนมาก

ท้งั น้ี เพือ่ การนาเสนอขอ้ มลู ใหท้ ราบไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง ชดั เจน และเขา้ ใจไดง้ ่าย เราจึงจดั ทาโครงการน้ีข้ึนมาเพ่ือ
เป็นการศึกษาขอ้ มูลใหเ้ ขา้ ใจอย่างละเอียดก่อนจะนาผลการศึกษามาเรียบเรียงและนาเสนอ โดยเราไดม้ ีการเขา้
ไปเย่ียมชม ศึกษาขอ้ มูลในเว็บไซต์ต่าง ๆ ที่มีการนาเสนอเรื่องเกี่ยวกบั ประวตั ิ วิธีการเก็บ การผลิต และการ
ส่งออก กาแฟถ้าสิงห์ ท่ีน่าเช่ือถือ ปลอดภยั แลว้ รวบรวมขอ้ มูลท้งั หมดมาเปรียบเทียบ วิเคราะห์ เพ่ือตรวจสอบ
ความขดั แยง้ กนั ความจริงเทจ็ และรายละเอียดตา่ ง ๆ ของขอ้ มลู ก่อนจะสรุปผลแลว้ นามาเสนอ

โดยผลสรุปเป็นดงั น้ี จากผลการศึกษาเก่ียวกบั เก่ียวกบั ประวตั ิ วิธีการเก็บ การผลิต และการส่งออก กาแฟถ้า
สิงห์ การนากาแฟที่มีอยู่มากและเคยเป็ นพืชที่สร้างรายได้ให้กับชุมชนเมื่อ30 ปี ก่อน มาแปรรูปผลผลิตและ
ส่งออกเป็ นการช่วยแกป้ ัญหาการขาดแคลนรายไดข้ องคนในชุมชน เนื่องจากปัญหาการว่างงาน จนทาให้เกิด
วิสาหกิจชุมชนข้ึน คนในชุมชนมีรายได้ เล้ียงปากทอ้ ง เล้ียงครอบครัว และมีวิถีชีวิตที่เรียบง่าย จนเกิดเป็ นภูมิ
ปัญญาทอ้ งถ่ินอีกอยา่ งหน่ึงของจงั หวดั ชุมพร

กติ ติกรรมประกาศ

รายงานโครงงานภูมิปัญญาทอ้ งถ่ิน กาแฟถ้าสิงห์ ชุมพร ฉบบั น้ี ผูด้ าเนินการไดร้ ับความอนุเคราะห์จากครู
อนงคน์ าท จิตรหาญ เป็นที่ปรึกษาใหค้ าแนะนา ช้ีแนะแนวทางในการดาเนินงาน รวมท้งั การจดั ทารูปเลม่ รายงาน
ฉบบั น้ี

การจดั ทาโครงงานคร้ังน้ี สาเร็จไดด้ ว้ ยความร่วมมือของผูร้ ่วมงาน ซ่ึงเป็นนกั เรียนช้นั มธั ยมศึกษาปี ที่ 3 โรงเรียน
วดั ดอนเมือง ปี การศึกษา 2564 และครู อนงคน์ าท จิตรหาญ ซ่ึงส่วนส่งเสริมและสนบั สนุนให้ การดาเนินงาน
บรรลุผลสาเร็จ ผจู้ ดั ทาขอขอบพระคุณไว้ ณ โอกาสน้ี

นางสาว ณฐั ชา สุบรรณรัตน์

นางสาวประภสั สร หลกั กาจร

เด็กหญิง อภิสรา พุ่มพวั

นกั เรียนช้นั มธั ยมศึกษาปี ท่ี 3 กลุม่ ที่ 3

สารบญั หน้า

บทคดั ยอ่ 1
กิตติกรรมประกาศ 2
สารบญั 2
บทท่ี 1 บทนา 2

ท่ีมาและความสาคญั ชองโครงงาน 3
จุดมุ่งหมายของการศึกษาคน้ ควา้ 4
สมมติฐานของการศึกษาคน้ ควา้ 4-5
ขอบเขตการศึกษาคน้ ควา้ 5
บทที่ 2 เอกสารและทฤษฎที ี่เกยี่ วข้อง
ของข้ึนช่ือจงั หวดั ชุมพร 6
กรรมวิธีการปลูก
กรรมวธิ ีการเกบ็
การแปรรูปผลิตภณั ฑ์
บทท่ี 3 การดาเนินงาน
ข้นั ตอนการศึกษาคน้ ควา้

อุปกรณ์ในการศึกษาคน้ ควา้ 6
บทท่ี 4 ผลการศึกษาค้นคว้า
บทท่ี 5 สรุปผลและอภปิ รายผลการดาเนินงาน 9
9
สรุปผลการศึกษาคน้ ควา้ 10
อภิปรายผลการศึกษาคน้ ควา้
ประโยชน์ท่ีไดร้ ับ
ภาคผนวก

