นครฯ ชุมชนขนาบนาก

ชุ ม ช น สี เ ขี ย ว เ ท่ี ย ว ไ ด้ ทั้ ง ปี

Nakhon Si Thammarat

Khanabnak-Koh Chai วิถีเล
วิถีจาก
วิถีปากพนัง

ตน้ จาก พืชกระกูลปาลม์
ทีข่ ึ้นบรเิ วณปากแม่น�้ำ
และบริเวณเช่อื มต่อกับ
ทะเล เป็นพชื ท่ผี กู พนั กบั
วถิ ชี ีวติ ชาวขนาบนาก
ที่น่เี ปดิ ให้นกั ท่องเทีย่ วมา
เรยี นรู้การใชป้ ระโยชน์จาก
สว่ นต่างๆ ของตน้ จาก

B

บ้านเรอื นทเ่ี กาะไชย มียออยู่หนา้ บ้าน
เกอื บทกุ หลัง จนเรียกกันวา่
“ชมุ ชนรอ้ ยยอ” ตั้งอยู่บรเิ วณปากอ่าว
แม่นำ�้ ปากพนัง ออกสอู่ า่ วไทย

3

ขนาบนาก ชมุ ชนขนาบนากอยตู่ ดิ อา่ วไทยทางทศิ ใต้
ของอ�ำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช
Khanabnak ขึ้นช่ือเร่ืองวิถีชีวิตของผู้คนท่ีผูกพันกับต้นจาก
มาตงั้ แตบ่ รรพบรุ ษุ
ต้นจากเป็นไม้สารพัดประโยชน์ ช่ือขนาบนากหมีต�ำนานเล่ากันหลาย
ชี้ไปทุกส่วนแปลงเป็นผลิตภัณฑ์ ต�ำนาน บ้างก็ว่ามาจากคนชื่อนาก เข้ามา
แปลงเป็นเงินได้หมด ท�ำนำ�้ ตาลจาก แลว้ สรา้ งขนำ� ไว้ คนเลยเรียก
ตดิ ปากวา่ ขนำ� นาก แลว้ เพี้ยนเป็นขนาบนาก
รถสองแถวบรกิ ารนกั ทอ่ งเที่ยวทมี่ าเทยี่ วชมุ ชนขนาบนาก บ้างก็ว่าบริเวณนี้เคยเป็นจุดพักของนาคท่ีจะ
หากให้ไปรบั จากตัวเมอื งนครศรีธรรมราช จะใช้รถต้ปู รับอากาศบรกิ าร เดินทางไปบวชยังวัดบางพระ จึงมีการสร้าง
ขน�ำไว้เป็นจุดพักแรมของนาคหเรียกกันว่า
4 หนำ� นาค แลว้ เพ้ียนเปน็ ขนาบนาก
ส่วนต�ำนานสุดท้ายเล่าว่ามีการอัญเชิญ
พระศพของพระนางเลือดขาวทางเรือมาจาก
เมืองนครศรีธรรมราชผ่านแม่น้�ำปากพนัง
เมื่อถึงบริเวณขนาบนาก มีพญานาค 2 ตัว
ประกบสองข้างของล�ำเรือท่ีบรรทุกพระศพ
ของพระนางเลอื ดขาว จงึ เรยี กชมุ ชนุ ขนาบนาก
นบั ตง้ั แตบ่ ดั นั้นมา
นักท่องเท่ียวที่มาขนาบนากจะได้สัมผัส
เรื่องราวของต้นจากและการใช้ประโยชน์จาก
ส่วนต่างๆของตน้ จากเช่นการท�ำนำ�้ ตาลจาก
การเย็บจากiการท�ำไม้กวาดจากงวงจาก
การลอกใบจากมวนยาสูบ ทำ� ขนมจากน้ำ�
ผง้ึ จาก ฯลฯ

ใส่ไ ้มเ ่คียม น้นำหวานจาก ไม่ใส่ไม้เค่ียม น�้ำหวานจากแปลงร่าง
เป็นอะไรไดบ้ า้ ง?
5
น้ำ� หวานทห่ี ยดติ๋งๆ จากการปาดงวงจากลงสู่
กระบอกไม้ไผน่ �ำมา แปรรปู เปน็ วตั ถุดิบคูค่ รวั
ได้หลากหลาย

