А Орындаған Айсұлтанова Назым Информатика
А 1&Жасанды интеллект Жасанды интеллект (ЖИ, ағылш. artificial intelligence, AI) — интеллектуалды компьютерлік бағдарламалар мен машиналар жасау технолог иясы әрі ғылым. [1] Терминнің пайда болуы[өңдеу | қайнарын өңдеу] "Жасанды интеллект" сөзін алғаш рет 1956 жылы Дартмут университетінде өткен конференциясының преамбуласында Джон Маккарти қолданған. Маккартиге сәйкес "жасанды интеллектіні" зерттеушілер нақты проблеманы шешу үшін адамдарда байқалмайтын интеллектіні зерттеуіне болады.[1] Өзінің анықтамасын түсіндіру барысында: "Әзірше біз бүтіндей қандай есептеуіш процедураларды интеллектуалды деп айта алатынмызды білмейміз. Сол себепті интеллект сөзін әлемде мақсатқа жету үшін қолдандылатын әдістердің есептеуіш бөлігін ғана түсініп жүрміз".[1] Сонымен қатар, интеллект тек қана биологиялық феномен деген де көзқарастар бар.
А Шындығында, жасанды интеллект Джон Маккартиге дейін де қолданылған. Тек оған дәл осы атау берілмеген болатын. Мысалы, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Алан Тюринг есімді ағылшын математигі немістің құпия ақпаратын бұзып, оны шифрдан шығаратын машина құрастырады. Алан Тюринг соғыс кезінде Германияның әскери-теңіз флотының хабарламаларына криптоанализ жасайтын ағылшын үкіметінің Hut 8 атауына ие тобына жетекшілік еткен. Ол немістердің Энигма аппаратының кодын бұзып, мыңдаған адамның өмірін сақтап қалады. Соғыстан кейін ағылшын ғалымы алгоритмдік анализ жасаумен айналысып, 1950 жылы компьютер интеллектінің деңгейін анықтайтын тест әдісін жасап шығарады. Тюринг тесті бүгінгі күнге дейін қолданылады.[2] Жасанды интеллект жеке ғылыми бағыт ретінде XX ғасырдың екінші жартысында пайда болды (бұл кӛбінесе, кибернетиканың дамуына тәуелді болатын). Басқару талдау, салыстыру, ақпаратты ӛңдеу, болжамды жасау, жорамалдың дұрыстығын дәлелдеу (яғни интеллектуалды қызметіне жататын
А операциялар) негізінде шешімді қабылдаумен байланысты болады. Жасанды интеллект жүйелері – арнайы логикалық жүйелер арқылы компьютерлік бағдарламада жүзеге асырылған адам интеллектің жеке аспектісін ұдайы ӛндіретін техникалық жүйелер. Жасанды интеллект жүйелерінің қолдану салалары: • роботтехника • сараптамалық жүйелер; • есептерді әмбебап шешушіні жасау; • бір тілден екінші тілге аудару, мәтінді рефераттау; • пайдаланушыны компьютермен ыңғайлы диалогын қамтамасыз ететін интеллектуалды интерфейсты жасау. Өткен ғасырдың соңғы он жылдығында интеллектуалды жүйелер дамуының келеcімаңызды бағдарлары анық көрінді:
А 1. Шығармашылық үдерістерді еліктейтін жүйелер. Музыкалық шығармаларды жасау, ойын есептерді (шахмат, дойбы, домино) шешу, автоматтандырылған аударма, теоремаларды дәлелдеу, бейнелерді айырып тану, ойлауды еліктеу және т.с.с. 2. Білімдерге негізделген (сараптау жүйесі) ақпараттық жүйелер, яғни жабдықтарды күйге келтіру, тәжірибелі емес пайдаланушыларға кеңес беру, оқыту және т.б. 3. Интеллектуалды ақпараттық жүйелер – заттық салада есептерді шешуге арналған математикалық және алгоритмдық модельдерге негізделген үлкен және ӛте үлкен бағдарламалар. Олардың мүмкіндігі: басқаруды оңайлату және адамның жұмыс
А көлемін азайту үшін пайдаланушымен мағыналы сұхбат жүргізу. 4. Роботтық техника. «Интеллектуалдығы» жағынан бірнеше робот буындарын ажыратады. Бірінші буын – алдын ала бекітілген және өзгермейтін бағдарлама бойынша істейтін робот-манипуляторлар (мысалы, станокқа дайындамаларды әперетін). Екінші буын – бейімделген роботтар. Осындай роботтар әртүрлі датчиктермен (бұрышөлшеуіштер, тензометрлер, газ талдаушылар және т.б.) жабдықталған. Роботтардың алғашқы екі түрі - өнеркәсіптік роботтар, олар арнайы ортада (зауыт цехында) жұмыс істеуге арналған. Кері байланыс 1)Жасанды интеллект деген не? 2)Жасанды интеллектке мысал келтіріңіз 3)Жасанды сөзін қалай түсінесіз?
