ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ (1)

ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์

ตำรับนางนพมาศ กับ ประเพณีลอยกระทง
จัดทำโดย


เพียงเรากลุ่มนี้ไม่ใช่ผู้วิเศษ

โรงเรียนเบ็ญจะมะมหาราช

คำนำ ก

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เรื่อง ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์
(ตำรับนางนพมาศ)เล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชาภาษาไทย(ท๓๑๑๐๑)
คณะผู้จัดทำจึงได้ทำการรวบรวมเนื้อหาเกี่ยวกับประวัติ
ความเป็นมาของท้าวศรีจุฬาลักษณ์กับประเพณีลอยกระทง

คณะผู้จัดทำหวังว่า หนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้จะเป็น
ประโยชน์ต่อผู้อ่าน หรือนักเรียน นักศึกษาที่สนใจศึกษาวรรณคดี
ไทยสมัยสุโขทัย เรื่อง ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์(ตำรับนางนพมาศ)
นี้อยู่ หากมีข้อแนะนำหรือข้อผิดพลาดประการใด คณะผู้จัดทำ
ขอน้อมรับไว้และขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย

คณะผู้จัดทำ

สารบัญ ข

เรื่อง หน้า

คำนำ ก
สารบัญ ข
ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ ๑
แนะนำตัวละคร ๒
บันทึกของเด็กชายปีเตอร์ ๓
เกี่ยวกับนางนพมาศและประเพณีลอยกระทง ๕
คาบเรียนคุณครูพอใจ ๖
บันทึกของเด็กชายปีเตอร์ ๘
บรรณานุกรม ๙

๑

ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์

หนังสือเรื่องตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ มีชื่ออย่างอื่นว่า เรวดีนพมาศหรือนางนพมาศ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงวินิจฉัยไว้ในคำนำฉบับพิมพ์
ครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๗ ว่า เรื่องราวของหนังสืออาจมีจริงแต่สำนวนภาษาคงจะแต่งขึ้น
ใหม่ระหว่างรัชกาลที่ ๒ กับรัชกาลที่ ๓

หนังสือเรื่องนี้มีผู้แต่งเติมเพิ่มข้อความขึ้นใหม่ภายหลัง คือ ตอนที่ว่าด้วยชนชาติฝรั่ง
หลายชาติซึ่งยังไม่ได้เข้ามาในประเทศไทยสมัยกรุงสุโขทัย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คำว่า
อเมริกัน ก็เพิ่งเกิดขึ้นครั้งกรุงศรีอยุธยา เพราะฝรั่งช่างทำแผนที่คนหนึ่งไปทำแผนที่ให้
ปรากฏรู้ได้ชัดว่าเป็นทวีปหนึ่งต่างหาก มิใช่อินเดียฝ่ายตะวันตกอย่างที่เข้าใจกันมาแต่ก่อน
จึงได้เรียกทวีปนั้นว่า อเมริกา นอกจากนี้ยังมีข้อความกล่าวถึงปืนใหญ่ซึ่งยังไม่มีในสมัยนั้น
ด้วย

ผู้แต่ง
ท้าวศรีจุฬาลักษณ์ (นางนพมาศ)

คำประพันธ์

แต่งเป็นความเรียงร้อยแก้ว บางตอนเป็นบทดอกสร้อยซึ่งแต่งเพิ่มเติมภายหลัง

จุดมุ่งหมาย


เพื่อกล่าวถึงวัฒนธรรมด้านประเพณีที่ปฏิบัติกันในสมัยสุโขทัย
เพื่อเป็นหลักในการประพฤติปฏิบัติตนแก่ข้าราชการฝ่ายใน

๒

แนะนำตัวละคร

เด็กชายปีเตอร์ อายุ ๑๔ ปี
อาศัยอยู่กับพ่อแม่ เป็นเด็ก
อารมณ์ดี ชอบศึกษาค้นคว้า
ข้อมูลและชอบเขียนบันทึก

คุณครูพอใจ อายุ ๔๕ ปี สอน
วิชาภาษาไทย เป็นคุณครูที่
น่าเคารพนับถือ
ให้ความรู้เด็กได้เป็นอย่างดี

