ประโยชน์ สรรพคุณ สมุนไพรไทยที่น่ารู้ 2

ประโยชน์ สรรพคุณ
สมุนไพรไทยทีน่ ่ารู้

By : Onnicha Wongmanee

วา่ นหางจระเข้

ไม้ลม้ ลกุ ใบใหญห่ นาทีท่ กุ คนรู้จกั กนั ดี แม้ถ่ินกาเนิดจะอยูไ่ กลถงึ ฝ่งั เมดิ
เตอรเ์ รเนียน และแอฟริกา แตใ่ นประเทศไทยกม็ ีการปลกู วา่ นหางจระเขอ้ ยา่ งแพรห่ ลาย
ซ่ึงในตารบั ยาไทยกใ็ ชว้ า่ นหางจระเขบ้ าบดั อาการตา่ ง ๆ ไดม้ ากมายจนเป็นที่รูจ้ กั วา่ เป็น
พืชอศั จรรยท์ ่มี ีสรรพคุณสารพดั ประโยชน์

โดย "วนุ้ ในใบสด" สามารถนามาบรรเทาอาการปวดศีรษะได้แตส่ รรพคุณเดน่ ๆ ท่ีทกุ คน
นา่ จะรูจ้ กั กค็ ือ นามาพอกแผลน้าร้อนลวก ไฟไหม้ แกป้ วดแสบปวดรอ้ น แผลเรื้อรงั รกั ษา
ผวิ ท่ถี กู แดดเผา แผลในกระเพาะอาหารและชว่ ยถอนพษิ ได้เพราะวา่ นหางจระเขม้ ี
สรรพคณุ ชว่ ยสมานแผล แตม่ ีขอ้ แนะนาวา่ กอ่ นใชค้ วรทดสอบดกู อ่ นวา่ แพห้ รือไม่โดย
เอาวนุ้ ทาบริเวณทอ้ งแขนดา้ นใน ถา้ ผิวไมค่ นั หรอื แดงกใ็ ชไ้ ด้นอกจากสว่ นวนุ้ ในใบสด
แลว้ สว่ น "ยางในใบ" กส็ ามารถนามาทาเป็นยาระบายได้และสว่ น "เหงา้ " กน็ าไปตม้ น้า
รับประทาน แกโ้ รคหนองในไดด้ ว้ ย

2

ขมิน้ ชนั

เรียกกนั ทว่ั ไปวา่ "ขม้ิน" เป็นไมล้ ม้ ลุกมีสีเหลืองอมส้ม มีเหงา้ อยใู่ ตด้ นิ มี
กลน่ิ หอม คนนิยมนา "เหง้า" ท้งั สดและแห้งมาใชร้ กั ษาอาการท่ีเกย่ี วกบั กระเพาะอาหาร
รวมท้งั แกท้ อ้ งเสีย ทอ้ งรว่ ง จุกเสียดแนน่ ทอ้ ง และสามารถนาขมิน้ ชนั มาทาภายนอก เพ่ือ
ใชร้ ักษาแผลเร้ือรงั แผลสด โรคผวิ หนงั พุพอง รกั ษาชนั นะตุไดด้ ว้ ย
นอกจากน้ัน "ขมิ้นชนั " ยงั อดุ มไปดว้ ยวิตามนิ เอวิตามินซี วติ ามินอี และสารตา้ นอนมุ ลู
อสิ ระ "คูเคอร์มนิ " ทีช่ ว่ ยปอ้ งกนั การเกดิ มะเร็งตบั อีกท้งั ยงั สร้างภมู ิคุม้ กนั ใหผ้ ิวหนงั
หรือใครท่มี ีแผลอกั เสบ "ขมิ้นชนั " กม็ ีสรรพคุณชว่ ยใหแ้ ผลหายเรว็ ข้ึน เพราะมีฤทธ์ิไปลด
การอกั เสบ ฆา่ เชอ้ื แบคทีเรียท่ที าให้เกดิ หนอง และหากรบั ประทานขม้ินชนั ทุกวนั ตาม
เวลาจะชว่ ยใหค้ วามจาดขี ้นึ ไมอ่ อ่ นเพลยี ยามตืน่ นอน และชว่ ยใหร้ ะบบขบั ถา่ ยดขี ้ึนดว้ ย

