ชุดที่ 3 โครโมโซม2564

ชุดกจิ กรรมที่ 3 โครโมโซม 1
นายวันชยั นราวงษ์ โรงเรยี นบา้ นนา “นายกพิทยากร”

ชดุ กจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม 2

คำนำ

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้เร่ือง ยนี และโครโมโซม จัดทาขึ้นเพ่ือใช้ประกอบกิจกรรมการจัดการ
เรียนรู้รายวิชาชีววิทยา 2 รหสั วิชา ว30242 ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 4 โดยชุดกิจกรรมการเรียนรู้
เลม่ น้ี เปน็ เอกสารท่เี น้นผ้เู รยี นเปน็ สาคญั ซงึ่ นักเรยี นสามารถศึกษาหาความรู้ได้ด้วยตนเอง ผู้จัดทา
ได้จัดทาข้ึนตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551 เอกสารประกอบ
การเรียนเล่มน้ี ประกอบด้วย ใบความรู้ ใบกิจกรรม แบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน และ
มีภาพประกอบท่ีชดั เจน ตรงตามเนื้อหา ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ มจี านวน 6 เล่ม ประกอบดว้ ย

ชดุ กิจกรรมที่ 1 การถ่ายทอดยีนและโครโมโซม
ชุดกิจกรรมที่ 2 การค้นพบสารพนั ธุกรรม
ชดุ กจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม
ชุดกจิ กรรมที่ 4 องค์ประกอบและโครงสรา้ งทางเคมีของ DNA
ชุดกจิ กรรมท่ี 5 สมบตั ิของสารพนั ธกุ รรม
ชุดกจิ กรรมที่ 6 มวิ เทชัน
ในชุดกิจกรรมเล่มน้ีเป็นชุดกิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับส่วนประกอบ
รูปร่าง และลักษณะของโครโมโซม โดยมุ่งเน้นให้นักเรียนเกิดการฝึกฝนและพัฒนาความรู้
ความเขา้ ใจ
ชดุ กจิ กรรมนี้ประกอบด้วยคาแนะนาในการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้
ผลการเรียนรู้ สาระการเรยี นรู้แกนกลาง จุดประสงค์การเรียนรู้ แบบทดสอบก่อนเรียน ใบความรู้
ใบกจิ กรรม แบบทดสอบหลงั เรียน ใบเฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี นและหลงั เรียน
ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างยิ่งว่าชุดกิจกรรมเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อนักเรียน ครูผู้สอนและ
ผู้สนใจโดยทั่วไป ส่งเสริมให้เกิดความเข้าใจ สนใจที่จะเรียนรู้ มีความมุ่งม่ันและมีความสุข
ในการศกึ ษาค้นควา้ ทางดา้ นวิชาชวี วิทยาต่อไป

วันชัย นราวงษ์

นายวนั ชัย นราวงษ์ โรงเรียนบา้ นนา “นายกพทิ ยากร”

ชดุ กิจกรรมที่ 3 โครโมโซม 3

สำรบัญ

คานา……………………………………………………………………………………………………………………. หน้า
สารบัญ………………………………………………………………………………………………………………… ก
สารบัญตาราง...................................................................................................................... ข
สารบัญภาพ......................................................................................................................... ค
ผังมโนทัศน์ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรเู้ ร่อื ง ยนี และโครโมโซม…………………………………………… ง
ผังมโนทัศน์เรอ่ื ง ยีนและโครโมโซม………………………………………………………………………….. 1
คาช้แี จง……………………………………………………………………………………………………………….. 2
คาแนะนาในการใชช้ ุดกิจกรรมการเรยี นรู้………………………………………………………………… 3
มาตรฐานการเรียนรู้ ผลการเรยี นรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้………………………………………. 4
แบบทดสอบกอ่ นเรียน......................................................................................................... 5
กระดาษคาตอบ แบบทดสอบกอ่ นเรียน.............................................................................. 6
ใบความร้ทู ี่ 3 โครโมโซม.................................................................................................... 9
ใบกจิ กรรมท่ี 3.1 โครโมโซม................................................................................................ 10
ใบกจิ กรรมที่ 3.2 การจัดเรียงคารโิ อไทปข์ องมนุษย์............................................................ 17
แบบทดสอบหลงั เรยี น......................................................................................................... 18
กระดาษคาตอบแบบทดสอบหลังเรยี น................................................................................ 21
บรรณานุกรม....................................................................................................................... 24
แหล่งขอ้ มลู อา้ งองิ ภาพประกอบ.......................................................................................... 25
ภาคผนวก............................................................................................................................ 26
เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรยี น................................................................................................ 29
เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน................................................................................................. 30
เฉลยใบกิจกรรมที่ 3.1 โครโมโซม........................................................................................ 31
เฉลยใบกิจกรรมท่ี 3.2 การจัดเรยี งคารโิ อไทป.์ ................................................................... 32
33

นายวนั ชยั นราวงษ์ โรงเรยี นบา้ นนา “นายกพทิ ยากร”

ชดุ กิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 4

สำรบัญตำรำง

ตารางท่ี หนา้

3-1 จานวนโครโมโซมของส่งิ มชี วี ติ ชนิดตา่ ง ๆ…………………………………………………… 13

นายวนั ชัย นราวงษ์ โรงเรยี นบา้ นนา “นายกพิทยากร”

ชุดกจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม 5

สำรบัญภำพ

ภาพท่ี หนา้
3-1 นวิ คลโี อโซม…………………………………………………………………………………………. 10
3-2 โครงสรา้ งของนวิ คลีโอโซม………………………………………………………………………. 10
3-3 นวิ คลีโอโซมท่เี รยี งต่อกันขดตัวมากข้ึนจนกระท่ังมเี ส้นผา่ นศูนยก์ ลาง
30 นาโนเมตร.................................................................................................... 11
3-4 การเรียงตัวของดีเอ็นเอจนเปน็ โครโมโซม………………………………………………… 11
3-5 โครโมโซมทป่ี ระกอบดว้ ย 2 โครมาทดิ หรือซิสเทอรโ์ ครมาทิด…………………...... 12
3-6 โครงสร้างสาคญั ของโครโมโซม………………………………………………………………… 14
3-7 รูปรา่ งตา่ งๆ ของโครโมโซม แบ่งตามจดุ เซนโทรเมยี ร์………………………………. 15
3-8 คาริโอไทป์ของมนษุ ย.์ ........................................................................................ 16

นายวันชยั นราวงษ์ โรงเรียนบ้านนา “นายกพทิ ยากร”

ชุดกิจกรรมที่ 3 โครโมโซม 6

ผังมโนทศั น์ชุดกจิ กรรมกำรเรยี นรู้
เร่ืองยนี และโครโมโซม

ชุดกิจกรรมท่ี 3 ชดุ กิจกรรมที่ 4
โครโมโซม องค์ประกอบและ
โครงสร้ำงทำงเคมีของ

DNA

ชุดกจิ กรรมที่ 2 ชุดกจิ กรรมกำร ชดุ กิจกรรมท่ี 5
กำรคน้ พบสำร เรยี นรู้เรือ่ ง สมบัติของสำร

พันธกุ รรม ยีนและโครโมโซม พันธุกรรม

ชุดกิจกรรมที่ 1 ชุดกจิ กรรมที่ 6
กำรถ่ำยทอดยนี มิวเทชนั
และโครโมโซม

นายวันชยั นราวงษ์ โรงเรียนบ้านนา “นายกพิทยากร”

ชดุ กจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม 7

ผงั มโนทัศน์
เรอ่ื งยีนและโครโมโซม

ยีนและโครโมโซม

ควบคมุ

กำรถ่ำยทอดลักษณะทำงพนั ธุกรรม

ผา่ นทาง

ดเี อ็นเอ

มี หากเปล่ียนแปลง

รหสั พันธุกรรม เกิดมวิ เทชนั

ส่งผ่านทาง เกิด

กำรสังเครำะห์โปรตนี เพือ่ mRNA เฉพำะจดุ

ได้ ประกอบดว้ ย ระดบั โครโมโซม

โปรตนี ท่เี ป็น โปรตนี เอนไซม์ พอลนิ ิวคลโี อไทด์ ประกอบดว้ ย
องค์ประกอบ 1 สำย
ของเนื้อเยื่อ ควบคมุ พอลินวิ คลีโอไทด์ 2 สำย
ประกอบด้วย
เมแทบอลซิ มึ ประกอบดว้ ย
ไรโบนวิ คลโี อไทด์
สง่ ผลต่อ ดีออกซีไรโบนวิ คลโี อไทด์