๓

บันทึกของเด็กชายปีเตอร์

วันที่ ๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๖๔

วันนี้เต้อไปโรงเรียนมา สนุกมาก มีการบ้านแค่วิชาเดียว
เอง คุณครูพอใจให้การบ้านไปศึกษาตำรับนางนพมาศที่
เป็นวรรณกรรมสมัยสุโขทัย น่าสนใจมากคุณครูบอกว่า
นางนพมาศสวย เต้อเปิดดูในเน็ตแล้ว เต้อสนใจเรื่องนาง
นพมาศกับวันลอยกระทง อีกไม่กี่วันก็จะวันลอยกระทงแล้ว
แม่บอกเต้อว่าเดี๋ยวจะพาไปลอยที่แม่น้ำด้วย ปกติลอยที่ถัง
น้ำที่บ้าน แอบตื่นเต้นนิดหน่อย วันนี้ข้าวเย็นอร่อยมาก มี
ความสุขสุดยอด

ปีเตอร์คนหล่อ

*ในปี ๒๕๖๔ วันลอยกระทงตรงกับวันที่ ๑๙ พฤศจิกายน



๕

เกี่ยวกับนางนพมาศ

นางนพมาศ เป็นธิดาของพระศรีมโหสถกับนางเรวดี
บิดาเป็นพราหมณ์ปุโรหิตในรัชกาลพระร่วงเจ้า ซึ่งสันนิษฐานกันว่าเป็นพระยาลิ
ไทย นางนพมาศได้รับการอบรมสั่งสอนจากบิดาทั้งทางจริยศึกษาและพุทธิศึกษา
มีความรู้สูงทั้งภาษาไทยและสันสกฤต พระพุทธศาสนา ศาสนาพราหมณ์ การ
แต่งกาพย์กลอน โหราศาสตร์ การขับร้องและการช่างสตรี นางนพมาศได้ถวาย
ตัวรับราชการในพระร่วงเจ้า มีความดีความชอบพิเศษ เช่น ประดิษฐ์โคมลอย
พระประทีปเป็นรูปดอกบัว ได้รับตำแหน่งเป็นสนมเอก มีบรรดาศักดิ์เป็นท้าวศรี
จุฬาลักษณ์

เกี่ยวกับวันลอยกระทง

ประเพณีลอยกระทงนั้นมีมาแต่โบราณ โดยมีคติความเชื่อหลายอย่าง
เช่น เชื่อว่าเป็นการบูชาและขอขมาแม่พระคงคา เป็นการสะเดาะเคราะห์ เป็นการ
บูชาพระเจ้าในศาสนาพราหมณ์ หรือเป็นการบูชารอยพระพุทธบาท เป็นต้น การ
ลอยกระทงนิยมทำกันในวันเพ็ญ เดือน ๑๒ ของทุก ๆ ปี อันเป็นช่วงที่น้ำในแม่น้ำ
ลำคลองขึ้นสูงและอากาศเริ่มเย็นลง ตามพระราชนิพนธ์พระราชพิธีสิบสองเดือน
และตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ได้กล่าวว่า นางนพมาศ หรือท้าวศรีจุฬาลักษณ์ พระ
สนมเอกในพระร่วงเจ้าแห่งกรุงสุโขทัย เป็นผู้ริเริ่มประดิษฐ์กระทงสำหรับลอย
ประทีปเป็นรูปดอกกมุทขึ้น ซึ่งคนทั่วไปนิยมทำตามสืบต่อมา

๖

ในคาบเรียนของคุณครูพอใจ

เมื่อถึงคาบเรียนภาษาไทย คุณครูพอใจได้เข้ามาทักทายนักเรียน
พร้อมกับอธิบายเรื่อง นางนพมาศกับประเพณีลอยกระทง

“ย้อนกลับไปในอดีตสมัยสุโขทัยแห่งราขวงศ์พระร่วง นางนพมาศมีรูป
ลักษณ์และคุณสมบัติที่งดงามเพราะได้รับการอบรมมาจากบิดามารดา
อีกทั้งยังมีความรู้ทางอักษร พระพุทธศาสนา การช่างของสตรี รวมไป
ถึงการขับร้องเสียงดนตรี”


“ด้วยความเพรียบพร้อมทุกด้านทำให้นางได้เข้ารับราชการในสมัย

พระยาลิไทย หลังจากเข้ารับราชการ นางนพมาศก็ได้ขึ้นมาเป็น
สนมเอกและเปลี่ยนชื่อเป็นท้าวศรีจุฬาลักษณ์”

