ระบบหมุนเวียนเลือด

ระบบการหมุนเวียนของเลือด
นางรจนา แสงสุข

มาตรฐานการเรียนร/ู้ ตวั ชี้วดั

มาตรฐาน ว 1.2

เขา้ ใจสมบัติของสง่ิ มีชีวติ หน่วยพ้ืนฐานของสง่ิ มชี วี ิต การลาเลียงสาร
เข้า และออกจากเซลล์ ความสัมพันธ์ของโครงสรา้ งและหนา้ ที่ของระบบต่าง ๆ
ของสตั วแ์ ละมนษุ ยท์ ่ีทางานสัมพันธ์กัน ความสมั พนั ธข์ องโครงสรา้ งและหน้าที่
ของอวยั วะต่าง ๆ ของพืชทท่ี างานสมั พันธก์ นั รวมทั้งนาความรูไ้ ปใช้ประโยชน์

ตัวชวี้ ัด

ว 1.2 ม.2/6 บรรยายโครงสร้างและหน้าทข่ี องหวั ใจ หลอดเลือด และเลอื ด

อวัยวะที่เก่ียวขอ้ งกบั ระบบไหลเวยี นเลอื ด

เลือด ประกอบดว้ ย 2 ส่วนคอื ส่วนทเ่ี ป็นของเหลวและส่วนที่เปน็ ของแข็ง
ซ่ึงสามารถจาแนกได้เปน็ 4 ชนิด ดังนี้
1. สว่ นทเี่ ป็นของเหลว เรียกวา่ นา้ เลือดหรือพลาสมา ( plasma )

ท้าหน้าทีใ่ นการล้าเลียงอาหารไปเลยี งสว่ นต่าง ๆ ของเซลล์
และรบั ของเสยี ท่ีเกิดขึนภายในเซลล์ล้าเลยี งไปขบั ออก
นอกร่างกายทางอวยั วะต่าง ๆ

2. เซลล์เม็ดเลือดแดง รปู ร่างค่อนข้างกลมแบน ตรงกลางบุ๋ม ไม่
มนี ิวเคลียส มีรงควตั ถุสแี ดง เรียกว่า เฮโมโกลบนิ ทา้ หน้าที่
ลา้ เลียงก๊าซออกซเิ จนไปใหเ้ ซลล์ตา่ ง ๆ ของร่างกาย แหลง่ ทีส่ ร้าง
เม็ดเลือดแดงคือ ไขกระดูก โดยผู้ชายจะมเี มด็ เลอื ดแดงมากกวา่
ผหู้ ญิง เซลล์เม็ดเลอื ดแดง จะมอี ายุประมาณ 110 - 120 วัน
หลงั จากนนั จะถกู ส่งไปท้าลายที่ตบั และมา้ ม แตก่ ็จะถูกผลติ ขนึ มา
แทนทีใ่ หม่ได้อีก

3. เซลลเ์ มด็ เลือดขาว มขี นาดใหญ่กว่าเซลลเ์ ม็ดเลือดแดง และมีจา้ นวน
นอ้ ยกวา่ ไม่มีสี มีนิวเคลยี ส สรา้ งจากม้ามและไขกระดูกและต่อม

น้าเหลือง ทา้ หนา้ ที่ท้าลายเชอื โรค มีอายุประมาณ 7 – 14 วัน
ทา้ หนา้ ทีส่ ร้างสารขึนมาต่อตา้ นสง่ิ แปลกปลอมหรอื เชือโรค สารที่สรา้ ง

ขึนมาเรียกวา่ แอนตบิ อดี ซ่ึงเปน็ สารพวกโปรตนี

เกลด็ เลอื ด มีรูปร่างกลม ไมม่ สี ี ไมม่ ีนวิ เคลียส
มีอายปุ ระมาณ 4 วนั ท้าหน้าทช่ี ่วยในการแข็งตัวของเลอื ด

เมือ่ มบี าดแผล

หลอดเลือด ( bood vessel )

คอื ทอ่ ซึง่ เปน็ ทางใหเ้ ลอื ดไหลเวยี นไป โดยอาศัยแรงจากการสูบ
ฉีดของหัวใจหรอื การบบี ตวั ของผนงั หลอดเลือดแดง ทา้ ให้เกิด
แรงดนั เลอื ดไหลไปตามหลอดเลอื ดสู่สว่ นตา่ ง ๆ ของรา่ งกาย
หลอดเลอื ดแบ่งได้เปน็ 3 ประเภท ดงั นี

1. หลอดเลือดแดง (artery ) เป็นหลอดเลือดท่นี า้ เลือดออกจาก
หัวใจ มผี นังหนา มคี วามยืดหย่นุ ดีไมม่ ีลินกนั เลือดทไ่ี หลภายใน
หลอดเลอื ดแดงเป็นเลือดแดง หรือเลือดทมี่ แี กส๊ ออกซเิ จนสงู
ยกเวน้ หลอดเลอื ดทน่ี า้ เลือดออกจากหัวใจไปสปู่ อด เลอื ดท่ไี หล
ภายในเปน็ เลอื ดดา้ หรือเลือดท่ีมีแกส๊ ออกซิเจนตา้่