3

ทองพนั ชงั่

เป็นสมุนไพรทม่ี ีคณุ คา่ ไมต่ า่ งไปจากชอื่ "ทองพนั ชงั่ " หลายพน้ื ทีอ่ าจ
เรียกวา่ "ทองคนั ชง่ั " หรือ "หญ้ามนั ไก"่ เป็นไม้พมุ่ ขนาดเล็ก ออกดอกสีขาว ส่วนทใ่ี ช้ทา
ยาคือ ใบและราก ที่หากนาปริมาณ1 กามือมาต้มรบั ประทานเช้าเยน็ จะช่วยดบั พษิ ไข้
รักษาโรคผวิ หนงั รดิ สีดวงทวารหนกั แกไ้ อเป็นเลอื ด ฆา่ พยาธิ นอกจากน้นั ยงั สามารถนา
ใบและรากมาตาละเอยี ด เพ่ือรักษาโรคกลาก เกลือ้ น ไดด้ ว้ ย
นอกจากสรรพคุณขา้ งตน้ แลว้ มีการศึกษาวิจยั เพ่มิ เติมพบวา่ "ทองพนั ชง่ั " มีฤทธ์ิยบั ย้งั
มะเร็งเยื่อบชุ อ่ งปาก มะเร็งเตา้ นม และมะเร็งมดลกู ได้รวมท้งั ชว่ ยขบั ปัสสาวะ ลดความ
ดนั โลหิตสูง แกผ้ มรว่ ง รักษาโรคนวิ่ ฯลฯ แตข่ อ้ ควรระวงั คือ ผูท้ ี่เป็นโรคโลหติ จาง
โรคหวั ใจ โรคหืด โรคความดนั โลหิตตา่ โรคมะเร็งในเม็ดเลอื ด ไมค่ วรรับประทาน

4

กระเพรา

แม้จะเป็นผกั ที่คนไทยนิยมสัง่ มารบั ประทานเวลาที่นึกไมอ่ อก แตก่ ม็ ีน้อย
คนท่จี ะรูว้ า่ กะเพรา มีสรรพคณุ อะไรบา้ ง ท่ีเห็นชดั ๆ เลยกค็ ือ ใบกะเพรา มีฤทธ์ิขบั ลม
ชว่ ยแกจ้ ดุ เสียด แนน่ ทอ้ ง แกป้ วดทอ้ งอุจจาระ สว่ นน้าสกดั ท้งั ตน้ สามารถรักษาแผลใน
กระเพาะอาหารสาหรบั เมลด็ กะเพรา กส็ ามารถพอกตาให้ผงหรือฝ่ นุ ท่เี ข้าตาหลุดออกมา
ไดอ้ ย่างง่ายดาย นอกจากน้ันแลว้ รากกะเพราแหง้ ๆ ยงั นามาชงกบั น้ารอ้ นด่ืมแกโ้ รคธาตุ
พิการไดด้ ว้ ย
และสรรพคุณเดด็ ของกะเพราอีกประการกค็ อื ช่วยขบั ไขมนั และนา้ ตาล เคยสงสัยบา้ งไหม
ละ่ ทาไมอาหารตามส่งั ตอ้ งมเี มนผู ดั กะเพราเนือ้ กะเพราไก ก่ ะเพราหมู นนั่ กเ็ พราะ
นอกจากใบกะเพราจะชว่ ยดบั กล่นิ คาวของเนอื้ สัตวไ์ ดแ้ ลว้ ยงั มีฤทธ์ขิ บั ไขมัน และน้าตาล
สว่ นเกนิ ออกจากรา่ งกาย อกี ท้งั กะเพราจะชว่ ยขบั น้าดใี นตบั ออกมาใหช้ ว่ ยยอ่ ยไขมันไดด้ ี
ข้ึนดว้ ย เพราะฉะน้ัน หากบอกวา่ รับประทานกะเพราแลว้ จะชว่ ยปอ้ งกนั โรคความดนั
โลหิตสูง โรคเบาหวาน โรคหลอดเลอื ดอดุ ตนั โรคหวั ใจ กค็ งไมผ่ ดิ นัก

