การสืบค้นค้นสารสนเทศ

การสืบค้นทรัพยากรสารสนเทศ

Information Retrieval หมายถึง กระบวนการหรือวธิ ีการใน
การค้นสารสนเทศ โดยมเี ป้ าหมายหรือเพอื่ ชี้ ระบุ และดงึ สารสนเทศ
เฉพาะทเ่ี กยี่ วข้องกบั ความต้องการของผู้ใช้ออกมาจากทจ่ี ดั เกบ็ โดย
อาศัยเครื่องมอื ในการสืบค้นสารสนเทศ เพอ่ื ช่วยให้ผู้ใช้ได้รับความ
สะดวก รวดเร็วในการค้นหาสารสนเทศ

การวางแผนการค้นสารสนเทศ

เร่ิมตน้ จาก การตอบคาถามเหล่าน้ี
 กาลงั ค้นหาอะไร
 จะค้นหาจากทไี่ หนไดบ้ ้าง
 คน้ หาอยา่ งไร
 ขอ้ มูลท่ไี ด้มา ตรงตามความตอ้ งการ

หรอื ไม่
 ไดข้ ้อมูลเพยี งพอหรอื ยงั

การสบื ค้นสารสนเทศ

การสืบค้นสารสนเทศ เป็นกระบวนการในการ
แสวงหาทรัพยากรสารสนเทศที่ได้มีการบันทึกและ
เผยแพร่ไว้ในสื่อต่างๆ ได้แก่ ส่ือส่ิงพมิ พ์ สื่อโสตทัศน์
และส่ืออิเล็กทรอนิกส์ โดยใช้วิธีค้นหาในรูปแบบ
ต่างๆ เพื่อให้ได้สารสนเทศท่ีเกี่ยวข้องกับเรื่องท่ี
ตอ้ งการ

เทคนคิ ในการสบื คน้ สารสนเทศ หมายถึง วธิ กี าร
คน้ เพื่อใหไ้ ดส้ ารสนเทศตามวตั ถปุ ระสงค์อย่าง
รวดเร็ว ครบถว้ น และตร4งต่อความต้องการ

ข้นั ตอนการวางแผนการค้น

 กำหนดประเดน็ เร่ืองท่ีสนใจ
 รู้ขอบเขตเน้ือหำ หรือประเภททรัพยำกร
 กำหนดคำ คำสำคญั และหวั เร่ือง ท่ีจะใชค้ น้
 ใชท้ กั ษะหรือเทคนิคกำรสืบคน้
 เลือกเครื่องมือช่วยคน้ และวธิ ีกำรคน้
 วิเครำะห์และประเมินผลกำรสืบคน้ ท่ีได้

รูปแบบการสืบค้นสารสนเทศ

การสืบค้นด้วยฐานข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศ
ในห้องสมุด ฯ (Online Public Access Catalog)

 การสืบค้นด้วยฐานข้อมูลออนไลน์
(Online Database)
 การสืบค้นด้วยระบบ
อนิ เทอร์เน็ต (Internet)

การสบื ค้นสารสนเทศ

การสบื ค้นสารสนเทศ แบง่ ไดเ้ ป็น 2 ลกั ษณะ คือ

1. Known item search ผู้ค้นทราบรายละเอียด
บางส่วนของทรัพยากรสารสนเทศท่ีต้องการค้น
หรือการค้นแบบพ้ืนฐาน (Basic search) เช่น
รูช้ ือ่ ผู้แตง่ ช่อื หนังสอื

2. Unknown item search ผู้ค้นไม่ทราบ
รายละเอียดของทรัพยากรสารสนเทศที่ต้องการ
ค้น จงึ ต้องคิดคาค้นขน้ึ มา การค้นแบบนี้เป็นการ
ค้นแบบข้ันสงู (Advanced search)

7

เทคนคิ การสืบค้นสารสนเทศ

เทคนคิ สาคญั ที่ใชใ้ นการสืบคน้ สารสนเทศ
มี 2 ประการ

1. การกาหนดคาค้น
2. เทคนคิ การค้น

8

การกาหนดคาค้น

คาค้น หมายถงึ คาทผ่ี ใู้ ชก้ าหนดขน้ึ แทนเน้ือหาหรอื สาระท่ี

ตอ้ งการเพอ่ื ใชใ้ นการคน้ หาสารสนเทศ
คาคน้ ทใ่ี ชใ้ นการคน้ สารสนเทศ โดยทวั่ ไปแบง่ เป็น 2 ประเภท คอื