“เมื่อถึงวันเพ็ญเดือน ๑๒ ชาวเมืองก็จัดให้มีประเพณีต่างๆ รวมถึงการ
ทำพระราชพิธีจองเปรียง ลอยพระประทีป บรรดาพระสนมกำนัลต่างๆ
ก็พากันประกวดประชัน จัดแต่งโคมลอยและโคมแขวน ตกแต่งกระทงให้
เป็นรูปต่างๆ เพื่อให้พระร่วงเจ้าทรงทอดพระเนตร”

๗

“ฝ่ายท้าวศรีจุฬาลักษณ์หรือนางนพมาศได้ประดิษฐ์กระทงเป็นรูป
ดอกกมุท บานกลีบลับแสงจันทร์ประมาณใหญ่เท่ากับกระแทะ ประดับด้วย
ดอกไม้สอดสลับสีเป็นลวดลายน่าชม แล้วนำเอาผลพฤกษชาติมาประดิษฐ์
เป็นรูปนกยูงและนกต่างๆ ให้จับและจิกเกสรบุปผาชาติงดงามยิ่ง”

“การดังกล่าวทำให้พระร่วงเจ้าได้ทอดพระเนตรและทรงโปรดปรานยิ่งนัก
ทำให้การทำกระทงและประเพณีนี้ได้สืบทอดมาจนถึงปัจจุบันและได้กลาย
เป็นต้นแบบของการประกวดนางนพมาศในค่ำคืนวันลอยกระทงนั่นเอง”

โห นางนพมาศสุดยอดมากครับคุณครู

๘

บันทึกของเด็กชายปีเตอร์

วันที่ ๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๖๔

วันนี้เต้อมีความสุขมากกว่าเมื่อวานอีก เพราะไม่มีการบ้าน
เลย เจ๋งสุดยอดเลยจิ วันนี้ตอนฟังครูพอใจอธิบายเรื่องนาง
นพมาศกับประเพณีลอยกระทง เต้อรู้สึกว้าวมาก นางนพมาศ
นี่เก่งจริงๆ ทั้งสวยทั้งเก่ง เพอร์เฟคเลย เต้อไม่แปลกใจเลย
ที่นางนพมาศได้เป็นสนมเอกของพระร่วง กระทงสวยๆแบบ
นั้นเริ่มต้นมาจากนางนพมาศนี่เองสินะ ใกล้วันลอยกระทง
แล้ว เต้ออยากทำกระทงสวยๆแบบนางนพมาศกับคุณแม่จัง
วันนี้ข้าวเย็นอร่อยอีกแล้ว มีความสุขมากก

ปีเตอร์คนที่หล่อกว่าเมื่อวาน

*ในปี ๒๕๖๔ วันลอยกระทงตรงกับวันที่ ๑๙ พฤศจิกายน

บรรณานุกรม ๙

Wannakade๑๒๓๔๕. ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์(ตำรับนางนพมาศ). (ออนไลน์).
เข้าถึงได้จาก :https://sites.google.com/site/wannakade๑๒๓๔๕.
วันที่ค้นข้อมูล ๒๕ กรกฎาคม ๒๕๖๕.

YimYam cartoon&song. นางนพมาศวัน ลอยกระทง. (ออนไลน์).
เข้าถึงได้จาก : https://youtu.be/LZN_bn6Xiog.
วันที่ค้นข้อมูล : ๒๕ กรกฎาคม ๒๕๖๕.

กระทรวงวัฒนธรรม. ฮีตสิบสองครองสิบสี่ : บุญลอยกระทง(ออนไลน์).เข้าถึงได้จาก :
https://www.m-culture.go.th. วันที่ค้นข้อมูล : ๒๕ กรฎาคม ๒๕๖๕.

จัดทำโดย


นายชานน แก้วกันยา เลขที่ ๑๐

นายนนทพัทร์ อินทรสุขศรี เลขที่ ๑๕

นายปัณณทัต แก้วทอง เลขที่ ๑๖

นางสาวสิทธิสินี เทียวประสงค์ เลขที่ ๒๔

นางสาวจิตติมา นาสวน เลขที่ ๒๗

นางสาววรปภา ศรีกำพล เลขที่ ๓๕

นางสาวพิมพ์วิภา โกศล เลขที่ ๓๖

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔/๑

เสนอ
คุณครูสุนันทา ประสานสอน

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชาภาษาไทย(ท๓๑๑๐๑)
ภาคเรียนที่ ๑ ปีการศึกษา ๒๕๖๕
โรงเรียนเบ็ญจะมะมหาราช

จบบริบูรณ์