วิเคราะห์เนื้อหาโคลงโลกนิติ

วเิ คราะห์เนอ้ื หา
โคลงโลกนิติ

สมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาเดชาดศิ ร

ระดบั ช้นั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี ๑

เน้ือเรอื่ งโคลงโลกนติ ิ

ผลเดอ่ื เมื่อสกุ ไซร้ มพี รรณ
ภายนอกแดงดฉู นั ชาดบา้ ย
ภายในยอ่ มแมลงวนั หนอนบ่อน
ดจุ ดงั คนใจรา้ ย นอกน้ันดงู ามฯ

ผลมะเด่ือเม่อื สุกมสี แี ดงสวยงาม แต่ภายในเต็มไปด้วยหนอนแมลงวนั
เปรยี บได้กับคนทีภ่ ายนอกดูดี แตก่ ลบั มีจิตใจชว่ั ร้าย



เน้ือเรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

นาคีมีพษิ เพย้ี ง สุรโิ ย
เล้อื ยบ่ทำเดโช แช่มช้า
พิษน้อยหยิ่งโยโส แมลงปอ่ ง
ชแู ตห่ างเองอา้ อวดอา้ งฤทธฯี

งูเปน็ สัตวท์ ี่มพี ิษร้ายมาก แตเ่ ลื้อยช้า ๆ ไม่แสดงความยิ่งใหญ่ ต่างจาก
แมงปอ่ ง มพี ิษน้อยกวา่ แตก่ ลบั อวดเบง่ ทำท่าดรุ ้าย



เนอ้ื เรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

ความร้ผู ู้ปราชญ์นน้ั นกั เรียน

ฝนท่ังเทา่ เข็มเพียร ผา่ ยหนา้

คนเกยี จเกลียดหนา่ ยเวยี น วนจติ

กลอุทกในตระกร้า เป่ยี มลน้ ฤามฯี

คนที่มีความหยันหมั่นเพียรแม้ทำกิจการใดที่ยากก็ย่อมสำเร็จ (ทั่งคือ

แท่งเหล็ก) แต่คนเกียจคร้านทำสิ่งใดไม่สำเร็จเหมือนกับการตักน้าในตะกร้า
(อุทก=นา้ ) พฤตกิ รรมของปราชญต์ รงกับสำนวนหนกั เอาเบาสู้



เนื้อเรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

ห้ามเพลงิ ไวอ้ ยา่ ให้ มีควัน
หา้ มสรุ ยิ ะแสงจันทร์ ส่องไซร้
หา้ มอายุให้หัน คนื เล่า
หา้ มด่งั นไ้ี ว้ได้ จ่งึ ห้ามนินทาฯ

เมื่อใดที่เราสามารถห้ามไฟให้ไร้ควัน ห้ามพระอาทิตย์และพระจันทร์

ส่องแสง รวมถึงทำให้อายุของเราย้อนกลับคืนมาได้แล้ว เมื่อนั้น เราจึงห้าม
การนนิ ทาได้ (เท่ากับแปลว่า การนินทา เป็นเรื่องธรรมดาของโลกนี้น่นั เอง)



เน้ือเรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

รู้น้อยวา่ มากรู้ เริงใจ
กลกบเกิดอยู่ใน สระจ้อย
ไป่เหน็ ชเลไกล กลางสมทุ ร
ชมวา่ น้าบอ่ น้อย มากลา้ ลึกเหลือฯ

คนที่อยู่ในโลกหรือสังคมที่แคบย่อมคิดว่าสิ่งที่ตนพบเห็นนั้นยิ่งใหญ่
แล้วตรงกบั สำนวนกบในกะลา



เนือ้ เรอื่ งโคลงโลกนติ ิ

จระเขค้ ับนา่ นน้า ไฉนหา ภกั ษ์เฮย
รถใหญ่กวา่ รถั ยา ยากแท้
เสือใหญก่ วา่ วนา ไฉนอยู่ ไดแ้ ฮ
เรือเขอื่ งคับชะเลแล้ แลน่ โลไ้ ปไฉนฯ

จระเข้ตัวใหญ่โตคับแม่น้าย่อมหาอาหารไม่สะดวก รถที่ใหญ่กว่าถนน
เสือตวั โตกว่าป่า เรอื ลำใหญ่คบั ทะเล เหล่านยี้ ่อมยากตอ่ การดำรงอยู่



เน้ือเรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

เสียสินสงวนศกั ด์ไิ ว้ วงศ์หงส์
เสยี ศักดิส์ ปู้ ระสงค์ ส่งิ รู้
เสียรูเ้ รง่ ดำรง ความสัตย์ ไวน้ า
เสยี สตั ย์อยา่ เสียสู้ ชีพม้วยมรณาฯ

