ภูมิปัญญาจาก มตุภูมิ บ้าน ร่องคำ (4)

ภูมิปัญญาจาก
มตุภูมิ

บ้าน ร่องคำ

๑

ประวัติบ้านร่องคำ

เดิมบ้านขี้เหล็กย้ายมาจากบ้านไผ่ขี้ฮุ้ง แล้ว
ตั้งบ้านเรือนอยู่บ้านฮ้างซึ่งปัจจุบันเรียกว่า
บ้านร่องคำ พออยู่มาเกิดโรคระบาดจึงย้าย
มาเป็นบางส่วนอีกส่วนหนึ่งมาตั้งอยู่ ณ
บ้านขี้เหล็กดั้งนั้นความเป็นมาของบ้านขี้
เหล็กมีอยู่ว่า มีหนองน้ำแห่งหนึ่งหรือเรียก
ว่าหนองสิม เลยพากันมาตั้งวัดตามบริเวณ
หนองมีต้นขี้เหล็กใหญ่อยู่หลายต้นเลยพา
กันเรียกว่าบ้านขี้เหล็กและเดิมบ้านร่องคำ
แยกมาจากบ้านขี้เหล็กและเดิมบ้านร่องคำ
มาจากบ้านขี้หล็กในปัจจุบัน

สภาพทั่วไป ๒

ลักษะณะที่ตั้ง อาณาเขต
ทิศเหนือจดบ้านศรีฐาน ทิศใต้จดอำเภอคำเขื่อเเก้ว

ทิศตะวันออกจดบ้านสมสะอาด ทิศตะวันตกจดบ้าน
ขี้เหล็ก

ลักษณะภูมิประเทศ
สภาพภูมิประเทศทั่วไปเป็นที่ราบสูง ดินส่วนใหญ่เป็น

ดินปนทราย

๓

สภาพทางสังคม

ชาวบ้านร่องคำนับถือศาสนาพุทธ เเละยังมี
ความเชื่อเรื่องสิ่งศักดิ์สิทธ์ นับถือผีปู่ย่า เเละ
ยึดมั่น ฮีตสิบสองคองสิบสี่

การศึกษา
บ้านร่องคำ ใช้โรงเรียนเดียวกับบ้านขี้เหล็ก
มีชื่อว่า โรงเรียนวุฒิศักดิ์คุรุราษอุปถัมภ์
ระดับ ประถม๑-๖

๔

เเหล่งเรียนรู้
๑.วัดขี้เหล็กใหญ่

๒.ศาลากลางบ้านร่องคำ

๕

๓.โรงเรียนวุฒิศักดิ์คุรุราษฎอุปถัมภ์

๖

ประเพณี

ประเพณี หมายถึง ระเบียบแบบแผนที่กำหนดพฤติกรรมใน
สถานการณ์ต่างๆ ที่คนในสังคมยึดถือปฏิบัติสืบกันมา ถ้าคนใด
ในสังคมนั้นๆฝ่าฝืนมักถูกตำหนิจากสังคม ลักษณะประเพณีใน

สังคมระดับประเทศชาติ มีทั้งประสมกลมกลืนเป็นอย่าง
เดียวกัน และมีผิดแปลกกันไปบ้างตามความนิยมเฉพาะท้องถิ่น
แต่โดยมากย่อมมีจุดประสงค์ และวิธีการปฏิบัติเป็นอันหนึ่งอัน
เดียวกัน มีเฉพาะส่วนปลีกย่อยที่เสริมเติมแต่งหรือตัดทอนไป

ในแต่ละท้องถิ่น สำหรับประเพณีไทยมักมีความเกี่ยวข้องกับ
ความเชื่อในพระพุทธศาสนาและพราหมณ์มาแต่โบราณ

๗

ประเพณีสำคัญ

๑.บุญบั้งไฟ

ตามฮีตสิบสอง เรียกว่า บุญเดือนหกหรือ บุญบั้งไฟ จะ
จัดอยู่ในช่วงเดือน พฤษภาคม-มิถุนายน ของทุกๆปี เป็น
ประเพณีขอฝนของชาวอีสาน มีการจัดงานทุกๆตำบลเเละ
เกือบทุกหมู่บ้าน

๘

๒.ประเพณีสงกรานต์

ประเพณีสงกรานต์จะมีการสรงน้ำพระพุทธรูปโดยวัดจะ
อัญเชิญพระพุทธรูปมาประดิษฐานไว้บริเวรด้านหน้า
ของศาลาวัดเพื่อให้ชาวบ้านได้สรงน้ำอย่างสะดวก ใน
ช่วงวันสงกรานต์นอกจากจะมีการสรงน้ำพระพุทธรูป
เเล้ว ยังมีการทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้ญาติผู้ล่วงลับมี
การทำบุญตักบาตร ซึ่งถือว่าเป็นการขึ้นปีใหม่ของไทย