ไมใ่ สไ่ ม้เค่ยี ม
หมักไว้ 15 วัน
1 นำ้� ส้มจาก ใชท้ ำ� ตม้ ส้ม แกงส้ม น้�ำจม้ิ กนิ
กบั ผลไม้รสเปรย้ี ว

ใสไ่ มเ้ ค่ียม
2 ต้มพอเดอื ด เป็น น้ำ� หวานจากสด ดมื่ สดๆ
ไดเ้ ลย เตมิ นำ้� น้ำ� แขง็ เพม่ิ ความสดช่ืน
3 ตม้ ต่อจนหนืด เป็น นำ้� ผ้ึงจาก ใช้ทำ� อาหาร
คาวหวานท่ีต้องการความหวานได้หลายชนิด
มีรสชาติหวานและรสเคม็ ปลาย
4 น�ำมายบี ด เปน็ น�้ำตาลจากผง ใช้โรยหนา้
เครอ่ื งด่ืม ขนมหรือกนิ เปล่าๆ
น5นน�ำมาโซมโดยใช้ไม้ปลายคล้ายลาด
สปริงตีไล่ฟองอากาศจนแข็งและเย็นหเป็น
น้�ำตาลปี๊บ ใช้ท�ำขนม ต�ำส้มต�ำ ท�ำน้�ำพริก
ทำ� นำ�้ ปลาหวาน ฯลฯ
ข้อมูล : โครงการ U2T มหาวิทยาลยั ส่ตู ำ� บล
มหาวิทยาลยั วลัยลกั ษณ์

วิถีจากบ้าน ทำ� น้�ำตาลจาก ท�ำไม้กวาดจาก
ขนาบนาก โดยทุกวันจะปาดงวงจาก งวงจาก
ใหน้ ำ้� ตาลหยดลงกระบอก ท�ำไม้กวาดจากงวงจาก
หมู่ท่ี 8 บา้ นบางตะลุมพอ นกั ท่องเทย่ี วสามารถดื่ม เลือกงวงจากที่ไม่อ่อนจน
ตำ�บลขนาบนาก อำ�เภอปากพนัง นำ้� ตาลจากสดๆ ก่อนน�ำไป เสน้ ใยขาดงา่ ย และ
จังหวดั นครศรธี รรมราช แปรรปู เป็นอย่างอ่นื ได้ ไม่แกจ่ นแข็งกระด้าง
มาตจี นไดเ้ ส้นใย
หากต้องการมาเรียนรู้วิถีคนกับต้นจาก 1 ส�ำหรบั กวาด
แบบเจาะลึก ทางชุมชนจัดกิจกรรมเป็นฐาน
ตา่ งๆ เชน่ ทศ่ี นู ยเ์ รยี นรรู้ ะบบนเิ วศจากครบวงจร 2
ขนาบนากไรจ่ นั ทรงั ษีศนู ยเ์ รยี นรกู้ ารทำ� นำ้� ตาล
จาก และจุดตา่ งๆ ในชมุ ชนไวใ้ หเ้ รยี นรู้ ข้นึ อยู่
กบั วา่ นกั ทอ่ งเทยี่ วสนใจฐานไหนกฐี่ านสามารถ
ติดสอบถามกับชุมชนได้โดยตรงตามข้อมูล
ทา้ ยเลม่ กจิ กรรมฐานตา่ งๆ เกย่ี วกบั วถิ จี าก เชน่

สนใจศึกษาขอ้ มูล เย็บจากมงุ หลังคา
ใช้ใบแกม่ าเยบ็ เปน็ ตบั จาก
เกีย่ วกบั วิถจี าก ขนาบนาก ใช้กันแดดกนั ฝนทน
ความรอ้ นได้ดี
เพ่ิมเติมสแกนโหลด
แอปพลิเคชันได้เลย 6