ถ้าจะตอ้ งเสียเงนิ เพ่อื รักษาซง่ึ ศกั ดศิ์ รีแห่งวงศ์ตระกูลกน็ บั ว่าสมควร

ถ้าจะเสียศักดิ์ศรีเพื่อให้ได้ความรู้ก็สมควร ถ้าจะต้องเสียความรู้เพื่อความ
ซอื่ สัตยก์ เ็ หมาะสม แตถ่ ้าตอ้ งเสยี ความซอื่ สัตย์ ควรจะยอมตามไปเลยดีกว่า



เน้ือเรอื่ งโคลงโลกนติ ิ

นา้ เคย้ี วยงู ว่าเงย้ี ว ยงู ตาม

ทรายเหลอื บหางยงู งาม ว่าหญา้

ตาทรายยิง่ นิลวาม พรายเพรศิ

ลงิ วา่ หว้าหวังหว้า หวา่ ดิน้ โดยตามฯ

การหลงเชื่อในสิ่งที่ผิด โดยขาดการไตร่ตรอง อาจนำมาซึ่งอันตรายถึงชีวิต เช่น

นกยูงมองจากที่สูงเห็นสายน้าที่คดเคี้ยวไกล ๆ ว่าเป็นงู กระโดดลงไปตาย เนื้อทรายมอง
แพหางนกยูงเป็นหญ้าก็กระโดดหมายจะกิน ก็ตายตามไป ลิงเห็นตาทรายที่โผล่พ้นน้าเป็น
ลูกหวา้ ก็กระโดดหมายจะกนิ อีก ตา่ งตายตามไปดว้ ย



เน้อื เรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ คณนา
หยัง่ ได้
พระสมทุ รสดุ ลกึ ล้น กำหนด
สายดง่ิ ทิ้งทอดมา ยากแท้หย่ังถึงฯ
เขาสงู อาจวดั วา
จิตมนษุ ยน์ ไ้ี ซร้

มหาสมุทร ต่อให้ลึกสักเพียงใดก็ยังใช้สายดิ่งวัดความลึกได้ ภูเขา ต่อให้สูงสัก

เพียงใด ก็ยังอาจกำหนดความสูงได้ แต่จิตใจของคนเรานี้ เกินกว่าจะใช้เครื่องมือใดมา
วดั ใหห้ ย่งั ร้ไู ด้



เนื้อเรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ เขาเขยี ว
รว่ มหอ้ ง
รักกันอยู่ขอบฟา้ ตาต่อ กนั นา
เสมออยู่หอแหง่ เดยี ว ป่าไมม้ าบังฯ
ชังกันบแ่ ลเหลียว
เหมอื นขอบฟ้ามาปอ้ ง

คนรักกนั ถงึ แม้อยู่ไกลกนั กเ็ หมือนอยใู่ กล้กนั แต่คนที่เกลียดชังกัน ถึงแม้
อยใู่ กลก้ นั กเ็ หมอื นมีปา่ ไม้มาบงั ไว้



เนือ้ เรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

เจ็ดวนั เวน้ ดดี ซ้อม ดนตรี
อกั ขระหา้ วันหนี เนิ่นช้า
สามวันจากนารี เปน็ อ่ืน
วันหนงึ่ เวน้ ลา้ งหน้า อบั เศรา้ ศรีหมองฯ

เรียนดนตรีไม่ซ้อม ๗ วันก็ลืม เรียนหนังสือไม่ทบทวน ๕ วันก็ลืม
๓ วนั จากหญงิ คนรักก็อาจลมื กัน ไม่ลา้ งหน้า ๑ วัน ก็มหี น้าตาทเี่ ศร้าหมอง



เนอื้ เรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

ใครจกั ผูกโลกแม้ รัดรึง
เหลก็ เทา่ ลำตาลตรงึ ไปห่ มั้น
มนตย์ าผกู นานหงึ หายเส่อื ม
ผกู เพ่อื ไมตรีนั้น แนน่ เทา้ วันตายฯ

การผูกมิตรหรือการสร้างความผูกพันต้องใช้การผูกด้วยไมตรีเท่านั้น
ส่งิ อนื่ ๆ ไมม่ คี วามยั่งยนื เทา่ ตรงกบั ร่ายสุภาษิต “ปลกู ไมตรอี ย่ารรู้ า้ ง”



เนื้อเรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

ความร้ดู ยู ่งิ ลา้ สินทรัพย์
คดิ ค่าควรเมืองนับ ยง่ิ ไซร้
เพราะเหตจุ ักอยูก่ บั กายอาต มานา
โจรจักเบียนบ่ได้ เร่งรู้เรยี นเอาฯ