หนา้ ท่ี 1

บทที่ 1

บทนา

ทมี่ าและความสาคัญของโครงงาน

เมื่อกล่าวถึงภูมิปัญญาทอ้ งถิ่นน้นั จะรู้ตอ้ งรู้ก่อนว่า ภูมิปัญญาทอ้ งถิ่นน้นั คืออะไร ภูมิปัญญาทอ้ งถิ่น คือ องค์
ความรู้ที่มีอยู่ในทอ้ งถิ่นซ่ึงได้รับการถ่ายทอดจากผูร้ ู้ หรือผูม้ ีประสบการณ์ ซ่ึงเรียกว่าปราชญ์ชาวบา้ น หรือ
ปราชญท์ อ้ งถ่ิน ทุกส่ิงทุกอยา่ งท่ีชาวบา้ นคิดไดเ้ องที่นามาใชแ้ กป้ ัญหาดา้ นสติปัญญาเป็นองคค์ วามรู้ท้งั หมดของ
ชาวบา้ น ที่สามารถคิดเองทาเองโดยอาศยั องคค์ วามรู้ที่มีอยแู่ กป้ ัญหาในทอ้ งถิ่นของตน

ปัญหาความยากจนเป็นปัญหาท่ีเกิดข้ึนในสังคมไทยที่สังสมมานาน เป็นภาวะความขาดแคลนไม่มีความมน่ั คง
ทางเศรษฐกิจ ในระดบั บุคคลส่งผลให้เกิดความทุกข์ยากในการดาเนินชีวิต รวมถึงการขาดโอกาสที่จะพฒั นา
คุณภาพชีวิตในหลาย ๆดา้ น และส่งผลต่อการพฒั นาในระดบั ประเทศตามมาในท่ีสุด ปัญหาการขาดรายไดข้ อง
คนในประเทศน้นั เป็นปัญหาที่ไม่สามารถมองขา้ มได้ การขาดรายไดน้ ้นั มีสาเหตุมาจากกปัญหาการวา่ งงานของ
คนในประเทศ ชุมชน หรือจงั หวดั น้นั ๆ จากปัญหาดงั กล่าว ทาให้คนในทอ้ งถิ่นในบางจงั หวดั ส่วนใหญ่ตอ้ งไป
กูย้ มื เงินนอกระบบ จนเกิดการเป็นหน้ีสินจานวนาก ดงั เช่น คนในตาบล ถ้าสิงห์ จงั หวดั ชุมพรท่ีแตเ่ ดิมน้นั คนใน
ทอ้ งถิ่นมีหน้ีสินเป็นจานวนมาก สาเหตอุ นั เน่ืองมาจากการวา่ งงาน จึงทาใหข้ าดรายได้ จากปัญหาน้ีคนในชุมชน
ไดป้ ระชุมและปรึกษาหารือกนั เพ่ือหาทางแกป้ ัญหาใหก้ ลมุ่ อาชีพมีความเขม้ แขง็ และมีรายไดเ้ พมิ่ ข้ึนเพ่ือท่ีจะได้
นาเงินไปชาระหน้ี จึงได้ข้อสรุปว่าจะแปรรูปผลผลิตกาแฟ ซ่ึงเป็ นพืชท่ีเคยสร้างรายได้ให้กับสมาชิกและ
เกษตรกรตาบลถ้าสิงห์เมื่อประมาณ 30 กว่าปี ท่ีผ่านมา เนื่องจากพ้ืนที่ดินตาบลถ้าสิงห์มีความเหมาะสมต่อการ
ปลูกกาแฟ ตาบลถ้าสิงห์เป็ นพ้ืนท่ีท่ีมีดินเป็ นสีแดงร่วนปนดินเหนียว แร่ธาตุอุดมสมบูรณ์ สภาพภูมิอากาศมี
ความเหมาะสมต่อการปลูกกาแฟพนั ธุ์โรบสั ตา้ เม่ือนามาผ่านกระบวนการเก็บเก่ียวอย่างถูกวิธี จึงไดก้ าแฟท่ีมี
คณุ ภาพ ผลผลิตท่ีไดม้ ีคณุ ภาพตรงกบั ความตอ้ งการของตลาดและผบู้ ริโภค

จากเหตุผลดงั กล่าวจึงทาให้มีการรวมกลุ่มกนั ผลิต แปรรูป และจาหน่าย จึงเป็ นการสร้างกลุ่มอาชีพ สร้าง
โอกาส สร้างรายได้ สร้างชีวิตที่ดีให้กบั สมาชิกและคนในชุมชน ประกอบกบั กาแฟพนั ธุ์โรบสั ตา้ เป็ นพืชที่
เกษตรกรปลูกกนั มากของจงั หวดั ชุมพร จึงจาเป็นตอ้ งรณรงคใ์ หเ้ กษตรกรตาบลถ้าสิงห์และใกลเ้ คียง หนั กลบั มา