1. คาศพั ทแ์ บบควบคมุ (Controlled vocabularies)
2. คาศพั ทแ์ บบไมค่ วบคมุ (Uncontrolled vocabularies)

9

1. คาศพั ทแ์ บบควบคมุ

 คา กลมุ่ คา หรอื วลที ถ่ี กู กาหนดขน้ึ อยา่ งมรี ะเบยี บ
กฎเกณฑอ์ ยา่ งเครง่ ครดั เพอ่ื ใชเ้ ป็นคาทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั
เน้ือหาสาระของทรพั ยากรสารสนเทศ

• คาศพั ทแ์ บบควบคมุ ในลกั ษณะน้ี ไดแ้ ก่
– หวั เรื่อง (Subject heading)
– อรรถาภิธาน (Thesaurus)

10

2. คาศพั ทแ์ บบไม่ควบคมุ

 เป็นภาษาธรรมชาติ (Natural language) ไดแ้ ก่
คา (Words) กลมุ่ คา (Terms) และวลี (Phases)
ทพ่ี บหรอื รจู้ กั กนั ทวั่ ไปและปรากฏอยใู่ นเน้ือหาของ
ทรพั ยากรสารสนเทศ เชน่ จาก ชอ่ื เรอ่ื ง สาระสงั เขป

 คาศพั ทแ์ บบไมค่ วบคมุ ในลกั ษณะน้ี ไดแ้ ก่
คาสาคญั (Keyword)

11

วิธีกาหนดคาค้น ทาอย่างไร?

1. ลองเขยี นประโยค 1-2 ประโยคทอ่ี ธบิ ายเกย่ี วกบั
เรอ่ื ง หรอื สงิ่ ทเ่ี ราตอ้ งการหา
2. ขดี เสน้ ใต้ หรอื ดงึ คาทค่ี ดิ วา่ เป็นคาเฉพาะ หรอื คา
สาคญั ทอ่ี ธบิ ายถงึ เรอ่ื งทเ่ี ราตอ้ งการออกมา
3. List คาเหล่านนั้ ออกมา แลว้ หาความหมายของคาท่ี
ใกลเ้ คยี งหรอื เกย่ี วขอ้ งกบั คาเหลา่ นนั้ ในแงม่ มุ ตอ่ ไปน้ี

12

วิธีกาหนดคาค้น ทาอย่างไร?

- คาทม่ี คี วามหมายเหมอื นกนั / เกย่ี วขอ้ งกนั
- คาทม่ี คี วามหมายกวา้ งกวา่
- คาทม่ี คี วามหมายแคบกวา่
- ลองสะกดคาแบบอ่นื (ถา้ ม)ี
- หากสงิ่ ทต่ี อ้ งการคน้ หาเกย่ี วกบั เหตุการณ์ ให้
นึกถงึ วา่ เหตุการณ์นนั้ เกดิ ขน้ึ เมอ่ื ใด ทไ่ี หน

13

ปัญหาการติดเอดสข์ องผสู้ งู อายใุ นประเทศไทย

เอดส์ ไทย
ผสู้ งู อายุ

14

สมนุ ไพรรกั ษาโรคได้อย่างไร

สมุนไพร การรกั ษา

15

ตวั อย่าง การกาหนดคาสาคญั จากช่ือเรือ่ งของหนังสือ

ช่ือเร่ือง:
บทบาทในการสอนการร้สู ารสนเทศของครู
บรรณารกั ษ์ ในโรงเรียนมธั ยมศึกษา
กรงุ เทพมหานคร

คาสาคญั : การร้สู ารสนเทศ
ครบู รรณารกั ษ์

16

ตวั อย่างการกาหนดคาค้น

ตอ้ งการขอ้ มลู สาเหตุการตดิ ยาเสพตดิ ของนกั เรยี น นกั ศกึ ษา
ในจงั หวดั เชยี งใหม่

ประเดน็ หลกั ยาเสพติด นักเรียน นักศึกษา
ประเดน็ ท่ีเก่ียวข้อง เชียงใหม่
คาค้น ยาเสพติด สารเสพติด ยาบา้

นักเรียน นักศึกษา เยาวชน วยั ร่นุ
เชียงใหม่

17

เทคนิคการค้นท่ีใช้กนั โดยทวั่ ไป

1. การค้นจากเขตขอ้ มลู ท่ีฐานข้อมลู กาหนด
2. การใช้ตรรกแบบบลู (Boolean logic)
3. การตดั ปลายคาและการแทนคา (Truncation /

Wildcard)
4. การใช้เครอื่ งหมายวงเลบ็ (Nesting)
5. การใช้เครอ่ื งหมาย “…………….”