ความรู้มีความสำคัญทส่ี ุด เพราะไม่มใี ครสามารถมาเบียดเบยี นไปได้



เนื้อเรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

สนมิ เหลก็ เกดิ แตเ่ นอื้ ในตน
กนิ กัดเนอ้ื เหลก็ จน กรอ่ นขรา้
บาปเกดิ แต่ตนคน เป็นบาป
บาปย่อมทำโทษซา้ ใส่ผบู้ าปเองฯ

สนิมของเหล็กนั้นที่แท้แล้วก็เกิดขึ้นมาจากเนื้อเหล็กนั่นเองและสนิมนั้น

ก็จะกัดกินเนื้อเหล็กจนผุกร่อนไปจนสิ้นเปรียบได้กับบาปนั้นก็เกิดขึ้นจากตัว
บุคคลเอง แล้วผลแหง่ บาปนน้ั ก็จะให้ทุกขใ์ หโ้ ทษแกผ่ ้ทู ่กี ระทำบาปน่ันเอง



เนอ้ื เรอื่ งโคลงโลกนติ ิ

นกน้อยขนน้อยแต่ พอตัว
รังแต่งจเุ มียผัว อยูไ่ ด้
มักใหญย่ อ่ มคนหวัว ไพเพดิ
ทำแตพ่ อตัวไซร้ อย่าใหค้ นหยันฯ

นกตวั น้อย ๆ มีขนนอ้ ยสมกับตัว มันก็ย่อมทำรังแต่เพียงน้อยพออยู่กันได้

ตามประสาผัวเมีย คนเราก็เช่นกันอย่าได้พยายามคิดการใหญ่เกินตัวให้คนเขา
เยย้ เยาะเอาได้



เนอ้ื เรอื่ งโคลงโลกนติ ิ

เหน็ ทา่ นมีอย่าเคลิ้ม ใจตาม
เรายากหากใจงาม อยา่ คร้าน
อุตส่าหพ์ ยายาม การกจิ
เอาเยยี่ งอย่างเพอื่ นบา้ น อย่าทอ้ ทำกินฯ

เมื่อเห็นคนอื่นเขามั่งมีก็อย่าลืมตัวลืมตนไปตามเขาแม้เราจะยากจน แต่

ถ้ามีน้าจิตน้าใจดี ไม่เกียจคร้าน ขยันขันแข็งมานะทำงาน ควรดูตัวอย่างดี ๆ
จากเพื่อนบ้านแลว้ ก็อย่าท้อเรอ่ื งการทำมาหากิน



เนอ้ื เรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

คนใดละพอ่ ทั้ง มารดา
อันทพุ พลชรา- ภาพแล้ว
ขับไล่ไม่มปี รา- ณีเนตร
คนดง่ั นฤี้ ๅแคลว้ คลาดพ้นไภยนั ฯ

บุคคลใดก็ตามที่ละเลย ละทิ้งการดูแลบิดามารดา ที่ชราภาพ หรือทุพพล
ภาพ ย่อมนำมาซง่ึ ภัยอนั ตรายสู่ตัวเอง



ความกตญั ญู

คุณธรรมที่อยู่ในจิตสำนึกของคนไทย เป็นรากของวัฒนธรรม
ไทยตลอดมา และนค่ี อื เร่ืองราวของครคู นหนง่ึ ที่เป็น ตัวแทน...บอกเล่า
เร่ืองราวคุณธรรมท่อี ยใู่ นจติ สำนกึ ของคนไทย ตวั แทน...ทีจ่ ะแสดงความ
รกั กับเธอคนทส่ี ำคัญที่สุด คนที่ทำให้ฉันมีลมหายใจ และกตัญญูจะเป็น
ดังเมล็ดพันธุ์ ที่เติบใหญ่ ในจิตใจของลูกหลาน ในจิตใจทุกคน และก็
เปน็ ตวั อยา่ งท่ดี ใี หก้ ับสงั คม และทุกคนทำได้

https://www.youtube.com/watch?v=Jg1lHvflrEw

เนอื้ เรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

คณุ แมห่ นักหนาเพยี้ ง พสธุ า
คณุ บดิ รดุจอา- กาศกวา้ ง
คณุ พพ่ี า่ งศขิ รา เมรุมาศ
คณุ พระอาจารย์อ้าง อาจสสู้ าครฯ