แสดง ลักษณะสิ่งมีชีวิต

นายวนั ชัย นราวงษ์ โรงเรียนบา้ นนา “นายกพิทยากร”

ชดุ กิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 8

คำชแ้ี จง

ชุดกจิ กรรมการเรียนร้เู รื่อง ยนี และโครโมโซม วชิ า ว30242 ชีววทิ ยา 2 ชัน้ มัธยมศึกษาปีที่ 4
ได้จัดทาข้ึนเพื่อใช้เป็นนวัตกรรมประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ประกอบการแก้ไขปัญหาการ
เรียนรวู้ ชิ าชวี วิทยา 2 ของนักเรยี นช้นั มัธยมศึกษาปที ี่ 4 มีมาตรฐานการเรียนรู้ สาระการเรียนรู้ และ
ผลการเรียนรู้ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 มีการจัดกิจกรรม
การเรียนรู้อย่างเป็นระบบตามขั้นตอนการเรียนรู้จากง่ายไปหายาก ซึ่งนักเรียนสา มารถเรียนรู้
ด้วยตนเอง โดยมคี รูเป็นผู้แนะนา และให้คาปรึกษาแก่นกั เรยี น

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้เร่ือง ยีนและโครโมโซม วชิ า ว30242 ชวี วทิ ยา 2 ชั้นมัธยมศกึ ษาปีท่ี 4
เลม่ นี้ คือ ชุดกิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม ประกอบดว้ ยสาระท่ีควรรู้ ดงั นี้

ลำดับที่ เรอื่ ง

1. ใบความรู้ที่ 3 โครโมโซม
2. ใบกิจกรรมท่ี 3.1 โครโมโซม
3. ใบกจิ กรรมที่ 3.2 การจัดเรียงคารโิ อไทป์ของมนษุ ย์

นายวันชยั นราวงษ์ โรงเรยี นบ้านนา “นายกพทิ ยากร”

ชุดกิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 9

คำแนะนำในกำรใช้
ชุดกจิ กรรมกำรเรยี นรู้

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรเู้ รือ่ ง ยีนและโครโมโซม วิชา ว30242 ชีววทิ ยา 2 ชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 4
ชุดกิจกรรมที่ 3 โครโมโซมเล่มนี้ มีคาแนะนาในการใช้ดงั น้ี

1. ใหน้ กั เรียนอา่ นคาแนะนาในการใช้ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรใู้ หเ้ ข้าใจ
2. นกั เรียนตอ้ งปฏิบตั ิตามคาแนะนาอย่างเคร่งครดั
3. ขั้นตอนการศกึ ษาชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ นกั เรยี นควรปฏบิ ตั ิดงั น้ี

3.1 ผลการเรยี นรู้ สาระการเรียนรู้แกนกลาง และจุดประสงค์การเรยี นรขู้ อง
ชุดกิจกรรมเล่มน้ี

3.2 ทาแบบทดสอบก่อนการเรียนรู้แล้วตรวจคาตอบจากใบเฉลยคาตอบ และ
รวมคะแนนการทดสอบไว้ เพอ่ื เปรยี บเทยี บกบั คะแนนทไ่ี ด้จากการทดสอบหลังการเรยี นรู้

3.3 ศึกษาใบความรู้และปฏิบัติตามกิจกรรมท่ีให้ไว้ในชุดกิจกรรม การเรียนรู้
ทุกชุดกิจกรรมตามลาดบั หากไมเ่ ข้าใจให้ทบทวนใหม่หรอื ปรกึ ษาครผู ู้สอน

3.4 เมือ่ นกั เรียนปฏบิ ัติตามขน้ั ตอนดังกลา่ วมาแลว้ นักเรยี นสามารถประเมินผลการ
เรียนรู้ของตนเองได้ โดยทาแบบทดสอบหลังเรียนร้แู ล้วตรวจคาตอบด้วยใบเฉลยคาตอบหลงั เรียน

3.5 นักเรียนนาคะแนนท่ีได้มาเปรียบเทียบกับคะแนนจากแบบทดสอบ
ก่อนการเรยี นรู้ นักเรียนจะทราบความกา้ วหน้าของตนเองในการเรียนชุดกิจกรรมการเรียนรู้น้ี และ
หากผลการศึกษาท่ไี ดย้ ังไมด่ เี ท่าท่คี วร นกั เรียนสามารถศึกษาทบทวนบทเรียนอีกคร้ังได้

4. นกั เรียนควรศึกษาและทากิจกรรมดว้ ยความตงั้ ใจ
5. นกั เรยี นควรให้ความรว่ มมือในการทากิจกรรมกลุ่มอยา่ งเตม็ ความสามารถ

นายวันชยั นราวงษ์ โรงเรียนบ้านนา “นายกพิทยากร”

ชดุ กิจกรรมที่ 3 โครโมโซม 10

มำตรฐำนกำรเรียนรู้

สำระท่ี 1 สิง่ มชี ีวิตกบั กระบวนกำรดำรงชวี ิต
มำตรฐำน ว 1.2 เข้าใจกระบวนการและความสาคัญของการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม
วิวัฒนาการของส่ิงมีชีวิต ความหลากหลายทางชีวภาพ การใช้เทคโนโลยีชีวภาพท่ีมีผลกระทบต่อ
มนษุ ยแ์ ละสิง่ แวดลอ้ ม มกี ระบวนการสืบเสาะหาความรู้และจิตวิทยาศาสตร์ สื่อสาร ส่ิงที่เรียนรู้ และ
นาความรไู้ ปใช้ประโยชน์

ผลกำรเรยี นรู้
สืบค้นขอ้ มลู อภิปราย และอธิบายรูปร่างลักษณะและสว่ นประกอบของโครโมโซมในเซลล์

ร่างกาย

จดุ ประสงค์กำรเรียนรู้
ด้ำนควำมรู้ นกั เรียนสามารถ
1. สบื คน้ ขอ้ มูล อภิปราย และอธบิ ายรูปร่าง ลักษณะของโครโมโซมในเซลล์

ร่างกาย
2. สืบคน้ ข้อมูล อภปิ ราย และอธบิ ายสว่ นประกอบของโครโมโซม

ดำ้ นทักษะ/กระบวนกำร นักเรียนสามารถ
3. สื่อสาร และแลกเปลี่ยนความรกู้ ับนกั เรยี นคนอ่ืน

ดำ้ นคุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์
4. มวี ินัย
5. มุ่งมนั่ ในการทางาน
6. มจี ิตสาธารณะ

สมรรถนะสำคญั ของผู้เรียน
1. ความสามารถในการส่ือสาร
2. ความสามารถในการคิด
3. ความสามารถในการแก้ปัญหา

นายวันชยั นราวงษ์ โรงเรยี นบ้านนา “นายกพิทยากร”

ชุดกจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม 11

แบบทดสอบก่อนเรียน

ชุดกจิ กรรมกำรเรยี นรเู้ รอ่ื ง ยีนและโครโมโซม
วิชำ ว30242 ชีววทิ ยำ 2 ชนั้ มัธยมศึกษำปที ่ี 4

ชุดกิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม
จำนวน 10 ข้อ คะแนนเตม็ 10 คะแนน เวลำ 10 นำที

คำชแ้ี จง

1. แบบทดสอบฉบับนี้เป็นแบบเลอื กตอบ 4 ตวั เลอื ก
2. ใหเ้ ลอื กคาตอบทเี่ หมาะสมท่สี ุดเพยี งคาตอบเดยี ว แล้วทาเครอื่ งหมายกากบาท (×)

ลงในช่อง ก ข ค หรอื ง ในกระดาษคาตอบ

1. จากภาพทก่ี าหนดให้ รปู ร่างของโครโมโซมใดจัดเปน็ ชนดิ Acrocentric chromosome
ก. A
ข. B
ค. C
ง. D
2. จากภาพโครงสรา้ ง A เรยี กวา่ อะไร
ก. nucleoid
ข. nucleosome
ค. nucleotide
ง. nucleoside

