บทที่ 2 เครื่องมือทัวไป

หน่วยที่ 2 เคร่ืองมอื ช่างทว่ั ไป

หัวข้อเร่ือง

1. เครื่องมือและอุปกรณ์จบั ยดึ
2. เคร่ืองมือสาํ หรับการเคาะ
3. เคร่ืองมือสาํ หรับการถอดและการประกอบ
4. เครื่องมือสาํ หรับการ บีบ ตดั และ ลอ็ กชิ้นงาน
5. เครื่องมือสาํ หรับตดั งานโลหะแผน่
6. การบาํ รุงรักษาเคร่ืองมือในงานช่างอุตสาหกรรม

2.1 เครื่องมอื และอปุ กรณ์จบั ยดึ

เครื่องมอื และอุปกรณ์ทใี่ ช้ในงานช่างอุตสาหกรรมท่ีควรทราบและมใี ช้
งานอย่างแพร่หลายมี ดงั นี้

2.1.1 ปากกาจับงาน (Bench vise)โครงสร้างทาํ จากเหลก็ หล่อ ปากจับ
งานทําจากเหล็กแข็ง ต้องติดต้ังกับโต๊ะงานให้ม่ันคงแข็งแรง ใช้สําหรับจับยึด
ชิ้นงานให้มน่ั คงเพอื่ การเลอ่ื ย การตะไบ การเจาะ

2.1 เคร่ืองมือและอปุ กรณ์จบั ยดึ

2.1.2 ซี-แคล็มป์ (C-Clamp)มีรูปร่างคล้ายตัวซี ใช้สําหรับจับยึดชิ้นงาน
โดยตรง นิยมใช้งานเน่ืองจากใช้งานได้สะดวกรวดเร็ว เหมาะสําหรับการจับยึดงาน
เชื่อม งานโลหะแผ่น

2.2 เครื่องมอื สําหรับการเคาะ

เครื่องมือสําหรับการเคาะที่นิยมใช้คือ ค้อน (Hammers) ค้อนในงานช่าง
อตุ สาหกรรมหรืองานโลหะมี 2 ประเภท คอื ค้อนหัวกลมและค้อนหัวเหลย่ี ม

2.3 เคร่ืองมอื สําหรับการถอดและประกอบ

2.3.1 ประแจ ใช้สําหรับการขนั และคลายน็อต (Nut) หรือ โบลท์ (Bolt)
1. ประแจปากตาย มี 2 แบบ คอื ประแจปากตายปากเดยี วและประแจปากตาย

ปากคู่

2.3 เคร่ืองมอื สําหรับการถอดและประกอบ

2. ประแจแหวน มีลักษณะคล้ายแหวน เวลาใช้งานปากประแจจะจับกับ
เหล่ียมน็อตได้พอดีทุกเหลี่ยมจึงทําให้การขันหรือคลายออกแรงได้มากกว่าประแจ
ปากตาย

2.3 เครื่องมอื สําหรับการถอดและประกอบ

3. ประแจกระบอก (Socket wrenches) มรี ูปร่างเป็ นทรงกระบอกและมดี ้าม
ต่อใช้งานหลายแบบ เช่น ตัวที แบบกรอกแกรก และแบบอ่อนตัวได้ สะดวกในการใช้
งานทค่ี บั แคบ

2.3 เครื่องมอื สําหรับการถอดและประกอบ

4. ประแจแอล มีรูปรางเป็ นรูปตัวแอล และมีหน้าตัดเป็ นรูปหกเหลี่ยมใช้
สําหรับ หัวฝัก และสกรูตวั หนอน

2.3 เคร่ืองมอื สําหรับการถอดและประกอบ

5. ประแจตะขอ เป็ นประแจพเิ ศษทม่ี ากบั เคร่ืองจักร มีหลายชนิด เช่น แบบ
ขอเกย่ี ว แบบตวั ยู ใช้สําหรับขัดหรือคลายตวั ลอ็ กดุมของเครื่องจักร

2.3 เครื่องมือสําหรับการถอดและประกอบ

6. ประแจเล่ือน มีปากด้านหน่ึงยึดแน่นกับลําตัวและปาก อีกข้างหน่ึงเลื่อน
เข้าออกได้สะดวกต่อการใช้ และออกแบบเพ่ือหัวน็อตท่ีมีขนาดไม่เป็ นไปตาม
มาตรฐาน

ทิศทางการขนั

การจับประแจเลอื่ น

2.3 เครื่องมอื สําหรับการถอดและประกอบ

2.3.2 ไขควง เป็ นเคร่ืองมือท่ีใช้งานมากในการถอดประกอบขันหรือคลายสกรูแบ่ง
ออกเป็ นหลายชนิด ดงั นี้