18

สิ่งท่ีพบบอ่ ยจากการสืบค้น

1. ได้ผลการสืบค้นมากไป
2. ได้ผลการสืบค้นน้อยไป
3. ได้ผลลพั ธไ์ ม่ถกู ต้อง

19

ข้อควรพิจารณา / ปรบั การค้นใหม่

1. กรณีผลการสืบค้นมากไป • ใหด้ วู า่ ไดใ้ ชค้ าคน้ เป็นคา
2. กรณีผลการสืบค้นน้อยไป
3. ได้ผลลพั ธไ์ ม่ถกู ต้อง ทก่ี วา้ งไปหรอื ไม่
• ใชค้ าคน้ เพมิ่ ให้
เฉพาะเจาะจงยงิ่ ขน้ึ
• ไมค่ วรใชว้ ลใี นการคน้

20

การแก้ไขข้อผิดพลาดท่ีเกิดจากการสืบค้น

1. กรณีผลการสืบค้นมากไป • ปรบั เปลย่ี นคาคน้ ใหม้ ี
2. กรณีผลการสืบค้นน้อยไป ความหมายกวา้ งขน้ึ
3. ได้ผลลพั ธไ์ มถ่ กู ต้อง เหมอื น ใกลเ้ คยี งกนั หรอื
อาจใชก้ ารตดั คา

21

การแก้ไขข้อผิดพลาดท่ีเกิดจากการสืบค้น

1. กรณีผลการสืบค้นมากไป • สะกดคาคน้ ถกู ตอ้ ง
2. กรณีผลการสืบค้นน้อยไป
3. ได้ผลลพั ธไ์ ม่ถกู ต้อง หรอื ไม่
• ตรวจสอบดวู า่
22 ฐานขอ้ มลู ทค่ี น้ นนั้
ครอบคลุมเรอ่ื งทเ่ี รา
ตอ้ งการหรอื ไม่
• ฝึกฝนการใชห้ วั เรอ่ื ง
และคาสาคญั

กรณอี ยู่นอกเครือข่ายมหาวทิ ยาลยั

ตอ้ งสมคั รเป็นสมำชิกเสียก่อน

หลังจากสมัครผ่านเว็บแล้ว ...

 ตรวจสอบ email ท่แี จ้งไว้
 เปิ ด [email protected] คลกิ

http://tdc.thailis.or.th/tdc/confirm_register.ph
p?sid=mrqk692qqvqhbl49sja23t42mjq1hiho&em
ail=... เพ่อื ยืนยันการสมัครสมาชกิ
 ตรวจสอบ email อกี ครัง้
 เปิ ด [email protected] พบ รหสั สาหรับใช้งาน

กำรสมคั รเป็นสมำชิกจะตอ้ งกรอกเลขประตวั ประชำชน

E-mail จริง เพ่ือใชส้ ำหรับเป็นชื่อผใู้ ชแ้ ละรอรับรหสั ผำ่ น
จำก e-mail ดว้ ย

เม่ือไดร้ ับรหสั ผำ่ นจำก e-mail กส็ ำมำรถเขำ้ สู่ระบบได้

ชื่อผใู้ ชค้ ือ E-mail
รหสั ผำ่ นคือ รหสั ที่ไดร้ ับ

จำก e-mail

หำก login สำเร็จ จะข้ึนชื่อผใู้ ชแ้ สดงท่ีหนำ้ จอ

วธิ กี ารสบื คน้ ThaiLIS Digital Collection (TDC)

- Browse

เป็ นการสืบค้นหรือการเรียกดูรายการแบบไล่เรียง

- Basic Search

เป็ นการสืบค้นอย่างง่าย

- Advanced Search

เป็ นการสืบค้นแบบละเอยี ด

วธิ ีการสืบค้นฐานข้อมูล

123

Browse - การดรู ายการเอกสาร

1 2 34 5

เลือกรายการท่ีต้ องการดูรายการ
เอกสาร

1. รายการหวั เร่ือง
2. รายการช่ือเร่ือง
3. รายการผู้สร้างสรรค์ผลงาน
4. รายการผู้ร่วมสร้างสรรค์ผลงาน
5. รายการตามเง่อื นไข
รายการจะจัดเรียงตามลาดับอักษร