3. จากภาพ ข้อใดเรยี งลาดับการพนั เกลยี วของ
ดเี อ็นเอไปเปน็ โครโมโซมได้ถูกตอ้ ง
ก. E , F , B , C , A , D
ข. E , C , D , A , B , F
ค. E , C , A , D , B , F
ง. E , C , B , A , D , F

นายวนั ชยั นราวงษ์ โรงเรยี นบ้านนา “นายกพทิ ยากร”

ชดุ กจิ กรรมที่ 3 โครโมโซม 12

4. เส้นใยโครมาทิน (chromatin) ในสิ่งมีชีวติ พวกยูคารโิ อตประกอบดว้ ยโครงสรา้ งตามขอ้ ใด
ก. DNA
ข. DNA และ RNA
ค. DNA และ histone protein
ง. DNA , histone protein และ nonhistone protein

5. ข้อใดกลา่ วถกู ตอ้ งเก่ยี วกับโครโมโซมของไวรสั
ก. โครโมโซมเป็นชนิด RNA สายเด่ียว (single - stranded)
ข. โครโมโซมเปน็ ชนิด RNA สายค่วู งแหวน (ds circular RNA)
ค. โครโมโซมมที งั้ ชนดิ ทีเ่ ป็น RNA หรือ DNA มีทัง้ ชนิดท่ีเป็นสายเดี่ยวหรือสายคู่
ง. เปน็ DNA สายควู่ งแหวน (ds circular DNA)

6. กาหนดให้ DNA chromosome nucleosome chromatin ขอ้ ใด
เรียงลาดับขนาดจากขนาดเล็กสดุ ไปขนาดใหญ่ท่ีสุด ถูกต้อง
ก. DNA nucleosome chromatin chromosome
ข. DNA chromosome nucleosome chromatin
ค. DNA chromatin nucleosome chromosome
ง. chromosome nucleosome chromatin DNA

7. กาหนดใหต้ ารางตอ่ ไปนี้

ชนิดสงิ่ มชี ีวิต จำนวนโครโมโซม
ในเซลลร์ ่ำงกำย ในเซลลส์ บื พันธุ์
ข้าวโพด
แมว 20 10
หัวหอม 38 19
สนุ ัข 16 8
คน 78 39
46 23

จากตารางข้อใดสรุปถูกตอ้ ง
ก. ส่ิงมชี วี ิตต่างชนดิ กนั มจี านวนโครโมโซมแตกต่างกัน
ข. โครโมโซมในเซลล์สืบพนั ธขุ์ องสงิ่ มชี วี ติ ตา่ งๆ มีจานวนเป็นดิพลอยด์
ค. โครโมโซมในเซลลร์ า่ งกายของส่ิงมีชวี ิตชนิดตา่ งๆ มีจานวนเป็นแฮพลอยด์
ง. จานวนโครโมโซมในเซลล์รา่ งกายของส่งิ มชี วี ติ ชนดิ เดยี วกันจะเท่ากันและเป็นเลขคู่

นายวันชัย นราวงษ์ โรงเรยี นบา้ นนา “นายกพทิ ยากร”

ชดุ กิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 13

8. โครโมโซมคใู่ ดของเซลลร์ า่ งกายมนษุ ยท์ ี่มีขนาดใหญ่ที่สดุ

ก. คทู่ ี่ 1 ข. คทู่ ่ี 2 ค. คูท่ ี่ 22 ง. คทู่ ่ี 23

9. ฮอโมโลกัสโครโมโซม (homologous chromosome) เปน็ โครโมโซมท่ีมีลกั ษณะอย่างไร

ก. คยู่ ีนทตี่ า่ งกันเขา้ ค่กู ัน

ข. คู่ยีนท่เี หมอื นกนั เข้าคู่กัน

ค. ลักษณะทปี่ รากฏออกมาในร่นุ แรกเท่านั้น

ง. โครโมโซมทเ่ี ป็นคูม่ ขี นาดและรูปรา่ งเหมอื นกนั

10. แตงโมไร้เมล็ดมีจานวนโครโมโซมในเซลล์ร่างกาย 3 ชดุ รวมเปน็ 33 โครโมโซม สามารถเขยี น

จานวนโครโมโซมพืน้ ฐาน (basic chromosome number) ไดต้ ามขอ้ ใด

ก. 2n = 3x = 33

ข. 3n = 2x = 33

ค. 2n = 3x = 66

ง. 3n = 2x = 66

นายวนั ชัย นราวงษ์ โรงเรียนบา้ นนา “นายกพทิ ยากร”

ชดุ กิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 14

กระดำษคำตอบ

แบบทดสอบกอ่ นเรียน

ชุดกจิ กรรมกำรเรยี นรเู้ รื่อง ยีนและโครโมโซม
วิชำ ว30242 ชวี วิทยำ 2 ช้นั มัธยมศกึ ษำปีที่ 4

ชุดกจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม

ช่ือ-สกลุ ……………………………………………………………… ชั้น ม. 4/…... เลขที่ ……….

ข้อ ก ตัวเลือก ง
ขค

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

คะแนนเต็ม 10 คะแนน
คะแนนทไี่ ด้ ……………………….. คะแนน

นายวนั ชยั นราวงษ์ โรงเรยี นบ้านนา “นายกพิทยากร”

ชดุ กิจกรรมที่ 3 โครโมโซม 15

ใบควำมรทู้ ่ี 3
โครโมโซม

เพอ่ื นๆ ทรำบกันไหมหละครับว่ำ ยีนกบั โครโมโซม มี
ควำมสัมพันธก์ ันอย่ำงไร และโครโมโซมในร่ำงกำยของเรำมีรปู ร่ำง
เป็นอยำ่ งไร พรอ้ มที่จะหำคำตอบกันแลว้ ใช่ไหมครบั เรำไปหำ
คำตอบกันเลย........

ในปี พ.ศ. 2427 นักวิทยาศาสตร์พบว่าฮิสโตนเป็นโปรตีนที่มีองค์ประกอบ ส่วนใหญ่เป็น

กรดอะมิโนทม่ี ีประจุบวก (basic amino acid) เช่น ไลซีน และอาร์จินีน ทาให้มีสมบัติในการเกาะจับ

กับสาย DNA ซึ่งมีประจุลบได้เป็นอย่างดี และทาให้เกิดการ

สร้างสมดุลของประจุ (neutralize) ของโครมาทินด้วย

สาย DNA พันรอบกลุ่มโปรตีนฮิสโตนคล้ายเม็ดลูกปัด เรียก

โครงสร้างนีว้ า่ นิวคลโี อโซม (nucleosome)

นิวคลโี อโซม (Nucleosome) คอื หน่วยยอ่ ยของ

โครโมโซม (chromosome) โดยทโ่ี ครโมโซม ประกอบด้วย

โครงสร้างคลา้ ยสายลกู ปัด ซ่งึ ตวั ลูกปัดท่ีอยู่บนสายน้ัน ภาพท่ี 3-1 นวิ คลีโอโซม
ถกู เรยี กว่า นวิ คลีโอโซม (Nucleosome) หรอื กล่าวไดว้ า่
นวิ คลีโอโซม (Nucleosome) เปน็ หน่วยยอ่ ยของโครมาทนิ (ทีม่ า : https://www.quora.com/What-are-the-

largest-nucleosomes-in-human-)

(chromatin)

ในแตล่ ะนวิ คลีโอโซม ประกอบดว้ ยโปรตนี ฮิสโตน

(Histone protein) ชนดิ H2A, H2B, H3 และ H4 อยา่ งละ

2 โมเลกลุ รวมกันเป็น 8 โมเลกุล เรียกวา่ ออกทาเมอร์

(octamer) เกาะกัน มสี ายดเี อ็นเอ (DNA) ประมาณ 200 คเู่ บส

พันรอบออกทาเมอร์ (octamer) 2 รอบโดยมีโปรตนี ฮสิ โตนชนดิ

H1 หน่ึงโมเลกลุ คอยยดึ เหนี่ยวโมเลกลุ ท่ปี ระกอบเป็นลกู ปดั อกี ที

ภาพที่ 3-2 โครงสร้างของนวิ คลีโอโซม

(ที่มา : https://www.fastbleep.com/biology-notes/40/1191)