ทำ� ขนมจาก ทำ� ขนมขนมพิมพ์
อรอ่ ยจากแปง้ ขา้ วเหนยี ว หรอื ขนมรังผ้งึ หรอื
นำ�้ ตาลจาก มะพร้าวขดู ขนมผา้ ถุงไอเ้ ทง่
หอ่ ใสใ่ บจาก ยา่ งไฟจนสกุ หอม กับนำ้� ผ้งึ จาก
ขนมคลา้ ยวาฟเฟลิ
4 หอมหวานจากน�ำ้ ผึ้งจากแปง้
5 ข้าวเหนียว น�ำ้ ผึ้งจาก และ
มะพรา้ วขดู

7

8

6

3 ลอกใบจาก ทำ� หมาจากตกั นำ�้ ทำ� เสวียนหรอื
ท�ำมวนยาสูบ จากยอดอ่อนของ ทรี่ องก้นหมอ้ จาก
ใช้ใบอ่อนจากยอดจาก ตน้ จาก ก้านจาก
มาลอก ทำ� ขนาดให้ ลักษณะคลา้ ยถงั เล็กๆ เปน็ ตัวรองกน้ หมอ้
เหมาะกบั เอาไปมวน แตเ่ ดมิ ไวว้ ิดนำ้� ออกจากเรอื หรือใช้ใส่ผักผลไมก้ ็ได้
ยาเส้นสบู ใชต้ กั น้ำ� ล้างหน้า ลา้ งเท้า
ในครัวเรือน

7

ชุมชนบา้ นเกาะไชย
ตั้งอยปู่ ากแมน่ ำ�้ ปากพนัง
ในออ้ มกอดของป่าชายเลน

8

จากชุมชนแสนลึกลับ เกาะไชย

รถเข้าไม่ถึง กลายเป็น Koh Chai

HIDDEN GEM ชมุ ชนบา้ นเกาะไชยอยู่ทางฝัง่ ตะวันออก
แห่งลุ่มน้�ำปากพนัง ของอ�ำเภอปากพนังiจังหวัดนครศรีธรรมราช
เดมิ ไมไ่ ดต้ ง้ั ณ ทตี่ ง้ั ปจั จบุ นั อยลู่ กึ เขา้ ไป ชอื่ ปากเล
สะพานบางตาร่นิ ประตูสบู่ า้ นเกาะไชย ชาวบ้านท�ำอาชีพเผาถ่านไม้โกงกางiจนเมื่อ
เปน็ สะพานไม้เช่ือมตอ่ สะพานซเี มนต์เลก็ ๆ หมดสัมปทานเผาถ่านจึงหันมาประกอบอาชีพ
ประมงiแต่ด้วยหมู่บ้านอยู่ไกลสถานท่ีขาย
จึงย้ายจากที่เดิมออกมาอยู่ริมแม่น�้ำปากพนัง
เมื่อกว่า 20 ปีที่แล้ว
ในอดีตหมู่บ้านไม่มีถนน ไม่มีน�้ำประปา
สัญจรทางเรือเป็นหลักหไม่มีจุดศูนย์กลาง
หมบู่ า้ น ชาวบา้ นจงึ ไดร้ ว่ มกนั สรา้ งศาลาประจำ�
หมบู่ า้ นเหมาะกบั ชมววิ ทวิ ทศั นป์ ากอา่ วหมถี นน
ทางเดินซีเมนต์ในหมู่บ้านรถจกั รยานยนตว์ งิ่ ได้
ย่ิงเดินผ่านอุโมงค์ป่าจากคล้ายหลุดหลงเข้าไป
ในอีกโลกหที่น่ียังไม่มีโฮมสเตย์ในหมู่บ้าน
ชาวบ้านอยู่กันอย่างเรียบง่ายหพร้อมต้อนรับ
นกั ทอ่ งเทย่ี วiทสี่ นใจมาเยยี่ มชมวิถีชาวประมง
และชมบรรยากาศสวยงามริมฝั่งแม่น้�ำ
ปากพนังมีผลิตภัณฑ์อาหารทะเลข้ึนช่ือiเช่น
ปลากระบอกรา้ ปลากระบอกผา่ กะปิก้งุ
กะปกิ ้งุ ผง ฯลฯ