А 2&Нейрондық желі Нейрондық желі (сондай-ақ: нейрожелі, жасанды нейронды желі) — өлшенген байланыс сызықтарымен жалғастырrылған салыстырмалы түрде онша күрделі емес өндеуші элементтерден тұратын желі. Элементтер әсер ету мен баптауға рұқсаты бар байланыс желілерімен жалғастырылған. Ал әрбір элемент кейбір сызықтық емес функцияның кіріске түскен мәнін қолдана отырып, кейбір мәнді өндіреді және өндірілген мәнді басқа бір элементке береді немесе оны өзінің шығысына орналастырады. Нейрондық желі нерв жүйесіндегі нейрондардың қимылын модельдеу үшін қолданылады. Еске алынған сызықтық емес функция, әдетте, босағалық болып саналады. Мазмұны • 1Нейронды желілер тарихы • 2Мимен ұқсастық • 3Жасанды нейрон желiлерiнiң үйренуi • 4Дереккөздер
А Нейронды желілер тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу] Жалпы биологиялық прототип негізінде жасалған жасанды нейрон желісінің алғаш математикалық моделі У. Маккалок пен У. Питтс ғалымдары шығарды, олар оны биологиялық нейрон, яғни биологиялық прототип негізінде құрылған желілер нейрондарына қарап ойлап тапты. Осы ғалымдардың айтуынша: осы желідегі элементтерде сандық және логикалық опенрацияларды жасауға болады. Практикалық түрде желі 1958 жылы компьютерлік программа сияқты Фрэнк Розенблатт дейтін ғалыммен басталды, нәтижесінде электронды құрылғы ретінде – перцептрон түрінде жасалды. Алғашында нейрон тек логикалық нөл мен логикалық бірліктің сигналдарын ғана өндей алды, себебі ол биологиялық прототип негізінде жасалған еді, ал ол тек екі күйде ғана бола алады – қоздырылған немесе қоздырылмаған. Нейрон желілердің одан сайын дамуы мынаны көрсетті: олардың қолданылу аясын кеңейту үшін нейрон тек бинарлы сигналдармен шектелмей, олармен қатар үздіксіз (аналогты) сигналдармен де жұмыс жасауы қажет. Нейронның мұндай жалпылау анықтамасы
А Уидроу мен Хоффом ғалымдарымен жасалды, олар нейрон жүзеге асудың функциясы ретінде логистикалық қисықты қолдану мүмкіндігін ұсынды. Мимен ұқсастық[өңдеу | қайнарын өңдеу] Адамның миының дәл жұмысы - жасырын сыр әлi де. Бұл таң ғажайып процессордың әйтсе де, кейбiр тұрғылары белгiлi. Ерекше торшалар, есте сақтауға қабiлеттi белгiлi қалай нейрондар адамның миының негiздi элементiмен олардың дененiң өңге торшаларынан айыратын әрбiр әсерге алдыңғы тәжiрибелердi ойлап қолдануға болып табылады. Адамның ми қыртысы жанында бетпен, жуандықтың нейрондарының 2 ауқымды 3 ммге жазық, ғұламасы өйреншiктi клавиатураның бетiнiң ауданын екi есе асатын 2200 см2 болып табылады. Бас мидың қабығы жуық шамамен жұлдыздардың құс жолына санға тең 1011 нейрондардың жанында болады. Әрбiр нейрон 103-104 басқа нейрондармен байланған. Адамның миы негiзiнендер 1014 1015 өзара байланыстарға жуық шамамен алады. Адамгершiлiк ақылдың көшi олардың арасындағы негiздi компоненттердiң саны, Қосулардың алуантөрлiгiнен тәуелдi болады,
А тектiк программалау және өйренуден сонымен бiрге. Жеке нейрон көрделi болып табылады, iшкi жөйе және басқару механизмдары және электрохимиялық байланыстар мәлiметтi өлкен сан арқылы алып беруге құрайтын өз алады. Нейрондардың әртөрлi класстарын жөздiктiң жанында есептейдi. Олардың арасындағы нейрондар және Қосу бiрге дәстөрлi компьютерлердiң есептеулерiн процесс айырмашылығы болатын екiлiк емес, бамаған және синхронды емес процесстердi қалыптастырады. Жасанды нейрожелiлер тек қана көрделi мидың мәселенiң шешiмiнiң Жаңажолдарына ғалымдар және өңдеушi рухтандырғыш ең басты элементтерiн пiшiндейдi. Жасанды нейрон желiлерiнiң үйренуi[өңдеу | қайнарын өңдеу] Нейрон желiсiн үйретсiн - демек, оған оған, бiздердi хабарлансын дегенiне жетемiз. Әлiпбиге бөпенiң үйренуiне бұл процесс өте ұқсас. Бiздер оны әрiптiң "" суретiн бөпеге көрсетiлiп сұраймыз : қате, бiздер жауап егер "Қандай бұл әрiптер ?" сол оны бiздер алғымыз келген жауапты бөпеге хабарлаймыз : " бұл
А әрiптер". Бөпе оның жадында бiрге сенiмдi жауаппен бұл мысал, демектi есте сақтайды керек бағыттағы кейбiр өзгерiстерiнде болады. Бiздер әрiптердiң көрсетуiнiң процессiн қайталай қайта-қайтайды барлық 33 әрiптердi қатты жаттап алғанда. Мұндай "мұғалiммен өйрену" процесстерiн деп атайды. Бiздер нейрон желiлерi үйренуде сол сияқты мөлде жұмыс iстеймiз. Бiзделер (әрiптердiң қол жазба суреттерiнiң жиыны ) мысал болатын кейбiр деректер қорында болады. Бiздер кейбiр жауапты оған кiруге нейрон желiсi әрiптiң "" суретi көрсете аламыз, сенiмдiден мiндеттi төрде емес. Бiзге белгiлi және (керектi ) сенiмдi жауап - осы жағдайда бiзге сигналдың деңгейi "" таңбасы бар нейрон желiсiнiң шығуында болды барынша көбу өшiн болар еді. Классификацияның есебiндегi керектi шығу ретiнде ретiнде әдетте 1 "" таңбамен шығуларда тұратын (1, 0, 0, .... .) жиындар алады, 0-шi барлық өңге шығулар. Бiздер 33 сан керектi жауаппен және желiнiң нақты жауабының аралығында айырым есептей аламыз - қатенiң векторы. Керi қателiктi таратуды алгоритм - бұл қатенiң векторы бойынша нейрон желiсiнiң салмақтарға арналған тиiстi түзетулер
А есептеуге мөмкiндiк берген формулалардың жиыны. Бiздер (әрiп ылғи бiр әр түрлi суреттер сонымен бiрге ) әрiптi ылғи бiрлер сан реттi нейрон желiсi көрсете аламыз. Үйрену мағынадағы бұлары жаттығулардың спортындағы қайталауды тезiрек еске салады - жаттығуды. Не нейрон желiсiнiң салмағының мысалдарының бiрнеше рет көрсетулерiнен кейiн тұрақтандырады екен, және де нейрон желiсi деректер қорынан (немесе барлыққа жақын ) барлық мысалдарына дұрыс жауаптарды бередi. Программалық iске асыруларда өйренудi процессте (барлық шығулар бойынша қателер квадраттар қосындысиды ) қателiктiң мәнiдi бiртiндеп азаятында көруге болады. Қателiктiң мәнi қашан нөл немесе қолайлы аз деңгей, жаттығуды жетедi тоқтатады, алған нейрон желiсiн және жаңа мәлiметтерге дайын қолдану баптаулы болып санайды. Нейрон желiсi есеп туралы алатын барлық мәлiмет, мысалдардың жиынында болатында маңызды атап өту. Нейрон желiсiнiң өйренуiн сапа сондықтан өйретушi программа iрiктеуде мысалдардың санынан, сонымен бiрге сол тiкелей тәуелдi болады, бұл мысалдар қаншалықты толық осы есептердi суреттейдi.