นายวนั ชัย นราวงษ์ โรงเรยี นบ้านนา “นายกพทิ ยากร”

ชุดกิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 16

เมื่อมีลูกปัดแบบนี้หลายอันทาให้มีลักษณะเหมือนลูกปัดที่ถูกร้อยด้วยเส้นด้าย (beads on
a string) โดยเส้นด้ายคือ สายดีเอ็นเอ (DNA) ท่ีเป็นตัวเชื่อม (linker DNA) การท่ีนิวคลีโอโซม
ประกอบด้วยโมเลกุลจาพวกกรดนิวคลีอิก (Nucleic acid) อย่างดีเอ็นเอ (DNA) และโปรตีนฮิสโตน
(Histone protein) แล้วทาให้นิวคลีโอโซมเป็นพวกนิวคลีโอโปรตีน (nucleoprotein) และแต่ละ
นิวคลีโอโซมมเี สน้ ผ่านศูนยก์ ลางประมาณ 11 นาโนเมตร

ภาพท่ี 3-3 นิวคลโี อโซมทเ่ี รียงตอ่ กันขดตัวมากข้ึนจนกระท่ังมเี สน้ ผา่ นศนู ยก์ ลาง 30 นาโนเมตร

(ทมี่ า : http://www.scimath.org/lesson-biology/item/6894-2017-05-14-03-59-30)

โดยจะมีฮิสโตนเช่ือมต่อระหว่างเม็ดลูกปัดแต่ละเม็ด ส่วนของโปรตีนนอนฮิสโตน
(non-histone) นัน้ มมี ากมายหลายชนิด อาจเป็นร้อยหรือพันชนิดขึ้นอยู่กับชนิดของสิ่งมีชีวิต โดย
โปรตีนเหล่าน้ีจะมีหน้าที่แตกต่างกันไป บางชนิดมีหน้าที่ช่วยในการขดตัวของ DNA หรือบางชนิด
เกี่ยวข้องกับกระบวนการจาลองตัวเองของ DNA (DNA replication) หรือการแสดงออกของยีน
เป็นต้น สาหรบั ในโพรคาริโอต เช่น แบคทีเรีย E. coli มีจานวนโครโมโซมชุดเดียว เป็นรูปวงแหวน
อยใู่ นไซโทพลาซึม ประกอบด้วย DNA 1 โมเลกลุ และไมม่ ฮี สิ โตนเป็นองค์ประกอบ

ภาพท่ี 3-4 การเรียงตวั ของดเี อ็นเอจนเปน็ โครโมโซม

(ทมี่ า : http://www.kelleher.northwestern.edu/research/cell-biology/)

นายวนั ชัย นราวงษ์ โรงเรียนบา้ นนา “นายกพิทยากร”

ชดุ กิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 17

โครโมโซมในระยะเมทาเฟสประกอบด้วยดีเอ็นเอ 2 โมเลกุล เน่ืองจากเซลล์ท่ีอยู่ในระยะ
อนิ เตอรเ์ ฟสนัน้ แต่ละโครมาทินประกอบด้วยดีเอ็นเอ 1 โมเลกุล แต่เมื่อเซลล์กาลังเข้าสู่กระบวนการ
แบ่งเซลล์จะมีการจาลองตัวเองของดีเอ็นเอ (DNA replication) ตั้งแต่ช่วงต้นของระยะอินเตอร์เฟส
ทาให้ดีเอ็นเอแต่ละโมเลกุลเพิ่มข้ึนเป็น 2 โมเลกุล โดยท่ีดีเอ็นเอท้ัง 2 โมเลกุล หรือ 2 โครมาทิน
ยังติดกันอยู่ที่ตาแหน่งท่ีเรียกว่า เซนโทรเมียร์ (centromere) การแบ่งเซลล์ในระยะเมทาเฟส
ดีเอ็นเอจะขดตัวดังที่กล่าวมาข้างต้นจนกระทั่งเป็นโครงสร้างท่ีเรียกว่า โครโมโซม โดยในระยะ
เมทาเฟส จะเรียกแต่ละโครมาทินของโครโมโซมว่า ซิสเทอร์โครมำทิด (sister chromatid) หรือ
อาจเรียกวา่ โครมำทิด (chromatid) ดังน้ันแต่ละโครโมโซมจึงประกอบด้วย 2 ซิสเทอร์โครมาทิด
ดงั ภาพท่ี 3-5

ภาพท่ี 3-5 โครโมโซมทีป่ ระกอบด้วย 2 โครมาทิดหรอื
ซสิ เทอร์โครมาทิด

(ทม่ี า : https://teaching.ncl.ac.uk/bms/wiki/index.php/Chromatids)

เพ่ือนๆ รู้ไหมการศึกษาโครโมโซมส่วนใหญ่ศึกษาจากเซลล์ท่ีกาลัง แบ่ง
เซลล์แบบไมโทซิส (mitotic cell division) ในระยะเมทาเฟส เนื่องจากเป็น
ระยะทโี่ ครโมโซมขดตัวมากที่สดุ ทาให้เหน็ โครโมโซมแตล่ ะแทง่ ชดั เจน

การศึกษาโครโมโซมจะศกึ ษาบริเวณทมี่ กี ารแบง่ เซลล์ เช่น เน้ือเยอ่ื เจรญิ บริเวณปลายรากหรือ
ปลายยอดของพืช เซลล์ในไขกระดูกของสัตว์หรือใช้วิธีการเล้ียงเซลล์ด้วยการนาเซลล์เม็ดเลือดขาว
หรอื เซลล์จากน้าคร่ามากระตุน้ ให้เกดิ การแบ่งเซลล์ภายในหลอดทดลอง

การศึกษาจานวนโครโมโซม ส่วนใหญ่ศึกษาจากเซลล์ร่างกายของส่ิงมีชีวิต จึงเรียกจานวน
โครโมโซมในเซลล์ 1 เซลล์ที่ศึกษาได้จากส่ิงมีชีวิตแต่ละชนิดว่าจานวนโครโมโซมในเซลล์ร่างกาย
(somatic chromosome number) และเน่ืองจากส่ิงมีชีวิตท่ีนามาศึกษาโครโมโซมส่วนใหญ่เป็น
ส่ิงมีชีวิตพวกดิพลอยด์ (diploid) ซึ่งมีโครโมโซม 2 ชุดท่ีเหมือนกัน จึงใช้สัญลักษณ์ 2n แทนจานวน
โครโมโซมในเซลล์รา่ งกาย นอกจากน้ีเม่ือส่ิงมีชีวิตสร้างเซลล์สืบพันธ์ุ ในเซลล์สืบพันธ์ุแต่ละเซลล์จะมี
จานวนโครโมโซมเป็นคร่ึงหน่ึงของจานวนโครโมโซมในเซลล์ร่างกาย หรือมีจานวนโครโมโซมเพียง
1 ชุด จงึ ใช้สัญลักษณ์ n แทนจานวนโครโมโซมในเซลล์สืบพันธุ์ (gametic chromosome number)

นายวันชัย นราวงษ์ โรงเรียนบ้านนา “นายกพิทยากร”