กะปิกงุ้ ผง
ของฝากขน้ึ ชือ่ บา้ นเกาะไชย

9

บรรยากาศย
มมุ มองจากส

ชมวิถีชาวประมง
บ้านเกาะไชย

หมทู่ ี่ 7 ตำ�บลปากพนังตะวันออก
อำ�เภอปากพนงั จงั หวัดนครศรีธรรมราช
เราจะเหน็ ยอสแี ดงๆ อยหู่ นา้ บา้ น เปน็ จดุ เดน่
ของชมุ ชน ยอนใ้ี ชย้ กปลากระบอกและกงุ้ ตกดกึ
ประมาณ 20.00 นาฬิกา ยกยอมีทัง้ ทยี ังยกมือ
บางหลังก็เปล่ียนเป็นใช้รอกช่วยทุ่นแรงช่วยยก
จากนนั้ เมอื่ มปี ลาตดิ ยกยอ จงึ พายเรอื ไปเกบ็ ปลา
ปลากระบอกที่น่ีรสชาติพิเศษเน่ืองอยู่บริเวณ
ปากแม่น้�ำท่ีมีนิเวศo3oน้�ำoด้วยเหตุน้ีปลา
กระบอกจึงกลายเป็นสินค้าข้ึนช่ือของชุมชน
บ้านเกาะไชยoนอกจากน้ียังมีจุดท่องเท่ียวที่
นา่ สนใจอกี หลายจดุ ระหวา่ งทางเดนิ ในหมบู่ า้ น
เช่น อุโมงคจ์ าก สะพานบางตารนิ่