А . Кері байланыс 1)Жасанды интеллект деген не? 2)Жасанды интеллектке мысал келтіріңіз 3)Жасанды сөзін қалай түсінесіз?
А 3&Виртуалды шындық Виртуал шындық (ВШ, ағылш. virtual reality, яғни VR) — ақпарат технологиясы арқылы уақыт-кеңістік континиумы адам қалауына сай өзгертуден қалыптасқан жаңа жасанды елес әлемі. Ол "шындықтың" ішінде адам шынайы әлемге ұқсас, немесе одан мүлде өзгеше модельденген көп-мүмкіндікті тәжірибелерді бастан кешіре алады. Виртуалды шындық қолданбаларына ойынсауық (әсіресе видеоойын), оқыту және жаттығу (мысалы медициналық, немесе әскери дайындық) және бизнес (мысалы, виртуалды кездесулер мен жиналыстар) секілділер кіреді. ВШ стиліндегі технологияның басқа ерекше түрлері ретінде Күшейтілген шындық (КШ) және Аралас шындық секілділерді айтуға болады, осы секілді "түрлі шындықтардың" біртұтас үйлесімі Ұлғайтылған шындық (ҰШ) деп аталады.[1] Кезекте виртуалды шындықтың стандартты жүйесі ретінде Виртуалды шындық гарнитураларын (ВШГ), электронды көзілдіріктерді, немесе көп-жобалы жасанды орталарды (multi-projected environment) айтуға болады, олар шынайы кескіндерді, дыбыстарды
А және басқа сезімдерді жасап, пайдаланушының виртуалды ортадағы шынайы өмір сүруін симуляциялайды, сөйтіп ойын әсеріне және техникалық әсерлерге бөлейді. Виртуалды шындық жабдығын пайдаланған адам жасалымды (artificial) әлемді көре алады, оның ішінде қозғала алады, және виртуалды нәрселермен және мүмкіндіктермен әрекеттесе (interact) алады. Әдетте көз алдында шағын экраны бар, адам басына бекітілген дисплейден тұратын виртуалды шындық гарнитуралары арқылы түрлі әсерлер (effect) қалыптасады. Дегенмен, көп түрлі үлкен экрандары бар арнайы жобаланған бөлмелер арқылы да виртуалды шындық әсерін жасауға болады. Виртуалды шындық әдетте аудио және видео аңысын (кері байланыс, feedback) қамтиды, бірақ сонымен бірге хаптикалық (haptic, ұстау сезімі) технологиясы арқылы сезімдік және күштік аңысқа да мүмкіндік беріледі. "Виртуалды шындық" ұғымында парадокс бар: логикалық пайымдау оны "қиял, иллюзия, ойжота, елес" деп есептеуге бейім болса, ол виртуалды шындық жағдайында сезім мүшелеріміз оны "шынайы" етіп Менге
А сезіндіреді, шындық ретінде қабылдайды. Әсіресе технологиялық мүлтіксіздену мен жетілудің арқасында виртуалды әлем мен шын әлемнің шекарасы барған сайын бұлдырап барады.[2][3] Этимологиясы[өңдеу | қайнарын өңдеу] Американ компьютер ғалымы, Визуалдық суретші, компьютер философиясы жазушысы, технолог, технократ, футур олог және Виртуалды шындық саласының негізін салушы деп есептелетін Джарон Ланье Сын есім ретіндегі "Виртуалды" (Virtual) сөзі 1400-ші жылдардың ортасынан бері "әлдебірдеңе шынайы, немесе факт болмаса да, оның мәні және әсері болуы" мағынасында қолданылып келеді.[4] "Виртуалды" термині 1959 жылдан бері қарай "физикалық ретінде өмір сүрмейтін, бірақ бағдарлама арқылы пайда болатын" деген компьютерлік мағынада қолданылып келеді.[4]
А Сын есім ретіндегі "Виртуалды" (Virtual) сөзі қазір көбінесе тар мағынада ақпарат технологиясының жаңа мүмкіндіктерін сипаттауға қолданылатын болса да, оның дәстүрлі мағынасы әлдеқайда кең болып, сананың кез келген өзгертілген түрлерін көрсете береді. Мысалы, жүйке шатасуы, ішімдік пен шегімдіктен масаю, гипноздық күйге ену, наркоздалу, галлюцинация, түрмедегілер, сүңгуір кемедегілер секілді ұзақ уақыт тар кеңістікке қамалған кісілерде болатын тұйықталу психологиясы, тб-лар. 1938 жылы француз авангард драматургі Антонен Арто театрдағы кейіпкерлер мен заттардың иллюзиялы табиғатын "Le Theatre et son double" ("Театр және оның алмастырушысы") атты эсселер жинағында "фр. la réalité virtuelle" (виртуалды шындық) деп сипаттаған екен. ағылш. The Theatre and its Double[5] деген атпен жарияланған бұл кітаптың 1958 жылғы ағылшын тіліндегі аударма нұсқасы "виртуалды шындық" терминінің ең алғаш қолданылған нұсқасы есептеледі. Майрон Крюгер ұсынған "жасалымды шындық" (artificial reality) термині 1970 жылдардан бері қолданылып келеді. "Виртуалды шындық" термині ғылыми фантастикалық контексте
А алғаш рет Дэмиен Бродериктің 1982 жылғы «Иуда Мандала» романында қолданылған. Медиадағы "виртуалды шындық" терминінің жалпыласуы Джарон Ланьенің еңбегі. Ол 1980ші жылдардың соңында өзінің VPL Research фирмасында тұңғыш бизнес-деңгейдегі виртуалды шындық аппаратурасын құрастырған болатын. Ал, 1992 жылы "Шөп шабушы" (The Lawnmower Man) фильмі алғаш виртуалды шындық жүйелерін пайдалануымен ерекшеленді.[6] Кері байланыс 1)Жасанды интеллект деген не? 2)Жасанды интеллектке мысал келтіріңіз 3)Жасанды сөзін қалай түсінесіз?