ชุดกิจกรรมที่ 3 โครโมโซม 18

เช่น มนุษย์มีจานวนโครโมโซมในเซลล์ร่างกายจานวน 46 โครโมโซม เขียนแทนด้วยสัญลักษณ์
2n = 46 และมีจานวนโครโมโซมในเซลล์สืบพันธ์ุจานวน 23 โครโมโซม เขียนแทนด้วยสัญลักษณ์
n = 23 นอกจากนี้ หากกล่าวถึงจานวนโครโมโซม 1 ชุด ที่อยู่ภายในเซลล์ จะเรียกจานวนโครโมโซม
1 ชุดนี้ว่า จำนวนโครโมโซมพ้ืนฐำน (basic chromosome number) โดยเขียนแทนด้วย
สัญลักษณ์ x ซ่ึงจานวนโครโมโซมพ้ืนฐานนี้แสดงว่า ในเซลล์ 1 เซลล์น้ันมีโครโมโซมท่ีมีขนาดและ
รปู รา่ งไมซ่ ้ากนั จานวนเท่าใด เชน่ มนษุ ย์มจี านวนโครโมโซมพ้ืนฐานเป็น 23 โครโมโซม เขียนแทนด้วย
สัญลักษณ์ x = 23 ซ่ึงเห็นได้ว่าจานวนโครโมโซมพื้นฐานของมนุษย์ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตพวกดิพลอยด์
จะเท่ากับจานวนโครโมโซมในเซลล์สืบพันธุ์ และยังสามารถเขียนสัญลักษณ์ 2n = 2x = 46 เพ่ือ
แสดงวา่ มนุษย์เป็นสิง่ มชี ีวติ พวกดพิ ลอยด์ ซึ่งมีจานวนโครโมโซมในเซลล์ร่างกายเป็น 2 ชุด ในกรณีที่
ศึกษาจานวนโครโมโซมในสิ่งมีชีวิตที่มีจานวนโครโมโซมมากกว่า 2 ชุด ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตที่เรียกว่า
พอลิพลอยด์ (polyploid) นั้น จะสามารถระบุจานวนชุดของโครโมโซมได้ด้วยตัวเลขท่ีอยู่ด้านหน้า
สัญลักษณ์ x เช่น ข้าวสาลีมีจานวนโครโมโซมในเซลล์ร่างกาย 4 ชุด รวมเป็น 28 โครโมโซม
เขียนแทนด้วยสัญลักษณ์ 2n = 4x = 28 แตงโมไร้เมล็ดมีจานวนโครโมโซมในเซลล์ร่างกาย 3 ชุด
รวมเป็น 33 โครโมโซม เขียนแทนด้วยสัญลักษณ์ 2n = 3x = 33 เป็นต้น โดยทั่วไปการเขียน
สัญลักษณ์เพื่อระบุจานวนโครโมโซมพื้นฐานนิยมใช้กับพืชมากกว่าสัตว์ เนื่องจากมักพบพืชที่เป็น
สง่ิ มีชีวิตพวกพอลิพลอยด์ แตส่ ัตว์ส่วนใหญ่เปน็ ดพิ ลอยด์จงึ ไม่จาเปน็ ตอ้ งระบจุ านวนโครโมโซมพ้นื ฐาน

เม่ือศึกษาจานวนโครโมโซมในสิ่งมีชีวิตชนิดต่างๆ พบว่าสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดมักมีจานวน
โครโมโซมแตกต่างกัน แต่พบว่าส่ิงมีชีวิตชนิดเดียวกันจะมีจานวนโครโมโซมเท่ากัน ซึ่งเป็นลักษณะ
ประจาตัวของส่งิ มชี ีวิตชนิดน้นั ๆ ดงั ตวั อย่างจานวนโครโมโซมของสงิ่ มชี วี ิตท่แี สดงในตารางท่ี 3-1

ตารางท่ี 3-1 จานวนโครโมโซมของส่งิ มีชีวติ ชนดิ ตา่ ง ๆ

ชนิดของสง่ิ มชี ีวติ จำนวนโครโมโซม (2n) ชนิดของสง่ิ มชี ีวิต จำนวนโครโมโซม (2n)
มนษุ ย์ 46 กบ 26
48 26
ลงิ กอริลลา 42 กยุ ช่าย 16
ลิงแสม 56 หอม 8
ชา้ ง 38 แมลงหวี่ 24
เสอื ดาว 78 ข้าว 22
สนุ ขั บา้ น แตงโม

นายวันชยั นราวงษ์ โรงเรียนบ้านนา “นายกพทิ ยากร”

ชดุ กิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 19

จากตัวอย่างจานวนโครโมโซมของส่ิงมีชีวิตในตารางที่ 3-1 จะเห็นได้ว่าสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดมี
จานวนโครโมโซมแตกต่างกัน แต่อย่างไรก็ตามมีส่ิงมีชีวิตต่างชนิดกันอาจมีจานวนโครโมโซมเท่ากัน
ดังนน้ั ในการศึกษาโครโมโซมจงึ ต้องศึกษาทง้ั จานวน ขนาด และรูปร่างของโครโมโซม

โครโมโซมมีโครงสร้างที่สาคัญ ได้แก่ เซนโทรเมียร์ (centromere) แขนของโครโมโซม
(chromosome arm) และส่วนปลายของโครโมโซม (telomere)

ภาพท่ี 3-6 โครงสรา้ งสาคญั ของโครโมโซม

(ที่มา : http://legacy.hopkinsville.kctcs.edu/instructors/
jasonarnold/ vli/VLI/VLI818/m2celldivision/)

เซนโทรเมียร์เปน็ บริเวณทีซ่ ิสเทอรโ์ ครมาทดิ ทง้ั สองเชอื่ มตดิ กัน เห็นเปน็ รอยคอดเข้า และเป็น
ตาแหน่งท่ีแบ่งแขนของโครโมโซมออกเป็น 2 ส่วน คือ แขนข้างส้ัน (short arm) ใช้สัญลักษณ์แทน
ด้วย p และแขนข้างยาว (long arm) ใช้สัญลักษณ์แทนด้วย q โดยแขนของโครโมโซมจะเป็น
ตาแหน่งที่อยู่ของยีนต่างๆ ในขณะที่ส่วนปลายของโครโมโซมทาหน้าที่ช่วยป้องกันดีเอ็นเอจากการ
ถูกทาลาย

เนื่องจากเซนโทรเมียร์ เป็นตาแหน่งท่ีแบ่งแขนของโครโมโซมออกเป็น 2 ส่วน จึงเป็น
โครงสรา้ งทีใ่ ช้ในการจาแนกรปู รา่ งของโครโมโซม คือ

- โครโมโซมแบบเมทาเซนทริก (metacentric chromosome) เซนโทรเมียร์อยู่
กึ่งกลางโครโมโซมจะทาให้แขนของโครโมโซมทง้ั 2 ข้าง ยาวเท่ากัน

- โครโมโซมแบบซับเมทาเซนทริก (submetacentric chromosome) เซนโทรเมียร์
อยคู่ อ่ นไปด้านใดดา้ นหนงึ่ ทาใหเ้ กดิ เป็นแขนข้างสนั้ และแขนขา้ งยาว

- โครโมโซมแบบอะโครเซนทริก (acrocentric chromosome) หรือ
ซบั เทโลเซนทริก (subtelocentric chromosome) เซนโทรเมียรอ์ ยูเ่ กอื บปลายสดุ ของโครโมโซม
จะทาใหแ้ ขนข้างที่สนั้ มขี นาดสน้ั มาก และแขนขา้ งยาวมคี วามยาวมากกว่าแขนขา้ งทสี่ น้ั มาก

- โครโมโซมแบบเทโลเซนทริก (telocentric chromosome) เซนโทรเมียรอ์ ยูป่ ลาย
สดุ ของโครโมโซม จะทาใหโ้ ครโมโซมมีแขนขา้ งยาวเพยี งอยา่ งเดียว

นายวนั ชยั นราวงษ์ โรงเรียนบา้ นนา “นายกพทิ ยากร”

ชดุ กจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม 20

ภาพที่ 3-7 รูปร่างตา่ งๆ ของโครโมโซม แบง่ ตามจดุ เซนโทรเมยี ร์

(ทม่ี า : https://ksnattie.wordpress.com

การศกึ ษาจานวน ขนาด และรูปร่างของโครโมโซมของสิ่งมีชีวิตทาได้โดยการนาโครโมโซม
ทั้งหมดในเซลล์ 1 เซลล์ที่อยู่ในระยะเมทาเฟส มาจัดคู่ตามขนาดและรูปร่างของโครโมโซม
ซ่ึงโครโมโซมท่ีมีขนาดเท่ากันและรูปร่างเหมือนกันจัดเป็นคู่กัน หรือเป็นโครโมโซมคู่เหมือน
(homologous chromosome) จากน้ันนาโครโมโซมที่จัดคู่แล้วมาเรียงลาดับจากขนาดใหญ่ไปยัง
ขนาดเล็ก ผลท่ีได้จากการจัดคู่และเรียงลาดับตามขนาดของโครโมโซม เรียกว่า คาริโอไทป์
(karyotype) เชน่ คารโิ อไทป์ของมนุษย์ (ภาพท่ี 3-8)

นายวันชัย นราวงษ์ โรงเรยี นบา้ นนา “นายกพิทยากร”

ชุดกิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 21

ภาพท่ี 3-8 คาริโอไทป์ของมนุษย์

(ที่มา : http://sofia507362.blogspot.com/2016/06/)

******************************************

นายวันชัย นราวงษ์ โรงเรียนบา้ นนา “นายกพทิ ยากร”

ชดุ กจิ กรรมที่ 3 โครโมโซม 22

ใบกิจกรรมที่ 3.1
โครโมโซม

ชอ่ื – สกุล …………………………………………………………………….. ชน้ั ม. 4/………… เลขท่ี……………

คำช้ีแจง ใหน้ ักเรยี นตอบคาถามเกย่ี วกับโครโมโซมให้ถูกตอ้ ง
1. จากภาพโครงสรา้ ง A เรียกว่า
.........................................................................................................