Browse - การเรยี กดรู ายการตามเงอ่ื นไข

3 12

4
56

สำมำรถกำหนดเงื่อนไขเพ่มิ เติมไดด้ งั น้ี 4. ภำษำ

1.ชนิดเอกสำร 5. ลำดบั กำรแสดงผล

2.มหำวิทยำลยั /สถำบนั 6. ลำดบั กำรเรียง

3.ช่วงเวลำ

Basic Search - การสืบคน้ อยา่ งงา่ ย

12
3

4 4. คลกิ ค้นหา

1.ใส่ คาค้น
2.เลอื กเขตข้อมูล
3.เลอื กมหาวทิ ยาลยั /สถาบนั

Advanced Search - การสืบค้นแบบละเอยี ด

12

34 5
6
5. เลอื กชนิดเอกสาร
7 6. เลอื กภาษา
7. การจดั เรียงลาดับข้อมูล
8 8. คลกิ ค้นหา

1. ใส่คาค้น
2. เลอื กเขตข้อมูล
3. กดเครื่องหมาย + - เพอ่ื เพมิ่ เง่อื นไข
4. เลอื กมหาวทิ ยาลยั /สถาบนั

การแสดงผลการสื บคน้ 345

12

1. ลาดบั ที่ 4. ชนิดเอกสาร
2. รายการชื่อเร่ือง
3. วนั ทสี่ ร้างผลงาน 5. ช่ือมหาวทิ ยาลยั /สถาบนั
เจ้าของผลงาน

การเรยี กดเู อกสารฉบบั เต็ม

คลิกเลือกรำยกำรท่ีตอ้ งกำร

แสดงรายละเอยี ดของเอกสาร

คลกิ แสดงรายการ Full Text

รายการบรรณานุกรม

แสดงรายการไฟลเ์ อกสารฉบบั เต็ม

รายการไฟล์เอกสารฉบบั เต็ม

การเรยี กดเู อกสารฉบบั เต็ม

คลกิ ชื่อไฟล์

การยอมรบั เงอ่ื นไข

1.เลือกยอมรับเง่อื นไข

2.เลือก Server ของ ThaiLIS

การเปิดเอกสาร และการบนั ทกึ เอกสาร

1. เลอื ก Open คอื การเปิ ดไฟล์เอกสารฉบบั เต็มแบบ PDF
2. เลอื ก Save คอื การบนั ทกึ ข้อมูล
3. เลอื ก Cancel คอื การยกเลกิ การทารายการ

เลอื ก Open เพอื่ แสดงเอกสารฉบบั เต็ม
แบบ PDF

ย้อนกลบั ไปเปิ ดไฟล์เอกสารจนครบทุกไฟล์ โดยบนั ทกึ และพมิ พ์เอกสารได้

เลอื ก Save จะแสดงกรอบให้ Save As

1. เลือกDISK ทจี่ ะจดั เก็บขอ้ มลู
2. ตัง้ ช่อื ไฟล์ ที่ช่อง File name
3. คลกิ Save

การจดั เก็บข้อมลู แบบนาไปใช้

1. Export การนาขอ้ มูลไปในรปู แบบขอ้ มลู XML TEXT และ
HTML

2. E-mail การนาข้อมลู สง่ ออกทาง E-mail

การ Export ขอ้ มลู

1. คลกิ เลอื กรายการทตี่ ้องการ 4. ต้งั ชื่อแฟ้ มทตี่ ้องการบนั ทึก
3. คลิกเลือกท่ี XML

5. คลิกบนั ทกึ

2. คลิก Export

การส่งขอ้ มลู ทาง E-mail

1. คลกิ เลอื กรายการทตี่ ้องการ 4. ใส่ E-mail ผรู้ บั และผู้ส่ง
3. คลิกเลือกท่ี XML

5. ใส่หัวข้อชื่อเรอ่ื ง
6. คลิกส่ง

2. คลกิ E-mail

การ Print เพอ่ื นาข้อมลู ออกทางกระดาษ

1. คลกิ เลอื กรายการท่ีต้องการ

3. คลิก File และ เลือก Print

2. คลิก Print

การแจ้งปญั หาในการใช้ฐานข้อมลู

หากพบปัญหาในการใช้งานหรือไม่สามารถดาวน์โหลดเอกสารได้
ให้คลกิ ที่ ป่ ุม แจ้งปัญหา

การแจ้งปญั หาในการใช้ฐานข้อมลู (ตอ่ )

1. ช่อง ปญั หา ให้พมิ พ์ขอ้ ความเพือ่ แจง้ ปัญหาที่พบในการใช้งาน

2. ชอ่ ง E-mail ใหใ้ ส่ E-mail ของผแู้ จง้ ปัญหา

3. คลกิ ส่ง http://www.onec.go.th