๙

๓.ประเพณีบุญเข้าพรรษา

เข้าพรรษาหรือบุญเข้าปุริพรรษา ตามประเพณีที่ยึดถือ
มาตั้งเเต่พุทธกาลที่ให้ภิกษุอยู่ประจำที่หรือเข้าพรรษา
เป็นเวลา ๓ เดือน เป็นการสืบทอดพนะพุทธศาสนา
บิดา มารดา จึงนิยมบวรลูกหลานเป็นภิกษุในช่วงเข้า
พรรษา เพื่อให้มีโอกาสศึกษาพระธรรมวินัย

๑๐

๔.บุญข้าวจี่

ส่วนมากชาวบ้านจะรีบทำแต่เช้ามืด พอสว่างก็ลงศาลา
การเปรียญ (ชาวบ้านเรียกหอแจก) นิมนต์พระเณรเจริญ
พระพุทธมนต์แล้วฉัน เป็นทั้งงานบุญและงานรื่นเริงประจำ
แต่ละหมู่บ้าน เพราะได้ทำข้าวจี่ไปถวายพระหลังจากพระฉัน
แล้วก็เลี้ยงกันเองสนุกสนาน มีคำพังเพยอีสานว่า
"เดือนสามค้อยเจ้าหัวคอยปั้ นเข้าจี่ เข้าจี่บ่ใส่น้ำอ้อยจัวน้อย
เช็ดน้ำตา"
เดือนนี้ชาวนาส่วนใหญ่ถือกันตั้งแต่โบราณมาว่าเป็นเดือนสู่
ขวัญข้าว คือมีการถวายข้าวเปลือกพระและนิยมทำบุญบ้าน
สวดมนต์เสร็จพิธีสงฆ์

๑๑

๕.บุญพระเวสหรือบุญผะเหวด

ชาวอีสานจะนิยมจัดขึ้นในเดือนสี่ (ช่วงเดือนมีนาคม)
เป็นบุญประจำปีในฮีตสิบสอง ดังที่ปราชญ์อีสานได้ประ
พันธ์ผญา (บทกลอน) เกี่ยวกับการทำบุญในช่วงเดือน
สามและเดือนสี่ไว้ว่า “เถิงเมื่อเดือนสามค้อยเจ้าหัวคอย
ปั้ นข้าวจี่ ตกเมื่อเดือนสี่ค้อยจัวน้อยเทศน์มัทรี” แปลว่า
เมื่อถึงเดือนสามพระภิกษุสามเณรจะรอชาวบ้านทำบุญ
ข้าวจี่ และเมื่อถึงเดือนสี่(ช่วงเดือนมีนาคม) สามเณร
เทศน์กัณฑ์มัทรีในงานบุญมหาชาติ

๑๒

ความเชื่อ

ผีปู่ตา เป็นความเชื่อเกี่ยวกับวิญญาณอันศักดิ์สิทธ์ิ
ประจำ หมู่บ้านของชาวบ้านภาคอีสานทุก ๆหมู่บ้านที่
เก่าแก่จะมีศาลผีปู่ตาประจำ หมู่บ้าน และมีการจัด
พิธีกรรมการเลี้ยงผีปู่ตาผ่านร่างทรงหญิงชรา ที่ชาว
บ้านให้ความเคารพนับถือเป็นพิเศษว่า เป็นผู้ที่ติดต่อ
สื่อสารกับวิญญาณได้พิธีกรรมจะถูกจัดขึ้นเป็น ประจำ
ทุกปีในช่วงเดือน 6 หรือเดือนพฤษภาคม ชาวบา้นจะ
ร่วมแรงร่วมใจกนั ในการจัดเตรียมสิ่งของเครื่อง ประ
กอบพิธีอยา่งครบถ้วน และผู้นำ หมู่บ้านก็จะประกาศให้
สมาชิกในหมู่บ้านมาเข้าร่วมพิธีกรรมเพื่อความ เป็นสิริ
มงคลแก่ชีวติ และความผาสุกของสมาชิกในหมู่บา้น