หนา้ ท่ี 2

ปลูกกาแฟใหเ้ พิ่มข้ึน ดงั คาขวญั ที่วา่ “ชุมพรประตูภาคใต้ ไหวเ้ สด็จในกรม ชมไร่กาแฟ แลหาดทรายรี ดีกลว้ ย
เลบ็ มือ ข้ึนชื่อรังนก”
จดุ มุ่งหมายของการศึกษาค้นคว้า
1.เพื่อนาเสนอแนวคดิ และวิถีชีวติ ของคนในทอ้ งถิ่นตาบล ถ้าสิงห์
2.เพื่ออนุรักษภ์ ูมิปัญญาทอ้ งถิ่นตาบล ถ้าสิงห์
3.เพ่ือศึกษาและทาความเขา้ ใจภมู ิปัญญาการแปรรูปเมลด็ กาแฟ
4.เพ่ือเผยแพร่ภูมิปัญญาการแปรรูปเมลด็ กาแฟของตาบลถ้าสิงหใ์ หเ้ ป็นที่รู้จกั
สมมติฐานของการศึกษาค้นคว้า
1.มีผคู้ นใหค้ วามสนใจเก่ียวกบั ภมู ิปัญญาการแปรรูปกาแฟมากข้ึน
2.มีความเขา้ ใจในภูมิปัญญาทอ้ งถิ่น ตาบลถ้าสิงห์อยา่ งถกู ตอ้ ง
3.ผคู้ นหนั มาสนใจอนุรักษภ์ มู ิปัญญาทอ้ งถิ่นของจงั หวดั ชุมพรเพม่ิ มากข้ึน
ขอบเขตการศึกษาค้นคว้า
1.กาแฟถ้าสิงห์ จงั หวดั ชุมพร
2.วิธีการปลกู และการเก็บกาแฟถ้าสิงห์ จงั หวดั ชุมพร
3.ผลิตภณั ฑแ์ ปรรูปจากกาแฟถ้าสิงห์ ชุมพร

หนา้ ท่ี 3

บทที่ 2

เอกสารและทฤษฎีที่เกีย่ วข้อง

การดาเนินโครงงานประวตั ิศาสตร์เรื่อง กาแฟถ้าสิงห์ ชุมพร คณะผูจ้ ดั ทาได้ศึกษา ทบทวน ความหมาย
ตลอดจนแนวคดิ วถิ ีชีวติ ทฤษฎี เอกสารที่เกี่ยวขอ้ งเพ่ือใชเ้ ป็นแนวทางในการศึกษาคน้ ควา้ ดงั น้ี

1.ของข้นึ ชื่อของจงั หวดั ชุมพร

2.กรรมวิธีการปลูก

3.กรรมวิธีการเก็บ

4.การแปรรูปผลิตภณั ฑ์

1.ของขนึ้ ชื่อจังหวดั ชุมพร

กาแฟถ้าสิงห์ กาแฟสร้างชื่อ ไดร้ ับการยอมรับท้งั ในจงั หวดั ชุมพรและในประเทศ โดดเด่นเป็นเอกลกั ษณ์กบั
กาแฟปรุงสาเร็จรูป 4 in 1 ผสมดอกคาฝอย มาตรฐาน 5 ดาว ปี 2553และล่าสุดติดอันดบั Top 10 ระดบั ประเทศ
เม่ือเดือนธนั วาคม 2558 กบั กาแฟดริฟ เพราะพ้ืนท่ี จ.ชุมพร น้นั ถือเป็ นพ้ืนที่ซ่ึงมีความเหมาะสมในการปลูก
กาแฟพนั ธุ์โรบสั ตาอยา่ งมาก โดยเฉพาะบา้ นถ้าสิงห์ อ.เมือง จ.ชุมพร ท่ีน่ีชาวบา้ นไดร้ วมตวั กนั ต้งั กลมุ่ วิสาหกิจ
ชุมชนกลมุ่ กาแฟบา้ นถ้าสิงห์กนั มาแลว้ กวา่ 10 ปี หากมองจากยอดขายเมลด็ กาแฟเดือนละ 50 ตนั ก็ถือวา่ ประสบ
ความสาเร็จอย่างน่าสนใจทีเดียว จึงนับว่าเป็ นสินค้าที่ได้รับการข้ึนชื่อเเละยกย่องในจังหวัดชุมพรเเละ
ตา่ งประเทศ วิสาหกิจชุมชนกล่มุ กาแฟบา้ นถ้าสิงห์ ใส่ใจต้งั แตก่ ารคดั เลือกสายพนั ธุก์ าแฟโรบสั ตา้ เนื่องจากเป็น
สายพนั ธุ์ที่เหมาะสมกบั สภาพภูมิอากาศและภูมิประเทศของจงั หวดั ชุมพร กระบวนการเตรียมดินท่ีพิถีพิถนั
การศึกษาแร่ธาตุในดิน เพ่ือการบารุงตน้ กาแฟอย่างถูกวิธี ช่วงเวลาในการเก็บเก่ียวผลกาแฟ กระบวนการหมกั
และการตากเมลด็ กาแฟ การสีเปลือกกาแฟ การควั่ รวมไปถึงข้นั ตอนการชงกาแฟท่ีถูกวิธี กระบวนการท่ีกล่าว
มาท้งั หมดลว้ นส่งผลต่อรสชาติกาแฟ เพราะทุกข้นั ตอนน้นั คือ ที่มาของความอร่อยเขม้ ขน้ กาแฟพนั ธุ์โรบสั ตา้
ของชุมพรถือเป็นสมบตั ิล้าค่าและเป็นเสน่ห์ของทอ้ งถ่ิน ซ่ึงนอกจากปลกู กาแฟแลว้ ยงั มีการปลูกผลไมช้ นิดอื่นๆ
รวมอยูใ่ นสวนกาแฟในลกั ษณะของสวนผสมดว้ ย ส่วนรสชาติของกาแฟชุมพรถือว่ามีรสชาติที่เป็นกาแฟระดบั