А 4&Кеңейтілген шындық Кеңейтілген Шындық (XR) Дегеніміз Не? Біздің экранда пайда болатын және көшеде жолымызды кесіп өтетін Покемон? Басқа елде сатылатын мүліктің 360° туры? Фигуралары бояғаннан кейін 3D форматында пайда болатын бояу кітабы? Мұның бәрі кеңейтілген шындықтың мысалдары. XR ретінде қысқартылған кеңейтілген шындық - компьютер жасайтын орталар мен нысандарды жасайтын технологияларға берілген жалпы атау. Бұл тұжырымдама қазірдің өзінде жасалған XR нысандарын да, болашақта орнатылатындарын да қамтиды. Әртүрлі технологиялар бірінші кезекте нақты және виртуалды әлемдер арасындағы қатынас арқылы сараланады және анықталады. Толықтырылған шындықпен пайдаланушылар виртуалды нысандарды нақты әлемнің кеңейтімі ретінде қабылдаса, виртуалды шындықпен олар таза виртуалды әлемге енеді. Кеңейтілген шындықтың тағы бір айқындаушы ерекшелігі оның барлық
А нысандарында иммерсивті технология болып табылады. Толықтырылған Шындық: Шындықтың Кеңеюі Толықтырылған шындық (AR ретінде қысқартылған) технологиясы виртуалды нысандар мен деректерді нақты әлемге біріктіреді және осылайша оны кеңейтеді немесе кеңейтеді. Виртуалды элементтер суреттер, мәтін немесе анимациялар болуы мүмкін. Қалай болғанда да, толықтырылған шындықпен шынайы орта бұрынғысынша басым болып қабылданады. Қолданушының виртуалды нысандармен әрекеттесуі жоқпен шектеледі. Толықтырылған шындық әлі күнге дейін кеңейтілген шындықтың ең көп қолданылатын түрі болып табылады. Оның жетістігі негізінен техникалық талаптардың минималды болуымен негізделеді. Қарапайым смартфон, планшет немесе компьютер арқылы кеңейтілген шындықтан ләззат алуға болады, бұл оны соңғы пайдаланушыларға оңай қол жетімді етеді. Бұған қоса, виртуалды нысандарды пайдаланушының көз алдында проекциялайтын арнайы AR көзілдірігі бар. Бұл жағдайда сыртқы әлем көрінетін болып қалады.
А Pokémon Go ойынында мобильді құрылғы нақты әлемде цифрлық фигураларды (Покемондар) Кері байланыс 1)Жасанды интеллект деген не? 2)Жасанды интеллектке мысал келтіріңіз 3)Жасанды сөзін қалай түсінесіз
А 5&Ақпараттық панорама 3D панорама – компьютер мониторында көрсетуге бейімделген қоршаған ортаның 360°тық бейнесі. 3D панорамада көру бағытын өзгертуге, суретті үлкейтуге, жеке бөлшектерді қарауға болады. 3D панораманың түрлері: 1. Жазық панорама – бірнеше кадрдан құралған қарапайым кеңформатты фотосурет. 2. Сфералық панорама. Сфералық панорамалар көлденеңінен 360° және тігінен 180°-ты қамтиды. Ол айналадағы барлық көрінетін кеңістікті қамтып, фотосуретті сфераға жабады және тұтас көлемді суретті береді. 3. Цилиндрлік панорама (циклорама) – көлденеңінен 360°ты, ал тігінен 180-нен төмен градусты ғана қамти алады. Панораманың бұл түрі, суреттің жоғарғы және төменгі шекараларын көрсетуді қажет етпейтін жағдайда
А қолданылады. Панорама айналадағы барлық көрінетін кеңістікті көрсетеді, қолданушы 360°-қа бұрыла алады, бірақ төмен немесе жоғары қарай бұрыла алмайды. Мұндай панорама бірыңғай цилиндрді қалыптастыра отырып, сақина тәрізді желімденеді. 4. Текшелі панорама. Панорама текшенің ішкі жағына проекцияланады. Сфералық панорамамен салыстырғанда текшелі панораманың артықшылығы: дайындау, сақтау, тасымалдау қарапайымдылығы болып табылады, себебі күрделі пішін бетімен емес, тек текшенің алты қырымен – жазық және шаршымен жұмыс істеуге тура келеді. Виртуалды турлар (3D тур) – бір 3D панорамадан басқа панорамаға өтуге мүмкіндік беретін бірыңғай «белсенді аймақтар» кешеніне біріктірілген, әртүрлі 3D панорамалар жиынтығы. Мұндай турлар музыкамен, кадрдан тыс дыбыспен, видеороликтермен, жазбалармен және т.б. толықтырылуы мүмкін.
А 3D турларды жасау үш кезеңде өтеді: • объектіні суретке түсіру, бірнеше суреттер алу; • суреттерді өңдеу; • виртуалды турды жинау. Фототүсірілім. Жоғары сапалы панорамалар жасау үшін мына ережелерді сақтаған жөн: • камераны таңдалған диафрагма бойында сериядағы барлық кадрлар фокуста (камера, түсірілетін шеңбердің дәл ортасында тұрғаны жақсы) болатындай етіп орнату қажет; • желімденетін суреттердің жиынтығын, болашақ сфералық панорама тігістерінің орындары бір түсті орындарда (мысалы, үй объектілері жағдайында монолитті қабырғаларда) түсіру керек; • штатив басы кеңістікте камераны қатаң орнықтыруға арналған деңгейлермен жабдықталуы тиіс;
А • барлық үш сурет үшін камераны көлденең және тігінен бағытта жазықтықтағы синхронизациясын жүргізу қажет – камераны туралау деңгейлер көмегімен жүзеге асырылады; • камераның айналмалы бұрылу бұрыштары 120°-қа тең болуы тиіс, ол бұрылыс шкаласымен реттеледі. Кері байланыс 1)Жасанды интеллект деген не? 2)Жасанды интеллектке мысал келтіріңіз 3)Жасанды сөзін қалай түсінесіз?