2. จงระบุโครงสรา้ งในอักษร A – F ใหถ้ ูกต้อง

A = ………………………………………
B = ………………………………………
C = ………………………………………
D = ………………………………………
E = …………………………………..….
F = ……………………………………...

3. จากรปู จงตอบคาถามตอ่ ไปนี้

3.1 โครโมโซม A และโครโมโซม B เปน็ โครโมโซมเพศใด
A = ………………………………………… B = …………………………………

3.2 โครโมโซมเพศคอื โครโมโซมคทู่ เ่ี ท่าไร .................................................................................
3.3 โครโมโซมเพศชายและโครโมโซมเพศหญิงแตกต่างกันอยา่ งไร
.................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................

นายวนั ชยั นราวงษ์ โรงเรยี นบา้ นนา “นายกพทิ ยากร”

ชุดกิจกรรมที่ 3 โครโมโซม 23

ใบกจิ กรรมท่ี 3.2
กำรจัดเรยี งคำริโอไทป์ของมนุษย์

จุดประสงค์
1. เพอ่ื ให้นักเรียนเขา้ ใจหลกั การ และวิธกี ารจัดเรยี งคาริโอไทปข์ องมนุษย์
2. เพือ่ ใหน้ ักเรียนวเิ คราะห์การจัดเรยี งคาริโอไทปข์ องมนษุ ยไ์ ด้

วสั ดุอปุ ก3ร.ณ์/กลมุ่
1. ภาพถา่ ยเซลลใ์ นระยะเมทาเฟสท่มี โี ครโมโซมกระจดั กระจาย
2. กรรไกรตดั กระดาษ
3. เทปใส หรอื กระดาษกาว 2 หน้าอยา่ งบาง หรือกาว
4. กระดาษ A 4

วิธกี ำรทำกิจกรรม
1. นกั เรยี นตวั แทนกลมุ่ รบั ชดุ อุปกรณ์การทากิจกรรมจากครู
2. นักเรยี นแตล่ ะกลุ่มรอฟงั สัญญาณเรม่ิ ทากิจกรรมจากครู เม่ือได้ยินสัญญาณเร่มิ ทา
กจิ กรรม นักเรยี นแตล่ ะกลมุ่ ลงมือทากิจกรรมโดยอาศัยขอ้ มลู ที่ได้จากการสืบคน้ ใน
ใบความรทู้ ่ี 3 โครโมโซม
3. นกั เรียนแตล่ ะกล่มุ ใช้กรรไกรตัดภาพโครโมโซมแต่ละแท่งออกมาเปน็ ชิ้นๆ แยกโครโมโซม
ตามขนาดและตาแหนง่ ของเซนโทรเมียร์ออกเปน็ 7 กลุ่ม ดังภาพที่ 3-8
4. นักเรียนแตล่ ะกลมุ่ จัดเรียงโครโมโซม โดยสังเกตจากแถบบนแต่ละโครโมโซมทเ่ี ป็นคู่กัน
ใหเ้ หมอื นกนั แลว้ ติดภาพโครโมโซมลงบนกระดาษ A3
5. นักเรียนกลุ่มใดจัดเรียงคาริโอไทป์เสร็จ พร้อมตรวจสอบความถูกต้องแล้วให้ยกมือแล้ว
พดู ช่ือกล่มุ ของตัวเองพร้อมกนั ตามด้วยคาวา่ เย่ ตัวอยา่ ง กลุ่ม 1 เย่
6. นกั เรยี นแตล่ ะกลุ่มสรปุ ผลการทดลอง และร่วมกนั อภิปรายผลการทากิจกรรม

นายวนั ชยั นราวงษ์ โรงเรียนบา้ นนา “นายกพิทยากร”

ชุดกจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม 24
โครโมโซมระยะเมทำเฟส

นายวันชัย นราวงษ์ โรงเรียนบ้านนา “นายกพทิ ยากร”

ชดุ กจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม 25
ผลกำรทำกิจกรรม

A-1 A-2 A-3 B-4 B-5

C-6 C-7 C-8 C-9 C-10 C-11 C-12

D-13 D-14 D-15 E-16 E-17 E-18

F-19 F-20 G-21 G-22 23

จำนวนโครโมโซม ............................................................................
โครโมโซมเพศ .................................................................................

นายวนั ชัย นราวงษ์ โรงเรียนบ้านนา “นายกพทิ ยากร”

ชุดกิจกรรมที่ 3 โครโมโซม 26

แบบทดสอบหลังเรยี น

ชุดกิจกรรมกำรเรยี นรเู้ รอ่ื ง ยนี และโครโมโซม
วิชำ ว30242 ชวี วทิ ยำ 2 ช้ันมัธยมศึกษำปที ี่ 4

ชดุ กจิ กรรมที่ 3 โครโมโซม
จำนวน 10 ข้อ คะแนนเตม็ 10 คะแนน เวลำ 10 นำที
คำช้ีแจง

1. แบบทดสอบฉบับนีเ้ ป็นแบบเลือกตอบ 4 ตัวเลอื ก
2. ให้เลอื กคาตอบที่เหมาะสมทสี่ ุดเพยี งคาตอบเดยี ว แล้วทาเครือ่ งหมายกากบาท (×)

ลงในช่อง ก ข ค หรือ ง ในกระดาษคาตอบ

1. ฮอโมโลกัสโครโมโซม (homologous chromosome) เปน็ โครโมโซมทมี่ ีลกั ษณะอยา่ งไร
ก. คู่ยีนที่เหมอื นกันเขา้ คู่กัน
ข. ค่ยู ีนท่ตี า่ งกนั เขา้ ค่กู นั
ค. โครโมโซมท่เี ป็นค่มู ีขนาดและรูปรา่ งเหมอื นกัน
ง. ลกั ษณะทีป่ รากฏออกมาในร่นุ แรกเท่านนั้

2. เส้นใยโครมาทิน (chromatin) ในสง่ิ มีชีวติ พวกยูคารโิ อตประกอบด้วยโครงสร้างตามข้อใด
ก. DNA , histone protein และ non-histone protein
ข. DNA และ histone protein
ค. DNA และ RNA
ง. DNA

3. จากภาพทก่ี าหนดให้ รูปรา่ งของโครโมโซมใดจัดเป็นชนดิ Acrocentric chromosome
ก. A
ข. B
ค. C
ง. D

นายวันชัย นราวงษ์ โรงเรยี นบ้านนา “นายกพิทยากร”

ชุดกจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม 27

4. จากภาพโครงสร้าง A เรยี กว่าอะไร
ก. nucleoside
ข. nucleotide
ค. nucleosome
ง. nucleoid

5. กาหนดให้ DNA chromosome nucleosome chromatin ข้อใดเรียงลาดบั
ขนาดจากขนาดเล็กสดุ ไปขนาดใหญท่ ่สี ุด ถกู ต้อง
ก. DNA nucleosome chromatin chromosome
ข. DNA chromosome nucleosome chromatin
ค. chromosome nucleosome chromatin DNA
ง. DNA chromatin nucleosome chromosome