พระคณุ ของผเู้ ป็นแม่นั้นยิ่งใหญ่กว่าผืนแผ่นดิน พระคุณของพ่อเปรียบดั่ง

ท้องฟ้า พระคุณของพี่เปรียบเหมือนขุนเขาใหญ่ พระคุณของครุบาอาจารย์นั้น
เปรยี บเหมือนห้วงมหาสมทุ ร



เนือ้ เรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

กา้ นบวั บอกลึกต้นื ชลธาร

มารยาทสอ่ สันดาน ชาติเชื้อ

โฉดฉลาดเพราะคำขาน ควรทราบ

หย่อมหญา้ เห่ียวแห้งเรอ้ื บอกรา้ ยแสลงดินฯ

ความยาวของก้านบัวสามารถบอกความลึกตื้นของแหล่งน้าได้ มารยาทบอกให้ถึง

ความเป็นไปของชาติตระกูล คำพูดของคนแสดงให้เห็นว่าบุคคลนั้นเป็นอย่างไร เหมือนกับท่ี
หญ้าเหี่ยวแห้งบอกถึงความไม่สมบูรณ์ของดิน ตามตรงกับสำนวน สำเนียงส่อภาษา
กรยิ าสอ่ สกุล



เนื้อเรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

ถึงจนทนสู้กัด กนิ เกลือ
อย่าเที่ยวแลเ่ นื้อเถอื พวกพ้อง
อดอยากเยี่ยงอยา่ งเสือ สงวนศักด์ิ
โซกเ็ สาะใส่ทอ้ ง จับเนอื้ กนิ เองฯ

ถงึ จะยากจนก็จงสู้กดั ฟนั ทนกนิ กอ้ นเกลอื อย่าเท่ยี วไถเถอื เบียดเบยี นพวกพ้องและวงศ์
ญาตถิ งึ จะอดกอ็ งอาจไวศ้ กั ด์เิ หมอื นอย่างเสอื ยามหวิ กไ็ ล่จบั เน้อื กนิ เองไมอ่ วดเบ่งแยง่ ใครกนิ



เนอื้ เรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

โคควายวายชพี ได้ เขาหนัง
เป็นส่ิงเปน็ อนั ยงั อยู่ไซร้
คนเด็ดดับสญู สงั - ขารรา่ ง
เป็นชื่อเปน็ เสียงได้ แตร่ ้ายกบั ดีฯ

เมื่อวัวควายตายไปเราจะได้เขาและหนัง ถ้าคนตายแล้วจะไม่มีสิ่งใดเหลืออยู่
นอกจากความดแี ละความชั่วที่เคยทำเอาไว้



เนือ้ เรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

สูงสารส่เี ทา้ ย่าง เหยียบยนั
บางคาบเชีย่ วไปพลัน พลวกพลั้ง
นักรรู้ ่าเรยี นธรรม์ ถงึ มาก กด็ ี
กล่าวดั่งน้าผล้ังผล้งั พลาดถ้อยทางความฯ

ช้างสารสูงใหญใ่ ช้สีเ่ ท้ากา้ วเหยียบยัน บางครั้งเดินด่วนพลันอาจจะพลั้งพลาดเหมือน
นักปราชญ์รูอ้ รรถรธู้ รรมเป็นอนั มากพดู ด่งั น้าไหลคล่องปากกอ็ าจพลาดพล้งั ออกไปนอกทาง



เนื้อเรอื่ งโคลงโลกนติ ิ

เพ่อื นกินสิ้นทรัพย์แล้ว แหนงหนี

หาง่ายหลายหมื่นมี มากได้

เพื่อนตายถา่ ยแทนชี- วาอาตย์

หายากฝากผีไข้ ยากแท้จักหาฯ

การคบเพื่อน ให้รู้จักระมัดระวัง อย่าประมาทเพราะเพื่อนในยามที่มี
ความสุขนั้นหาง่ายมาก แต่เพื่อนที่ไปมาหาสู่ในยามมีทุกข์นั้นหายากยิ่ง ตรงกับ
สำนวนเพ่อื นกินหาง่ายเพอ่ื นตายหายาก



เนื้อเรอ่ื งโคลงโลกนติ ิ

อ่อนหวานมานมิตรล้น เหลอื หลาย

หยาบบม่ ีเกลอกราย เกลอ่ื นใกล้

ดุจดวงศศิฉาย ดาวดาษ ประดบั นา

สรุ ยิ ะส่องดาราไร้ เพ่ือรอ้ นแรงแสงฯ

คนอ่อนหวาน เปรียบเหมือนพระจันทร์ที่มีเพื่อน ซึ่งเปรียบเหมือนดาว
รายลอ้ ม ตา่ งกับคนพาล เปรียบเช่นพระอาทติ ยข์ ึน้ ไรด้ าวเคียงข้าง