2. หลอดเลือดด้า (vein) เปน็ หลอดเลือดทนี่ า้ เลือดเข้าสู่หวั ใจ มี
ผนงั บาง มลี ินกัน เลอื ดทีไ่ หลภายในหลอดเลือดด้าเป็นเลือดดา้
หรอื เลือดท่ีมแี กส๊ คารบ์ อนไดออกไซด์สูง ยกเว้น หลอดเลอื ดทน่ี า้
เลอื ดออกจากปอดเข้าส่หู วั ใจ เลอื ดทไี่ หลภายในเป็นเลือดแดง
หรือเลอื ดท่ีมีแกส๊ ออกซิเจนสงู

3. หลอดเลอื ดฝอย (capillary ) มีผนงั บางและมขี นาดเลก็ เปน็
หลอดเลอื ดท่เี ชอ่ื มอยู่ระหวา่ งหลอดเลอื ดแดงกับหลอดเลอื ดด้า ทา้
หนา้ ทแี่ ลกเปลี่ยนอาหาร แกส๊ และสารต่างๆระหวา่ งเซลลก์ ับเลือด
โดยวิธกี ารแพร่

หัวใจ (heart)

ทา้ หน้าที่สบู ฉดี เลือดเพื่อให้หมุนเวียนทว่ั ร่างกาย ทา้ ใหเ้ นือเยอ่ื และ
เซลลไ์ ด้รับสารอาหารและกา๊ ซออกซเิ จน ในขณะเดยี วกนั เลือดกจ็ ะ
น้าของเสยี และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากเซลล์และเนอื เยอ่ื ไปสู่
อวยั วะก้าจัดของเสยี ตา่ ง ๆ ของรา่ งกาย



หวั ใจของสัตว์เลยี งลกู ด้วยนมมี 4 ห้องดงั นี
หอ้ งบน 2 หอ้ งเรยี กวา่ เอเตรียม ( เอเตรยี มขวา , เอเตรยี มซา้ ย )
ห้องล่าง 2 ห้อง เรยี กว่า เวนตริเคลิ (เวนตรเิ คิลขวา ,เวนตรเิ คลิ ซ้าย)

หวั ใจหอ้ งบนจะเลก็ กวา่ หอ้ งล่าง และระหว่างหวั ใจหอ้ งบนกบั ห้องลา่ ง
จะมีลนิ หวั ใจกันอยู่ เพอื่ ทา้ หนา้ ทปี่ อ้ งกันไมใ่ หเ้ ลอื ดไหลย้อนกลับ
หัวใจทงั 4 หอ้ ง หอ้ งท่มี ีผนังหนาที่สดุ คอื ห้องล่างซ้าย เพราะต้องท้า
หนา้ ทส่ี บู ฉีดเลอื ดไปเลียงสว่ นต่าง ๆของรา่ งกาย

กลไกการไหลเวียนของเลอื ดผา่ นหัวใจและปอด

• เลอื ดดา้ จากส่วนตา่ งๆของร่างกาย(มแี กส็ คารบ์ อนไดออกไซดม์ าก)ไหลเข้าสู่
หวั ใจทางห้องบนขวา เม่ือหวั ใจบีบตัว เลอื ดจากไหลผ่านลนิ หวั ใจลงสู้หอ้ งล่าง
ขวา จากนันก็จะถูกสง่ ไปยงั ปอดเพอ่ื ท้าการแลกเปลีย่ นแกส็ ระหว่างแก็ส
คารบ์ อนไดออกไซดท์ ่ีอยใู่ นเลือดดา้ กบั แก็สออกซเิ จนในถุงลมปอด ท่ไี ดม้ า
จากการหายใจเข้า มผี ลท้าใหเ้ ลอื ดดา้ มีปริมาณแกส็ ออกซิเจนมากขึน เลอื ดด้า
จงึ คอ่ ยๆกลายเปน็ เลอื ดแดง จากนนั เลอื ดแดงนีกจ็ ะถูกส่งกลบั เข้าสูห่ วั ใจอีก
ครงั ทางห้องบนซา้ ย ผ่านลนิ หวั ใจลงส่หู อ้ งล่างซ้าย จากนนั กจ็ ะถกู สง่ ไป
เลยี งส่วนต่างๆทัว่ รา่ งกาย ส่วนปอดเมอ่ื ได้รบั แกส็ คารบ์ อนไดออกไซดจ์ าก
เลือดดา้ กจ็ ะขับออกนอกร่างกายดว้ ยการหายใจออก



รปู แสดงกลไกการไหลเวียนของเลอื ดผ่านหวั ใจและปอด

บน ขวา บนซ้าย
ล่างขวา ลา่ งซา้ ย

ปอด

ส่วนตา่ ง ๆของร่างกาย

ปฏกิ ริ ยิ าระหว่างอาหารกับแกส็ ออกซิเจนภายในเซล

อาหาร + O2 พลังงาน + H2O +CO2

ความดันเกิดขึนไดอ้ ย่างไร

การบบี ตัวเพอ่ื สูบฉดี เลอื ดไปเลียงสว่ นตา่ ง ๆ ของร่างกาย ท้าใหเ้ กดิ
ความดันขนึ ในหลอดเลือดแดงโดยมหี นว่ ยวดั เปน็ มิลลิเมตรของ
ปรอท ประกอบดว้ ยตวั เลข 2 ค่า เชน่ 120/80