6. แตงโมไร้เมล็ดมจี านวนโครโมโซมในเซลล์ร่างกาย 3 ชดุ รวมเปน็ 33 โครโมโซม สามารถเขียน
จานวนโครโมโซมพื้นฐาน (basic chromosome number) ไดต้ ามข้อใด
ก. 3n = 2x = 66
ข. 3n = 2x = 33
ค. 2n = 3x = 66
ง. 2n = 3x = 33
7. จากภาพ ข้อใดเรยี งลาดบั การพนั เกลียวของ
ดีเอน็ เอไปเป็นโครโมโซมได้ถกู ต้อง
ก. E , C , A , D , B , F
ข. E , C , B , A , D , F
ค. E , C , D , A , B , F
ง. E , F , B , C , A , D

8. ขอ้ ใดกล่าวถูกต้องเกยี่ วกับโครโมโซมของไวรัส
ก. เปน็ DNA สายคู่วงแหวน (ds circular DNA)
ข. โครโมโซมเป็นชนิด RNA สายเดีย่ ว (single - stranded)
ค. โครโมโซมเป็นชนิด RNA สายคู่วงแหวน (ds circular RNA)
ง. โครโมโซมมีท้ังชนิดท่เี ป็น RNA หรือ DNA มีทั้งชนิดท่ีเป็นสายเดยี่ วหรอื สายคู่

นายวันชัย นราวงษ์ โรงเรยี นบ้านนา “นายกพิทยากร”

ชุดกิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 28

9. กาหนดใหต้ ารางต่อไปนี้

ชนิดส่งิ มีชีวิต จำนวนโครโมโซม
ในเซลล์ร่ำงกำย ในเซลลส์ ืบพนั ธุ์
ข้าวโพด
แมว 20 10
หัวหอม 38 19
สนุ ขั 16 8
คน 78 39
46 23

จากตารางข้อใดสรปุ ถกู ตอ้ ง

ก. จานวนโครโมโซมในเซลล์ร่างกายของส่ิงมชี วี ิตชนิดเดียวกนั จะเทา่ กนั และเปน็ เลขคู่

ข. โครโมโซมในเซลล์รา่ งกายของส่ิงมีชวี ติ ชนิดตา่ งๆ มจี านวนเปน็ แฮพลอยด์

ค. โครโมโซมในเซลลส์ บื พันธข์ุ องสงิ่ มีชีวติ ตา่ งๆ มจี านวนเปน็ ดิพลอยด์

ง. ส่งิ มชี ีวิตตา่ งชนดิ กันมจี านวนโครโมโซมแตกตา่ งกัน

10. โครโมโซมคใู่ ดของเซลล์รา่ งกายมนุษยท์ มี่ ขี นาดใหญ่ท่สี ุด

ก. คูท่ ี่ 23 ข. คู่ท่ี 22 ค. คูท่ ี่ 2 ง. คู่ท่ี 1

นายวันชัย นราวงษ์ โรงเรียนบ้านนา “นายกพิทยากร”

ชุดกิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 29

กระดำษคำตอบ

แบบทดสอบหลังเรยี น

ชุดกจิ กรรมกำรเรียนรเู้ ร่อื ง ยีนและโครโมโซม
วชิ ำ ว30242 ชีววิทยำ 2 ช้ันมธั ยมศกึ ษำปีที่ 4

ชุดกจิ กรรมท่ี 3 โครโมโซม

ชือ่ -สกลุ ……………………………………………………………… ชั้น ม. 4/…... เลขที่ ……….

ขอ้ ก ตวั เลอื ก ง
ขค

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

คะแนนเตม็ 10 คะแนน
คะแนนทไี่ ด้ ……………………….. คะแนน

นายวนั ชัย นราวงษ์ โรงเรยี นบ้านนา “นายกพิทยากร”

ชดุ กิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 30

บรรณานุกรม

กิตติพฒั น์ อุโฆษกจิ . (2549). พันธศุ ำสตร์. กรุงเทพฯ : สานกั พิมพม์ หาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ตรที พิ ย์ รตั นวรชัย. (2552). อณพู ันธุศำสตรเ์ บอื้ งต้น มหศั จรรยข์ องดีเอ็นเอ. กรุงเทพฯ :

สานกั พมิ พ์แหง่ จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลัย.
ปรีชา สวุ รรณพนิ ิจและนงลกั ษณ์ สวุ รรณพินิจ. (2553). ชีววทิ ยำ 2. พิมพค์ ร้งั ที่ 8. กรงุ เทพฯ :

สานกั พมิ พ์แหง่ จฬุ าลงกรณ์มหาวทิ ยาลัย.
ยุภา ผลโภค และคณะ. (2546). หลกั พนั ธศุ าสตร์. กรุงเทพฯ : สมาคมพันธุศาสตร์แห่งประเทศไทย.
เศรษฐวัชร ฉา่ ศาสตร์. (2553). พนั ธุศำสตร์. เอกสารประกอบการเรียนการสอนวชิ าพันธศุ าสตร์

มหาวิทยาลยั บูรพา
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี. (2556). หนังสอื เรยี นรำยวชิ ำเพ่ิมเติม

ชวี วทิ ยำ เลม่ 4. พมิ พ์ครงั้ ที่ 4. กรงุ เทพฯ : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว.
สมาน แก้วไวยุทธ. (2556). ชีววทิ ยา ม.6 เลม่ 5. พิมพค์ ร้งั ที่ 2 . กรงุ เทพฯ : อมรการพมิ พ์.
สภุ าลยั ไชตสุต. (2551). พันธศุ ำสตร์. พมิ พ์ครงั้ ท่ี 2 . กรงุ เทพฯ : สานักพมิ พ์ของมหาวิทยาลยั

รามคาแหง.
Cecie Starr. (2551). ชีววทิ ยำ 1. แปลโดย ทีมคณาจารย์ ภาควชิ าชวี วทิ ยา

มหาวิทยาลยั ขอนแกน่ . กรงุ เทพฯ : เจเอสที พบั ลิชชิง่ .

นายวนั ชยั นราวงษ์ โรงเรยี นบา้ นนา “นายกพทิ ยากร”

ชุดกิจกรรมที่ 3 โครโมโซม 31

แหลง่ ข้อมลู อ้ำงอิงภำพประกอบ

ภำพหน้ำปก
ภาพพนื้ หลงั . (ออนไลน์). เขา้ ถงึ ไดจ้ าก:

https://i.pinimg.com/originals/4d/f9/72/4df972468709971c2faf316dcedd69d
4.jpg (วนั ท่สี บื คน้ ขอ้ มูล 26 มิถุนายน 2558)
ภาพดเี อน็ เอ. (ออนไลน์). เข้าถงึ ไดจ้ าก:
http://www.nuovapsicologiadisintesi.com/seminari/kryon-il-dna-e-lintenzione-
di-ascendere/ (วันที่สืบค้นขอ้ มลู 26 มถิ ุนายน 2558)
ภาพดีเอน็ เอ. (ออนไลน์). เข้าถึงไดจ้ าก: https://www.pinterest.co.uk/pin/70437471672161/
(วนั ที่สบื ค้นขอ้ มูล 26 มิถุนายน 2558)
ภาพโครโมโซม. (ออนไลน)์ . เขา้ ถงึ ได้จาก:
https://www.youtube.com/watch?v=iaKPHn3Sk3Y (วนั ทส่ี ืบค้นข้อมูล 26
มถิ ุนายน 2558)
ภาพ X-ray diffraction. (ออนไลน)์ . เข้าถงึ ได้จาก:
http://dnaandsocialresponsibility.blogspot.com/2011/03/short-and-simple-ish-
guide-to-x-ray.html (วันท่ีสบื ค้นข้อมูล 26 มิถนุ ายน 2558)
ภำพพื้นหลังในเอกสำร
ภาพพน้ื หลัง. (ออนไลน)์ . เขา้ ถึงไดจ้ าก:
https://www.vexels.com/vectors/preview/76582/spring-grass (วันที่สืบคน้ ข้อมลู
27 เมษายน 2558)
ภาพดเี อน็ เอ. (ออนไลน์). เขา้ ถงึ ไดจ้ าก: https://www.shutterstock.com/image-vector/dna-
strands-vector-76196551 (วันทสี่ บื ค้นข้อมูล 27 เมษายน 2558)
ภำพประกอบอื่นๆ
ภาพตน้ ไม้ดเี อน็ เอ. (ออนไลน์). เขา้ ถึงไดจ้ าก: http://www.capturethebrilliance.com/your-
biological-clock/ (วนั ทส่ี ืบค้นข้อมูล 28 เมษายน 2558)
ภาพดเี อ็นเอบริเวณหวั ข้อเร่ือง. (ออนไลน)์ . เข้าถึงไดจ้ าก :
https://manuelsolanos.wordpress.com/2014/09/25/creatividad-publicitaria-
adn-de-la-marca/ (วันท่สี บื คน้ ข้อมลู 28 เมษายน 2558)