А 6&Ақылды үй Ақылды үй мобильді немесе басқа желілік құрылғы арқылы интернет қосылымы бар кез келген жерден құрылғылар мен құрылғыларды автоматты түрде қашықтан басқаруға болатын үйдің ыңғайлы конфигурациясын білдіреді. Смарт үйдегі құрылғылар интернет арқылы өзара байланысқан, бұл пайдаланушыға үйге қауіпсіздікке қол жеткізу, температура, жарықтандыру және үй кинотеатры сияқты функцияларды қашықтан басқаруға мүмкіндік береді. Негізгі қорытындылар Ақылды үй үй иелеріне интернет қосылымы арқылы смартфон немесе планшет арқылы құрылғыларды, термостаттарды, шамдарды және басқа құрылғыларды қашықтан басқаруға мүмкіндік береді. Ақылды үйлерді сымсыз немесе сымды жүйелер арқылы орнатуға болады. Ақылды үй технологиясы үй иелеріне ыңғайлылық пен шығындарды үнемдейді. Қауіпсіздік тәуекелдері мен қателер смарт үй технологиясын жасаушылар мен пайдаланушыларды алаңдатуда.
А Үйді толық автоматтандыру мыңдаған долларға тұруы мүмкін болса да, құны 100 доллардан төмен жеке өнімдер үй иелерін ақылды үй өнімдеріне кірісуге мүмкіндік береді. Ақылды үйлер қалай жұмыс істейді Смарт үйдің құрылғылары бір-бірімен қосылған және оларға бір орталық нүкте — смартфон, планшет, ноутбук немесе ойын консолі арқылы кіруге болады. Есік құлыптарын, теледидарларды, термостаттарды, үй мониторларын, камераларды, шамдарды және тіпті тоңазытқыш сияқты құрылғыларды бір үй автоматтандыру жүйесі арқылы басқаруға болады. Жүйе мобильді немесе басқа желілік құрылғыда орнатылған және пайдаланушы белгілі бір өзгерістердің күшіне енуі үшін уақыт кестелерін жасай алады. Ақылды тұрмыстық құрылғылар үй иесінің кестелерін біліп, қажет болған жағдайда түзетулер енгізу үшін өздігінен білім алу дағдыларымен келеді. Жарықтандыруды басқару мүмкіндігі бар ақылды үйлер үй иелеріне электр энергиясын тұтынуды азайтуға және энергияға байланысты шығындарды үнемдеуге мүмкіндік береді. Кейбір үйді автоматтандыру жүйелері үй иесі жоқ кезде
А үйде қандай да бір қозғалыс анықталса, ескертеді, ал басқалары төтенше жағдайларда билік органдарына (полицияға немесе өрт сөндіру бөліміне) қоңырау шала алады. Қосылғаннан кейін ақылды есік қоңырауы, смарт қауіпсіздік жүйесі және смарт құрылғылар сияқты қызметтер электрондық ақпаратты жинап, бөлісе алатын физикалық нысандар желісі (IoT) технологиясының бөлігі болып табылады. Ақылды үй жүйелері Ақылды үйлерде сымсыз немесе сымды жүйелер немесе екеуі де болуы мүмкін. Сымсыз жүйелерді орнату оңайырақ. Смарт жарықтандыру, климаттық бақылау және қауіпсіздік сияқты мүмкіндіктері бар сымсыз үйді автоматтандыру жүйесін орнату бірнеше мың долларға тұруы мүмкін, бұл оны өте үнемді етеді. Сымсыз жүйелердің кемшілігі сізге бүкіл үйіңізде күшті Wi-Fi қамтуы және кең жолақты қызмет қажет болуы мүмкін. Бұл ауқымды ұзартқыштарға немесе сымсыз сымсыз кіру нүктелеріне инвестициялауды талап етуі мүмкін. Сымсыз смарт үй жүйелері, әдетте, кішігірім өлшемдерге байланысты бұрыннан бар шағын
А үйлер немесе жалға берілетін мүліктер үшін қолайлы. Екінші жағынан, сымды жүйелер сенімдірек болып саналады және оларды бұзу әдетте қиынырақ. Сымды жүйе үйді қайта сату құнын арттыра алады. Сонымен қатар, сымды смарт үй жүйелері оңай масштабталады; сондықтан, бұл көбінесе жаңа құрылысты жобалау немесе күрделі жөндеуді орындау кезінде әдепкі әдіс болып табылады. Маңызды керек. Қауіпсіздік пен тиімділік – бұл ақылды үй технологиясын пайдаланудың артуының негізгі себептері. Ақылды үйлерде сымсыз немесе сымды жүйелер болуы мүмкін – екеуі де. Сымсыз жүйелерді орнату оңайырақ. Ақылды жарықтандыру, климаттық бақылау және қауіпсіздік сияқты ерекшеліктері бар сымсыз үйді автоматтандыру жүйесіне енгізу бірнеше мың долларға созылуы мүмкін, бұл оны өте тиімді етеді. Екінші жағынан, қатты сымды жүйелер сенімді болып саналады және оларды бұзу әдетте қиынырақ болады. Желілік жүйе үйдің қайта сату құнын арттыра алады. Бірақ бір
А кемшілігі бар – бұл өте қымбат. Сәнді және қатты сымды жүйені орнату үй иелеріне он мың долларға шығындалуы мүмкін. Үйді автоматтандырудың дүниежүзілік нарығы 2016 жылы шамамен 24 миллиард долларға бағаланды. 2022 жылға қарай көптеген адамдар ақылды үй технологиясын 53,5 миллиард долларға өзгерте бастаған кезде бұл көрсеткіш өседі деп күтілуде. Ақылды үй технологиясының ең үлкен құрамдас бөлігі бейне-ойын-сауық, одан кейін үй қауіпсіздігі және бақылау қызметі болады деп күтілуде. Ақылды динамик технологиясы АҚШ-тың нарығына сәтті еніп үлгерді, мұнда үй шаруашылығының шамамен 31% -ы Amazon Echo немесе Google Nest сияқты құрылғыны пайдаланады. Ақылды үйді қалай жасауға болады Жылыту Ақылды үй өнімдері енді жылыту құрылғыларын, соның ішінде өнімдерді қосқанда, өшіргенде және басқарғанда көбірек бақылауға мүмкіндік береді. Белгілі бір критерийлер орындалған жағдайда автоматты түрде қосу немесе өшіру үшін смарт өнімдер температура немесе ылғалдылық сенсорларымен жабдықталған
А болуы мүмкін. Ақылды үй инновацияларының бұл желісі кондиционерлерге де таралады. Жарықтандыру Көбінесе ұялы телефонды, үстелді немесе өнімге арналған арнайы қашықтан басқару құралын пайдалану арқылы жарықтандыру өнімдері енді үй иелерінің мүмкіндіктерін арттырады. Шамдарды қосуға және өшіруге, кестеге қоюға немесе күннің шығуы немесе бату уақытына байланысты өзгертуге орнатуға болады. Кейбір дәстүрлі өнімдер сияқты, шамдар қозғалысқа байланысты жиі өзгеруі мүмкін. Смарт шамдар Wi-Fi арқылы байланысып, статистиканы немесе көрсеткіштерді телефонға көрсете алады. Бұл жарықтандыру санатында жарықты басқаратын немесе алдын алатын смарт үй өнімдері де болуы мүмкін. Автоматты жалюзи күннің шығу кестесіне сәйкес орнатылуы және жабылуы мүмкін. Сонымен қатар, электронды перделер пайдаланушыларға перделерді портативті құрылғы арқылы басқаруға мүмкіндік береді.
