มาตรฐานการตดิ ตง้ั งานไฟฟ้ า
เน้ ือหา
การติดต้งั ไฟฟ้ าภายในอาคารและในโรงงาน
การติดต้งั ไฟฟ้ าภายนอกอาคาร
การติดต้งั ไฟฟ้ าในพ้ นื ท่ีอนั ตราย
การติดต้งั ระบบไฟฟ้ าใตด้ ิน
การตรวจสอบและแกไ้ ขขอ้ บกพร่องของระบบและอุปกรณไ์ ฟฟ้ า
การติดต้งั ไฟฟ้ าภายในอาคารและในโรงงาน
ความรเู้ บ้ ืองตน้ สาํ หรบั การติดต้งั ไฟฟ้ าภายในอาคารและในโรงงาน
เครื่องมอื ใชใ้ นงานติดต้งั ไฟฟ้ าภายในอาคารและในโรงงาน
วสั ดุอุปกรณท์ ่ีใชใ้ นงานติดต้งั ไฟฟ้ าในอาคารและในโรงงาน
สายไฟฟ้ า
อุปกรณต์ ดั ตอนและป้ องกนั ไฟฟ้ าในอาคารและในโรงงาน
การเดินสายไฟฟ้ า
การตดิ ตง้ั ไฟฟ้ าภายในอาคารและในโรงงาน
ไฟฟ้ าเป็ นพลงั งานที่มีความสาํ คญั ต่อมนุษยม์ ากท่ีสุด
พลงั งานหนึ่ง สงั เกตไดจ้ ากสิ่งของเครื่องใช้ เครื่องอาํ นวยความ
สะดวกต่าง ๆ ลว้ นอาศยั พลงั งานไฟฟ้ าแทบท้งั ส้ ิน การศึกษาเร่ือง
การติดต้งั ไฟฟ้ าภายในบา้ นมีความสาํ คญั และจาํ เป็ นสาํ หรบั ทุกคน
เนื่องจากทาํ ใหส้ ามารถใชเ้ ครื่องมือเครื่องใชไ้ ดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ ง มี
ประสิทธิภาพ และสามารถนําพลงั งานไฟฟ้ าไปใชป้ ระโยชน์ในขน้ั
พ้ ืนฐานได้ ซ่ึงจะเป็ นการประหยดั ค่าใชจ้ า่ ยภายในบา้ น การติดต้งั
ไฟฟ้ าภายในบา้ นมีรายละเอียดครอบคลุมหวั ขอ้ ดงั ต่อไปน้ ี
ความรูเ้ บ้ ืองตน้ เกี่ยวกบั การตดิ ตง้ั อุปกรณไ์ ฟฟ้ า
ภายในบา้ น
ความหมายของการตดิ ตง้ั อุปกรณไ์ ฟฟ้ าภายในบา้ น
พจนานุกรมฉบบั ราชบณั ฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ไดใ้ หค้ วามหมายของคาํ วา่
ติดต้งั หมายถึง ประกอบเขา้ ดว้ ยกนั เพื่อใหใ้ ชก้ ารได้ (ราชบณั ฑิตยสถาน, 2545 : 464)
ซ่ึงการประกอบเป็ นการเอาช้ ินส่วนต่าง ๆ มารวมหรือคุมกนั เขา้ เป็ นรปู ร่างตามที่ตอ้ งการ
(ราชบณั ฑิตยสถาน, 2545 : 653)
ดงั น้ัน การติดต้งั ไฟฟ้ าภายในบา้ น หมายถึง การนําเอาช้ ินส่วนต่าง ๆ ท่ีเป็ น
วสั ดุ อุปกรณ์ไฟฟ้ าประเภทใหแ้ สงสวา่ งมารวมกนั เป็ นรปู ร่างตามที่ตอ้ งการ และสามารถ