ตัวเลข 120 หมายถงึ ค่าความดันเลือดขณะทห่ี ัวใจบีบตวั ให้เลอื ดออก
จากหัวใจ (คา่ ความดันซสิ โทลิก)

ตวั เลข 80 หมายถึง ค่าความดนั เลอื ดขณะที่หวั ใจคลายตวั รับเลอื ด
เขา้ สหู่ ัวใจ (ค่าความดนั ไดแอสโทลิก)

คา่ ความดันเลอื ดของแตล่ ะคนอาจมคี า่ ไมเ่ ทา่ กัน ขึนอยู่กับ
1. เพศ โดยท่วั ไปผ้ชู ายมักมีความดนั เลือดออกจากหัวใจ
มากกว่าผู้หญิง ยกเว้นหญิงทอี่ ยใู่ นวัยหมดประจ้าเดือนจะมคี วาม
ดนั เลือดคอ่ นข้างสงู
2. วยั อายุย่งิ สูงความดนั เลอื ดย่งิ เพ่ิม เนอื่ งจากผนังหลอด
เลอื ดมคี วามยืดหยุ่นน้อยลง
3. ขนาดของรา่ งกาย คนท่ีมรี า่ งกายโตมกั มคี วามดนั เลือด
มากกว่าคนร่างเล็ก
4. การออกก้าลงั กาย ขณะออกก้าลังกาย จะมีความดนั สูงกว่า
ขณะพกั

5. อารมณ์ คนท่มี อี ารมณ์โกรธ จะมคี วามดนั เลือดสงู กว่าปกติ
เนือ่ งจากหลอดเลอื ดเกิดการหดตวั
6. ขนาดของหลอดเลือด ถา้ ย่งิ เล็กเชน่ ในกรณไี ขมันอุดตันมาก
ท้าให้การยดื หยนุ่ ไม่ดี ความดนั เลอื ดก็จะมากด้วย
7. ต้าแหน่งของร่างกาย ขณะนอนราบความดนั ที่เทา้ ศรี ษะ
และหน้าอกจะใกลเ้ คยี งกัน
ขณะยนื ความดันเลอื ดทีข่ าจะสงู สดุ ท่ศี รี ษะจะตา่้ สุด
8. โรค โรคที่ผลต่อความดนั โลหติ สงู ได้แก่ โรคไต โรคเกาต์ เปน็ ตน้

แรงดนั ท่เี กดิ จากการหดและขยายตวั ของหลอดเลอื ดแดง
เรยี กว่า ชีพจร โดยอัตราการเตน้ ของชพี จรของแต่ละคนไม่
เทา่ กัน ขนึ อยูก่ บั อายุ ขนาดรปู ร่าง อารมณ์ และการออก
กา้ ลังกาย

โรคท่เี กยี่ วกับระบบเลือด?
/วิดีทศั น์( ขอ้ มูลจาก BINDER .PDF หนา้ 22)

โรคทเี่ กย่ี วกับระบบเลอื ด

1.โรคหลอดเลอื ดหวั ใจ เช่น หลอดเลอื ดตบี
อาการ กล้ามเนื้อหวั ใจและเซลลข์ าดเลอื ด พบไดส้ งู ในวัย 40 ปี
ข้ึนไป ชายเป็นได้มากกวา่ หญงิ
สาเหตุ มีกอ้ นไขมันอุดตันในหลอดเลอื ด
กลุม่ เส่ียง ผทู้ ีม่ ีไขมันในหลอดเลอื ดสงู เปน็ โรคเบาหวาน
สบู บหุ ร่ี อ้วน เครียด พันธุกรรม
การรกั ษา 1. กนิ ยา
2. ขยายหลอดเลือดด้วยบอลลนู
3. ผา่ ตดั ทาทางเบย่ี งหลอดเลือด “บายพาส”

2.โรคลนิ หวั ใจ ไดแ้ ก่ ล้ินหัวใจร่วั ลิ้นใจตบี
อาการ ลิ้นหัวใจบวมโต ทาให้รูล้ินหัวใจแคบ/ลิ้นหัวใจรว่ั เลือด

ไหลยอ้ นกลบั ได้
สาเหตุ 1. เกดิ จากการติดเชื้อแบคทีเรีย

2. เกิดจากความผิดปกตทิ ่ีมาแตก่ าเนดิ
3. เกดิ จากร่างกายได้รบั หินปนู มาก
4. เกดิ จากการเสือ่ มของลิ้นหัวใจตามอายกุ ารทางาน
การรกั ษา 1) การรกั ษาด้วยยา 2) การขยายลนิ้ หัวใจ กรณีลนิ้ หวั ใจ
ตบี 3) การผ่าตัดโดยการเปลยี่ นลน้ิ หัวใจหรือซ่อมแซมลิ้นหวั ใจ