А Аудио/визуалды Ақылды үйлердің қызықты аспектілерінің бірі, көптеген ойын-сауық өнімдері қазір бір-бірімен тығыз байланысты және оларды бір қашықтан басқару пульті арқылы басқаруға болады. Теледидар мен динамиктердің енді қолданбаларды пайдаланып пәрмен бойынша ойнатудың үлкен мүмкіндіктері бар, соның ішінде кесте бойынша қызмет көрсету немесе дауыспен басқарылатын. Қауіпсіздік Ақылды үйдің ең ақылға қонымды аспектілерінің бірі – күшейтілген қауіпсіздік мүмкіндіктері. Қазір көптеген өнімдерде қозғалысты бақылайтын, бейне түсіретін немесе тікелей бейне арналарына мүмкіндік беретін камера мүмкіндіктері бар. Бұл есік қоңырауымен синхрондау үшін орнатылуы немесе мүліктің белгілі бір аймақтарында көрсету үшін орнатылуы мүмкін. Бұл бейнелер сіздің есігіңіздегі адаммен бейне қоңырау шалуға, соның ішінде аудио мүмкіндіктеріне мүмкіндік береді. Көптеген смарт үйлер заманауи қауіпсіздік жинақтарымен жабдықталған. Бұған адамдар
А үйде болмаған кезде қозғалыс сенсоры детекторлары, үйді бақылау, күдікті мінез-құлық туралы хабарландырулар мен ескертулер және телефон арқылы есіктерді немесе терезелерді қашықтан құлыптау мүмкіндігі кіреді. Басқа Ақылды үйлердің өте үлкен бөлігі сандық көмекшілерге немесе үй хабтарына қатысты. Бұл өнімдер жиі сіздің дауысыңызбен өзара әрекеттеседі және пәрмендерді, өріс сұрақтарын қабылдай алады, күнтізбеңізді реттей алады, конференциялық қоңырауларды жоспарлайды немесе ескертулер бере алады. Арнайы үйге қатысты болмаса да, бұл цифрлық көмекшілер смарт активтерді, олардың кестелерін және күйлерін басқарудың кең ауқымын қамтамасыз етеді. Кері байланыс 1)Жасанды интеллект деген не? 2)Жасанды интеллектке мысал келтіріңіз 3)Жасанды сөзін қалай түсінесіз?
А 7&Қазақстандағы цифрландыру Қазақстандағы цифрландыру – Қазақстан экономикасын дамыту қарқынын жеделдетуге және азаматтардың тұрмыс сапасын жақсартуға арналған үдеріс. Қазақстандағы цифрландыру бағыттары: • ел экономикасының басты салаларында цифрлық технологияларды әзірлеу, енгізу және дамыту; • қазақстандықтарға Интернет және 4G (болашақта 5G) мобильді байланысына барлық жерден кеңжолақты қолжетімдік ұсынатын инфокоммуникациялық инфрақұрылымды кеңейту; • онлайн ұсынылатын мемлекеттік қызметтердің сапасын жақсарту мен санын арттыру. Бұл бюрократия мен жемқорлықты төмендетуге, сондай-ақ мемлекеттік органдарды неғұрлым тиімді және ашық етуге мүмкіндік береді;
А • электронды коммерцияны дамытуға белсенді ықпал ету арқылы кәсіпкерлер үшін жаңа мүмкіндіктер мен қолайлы жағдайлар жасау; • отандық ІТ секторды дамытуға, сондайақ Қазақстандағы білім беру мен денсаулық сақтау сапасын арттыруға ықпал ететін, халықтың жалпы цифрлық сауаттылығын арттыру. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы. 2017 жылғы бекітілген «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын іске асырудың бес негізгі бағыты бар: 1. Экономика салаларын цифрландыру – озық технологиялар және мүмкіндіктерді пайдалана отырып, капиталдандырудың өсуі мен еңбек өтімділігін арттыратын ҚР экономикасының әртүрлі салаларын қайта құру. Міндеттері: Өнеркәсіпті және электр энергетикасын цифрландыру; Көлік пен логистиканы цифрландыру;
А Ауылшаруашылығын цифрландыру; Электронды сауданы дамыту; Қаржылық технологиялар мен қолма-қол ақшасыз төлемдер. 2. Цифрлық мемлекетке өту – халық пен бизнестің сұранысын алдын ала болжай отырып, қызметтер көрсету үшін мемлекеттің инфрақұрылымын қайта құру. Міндеттері: Мемлекет – азаматтарға; Мемлекет – бизнеске; «Ақылды» қалалар. 3. Цифрлық Жібек жолын іске асыру – деректерді беру, сақтау және өңдеудің жоғары жылдамдықтағы және қорғалған инфрақұрылымын бүкіл аумақты дамыту. Міндеттері: Еліміздің барлық аумағында байланыс желілері мен АКТ инфрақұрылымын қамтуды кеңейту; АКТ саласындағы ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету. 4. Адами капиталды дамыту – креативтік қоғам құруды және жаңа
А нақтылықтар – білімдер экономикасына өтуді қамтитын түрлендірулер. Міндеттері: Орта, техникалық және жоғары кәсіби білім берудегі цифрлық сауаттылықты арттыру; Халықтың цифрлық сауаттылығын арттыру (даярлау, қайта даярлау). 5. Инновациялық экожүйені құру – бизнес, ғылым саласы және мемлекет арасында берік байланысы бар технологиялық кәсіпкерлікті дамыту, сондай-ақ инновацияларды енгізу үшін жағдай жасау. Міндеттері: Инновациялық даму алаңдарын қолдау; Технологиялық кәсіпкерлікті, Startup мәдениетін және ҒЗТКЖ (ғылыми-зерттеу тәжірибе конструкторлықжұмыстар) дамыту; Инновацияларға сұраныс; Венчурлық қаржыландыруды тарту. Қазақстанда цифрландыру процесінің ағымдағы үрдістері