หนา้ ท่ี 4

โลกไดจ้ ากวนั เร่ิมตน้ จนถึงทกุ วนั น้ี และท่ีสาคญั เอกลกั ษณ์ของกาแฟชุมพรนน่ั คือ รสชาติที่ใหค้ วามกลมกล่อม
ไมเ่ ปร้ียว มีรสขมแบบพอเหมาะ ถือไดว้ า่ เป็นแหล่งปลูกกาแฟโรบสั ตา้ ช้นั ดีแห่งหน่ึง

2.กรรมวธิ กี ารปลูก

กาแฟพนั ธุ์โรบสั ตา้ เป็นกาแฟที่ปลูกในพ้ืนที่ราบและพ้ืนที่เนินทางภาคใตแ้ ละภาคตะวนั ออกของประเทศไทย
สภาพลาตน้ ใบ และเมลด็ ใหญก่ วา่ พนั ธุอ์ าราบิคา่ ผลผลิตและคุณภาพปานกลาง ส่วนใหญ่ในทางการคา้ มกั นิยม
ใชพ้ นั ธุ์อาราบิค่าเขา้ มาผสมเพ่ือเพ่ิมรสชาติและกลิ่น พนั ธุ์น้ีตอ้ งการอากาศอบอุ่นกว่าคือประมาณ 20-32 องศา
เซลเซียส สามารถปลูกไดต้ ้งั แต่ระดับน้าทะเลข้ึนไป ตอ้ งการความชุ่มช้ืนและฝนตกสม่าเสมอ กาแฟพนั ธุ์น้ี
เจริญเติบโตเร็ว จะออกดอกปี ละ 2-3 คร้ัง ระยะต้งั แตอ่ อกดอกจนถึงผลสุกใชเ้ วลาประมาณ 10-11 เดือน ผลท่ีสุด
จะมีสีแดง ขอ้ ดีอยา่ งหน่ึงของพนั ธุ์น้ีคือทนทานตอ่ โรคไดด้ ีแมแ้ ตโ่ รคราสนิม โดยมีกรรมวิธีการปลกู ดงั น้ี

1. คดั เลือกเมลด็ พนั ธุ์กาแฟสายพนั ธุ์โรบสั ตา้ ท่ีมีลกั ษณะเมลด็ ใหญ่ ขอ้ ที่สม่าเสมอ ขอ้ ผลไม่เหนียว เก็บเก่ียว
งา่ ยจากตน้ ท่ีมีสภาพสมบูรณ์ใหผ้ ลผลิตสูงและเปอร์เซ็นตค์ วามงอกสูง

2. เพาะเมลด็ ในแปลงท่ีเตรียมไวซ้ ่ึงเป็นดินทรายผสมขยุ มะพร้าว และรดน้าสม่าเสมอ

3. เพาะตน้ กลา้ ใหม้ ีอายุ 8 ถึง 12 เดือนหรือมีใบจริง 6-8 คใู่ บ

4.ปลูกโดยมีระยะห่างระหว่างตน้ ประมาณ 3 x 4 เมตร หรือปลูกแซมใตต้ น้ ไมใ้ ห้ท่ีใหร้ ่มเงา โดยขุดหลุมลึก
ประมาณ 25 ถึง 30 เซ็นติเมตร เร่ิมปลกู ช่วงเดือนพฤษภาคม-กรกฎาคม โดยจะเร่ิมใหผ้ ลเม่ือตน้ กาแฟมีอายุ 3 ปี

3.กรรมวิธกี ารเกบ็

กาแฟถ้าสิงห์เป็ นผลิตภณั ฑ์กาแฟพนั ธุ์โรบสั ตา้ ท่ีมีอยู่ในทอ้ งถิ่น ซ่ึงปลูกในพ้ืนท่ีที่ดินมีแร่ธาตุอาหารอุดม
สมบูรณ์ ดินมีลกั ษณะเป็นดินร่วนปนเหนียวสีแดงเขม้ กาแฟท่ีไดจ้ ากการเก็บเกี่ยวเมื่อนามาผ่านกรรมวิธีการสี
สดหรือสีระบบเปี ยกที่มีการคดั แยกเมล็ดกาแฟอยา่ งพิถีพิถนั เม่ือนาเมลด็ กาแฟแห้งมาคว่ั จึงไดก้ าแฟที่มีรสเขม้
หอม เกษตรกรจึงได้รวมกลุ่มกันแลว้ นามาแปรรูปเป็ นกาแฟคว่ั กาแฟบด และกาแฟปรุงสาเร็จรูปผสมดอก
คาฝอย ภายใตช้ ื่อวา่ กาแฟถ้าสิงห์ โดย
5. ตากผลกาแฟจนแหง้ กรอบคือเมื่อกากาแฟแลว้ เมลด็ ไมต่ ิดมือหรือคลอนแลว้ ฟังเสียง หลวมของเมลด็ ใน