5

ฟ้าทะลายโจร

ฟ้าทะลายโจร เป็นไมล้ ม้ ลกุ สูงประมาณ 30-70 เซนตเิ มตรทกุ สว่ นมีรสขม
สรรพคณุ เดน่ ๆ ท่ที ุกคนรู้จกั กนั ดกี ค็ ือ ใชเ้ป็นยาแกไ้ ข้แกไ้ ขห้ วดั ใหญ่แกร้ อ้ นใน เพราะมี
ฤทธ์ิชว่ ยสรา้ งภมู ิคมุ้ กนั ใหแ้ กร่ า่ งกายหากรบั ประทานบอ่ ย ๆ จะชว่ ยปอ้ งกนั ไมใ่ ห้เป็น
หวดั งา่ ย นอกจากเร่ืองหวดั แลว้ ฟ้าทะลายโจรยงั ระงบั อาการอกั เสบ ตอ่ มทอนซิลอกั เสบ
ขบั เสมหะ รกั ษาอาการทอ้ งเสีย ลาไส้อกั เสบ รกั ษาโรคตบั เบาหวาน โรคงสู วดั ริดสีดวง
ทวาร และรสขมของฟ้าทะลายโจรยงั ชว่ ยใหเ้ จริญอาหารอีกดว้ ย

ข้อควรระวงั กค็ อื คนทม่ี อี าการเจบ็ คอเนอื่ งจากตดิ เช้ือ Streptococcus group A , ผ้ทู ี่เป็ น
โรคหวั ใจรูห์มาตคิ , มีอาการเจบ็ คอ เน่ืองจากมกี ารตดิ เชื้อแบคทีเรีย, เป็ นความดนั ตา่ และ
สตรีมีครรภ์ ไม่ควรทานฟา้ ทะลายโจร และหากใครทานแลว้ เกดิ ปวดทอ้ ง ปวดเอว
วิงเวยี นศรี ษะ ใจสั่น ควรหยดุ ใชฟ้ ้าทะลายโจร นอกจากน้นั แลว้ ยงั ไมค่ วรรับประทาน
ตอ่ เนื่องนานเกนิ ไป เพราะอาจทาใหแ้ ขนขามีอาการชา หรือออ่ นแรงได้

6

ว่านชกั มดลูก

มาที่พืชสมุนไพรสาหรบั สาว ๆ กนั บา้ ง แคช่ อ่ื กบ็ อกอยแู่ ลว้ เหมาะกบั คณุ
สุภาพสตรีเป็นทีส่ ุด เพราะเหง้าของวา่ นชกั มดลกู มีสรรพคุณชว่ ยขบั ประจาเดือนในสตรที ่ี
ประจาเดอื นมา ไมป่ กติ สว่ นผูห้ ญิงทเ่ี พงิ่ คลอดบุตร วา่ นชกั มดลูกกจ็ ะชว่ ยบีบมดลูกใหเ้ ขา้
อเู่ร็วข้นึ ขบั น้าคาวปลา และรักษาโรคมดลกู พิการปวดบวมได้
นอกจากน้ัน วา่ นชกั มดลูก ยงั แกร้ ิดสีดวงทวารแกไ้ ส้เล่ือน แกโ้ รคลม รกั ษาอาการอาหาร
ไมย่ อ่ ย ขณะท่รี ากของวา่ นชกั มดลกู สามารถใชแ้ กท้ อ้ งอืดเฟอ้ ไดอ้ ีกตา่ งหาก

7

กระเจ๊ียบแดง

หลายคนนาใบและยอดของกระเจ๊ยี บแดงไปใสใ่ นแกง ซ่ึงนอกจากจะชว่ ย
เพมิ่ รสเปร้ียวในอาหารแลว้ ใบกระเจ๊ียบแดงยงั แกโ้ รคพยาธิตวั จ๊ีด แกไ้ อ ละลายเสมหะ
สว่ นดอกใชแ้ กโ้ รคน่ิวในไต นิ่วในกระเพาะปสั สาวะ ขดั เบา ละลายไขมนั ในเสน้ เลือด