นายวนั ชยั นราวงษ์ โรงเรียนบ้านนา “นายกพทิ ยากร”

ชดุ กิจกรรมที่ 3 โครโมโซม 32

ภาพพน้ื หลงั คาชี้แจง. (ออนไลน)์ . เขา้ ถึงขอ้ มลู ไดจ้ าก:
http://pixelbrush.ru/2013/05/19/backgrounds-landscapes-for-children-7-fony-
peyzazhi-dlya-detey-7.html (วนั ทีส่ บื คน้ ขอ้ มูล 28 เมษายน 2558)

ภาพพน้ื หลงั คาแนะนาการใช้ชุดกจิ กรรมการเรยี นร.ู้ (ออนไลน์). เข้าถงึ ขอ้ มลู ได้จาก:
http://pixelbrush.ru/2013/05/19/backgrounds-landscapes-for-children-7-fony-
peyzazhi-dlya-detey-7.html (วันทสี่ บื คน้ ขอ้ มูล 28 เมษายน 2558)

ภาพพืน้ หลังมาตรฐานการเรียนร.ู้ (ออนไลน)์ . เขา้ ถงึ ขอ้ มลู ได้จาก: https://suwalls.com/digital-
art/butterfly-in-the-meadow-18580/ (วนั ทีส่ ืบคน้ ขอ้ มลู 28 เมษายน 2558)

ใบควำมรทู้ ี่ 3 โครโมโซม
ภาพพื้นหลงั กรอบใบความรทู้ ่ี 3 โครโมโซม. (ออนไลน์). เข้าถึงไดจ้ าก:

https://klwy2543.wordpress.com/about/ (วนั ทส่ี บื ค้นขอ้ มลู 29 เมษายน 2558)
ภาพเด็กผชู้ าย. (ออนไลน)์ . เขา้ ถงึ ไดจ้ าก:

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.miantan.myoface (วันที่
สืบคน้ ขอ้ มลู 27 เมษายน 2558)
ภาพท่ี 3-1 นวิ คลโี อโซม. (ออนไลน)์ . เข้าถงึ ได้จาก:
https://www.quora.com/What-are-the-largest-nucleosomes-in-human-
chromosomes-and-are-the-histones-and-nucleosomes-are-equal (วันทส่ี ืบค้น
ข้อมลู 7 พฤษภาคม 2558)
ภาพท่ี 3-2 โครงสร้างของนวิ คลโี อโซม. (ออนไลน)์ . เขา้ ถงึ ไดจ้ าก:
https://www.fastbleep.com/biology-notes/40/1191 (วนั ที่สบื ค้นขอ้ มูล 7 พฤษภาคม
2558)
ภาพที่ 3-3 นิวคลีโอโซมทเี่ รียงต่อกันขดตัวมากข้ึนจนกระท่ังมีเสน้ ผา่ นศนู ย์กลาง 30 นาโนเมตร.
(ออนไลน์). เข้าถงึ ได้จาก: http://www.scimath.org/lesson-biology/item/6894-2017-
05-14-03-59-30 (วนั ท่สี บื คน้ ขอ้ มูล 7 พฤษภาคม 2558)
ภาพท่ี 3-4 การเรยี งตัวของดีเอ็นเอจนเปน็ โครโมโซม. (ออนไลน)์ . เขา้ ถงึ ได้จาก:
http://www.kelleher.northwestern.edu/research/cell-biology/ (วันที่สบื คน้ ข้อมลู
7 พฤษภาคม 2558)
ภาพท่ี 3-5 โครโมโซมที่ประกอบด้วย 2 โครมาทิดหรือซิสเทอร์โครมาทิด. (ออนไลน์). เข้าถงึ ไดจ้ าก:
https://teaching.ncl.ac.uk/bms/wiki/index.php/Chromatids (วนั ทส่ี ืบคน้ ข้อมูล
7 พฤษภาคม 2558)

นายวันชัย นราวงษ์ โรงเรียนบา้ นนา “นายกพิทยากร”

ชดุ กิจกรรมท่ี 3 โครโมโซม 33

ภาพท่ี 3-6 โครงสรา้ งสาคญั ของโครโมโซม. (ออนไลน์). เข้าถงึ ไดจ้ าก:
http://legacy.hopkinsville.kctcs.edu/instructors/jasonarnold/vli/VLI/VLI818/m2c
elldivision/ (วนั ท่สี บื ค้นขอ้ มูล 8 พฤษภาคม 2558)

ภาพท่ี 3-7 รปู ร่างต่างๆ ของโครโมโซม แบ่งตามจุดเซนโทรเมยี ร.์ (ออนไลน์). เข้าถึงไดจ้ าก:
https://ksnattie.wordpress.com/เนอื้ หาบทเรียน/ขนาดและสว่ นประกอบของโค/ (วันที่
สืบค้นข้อมลู 8 พฤษภาคม 2558)

ภาพที่ 3-8 คารโิ อไทปข์ องมนุษย์. (ออนไลน)์ . เข้าถงึ ได้จาก:
http://sofia507362.blogspot.com/2016/06/ (วนั ที่สืบคน้ ขอ้ มูล 8 พฤษภาคม 2558)

ใบกิจกรรมท่ี 3.1 โครโมโซม
พ้ืนหลังกรอบใบกจิ กรรมที่ 1.1 การถ่ายทอดยีนและโครโมโซม. (ออนไลน)์ . เขา้ ถึงขอ้ มูลได้จาก:

https://www.freevector.com/spring-vector-meadow (วนั ทสี่ ืบคน้ ขอ้ มูล 29 เมษายน
2558)
โครงสร้างของนวิ คลีโอโซม. (ออนไลน์). เขา้ ถงึ ไดจ้ าก:
https://www.fastbleep.com/biology-notes/40/1191 (วันที่สืบคน้ ข้อมูล 7 พฤษภาคม
2558)
การเรยี งตัวของดเี อน็ เอจนเป็นโครโมโซม. (ออนไลน์). เข้าถึงได้จาก:
http://www.kelleher.northwestern.edu/research/cell-biology/ (วนั ท่ีสืบคน้ ข้อมลู
7 พฤษภาคม 2558)
คารโิ อไทป์ของมนุษย.์ (ออนไลน)์ . เข้าถึงไดจ้ าก: https://tttdna.weebly.com/karyotype.html
(วนั ท่ีสบื ค้นขอ้ มลู 9 พฤษภาคม 2558)
ใบกจิ กรรมท่ี 3.2 กำรจัดเรียงคำรโิ อไทป์ของมนษุ ย์
พ้นื หลังกรอบใบกจิ กรรมที่ 1.1 การถา่ ยทอดยนี และโครโมโซม. (ออนไลน์). เขา้ ถึงข้อมูลได้จาก:
https://www.freevector.com/spring-vector-meadow (วันท่สี บื ค้นขอ้ มลู 29 เมษายน
2558)
ภาพดีเอ็นเอ. (ออนไลน์). เขา้ ถึงได้จาก: https://www.shutterstock.com/image-vector/dna-
strands-vector-76196551 (วนั ทส่ี บื ค้นขอ้ มลู 27 เมษายน 2558)
โครโมโซมในระยะเมทาเฟส. (ออนไลน์). เข้าถงึ ไดจ้ าก: https://www.taringa.net/posts/ciencia-
educacion/17617754/El-Libro-de-la-Vida-tus-23-Cromosomas.html (วนั ทสี่ ืบค้น
ขอ้ มูล 9 พฤษภาคม 2558)

นายวนั ชยั นราวงษ์ โรงเรียนบา้ นนา “นายกพทิ ยากร”