6. เกบ็ เขา้ กระสอบเยบ็ ปากใหม้ ิดชิดเก็บในหอ้ งที่มีกรรมวิธีการเก็บ ดงั น้ี

หนา้ ท่ี 5

1. คดั เลือกแปลงปลกู กาแฟ
2. เกบ็ ผลกาแฟต้งั แค่สีเหลืองเขม้ จนถึงสีแดง
3. นาผลกาแฟที่ไดม้ าลอยน้าเพือ่ แยกเมลด็ เสียออก
4. นาผลกาแฟมาสีสดหรือตากแดดบนลานซีเมนตโ์ ดยมีผา้ หวา้ รองรับเพื่อสะดวกต่อการเกบ็
มิดชิดเพ่ือป้องกนั ความช้ืนจากภายนอกมาสัมผสั เมลด็ กาแฟ
7. เกบ็ กาแฟไวน้ านประมาณ 6 เดือนจึงนามาสีตามความตอ้ งการ
8. เม่ือสีแลว้ นามาเขา้ เคร่ืองคดั แยกขนาดเมลด็ ตามเกรด และส่ิงเจือปนต่างๆออก
9. นามาบรรจุกระสอบเพือ่ รอการควั่ ที่โรงงานควั่ กาแฟของถ้าสิงห์ต่อไป
10. โรงงานคว่ั กาแฟถ้าสิงหไ์ ดม้ าตรฐานโรงงานการผลิตจาก อย.
4.การแปรรูปผลติ ภัณฑ์
1.ชง่ั น้าหนกั เมลด็ กาแฟจานวน 6 กิโลกรัม
2.เทใส่เคร่ืองควั่ กาแฟที่เตรียมความพร้อมไวแ้ ลว้
3.ควั่ กาแฟดว้ ยไฟอ่อน-ปานกลางเพื่อไล่ความช้ืนในเมลด็ กาแฟ จนความร้อนอยทู่ ี่อณุ หภมู ิ
150 องศาเซนเซียส
4.เมลด็ กาแฟจะมีสีเหลือง-สีน้าตาลแลว้ เพิม่ ไฟเตม็ ท่ีจนความร้อนอยทู่ ี่อุณหภมู ิ
180-200 องศาเซลเซียส
5.เปิ ดฝาหอ้ งคว่ั เพือ่ เทเมลด็ กาแฟลงสู่ถงั ระบายความร้อนเพ่อื ใหเ้ มลด็ กาแฟเยน็ ลงเร็วท่ีสุด
6.เทเมลด็ กาแฟลงสู่ถุงพลาสติก ผกู ปากถุงใหแ้ น่นทิง้ ไว้ 1 คนื เพือ่ ใหเ้ มลด็ กาแฟคลายก๊าซในเมลด็ ออกมา
7.ชง่ั ตวงใส่ถุงฟอยดต์ ามขนาดท่ีลกู คา้ ตอ้ งการ
8.เมลด็ กาแฟควั่ มีอายกุ ารเก็บ 6-12 เดือน

หนา้ ท่ี 6

บทที่ 3

การดาเนินการ
การดาเนินโครงงานเร่ือง ภูมิปัญญาทอ้ งถ่ิน กาแฟถ้าสิงห์ ชุมพร มีจุดมุง่ หมายของการศึกษาคน้ ควา้ เพื่อ
นาเสนอเผยแพร่ แนวคิด วิถีชีวติ และอนุรักษภ์ มู ิปัญญาทอ้ งถ่ินใหค้ งอยสู่ ืบต่อไป

ข้นั ตอนการดาเนินการศึกษาค้นคว้า

การดาเนินการศึกษาคน้ ควา้ ระยะเวลาดาเนินการ งบประมาณ ผรู้ ับผดิ ชอบ

1.สืบคน้ ขอ้ มลู 7-13 มี.ค. 2565 - ประภสั สร
2.ผแู้ ยกแยะขอ้ มลู 13-14 มี.ค. 2565 - ประภสั สร
3.ผคู้ น้ ควา้ รูปประกอบคาอธิบาย 14-15 มี.ค. 2565 - อภิสรา
4.ผเู้ รียบเรียงและจดั พิมพเ์ ล่มโครงงาน 16-19 มี.ค. 2565 -
ณฐั ชา