วิถีประมงของคน
บา้ นเกาะไชย

10

ยามเย็น
สะพาน

ยอยกปลากระบอกและกุ้ง

11

แหล่งท่องเที่ยว 1 2 3
ใกล้เคยี งในปากพนงั
4 ตกึ นกนางแอน่ สนใจเรียนร้แู ละชิม
1 ตลาด 100 ปเี มอื งปากพนงั นกแอ่นกินรังที่เริ่มเข้ามาตั้งถ่ินฐานท่ีอ�ำเภอ รงั นกนางแอน่ ปากพนงั
ตลาดดัง้ เดมิ ต้ังอยบู่ ริเวณท่าเรือข้ามฟากฝ่ัง ปากพนงั ตง้ั แตป่ ีพ.ศ.2480เรม่ิ อาคารตกึ 3ชน้ั
ตะวันออกบา้ นเรอื นสร้างดว้ ยไม้ติดกับแม่นา้ํ เปน็ หลังแรก โดยอยบู่ รเิ วณช้ัน 3 เจ้าของบา้ น : บา้ นรงั นก ปากพนัง
บรรยากาศดีหช่วงต้นตลาดจะเป็นห้องแถว จึงยกพื้นที่ให้นกอาศัยiต่อมานกเพิ่มจ�ำนวน นครศรีธรรมราช
บลอ็ กๆ ขายขนมพืน้ บ้าน เช่น ขนมลากรอบ มากข้ึนเรื่อยๆiจึงลงทุนออกแบบตึกดึงดูดให้ โทรศพั ท์ 0 7532 3777
ขนมลางู ขนมลาแผ่นiในตลาดมีอาหารทะเล นกมาท�ำรัง ภายในตึกดูแลควบคุมอุณหภูมิ
ทัง้ สดและแห้งiและพืชผกั ผลไม้ตา่ งๆ รวมถงึ ความชื้น แสง และเสียงที่เหมาะสมกับนก 4
ผกั เฉพาะถ่นิ ใต้ เช่น หัวมนั ขีห้ นู แห้วพนื้ บ้าน ปัจจุบันมีตึกนกนางแอ่นหลายสิบหลังใน
อำ� เภอปากพนงั และหากใชบ้ รกิ ารนำ� เทยี่ วของ 5
2 ประตรู ะบายน�้ำอทุ กวภิ าชประสทิ ธิ ชุมชนจะได้เข้าชมการท�ำความสะอาดรังนก
ส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาพ้ืนที่ลุ่มน�้ำ นางแอ่น
ปากพนังอันเนื่องมาจากพระราชด�ำริของ
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพล 5
อดุลยเดชiป้องกันปัญหาน�้ำเค็มรุกiน้�ำจืด
ขาดแคลนiนำ�้ เปรย้ี วจากปา่ พรกุ ารแพรก่ ระจาย โรงสขี ้าวเกา่
นำ้� เสยี จากทัง้ พืน้ ท่ที �ำนากุ้ง เกษตรกรรม รวม ในอดตี ปากพนงั มโี รงสขี า้ ว (โรงสไี ฟ) จำ� นวน
ท้ังแหล่งชุมชนiมีส่ิงก่อสร้างกีดขวางทางน้�ำ มาก เช่น โรงสแี มห่ นูพณิ (ปากคลองบางไทร)
ในพ้ืนที่iท�ำให้มีช่องทางระบายน้�ำไม่เพียง โรงสหี นึง่ โรงสีแมค่ รู ฯลฯ โดยในอดตี เถา้ แก่
พอเกิดน้ำ� ท่วมในระดบั สูงและยาวนาน สรา้ ง โรงสีจะรับซื้อข้าวเปลือกท่ีปลูกในลุ่มน�้ำ
ความเดือดร้อนให้กับชาวปากพนังเป็นอย่าง ปากพนงั มาสสี ง่ ขาย มเี รือส�ำเภาจีนเรอื กลไฟ
มาก มารอรับซ้ือข้าวคึกคักเต็มหน้าอ่าวปากพนัง
จนเมอ่ื ธรุ กิจโรงสีค่อยๆ ซบเซาลง เพราะที่นา
3 สวนกังหนั ลมก่งึ หุน่ ยนต์รุ่นไร้เกียร์ เปลย่ี นเป็นสวนผลไม้ นากุง้ และกิจการอื่นๆ
ผลิตไฟฟ้า กจิ การโรงสใี หญๆ่ จงึ ปดิ ตวั ไป กลายเปน็ แหลง่
โครงการสวนกังหันลมเลียบชายฝั่งอ�ำเภอ ท่องเท่ียวเชิงประวิติศาสตร์ให้นักท่องเท่ียว
ปากพนัง ของบรษิ ัท อนิ เตอร์ ฟาร์อีสท์ วนิ ด์
อนิ เตอร์เนชัน่ แนล จ�ำกัด (IWIND) ตัวกังหนั
สามารถหมุนหาลมไดเ้ อง 360 องศา และ
หมุนปรับองศาใบพัดไดเ้ องอตั โนมตั ิ เพราะใช้
ระบบเซ็นเซอร์ควบคุม เป็นทิวทัศน์แปลกตา
นา่ ชมอีกแหง่

เทีย่ วชม 12

Khanabnak-Koh Chai

อ่าวเตล็ด

Map

ศูนย์เรียนรรู้ ะบบนิเวศ
จากครบวงจร ขนาบนาก

อ่ า ว ไ ท ย

กรุงชิง ไร่จนั ทรงั ษี ศูนย์เรียน
ร้กู ารทำ� น�ำ้ ตาลจาก
ขาหลว บ้านแหลม
งเ ท่าอากาศยาน แหลมตะลมุ พกุ ตลาด 100 ปี เมืองปากพนงั
ประตูระบายน้�ำอุทกวิภาชประสิทธิ
ธรรมรา พรหมโลก ปากพูน อนั เน่อื งมาจากพระราชด�ำริ
‪ตลาดยอ้ นยุคปากพนงั ‬
คีรีวง

นครศรี สถานีรถไฟ บา้ นเกาะไชย
ช สถานีขนส่ง
ผู้โดยสาร

ขนาบนาก

บ้านวังหอน ป‪ ากพนงั วลิ เลจ

13

ส�ำรับลุ่มน�้ำปากพนัง หมายเหต : สำ� รบั ลุ่มน�ำ้ ปากพนงั
ในภาพนีร้ วมจากหลายชมุ ชน
Pakpanang Menu ก่อนเดนิ ทางสามารถสอบถาม
เมนูอาหารลว่ งหนา้ ได้ เน่ืองจาก
แกงสม้ ปลากระบอกไข่ เปลีย่ นแปลงวัตถดุ ิบตามฤดกู าล