แต่ส่วนทีม่ สี รรพคุณมากเป็ นพเิ ศษกค็ ือ ส่วนกลีบเลย้ี งของดอก หรือกลบี ท่ีเหลอื อย่ทู ีผ่ ล
สามารถช่วยลดไขมันในเส้นเลือด ลดนา้ หนกั ลดความดนั โลหติ นาไปทาเป็นน้ากระเจ๊ยี บ
ด่ืมชว่ ยให้รา่ งกายสดชน่ื ลดความเหนียวขน้ ของเลือด ขบั ปัสสาวะ ปอ้ งกนั ตอ่ มลกู หมาก
โตให้คณุ ผูช้ ายไดด้ ว้ ย และมีการศึกษาทางวทิ ยาศาสตรพ์ บวา่ หากรับประทานกระเจ๊ียบ
แดงตอ่ เน่ือง 1 เดือน จะทาให้ระดบั น้าตาลในเลือดลดลง ระดบั ไขมนั ในเลอื ด ท้งั
คอเลสเตอรอล ไตรกลีเซอไรด์ไขมันเลว (LDL) ลดลง และยงั เพม่ิ ไขมันชนดิ ดีคือ HDL
ไดด้ ว้ ย

8

บอระเพด็ เม่ือเอย่ ชอื่ "บอระเพด็ " หลายคนคงรสู้ ึก "ขม" ข้ึนมาทนั ที แตเ่พราะความที่
เจา้ บอระเพด็ มีรสขมน่ีละ่ ถงึ ทาใหต้ วั มันเตม็ เปี่ยมไปดว้ ยสรรพคณุ ทางยามากมายดงั
สานวนทีว่ า่ "หวานเป็นลม ขมเป็นยา“

อยา่ งเชน่ "ราก" สามารถนาไปดบั พิษรอ้ น แกไ้ ขพ้ ิษ ไขจ้ บั ส่ัน ชว่ ยใหเ้ จริญ
อาหาร "ต้น" กช็ ว่ ยแกไ้ ขไ้ ดเ้ ชน่ กนั และยงั ชว่ ยบารุงกาลงั บารุงธาตุ แกร้ ้อนใน แกส้ ะอึก
แกเ้ลือดพิการ สว่ น "ใบ" นอกจากจะชว่ ยแกไ้ ขไ้ ดเ้ หมือนสว่ นอนื่ ๆ แลว้ ยงั ชว่ ยแกโ้ ลหิต
ค่ังในสมอง ขบั พยาธิ แกป้ วดฝี ชว่ ยลดความร้อน ทาให้ผิวพรรณผอ่ งใส รกั ษาโรคผวิ หนงั
ผดผื่นคนั ตามรา่ งกาย

มาถงึ "ดอก" ชว่ ยฆา่ พยาธิในทอ้ ง ในฟนั ในหู "ผล" ใชแ้ กเ้สมหะเป็นพษิ แกส้ ะอึกไดด้ ี
แตถ่ า้ นาท้งั 5 สว่ น คือ ราก ตน้ ใบ ดอก ผล มารวมกนั "บอระเพด็ " จะกลายเป็นยา
อายุวฒั นะเลยทีเดยี ว เพราะแกอ้ าการไดส้ ารพดั โรค รวมท้งั โรคริดสีดวงทวารฝี ในมดลูก
เบาหวาน ฯลฯ