อปุ กรณ์ในการศึกษาค้นคว้า
-อปุ กรณ์อิเลก็ ทรอนิกส์ (โนต้ บุ๊กและโทรศพั ท)์

หนา้ ท่ี 7

บทท่ี 4

ผลการศึกษาค้นคว้า

พ้นื ท่ี จ.ชุมพร น้นั ถือเป็นพ้นื ท่ีซ่ึงมีความเหมาะสมในการปลูกกาแฟพนั ธุ์โรบสั ตาอยา่ งมาก โดยเฉพาะบา้ นถ้า
สิงห์ อ.เมืองชุมพร ที่นี่ชาวบา้ นไดร้ วมตวั กนั ต้งั กลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มกาแฟบา้ นถ้าสิงห์กนั มาแลว้ กว่า 10 ปี
จากเกษตรกรในพ้ืนที่ร่วม 30 ราย เป็นผเู้ พาะปลูกกาแฟซ่ึงเป็ นวตั ถุดิบ โดยส่งให้กบั โรงงานคว่ั บดเมล็ดกาแฟ
ของกลุ่ม เพื่อนามาแปรรูปเป็นกาแฟคว่ั เมลด็ กาแฟควั่ บด กาแฟ 4 in 1 คอฟฟี่ มิกซแ์ บบธรรมดา กาแฟปรุงสาเร็จ
ชนิดผง ผสมดอกคาฝอยวตั ถุดิบกาแฟผลิตโดยสมาชิกในกลุ่ม นาเมล็ดกาแฟมาแปรรูป มาคั่ว ทางกลุ่มมี
โรงงานผลิตกาแฟที่ อ.เมือง ใชโ้ ลโกว้ า่ กาแฟถ้าสิงห์ ชุมพร มาจากชื่อของ ต.บา้ นถ้าสิงห์ ที่ต้งั ของกลุ่มนอกจาก
สมาชิกท้งั 30 ราย ท่ีเป็นผเู้ พาะปลูกกาแฟมาเป็นวตั ถุดิบแลว้ ยงั มีการแบง่ งานกนั ภายในกลมุ่ ท้งั ฝ่ายบริหาร ฝ่าย
ขาย ฝ่ ายตลาด ฝ่ ายโรงงาน ฝ่ ายจดั จาหน่าย โดยต่างช่วยกนั ทา การผลิตกาแฟชนิดต่างๆ จะเนน้ คุณภาพ ใชเ้ มลด็
กาแฟคว่ั ท่ีมีคณุ ภาพ รวมท้งั ส่วนประกอบของการแปรรูปกาแฟปรุงสาเร็จ คดั เกรดเอ คณุ ภาพดี สู่ผบู้ ริโภค เคลด็
ลบั ความอร่อยของกาแฟจะเขม้ ดว้ ยรสชาติกาแฟหอม และน้าตาลนอ้ ย ช่วยลดไขมนั ลดคอเลสเตอรอลจากดอก
คาฝอย และเสริมสรรพคุณทางยาดว้ ยใบแปะก๊วย เป็นกาแฟท่ีดีตอ่ สุขภาพ
สาหรับช่องทางการตลาด นอกจากไดร้ ับการสนับสนุนให้ร่วมออกบูธแนะนาสินคา้ กบั หน่วยงานภาครัฐ
กรมการพฒั นาชุมชน และกระทรวงพาณิชยแ์ ลว้ ล่าสุดก็มีการขยายไปยงั ตลาดประเทศเพื่อนบา้ น ส่งออกไปยงั
ประเทศมาเลเซีย ซ่ึงไดร้ ับการตอบรับน่าพอใจ ยอดการสั่งซ้ือเพม่ิ ข้ึนเร่ือย ๆ

ตาบลถ้าสิงห์เป็ นพ้ืนท่ีที่มีดินเป็ นสีแดงร่วนปนดินเหนียว แร่ธาตุอุดมสมบูรณ์ สภาพภูมิอากาศมีความ
เหมาะสมต่อการปลกู กาแฟพนั ธุ์โรบสั ตา้ เมื่อนามาผา่ นกระบวนการเก็บเกี่ยวอยา่ งถกู วธิ ี จึงไดก้ าแฟที่มีคุณภาพ
ตรงกบั ความตอ้ งการของตลาดและผูบ้ ริโภค ต่อมาไดม้ ีการรวมกลุ่มกนั ผลิต แปรรูป และจาหน่าย จึงเป็ นการ
สร้างกลุ่มอาชีพ สร้างโอกาส สร้างรายได้ สร้างชีวิตที่ดีใหก้ บั สมาชิกและคนในชุมชน ประกอบกบั กาแฟพนั ธุ์
โรบสั ตา้ เป็นพืชท่ีเกษตรกรปลูกกนั มากของจงั หวดั ชุมพร จึงจาเป็นตอ้ งรณรงคใ์ ห้เกษตรกรตาบลถ้าสิงห์และ
ใกลเ้ คียง หันกลบั มาปลูกกาแฟให้เพม่ิ ข้ึน ดงั คาขวญั ท่ีว่า “ชุมพรประตูภาคใต้ ไหวเ้ สด็จในกรม ชมไร่กาแฟ แล
หาดทรายรี ดีกลว้ ยเลบ็ มือ ข้ึนช่ือรังนก”