1. ไขควงปากแบน ใช้ขนั หรือคลายสกรูหัวผ่าร่องตรง

2.3 เครื่องมือสําหรับการถอดและประกอบ

2. ไขควงปากแฉก ใช้ขันหรือคลายสกรูหัวแฉก

2.3 เคร่ืองมอื สําหรับการถอดและประกอบ

3. ไขควงออฟเซท ใช้ขันหรือคลายสกรูทอ่ี ยู่ในซอกมุมของเครื่องจักรกล ซึ่ง
ไชควงด้ามตรงไม่สามารถเข้าไปทาํ งานได้

2.4 เคร่ืองมือสําหรับ บบี ตดั และลอ็ กชิ้นงาน

เครื่องมอื สําหรับ บีบ ตดั และ ลอ็ กชิ้นงานทนี่ ิยมใช้งานอย่างแพร่หลายในงาน
ช่างอุตสาหกรรม คือ คมี แบ่งออกได้เป็ นหลายชนิด หลายขนาดให้เลอื กใช้ตามความ
เหมาะสมกบั ลกั ษณะของงานดงั นี้

2.4.1 คมี ปากขยาย

2.4 เคร่ืองมอื สําหรับ บบี ตดั และลอ็ กชิ้นงาน

2.4.2 คมี ตดั

2.4.3 คมี ปากจิง้ จก

2.4 เคร่ืองมือสําหรับ บบี ตดั และลอ็ กชิ้นงาน

2.4.4 คบี ปากกลม

2.4.5 คมี ปากผสม

2.4 เคร่ืองมอื สําหรับ บีบ ตดั และลอ็ กชิ้นงาน

2.4.6 คมี ลอ็ ก

2.4.7 คมี ลอ็ กงานโลหะแผ่น

2.5 เครื่องมือสําหรับตดั งานโลหะแผ่น

เครื่องมือที่ใช้ ในการตัดโลหะแผ่ นส่ วนใหญ่ จะมีการตัดด้ วยกรรไกร
และเคร่ืองตัดโลหะ โดยท่ีการตัดด้วยกรรไกรนีก้ ระทําได้ง่าย สะดวก รวดเร็ว
เหมาะสําหรับงานทมี่ ขี นาดเลก็ และมคี วามหนาไม่มากนัก

2.5.1 กรรไกรตดั ตรง

2.5 เครื่องมอื สําหรับตดั งานโลหะแผ่น

2.5.2 กรรไกรตดั โค้ง

2.5.3 กรรไกรผสม

2.5 เคร่ืองมอื สําหรับตดั งานโลหะแผ่น

2.5.4 กรรไกรอะเวียชัน เป็ นกรรไกรที่มีรูปร่างของคมตัดคล้ายกับฟันเลื่อย
และถูกออกแบบมาให้มจี ุดหมุน 2 จุด ทาํ ให้ช่วยผ่อนแรงในการตดั

กรรไกรอะเวยี ชัน แบ่งออกเป็ น 3 ชนิดตามลกั ษณะการใช้งานคือ
1. กรรไกรอะเวยี ชันตดั ตรง

2.5 เคร่ืองมอื สําหรับตดั งานโลหะแผ่น

2. กรรไกรอะเวยี ชันตดั โค้งขวา

3. กรรไกรอะเวยี ชันตดั โค้งซ้าย

2.5 เคร่ืองมอื สําหรับตดั งานโลหะแผ่น

2.5.6 กรรไกรโยก เป็ นกรรไกรท่ีติดต้ังบนโต๊ะโดยที่ใบคมตัดถูกออกแบบให้
เป็ นส่วนโค้งและสามารถถอดเปลย่ี นได้เมอื่ ชํารุด ส่วนแขนโยกจะช่วยในการผ่อนแรง

2.5 เคร่ืองมือสําหรับตดั งานโลหะแผ่น

2.5.7 กรรไกรไฟฟ้ า

2.6 การบาํ รุงรักษาเครื่องมือในงานช่างอุตสาหกรรม

2.6.1 ทาํ ความสะอาดเคร่ืองมือและอุปกรณ์ให้เรียบร้อยหลงั ใช้งาน
2.6.2 ตรวจสอบเคร่ืองมอื ให้ครบตามรายการยมื
2.6.3 นําส่งเจ้าหน้าทผ่ี ู้ดูแลห้องเคร่ืองมอื
2.6.4 ถ้าเครื่องมอื และอปุ กรณ์ชํารุด ต้องแจ้งให้ผู้ควบคุมทราบ
2.6.5 ขณะใช้เครื่องมือและอุปกรณ์ อย่าให้เครื่องมอื หล่นกระแทกพืน้ เพราะ
อาจทาํ ให้เคร่ืองมอื ชํารุดได้
2.6.6 ใช้เครื่องมืออย่างระมัดระวัง โดยช่วยกันดูแลเคร่ืองมือและอุปกรณ์
ท้งั นีเ้ พอ่ื ยดื อายกุ ารใช้งานให้ยาวนาน