9

รางจืด

เมื่อพูดถงึ สมุนไพรถอนพิษหลายคนนกึ ถงึ "รางจืด" หรือ "ว่าน
รางจืด" ทนั ที เพราะสว่ นใบและรากของรางจืดสามารถปรุงเป็นยาถอนพษิ ยาฆา่ แมลงได้มี
ประโยชนใ์ นเวลาท่ีหากใครเกดิ เผลอทานยาฆา่ แมลง ยาพิษหรือยาเบ่อื เขา้ ไปโดยไม่ไดต้ ้งั ใจ
และอยไู่ กลโรงพยาบาล การทานรากรางจดื กจ็ ะชว่ ยบรรเทาพษิ ในเบอื้ งตน้ ได้
นอกจากน้นั แลว้ รางจดื ยงั สามารถปรุงเป็นยาถอนพิษไข้พษิ แอลกอฮอล์พษิ สาแดง บรรเทา
อาการเมาคา้ ง บรรเทาอาการผนื่ แพ้เป็นยาแกร้ ้อนใน กระหายน้าได้ แล้วร้ไู หมว่า ยงั มี
งานวจิ ยั จากกล่มุ หมอพ้นื บ้านพบวา่ การนารางจืดไปต้มแลว้ นามาอาบจะช่วยทาใหผ้ ิวพรรณ
ผุดผ่อง และหากนารากรางจดื มาฝนกบั น้าซาวขา้ วแลว้ นาไปทาหนา้ จะทาใหห้ นา้ ขาว ไมม่ ี
สิวฝา้ อกี ดว้ ย อยุ้ ...สาว ๆ ย้ิมเลยทนี ้ี

10

บวั บก หลายคนอาจเคยด่มื น้าใบบวั บก ท่เี ม่ือดม่ื เขา้ ไปแลว้ ชว่ ยแกร้ ้อนใน แกช้ ้าใน ลดการ
กระหายน้าไดด้ นี กั แล ซึ่งนอกจากใบบวั บกจะนามาค้นั นา้ ด่มื ได้แล้ว ยงั สามารถนาไปทาแผล ช่วย
บรรเทาอาการฟกช้าของแผลไดด้ ้วย เพราะในใบมกี รดมาดีคาสสิค (madecassic acid) และกรด
เอเซียติก (asiatic acid) ทีม่ ีฤทธ์ิสมานแผน ไมว่ า่ จะเป็นแผลสด แผลเร้ือรงั แผลไฟไหม้ น้ารอ้ นลวก
หรือแผลหลงั ผา่ ตดั ใบบวั บกจะชว่ ยการอกั เสบและทาใหแ้ ผลหายเร็วข้ึน

นอก จากน้ัน ใบบวั บกยงั ชว่ ยฆา่ เชอ้ื แบคทเี รียท่เี ป็นสาเหตทุ าใหเ้ กดิ เชอื้ เป็นหนองในได้ วธิ ีการใชก้ ็
งา่ ย ๆ นาใบบวั บกสดท้งั ตน้ 1 กามือ ลา้ งน้าใหส้ ะอาด แลว้ ตาใหล้ ะเอยี ด เอาน้ามาทาบริเวณทีเ่ ป็น
แผลเป็นบอ่ ย ๆ ใชก้ ากพอกดว้ ยกไ็ ด้จะชว่ ยลดอาการอกั เสบและทาใหแ้ ผลหายเร็วข้ึน

สว่ นตน้ ของใบบวั บก กม็ ีสรรพคณุ ทางยามากมายไมแ่ พใ้ บ โดยสามารถใชเ้ป็นยาบารุงกาลงั บารุง
หวั ใจ แกอ้ อ่ นเพลยี เมื่อยลา้ แกพ้ ษิ งูกดั แกป้ วดศรี ษะขา้ งเดียว ชว่ ยขบั ปสั สาวะ แกเ้จบ็ คอ ใชเ้ป็นยา
ห้ามเลอื ด สา่ แผลสด แกโ้ รคผวิ หนัง ลดความดนั แกช้ า้ ในไดเ้ ชน่ กนั และถา้ ใครชอบทาอาหาร อยา่
ลมื ใสใ่ บบวั บกลงผสมลงไปในเมนูของคุณดว้ ย เพราะในใบบวั บกมีสารอาหารเพยี บ โดยเฉพาะ
วิตามินเอท่มี ีสูงมาก และยงั ให้คาร์โบไฮเดรต แคลเซียม ฟอสฟอรัส เหลก็ วติ ามินบี 1 วิตามินบี 2
วติ ามิน และไนอาซีน เรียกวา่ คณุ คา่ ครบเลยละ่

11

ประวตั ิผจู้ ดั ทา

นางสาว อรณิชา วงศ์มณี
คณะ ครุศาสตร์อุตสาหกรรม
สาขาวิศวกรรมอิเล็กทรอนิกส์และระบบอตั โนมตั ิ
มหาวิทยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลธญั บุรี

12