กงุ้ สม้ นงึ่

ขนมลา

14

PAKPANANG TRIP ยลวิถีลุ่มน�้ำปากพนัง (ขนาบนากและเกาะไชย) O N E D AY T R I P

วนั ที่ 1 รบั จากโรงแรมในเมอื งนครศรีธรรมราช
เดนิ ทางสอู่ ำ� เภอปากพนงั โดยใชเ้ วลาประมาณ 30 นาที
08.00 นัง่ เรอื ขา้ มฟาก คนละ 1 บาท ส่ตู ลาดอาหารทะเลสดริมแม่น้�ำปากพนงั
08.30 ชมตลาด 100 ปี เมืองปากพนงั แวะดูการท�ำความสะอาดรังนกนางแอน่
เมอื งปากพนัง
10.30 เดนิ ทางสปู่ ่าจากขนาดใหญ่ เรยี นร้วู ิถีคนกบั ไร่จากทีบ่ ้านขนาบนาก
ตำ� บลขนาบนาก ชมกระบวนการผลติ น้�ำตาลจากและนำ�้ ผ้งึ จาก
12.00 การหมกั น้ำ� ส้มจาก ชิมนำ�้ ตาลสดจากตน้
13.00 รบั ประทานอาหารเทย่ี งส�ำรับลมุ่ น้ำ� คนปากพนงั
ล่องเรอื ชมวิถีประมงบา้ นเกาะไชย ชุมชนรอ้ ยยอ สองฝั่งแมน่ ้�ำปากพนงั
ย้อนยคุ กับสะพานไม้ขา้ มคลอง เดินทอดน่องบนทางยกระดบั
ลอดอโุ มงคป์ า่ จากและป่าโกงกางยาวเปน็ กโิ ล

หมายเหตุ : กำ�หนดการเปล่ียนแปลง หากสนใจเฉพาะเรอ่ื งวิถีจาก
ได้ตามความเหมาะสมของนกั ท่องเทยี่ ว ของบา้ นขนาบนาก ติดต่อชุมชน
โทรศัพท์ /ไอดีไลน์ 09 5256 8157
และฤดูกาล
ราคา 1,500 ตอ่ คน ท่นี ขี่ นาบนาก
(รบั ขน้ั ตำ�่ 6 คน) หากสนใจเฉพาะวิถชี าวประมง
(อัตราน้ีรวม ค่ารถตู้ปรับอากาศจากตวั เมือง ชุมชนบา้ นเกาะไชย ติดตอ่ ชมุ ชน
เรือหางยาว คา่ มคั คเุ ทศก์
อาหาร 1 ม้อื กจิ กรรมในชุมชน นํ้าดื่ม โทรศัพท์ 08 1086 3326
ตดิ ต่อ โทรศพั ท์ /ไอดีไลน์ ทอ่ งเท่ียวชุมชนบ้านเกาะไชย

08 1686 3915 15
Komsan Jerry Suwannarat

ชุ ม ช น สี เ ขี ย ว เ ท่ี ย ว ไ ด้ ทั้ ง ปี

ขนาบนาก-เกาะไชย
Khanabnak-Koh Chai

วิถีคนไร่จาก
ผลิตภัณฑ์จากต้นจาก
จุดชมวิวบ้านเกาะไชย
วิถีประมงบ้านเกาะไชย

สำ�รับชาวปากพนัง

Nakhon Si Thammarat

ททท. สำ�นกั งานนครศรธี รรมราช
สนามหนา้ เมือง ถนนราชดำ�เนนิ อำ�เภอเมืองนครศรธี รรมราช จังหวัดนครศรธี รรมราช 80000
โทรศัพท์ 0 7534 6515-6 I อเี มล์ [email protected] I เวบ็ ไซต์ http://www.tourismthailand.org/nakhonsithammarat

TAT : Nakhon Si Thammarat + Phatthalung https://www.facebook.com/TAT.NST

16