А Bigdata (Үлкен деректер) – деректер қорымен жұмыс істеу үшін дәстүрлі тәсілде жиі пайдаланылмайтын үлкен көлемді ақпаратты сақтау, ұйымдастыру және зерттеу әдістері. Көбінесе құжаттар мен бейнетаспалардың ретсіз жиынтықта орналасқанынан туындайтын қиыншылықты өңдеу арқылы толықтай жүзеге асырады және бәсекелестердің қызметін талдауға, өз клиенттері туралы ақпаратты біріктіруге мүмкіндік береді. Осылайша, бұл қызмет көрсету деңгейін жақсартуға, шығындарды оңтайландыруға, қызметтер немесе өнім сапасын арттыруға, сатуды ұлғайтуға әкеледі. Blockchain технологиясы. Ақпарат белгілі бір ережелер бойынша дәйекті түрде құрылған және көбінесе түрлі компьютерлерге таратылады. Осылайша, әртүрлі компьютерлер арасында ақпаратты бірнеше рет қайталаудың және бөлудің арқасында бірнеше маңызды
А артықшылықтарға қолжеткізеді, атап айтқанда: • технологияның сенімділігі, өйткені деректер пайдаланушылар арасында бірнеше рет қайталанған; • орталықсыздандыру, өйткені бірыңғай басқару орталығы жоқ; • ашықтық – әрбір пайдаланушының жаңартылған деректер көшірмесі бар, өйткені ақпаратты қасақана бұрмалау әрекеті жедел анықталатын болады. «Smart» city («Ақылды» қала) – қалалық мүлікті және қала көрсететін қызметтерді басқару тұжырымдамасы. Ол білім, көлік, денсаулық сақтау, нфрақұрылымды басқару және тағы басқаларды қамтиды. Тұжырымдаманың мақсаты – қала тұрғындарына қызмет көрсетудің тиімділігін арттыру, сондай-ақ адам капиталының сапасын арттыру арқылы өмір сүру сапасын жақсарту. Қазақстанды цифрландырудың түпкі мақсаты – ортамерзімді дамуда цифрлық технологияларды пайдалану есебінен
А республика экономикасының даму қарқынын жеделдету және халықтың өмір сүру сапасын жақсарту, сондай-ақ Қазақстан экономикасының ұзақмерзімді даму жоспарында Болашақтың цифрлық экономикасын құруды қамтамасыз ететін дамудың қағидалы жаңа траекториясына көшуі үшін жағдайлар жасау. 8&Электрондық үкімет Электрондық үкімет дегеніміз не және ол не үшін қажет? Өзіңіз мінсіз деп білетін қоғамды елестетуге тырысыңыз. Мықты денсаулық, жақсы жұмыс,
А қамсыз тірлік, өмір сүруге қолайлы жағдайлар - бұл тізім ұзыннан-ұзақ жалғасуға бар және жеке басымдықтарға байланысты қажетті аспектілермен толықтырылуы да мүмкін. Әйтсе де, мұндай қоғамның ажырамас бөлшегі мемлекет болып табылады. Азаматтарының қамын ойлайтын мемлекет. Әрбір азаматтың әлеуетін мейлінше жүзеге асыруға мүмкіндік тудыратын мемлекет. Азаматтардың заңды құқығының қорғалуы мен сақталуына кепілдік беретін мемлекет. Азаматтардың мұқтаждығы мен қажеттіліктеріне бағдарланған мемлекет. Арадағы өзара әрекеттестік қарапайым, ұғынықты және қолжетімді болатын, адамдар үшін құрылған мемлекет. Қазақстандағы ақпараттық-коммуникативтік технологиялардың дамуы кем дегенде соңғы екі пікірдің жүзеге асуына кепілдік бере алады. Дәл осы азаматтар мен мемлекеттің өзара әрекеттестігін ыңғайлы, қарапайым, қолжетімді және түсінікті ету үшін электрондық үкімет тұжырымдамасы әзірленді. «Қазақстан Республикасында 2005-2007 жылдары «электрондық үкіметті» құрудың мемлекеттік бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 10
А қарашадағы №1471 Жарлығы «электрондық үкіметтің» порталын құруға негіз болды. «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ «электрондық үкіметтің» порталын басқару мен сүйемелдеуге тікелей қатысады. «Электрондық үкіметтің» порталы 2006 жылдан бастап жұмыс істейді. Электрондық үкімет құру ісі билік органдарының жұмысын анағұрлым тиімді, азаматтарға қолжетімді ету үшін қажет болды. Бұрындары әрбір мемлекеттік орган өз бетінше «оқшау өмір сүріп», басқаларымен байланысқа түсе қоймайтын, ал азаматтардың алуан түрлі анықтама, растама секілді өзге де қағаздарды жинау үшін толып жатқан инстанциялардан өтуіне тура келетін. Осының барлығы бір ғана қызмет түрін пайдалану үшін толып жатқан мекемелер табалдырығын тоздыруға мәжбүрлейтін. Бүгінде электрондық үкімет жобаларының арқасында ол заман келмеске кетті. Электрондық үкімет – ақпараттық технологиялар көмегімен ішінара келісушілікті қамтамасыз ететін, мемлекет пен азаматтар арасындағы, сондай-ақ, мемлекеттік органдардың өзара әрекеттестігінің бірыңғай механизмі.