หนา้ ท่ี 8

เอกลกั ษณ์/จดุ เด่นผลติ ภณั ฑ์
เป็ นผลิตภณั ฑก์ าแฟพนั ธุ์โรบสั ตา้ ที่มีอยู่ในทอ้ งถิ่นซ่ึงปลูกในพ้ืนท่ี ที่ดินมีแร่ธาตุอาหารอุดมสมบูรณ์ ดินมี
ลกั ษณะเป็นดินร่วนปนเหนียวสีแดงเขม้ กาแฟท่ีไดจ้ ากการเกบ็ เก่ียวเม่ือนามาผา่ นกรรมวิธีการสีสด หรือสี
ระบบเปี ยกท่ีมีการคดั แยกเมล็ดกาแฟอย่างพิถีพิถันเมื่อนาเมล็ดกาแฟแห้งมาคั่วจึงไดก้ าแฟท่ีมีรสเขม้ หอม
เกษตรกรจึงไดร้ วมกลุ่มกนั แลว้ นามาแปรรูปเป็ นกาแฟควั่ กาแฟบด และกาแฟปรุงสาเร็จรูปผสมดอกคาฝอย
ภายใตช้ ื่อวา่ กาแฟถ้าสิงห์
ท่ตี ้งั
ตาบลถ้าสิงห์ อาเภอเมืองชุมพร จงั หวดั ชุมพร ต้งั อยทู่ างตอนใตข้ องอาเภอ ห่างจากที่วา่ การอาเภอเมืองชุมพร
ระยะทาง 24 กิโลเมตร

หนา้ ท่ี 9

บทที่ 5

สรุปและอภิปรายผลการดาเนนิ งาน

การดาเนินโครงงานประวตั ิศาสตร์เรื่อง ภูมิปัญญาทอ้ งถ่ิน กาแฟถ้าสิงห์ ชุมพร มีจุดมุ่งหมายของการศึกษา
คน้ ควา้ เพื่อนาเสนอแนวคิดและวิถีชีวิต ภูมิปัญญาทอ้ งถิ่นของชาวชุมพรเมืองที่ข้ึนชื่อวา่ เป็ นประตูภาคใต้ และ
อนุรักษว์ ฒั นธรรมภูมิปัญญาพ้นื บา้ นที่เก่าแก่ โดยผจู้ ดั ไดท้ าสรุปและอภิปรายผล ดงั น้ี

สรุปผลการศึกษาค้นคว้า

จากการศึกษาคน้ ควา้ สรุปผลได้ ดงั น้ี

วิสาหกิจชุมชนกลุ่มกาแฟบา้ นถ้าสิงห์ สถานที่ต้งั 18หมู่1 ตาบลถ้าสิงห์ อาเภอเมือง จงั หวดั ชุมพรก่อต้งั ข้ึน
เมื่อวนั ท่ี 10 มิถุนายน พ.ศ. 2551 โดยคณะกรรมการกลุ่มออมทรัพยเ์ พื่อการผลิตบา้ นถ้าสิงห์มีสมาชิกท้งั สิ้น 460
คน แบ่งเป็น สมาชิกผถู้ ือหุน้ 335 คน และสมาชิกผปู้ ลกู กาแฟ 125 คน มีพ้ืนที่ปลูกกาแฟพนั ธุ์โรบสั ตา้ รวม 2,100
ไร่ โดยจุดประสงค์แรกเร่ิมของการก่อต้งั คือ เพ่ีอท่ีจะสนบั สนุนกลุ่มอาชีพให้มีความเขม้ แข็ง มีรายไดเ้ พิ่มข้ึน
เพือ่ ที่จะนาเงินมาชาระหน้ีใหก้ บั กลุ่มหรือสถาบนั การเงินอ่ืนที่สมาชิกเป็นหน้ีอยู่ มีเกษตรกรในพ้ืนที่ร่วม 30 ราย
เป็นผเู้ พาะปลกู กาแฟซ่ึงเป็นวตั ถุดิบ โดยส่งใหก้ บั โรงงานควั่ บดเมล็ดกาแฟของกลุ่ม เพื่อนามาแปรรูปเป็นกาแฟ
คว่ั เมล็ด กาแฟควั่ บด กาแฟ 4 in 1 คอฟฟี่ มิกซ์แบบธรรมดา กาแฟปรุงสาเร็จชนิดผง ผสมดอกคาฝอยวตั ถุดิบ
กาแฟผลิตโดยสมาชิกในกลมุ่ นาเมล็ดกาแฟมาแปรรูป มาควั่ ทางกลุ่มมีโรงงานผลิตกาแฟท่ี อ.เมือง ใช้โลโกว้ า่
กาแฟถ้าสิงห์ ชุมพรนอกจากไดร้ ับการสนับสนุนให้ร่วมออกบูธแนะนาสินคา้ กบั หน่วยงานภาครัฐ กรมการ
พฒั นาชุมชน และกระทรวงพาณิชยแ์ ลว้ ก็ยงั มีการขยายไปยงั ตลาดประเทศเพ่ือนบา้ น ส่งออกไปยงั ประเทศ
มาเลเซีย ซ่ึงไดร้ ับการตอบรับน่าพอใจ