๑๓

ผีปู่ตา ตามคติความเชื่อของชาวบ้านภาคอีสาน เป็นผู้ที่
จัดอยู่ในกลุ่มผีบรรพบุรุษ ผีวีรบุรุษที่ชาวบ้าน
ให้ความเคารพนับถือมาก เพราะถูกปลูกฝังในเรื่องความ
ศักดิ์สิทธ์ิและการมีบุญคุณต่อชาวบ้านฐานะผี
บรรพบุรุษมาตั้งแต่อดีตจนกระทงถึงปัจจุบัน นั้นความ
ศักดิ์สิทธ์ิของผีปู่ตาถูกถ่ายทอดผ่านเรื่องเล่าจากพ่อแม่
ปู่ย่า ตายายสู่ลูกหลาน สะท้อนให้เห็นจากการที่ชาวบ้าน
ยังมีความเชื่อถือในเรื่องผีปู่ ตา และการสืบทอดพิธี
กรรมการเลี้ยงผีปู่ตาของชาวบ้านควรมีเป็นประจำทุกปี
กระบวนการถ่ายทอดทางวัฒนธรรมความเชื่อได้มี
วิธีการทำให้กลมกลืนไปกับวิถีชีวิตของชาวบ้าน กล่าวคือ
การสอดแทรกความเชื่อเรื่องผีปู่ตา
ผ่านพิธีกรรมหรือคา บอกกล่าวจากร่างทรงของผีปู่ตาที่
ชาวบ้านให้ความเคารพนับถือ

๑๔

วิถีชีวิต

ชาวบ้านนั้นมีความเป็นอยู่อย่างเรียบง่าย ใช้ชีวิต
อย่างเรียบง่าย ในแต่ละครอบครัวส่วนมากจะ
ประกอบอาชีพทำนา เลี้ยงสัตว์ เช่น วัว เป็ด ไก่
เป็นต้น ถึงช่วงทำนาชาวบ้านก็จะทำนาหากบ้าน
หลังไหนไม่ได้ทำนาก็จะอยู่กับบ้านเลี้ยงสัตว์
ในปัจจุบันประเพณีดั้งเดิมของคนชนบท ที่ให้ความ
ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ในการดำนา และเกี่ยวข้าว
ที่เรียกกันว่า "ลงแขก" คือ เพื่อบ้านช่วยกันทำงาน
ในไร่นาซึ่งกันและกัน

๑๕

วัฒนธรรม

การจําแนกประเภทของวัฒนธรรมแบบอื่ นๆ

• ๑.๑ สาขามนุษยศาสตร์ ได้แก่ ขนมธรรมเนียม
ประเพณี คุณธรรม ศีลธรรม จริยธรรม ศาสนา
ปรัชญา ประวัติศาสตร์ โบราณคดี มารยาท ใน
สังคม การปกครอง กฎหมาย ฯลฯ
• ๑.๒ สาขาศิลปะ ได้แก่ ภาษา วรรณคดี
ศิลปกรรม สถาปัตยกรรม ฯลฯ ครูรุจน์ หาเรือน
ทรง ๑๐
• ๑.๓ สาขาการช่างฝี มือ ได้แก่ การเย็บปักถัก
ร้อย การแกะสลัก การ ทอผ้า การจักสาน เครื่อง
เงิน เครื่องทอง การจัดดอกไม้ การประดิษฐ์
เครื่องปั้ นดินเผา ฯลฯ
• ๑.๔ สาขาคหกรรมศิลป์ ได้แก่ อาหาร เสื้ อผ้า
การแต่งงาน บ้าน ยา การดูแลเด็ก ครอบครัว
การรู้จักประกอบอาชีพช่วยเศรษฐกิจใน
ครอบครัว ฯลฯ
• ๑.๕ สาขากีฬาและนันทนาการ ได้แก่ การละเล่น
มวยไทย ฟันดาบ สองมือ กระบี่ กระบอง กีฬาพื้
นบ้าน ฯลฯ

๑๖

วัฒนธรรม

ชาวบ้านร่องคำได้ทำสินค้าหลายอย่าง เช่น
การทำไพหญ้าคา การทำโต๊ะเก้าอี้จากไม้สัก
การสารกระติบข้าว การสานกระเป๋าจาก
เส้นพลาสติก การทำเเคร่ เป็นต้น

๑๗

การทำไพหญ้าคา

การทำโต๊ะเก้าอี้จากไม้สัก

๑๘

การสานกระติบข้าว

การสานกระเป๋าด้วยเส้น
พลาสติก

๑๙

การทำเเคร่

๒๐

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงบางส่วน
ของหมู่บ้าน ที่หลายๆคนอาจ
บอกว่าบ้านร่องคำเป็นบ้าน
เล็กๆเป็นบ้านที่กันดาร ไม่มีอะไร
โดดเด่น ไม่มีการพัฒนา ที่จริง
เเล้วเป็นเพียงคำพูดของคนที่
ไม่รู้จักบ้านร่องคำ

ภูมิปัญญาจากมตุภูมิ

บ้าน ร่องคำ

จัดทำโดย
นางสาวอาทิตยา ชีกว้าง
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕/๒ เลขที่ ๑๗

เสนอ
คุณครูอนุชัย หัวดอน
รายวิชาภาษาไทยพื้นฐาน ท๓๒๑๐๒