А Мемлекеттік органдарға кезекті қысқартып, анықтама, куәлік, рұқсат құжаттарын және тағы басқаларын алуды жеңілдетуге әрі жылдамдатуға мүмкіндік берген де дәл осы механизм. Басқаша айтқанда, электрондық үкімет деп лицензияны рәсімдеу үшін ЖСН ғана керек болатын (басқа ақпараттың бәрі дағдылы сұранымдар арқылы алынады), коммуналдық қызмет ақылары мен айыппұлдарды онлайн жүйесінде төлеуге болатын, анықтама алу үшін «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» КЕАҚ-қа жеке куәлік қана талап етілетін, бизнесіңізді өз бетіңізше тіркеуге, немесе электрондық үкімет порталында небәрі 10-15 минут ішінде анықтама алуға, күн-түн демей, кез келген уақытта баланың балабақшаға кезегін көруге. 9&Виртуалды машина Виртуалды машина – арнайы программалық жасақтама көмегімен жасалған жасанды компьютер. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл – компьютер ішіндегі компьютер және ол негізгі компьютер ресурстарын
А пайдаланады (жедел жады, процессор және қатқыл диск). Виртуалды машинаға виртуализация үшін қолданылатын негізгі компьютерге сай келетін кез келген жүйені орнатуға болады. Бұл – жаңа программаларды орнату, файлдарды сақтау мүмкіндігі бар виртуалды қатқыл дискісі, барлық программалары бар толыққанды операциялық жүйе. Ол арқылы мессенджерлерде сөйлесуге, әлеуметтік желілерде отыруға, кино көруге, музыканы тыңдауға, мәтіндік құжаттармен жұмыс істеуге, электронды хаттарды жіберуге болады. Кез келген компьютер қолданушысына виртуалды машина қажет емес, бірақ озық қолданушылар оны жиі пайдаланады. Виртуалды машина төмендегі мақсаттар мен міндеттерді орындау үшін қолданылады: • Екінші/басқа операциялық жүйе орнату;
А • Программалық жасақтаманы тестілеу; • Күдікті программаларды қауіпсіз іске қосу; • Компьютерлік желінің эмуляциясы (бәсекелестік); • Негізгі компьютер операциялық жүйесінен іске қосуға болмайтын қосымшаларды іске қосу. Виртуалды машинаға Windows-тің өзге нұсқаларын немесе Linux, UNIX сияқты басқа операциялық жүйелерді, сондай-ақ түрлі программалар мен утилиттерді орнатуға және тексеруге болады. Виртуалды машина өте ыңғайлы, яғни виртуалды ортада әртүрлі бейтаныс программаларды сынауға болады. Виртуалды машиналар үдерістік және жүйелік болып, екі топқа бөлінеді. Әрі қарай, жүйелеу виртуалды машинаның жүйелеріне байланысты жүзеге асырылады, яғни егер олар өзара сәйкес келсе, онда жүйелеу орындалады.
А Үдерістік виртуалды машина жеке үдерісті қолдау мақсатына бағытталып, оны орындауға арналған. Үдерістік виртуалды машина іске қосылған кезде құрылып, жұмысы аяқталғаннан кейін өшіріледі. Жүйелік виртуалды машина – толық қызметті, тұрақты әрекет ететін жүйелік орта, ол операциялық жүйені ауқымды қолданушылық үдерістер санымен қолдау үшін қызмет етеді. Жүйелік виртуалды машина «қонақ» операциялық жүйесіне виртуалды аппараттық құралдарға, оның ішінде процессор мен жадыға, енгізу / шығару құрылғыларына, графикалық интерфейске қолжетімдікті қамтамасыз етеді. Виртуалды компьютерлерді құру және басқаруға арналған көптеген программалар бар. VirtualBox виртуалды машинасы. VirtualBox – ең танымал операциялық жүйелерді орнатуға болатын тегін
А виртуалды машина. VirtualBox – Windows,Linux, FreeBSD, Mac OS жүйелерімен жұмыс істейді. VirtualBox операциялық жүйелердің 32 және 64 биттік нұсқаларын қолдайды.VirtualBox VMware Workstation ақылы программасында құрылған виртуалды компьютерлермен жұмысты жүзеге асырады. VirtualBox-ты орнату және онымен үйде де жұмыс жасау өте ыңғайлы және қарапайым. Программа өнімді және тұрақты. Ол кеңфункционалды, меншікті интерфейсі бар және ақысыз орнатылады. VMware виртуалды машинасы. VMware – ең танымал және кең таралған виртуалды машина. VMware, әдетте, ірі алаңдар немесе корпорациялар үшін қолданылады. Виртуалды VMware машинасы екі түрде ұсынылады: Workstation және Player. VMware Workstation – қуатты машина,бірақ ақылы. VMware Player–
А VMware Workstation-ның ақысыз қысқартылған нұсқасы. VMware Workstation 32 және 64 биттік жүйелермен, USB 3.0, түрлі операциялық жүйелерді көтере алады. VMware Workstation– ірі компаниялар қолданатын ең жақсы виртуалды машина, бірақ оның бағасы жоғары болғандықтан, жеке қолданушылар арасында танымалдылығы төмен. Microsoft Virtual PC виртуалды машинасы. Microsoft Virtual PC – ақысыз виртуалды машина
А 10&Заттар интернеті «Заттар интернеті» дегеніміз не? «Заттар интернеті» ұғымының қарапайым түсіндірмесі «Заттар интернеті» ұғымы (ағылш. «Internet of things» немесе қысқаша түрде IoT) ғылым мен сандық әлемдегі ең жиі қозғалатын тақырыптардың біріне айналуда. Бұл біздің қалай өмір сүретінімізге және жұмыс істейтінімізге мардымды өзгеріс әкелетін жаңа концепция. Біздің қоғамда аталмыш ұғымды білмек түгілі ол туралы мүлдем естімегендер де жетерлік.
А Дегенмен, «Заттар интернеті» ұғымын жаңалықтарда сан мәрте кездестіретін белсенді интернет-пайдаланушылар бар, кейде тіпті солардың өзі жаңа терминнің түпкі мәнін білмей жатады. Біреулер Заттар интернеті адамның қатысуынсыз жүзеге асады десе, басқалары керісінше пікір білдіреді. Ең алдымен негізгі нәрселерді ажыратып алайық. Жоғары жылдамдықты интернет кеңінен қолжетімді болып барады, оның үстіне интернетке қосылудың құны төмендеуде, көптеген құрылғылар wifi-ға қосылу мүмкіндігімен бірге шығарылуда, технологиялар арзандауда, смартфондар біздің өміріміздің ажырамас бөлігіне айналуда. Осының бәрі Заттар интернетін құруға өте қолайлы жағдай туғызып отыр.