อภิปรายผลการศึกษาค้นคว้า

จากสรุปผลการศึกษาคน้ ควา้ สามารถอภิปรายได้ ดงั น้ี

ภูมิปัญญาการแปรรูปเมล็ดกาแฟน้ันมีจุดเริ่มตน้ มาจาการท่ีคนในชุมชนมีหน้ีสินจานวนมากเนื่องจากปัญหา
การว่างงาน ดงั น้นั จึงไดม้ ีการจดั ประชุมกนั ข้ึนในหมูบา้ นเพื่อหาทางแกป้ ัญหาน้ี จึงไดม้ ีการเสนอเรื่องการแปร
รูปเมลด็ กาแฟน้ีข้ึนมา ซ่ึงกาแฟน้นั แต่เดิมเคยเป็นพืชที่สร้างรายไดใ้ ห้คนในหมู่บา้ นเมื่อ 30 ปี ที่แลว้ ดงั น้นั จึงมี
ความคิดท่ีจะนาเมล็ดกาแฟที่มีอยู่แลว้ และนิยมปลูกในหมู่บา้ นมาแปรรูปเป็ นผลิตภณั ฑแ์ บบใหม่ใหด้ ูน่าสนใจ

หนา้ ท่ี 10

มากข้ึน และดว้ ยพ้ืนท่ีท่ีดินตาบลถ้าสิงหม์ ีความเหมาะสมตอ่ การปลกู กาแฟ เพราะเป็นพ้นื ท่ีที่มีดินเป็นสีแดงร่วน
ปนดินเหนียว แร่ธาตุอุดมสมบูรณ์ สภาพภูมิอากาศมีความเหมาะสมต่อการปลูกกาแฟพนั ธุ์โรบสั ตา้ เม่ือนามา
ผ่านกระบวนการเก็บเกี่ยวอย่างถูกวิธี จึงไดก้ าแฟท่ีมีคุณภาพ ผลผลิตท่ีไดม้ ีคุณภาพตรงกบั ความตอ้ งการของ
ตลาดและผบู้ ริโภค ทาให้กาแฟถ้าสิงห์น้นั เป็นท่ีพูดถึงและโด่งดงั ไปทว่ั ดงั น้นั นี่จึงเป็นจุดเร่ิมตน้ ของภูมิปัญญา
การแปรรูปเมลด็ กาแฟ
ประโยชน์ทไ่ี ด้รับ
1.มีความเขา้ ใจในประวตั ิ และที่มาของภมู ิปัญญาการแปรรูปเมลด็ กาแฟไดถ้ ูกตอ้ งและละเอียดมากข้ึน
2.ภมู ิปัญญาไดร้ ับความสนใจจากโครงงานน้ีมากข้ึน
3.ไดเ้ ป็นส่วนหน่ึงที่ร่วมอนุรักษภ์ ูมิปัญญาทอ้ งถิ่น

บรรณานุกรม
“กาแฟถ้าสิงห์ ชุมพร” (ออนไลน์). เข้าถึงไดจ้ าก : https://www.prachachat.net/facebook-instant-article/news-
139692 สืบคน้ 10 มีนาคม 2565.
“ภูมิปัญญากาแฟถ้าสิงห์” (ออนไลน์). เขา้ ถึงไดจ้ าก : https://souvenirbuu.wordpress.com สืบคน้ 10 มีนาคม
2565.
“10 ปี กาเนิดกาแฟถ้าสิงห์” (ออนไลน์). เขา้ ถึงได้จาก : http://coffeethamsing.com/story.asp สืบคน้ 11
มีนาคม 2565.
“ ก า แ ฟ ถ้ า สิ ง ห์ ( เ ข้ ม อ ย่ า ง สิ ง ห์ ดื่ ม ก า แ ฟ ถ้ า สิ ง ห์ ) ” ( อ อ น ไ ล น์ ) . เ ข้ า ถึ ง ไ ด้ จ า ก :
https://www.chppao.go.th/travel/detail/409 สืบคน้ 11 มีนาคม 2565.

“กาแฟ’บา้ นถ้าสิงห์’ชุมพรตน้ แบบวสิ าหกิจชน” (ออนไลน์). เขา้ ถึงไดจ้ าก :https://thaismartfarmer.com/ สืบคน้ 12มีนาคม
2565

“วิสาหกิจถ้าสิงห์ ชุมพรต่อยอดชากาแฟ” (ออนไลน์). เข้าถึงได้จาก :https://www.prachachat.net/facebook-instant-
article/news-139692 สืบคน้ 13มีนาคม2565.

ภาคผนวก
ไร่กาแฟ

แปรรูปผลติ ภัณฑ์
คัว่ เมลด็

รูปแบบผลติ ภณั ฑ์
ต้นกาแฟ

เบือ้ งหลงั