ทาํ งานได้ โดยการติดต้งั ไฟฟ้ าภายในบา้ น ครอบคลุม การเดินสายไฟฟ้ าภายในบา้ น การ
ติดต้งั คตั เอาตห์ รือสะพานไฟ การติดต้งั เตา้ รบั การติดต้งั หลอดไส้ การติดต้งั สวติ ช์
การติดต้งั หลอด ฟลอู อเรสเซนต์ การตรวจสอบการทาํ งานและทดลองใชง้ าน
ความสาํ คญั และประโยชนข์ องการตดิ ต้งั อุปกรณ์
ไฟฟ้ าภายในบา้ น
ปัจจุบนั บา้ นเรือนมคี วามจาํ เป็ นตอ้ งใชก้ ระแสไฟฟ้ า เพอ่ื ใหเ้ กิดแสง
สวา่ ง และใชก้ บั เคร่ืองใชไ้ ฟฟ้ าที่สง่ ผลออกเป็ นพลงั งานอื่น ๆ อีกมากมาย
เชน่ พลงั งานความรอ้ น และพลงั งานกล เป็ นตน้ ดงั น้ันการติดต้งั ไฟฟ้ า
ภายในบา้ นจงึ เป็ นส่ิงท่ีตอ้ งดาํ เนินการเพอ่ื ใหบ้ า้ นเรือนมแี สงสวา่ ง และเป็ น
จุดเชื่อมต่อใหก้ บั เครื่องใชไ้ ฟฟ้ าที่นํามาใชก้ ารอาํ นวยความสะดวกต่าง ๆ
ภายในบา้ น
การเช่ือมโยงไฟฟ้ าภายในบา้ น
หลกั การตดิ ต้งั อุปกรณไ์ ฟฟ้ าภายในบา้ น
การปฏบิ ตั ิงานเก่ียวกบั การติดต้งั อุปกรณไ์ ฟฟ้ าภายในบา้ น ควร
คาํ นึงถึงสิ่งต่อไปน้ ี
1 ความปลอดภยั เช่น ตอ้ งรจู้ กั เลือกสายไฟฟ้ าใหถ้ กู ตอ้ งกบั ชนิดของ
อุปกรณไ์ ฟฟ้ า ตอ้ งเลือกวสั ดุอุปกรณไ์ ฟฟ้ าท่ีมคี ุณภาพ หรือมีมาตรฐาน
อุตสาหกรรม (มอก.) เพื่อใหเ้ กิดความคงทน แข็งแรง ปลอดภยั ในการใช้
ไฟฟ้ า
2 ความประหยดั เช่น ตอ้ งเผื่อระยะขนาดความยาวสายไดถ้ กู ตอ้ ง จดั วาง
อุปกรณเ์ หมาะสม ทาํ งานไมล่ ่าชา้ รจู้ กั เลือกใชอ้ ุปกรณไ์ ฟฟ้ าที่มคี ุณภาพ
และราคาไมแ่ พงเกินไป
3 ความเป็ นระเบียบเรยี บรอ้ ย เช่น ตอ้ งเดินสายไฟฟ้ าใหเ้ รียบรอ้ ยสวยงาม
โดยติดต้งั อุปกรณแ์ ละเขา้ หวั สายใหเ้ ป็ นระเบียบ การเดินสายไฟฟ้ าและการ
ต่อสายไฟฟ้ าเขา้ ดว้ ยกนั ตอ้ งเรียบรอ้ ย เหมาะสมและถูกตอ้ งตามมาตรฐาน
การติดต้งั ไฟฟ้ า สาํ หรบั ประเทศไทยเป็ นไปตามกฎขอ้ บงั คบั ของการไฟฟ้ า
สว่ นภมู ภิ าค หรือการไฟฟ้ านครหลวง
4 ความเหมาะสม ตอ้ งติดต้งั อุปกรณไ์ ฟฟ้ าใหเ้ หมาะสมกบั ตาํ แหน่งและ
ตรงกบั ความตอ้ งการของผใู้ ช้ ท้งั น้ ีควรเผื่อขนาดสายใหโ้ ตเพอื่ การใชไ้ ฟฟ้ า
เพ่ิมเติมในอนาคต
กฎและขอ้ บงั คบั ของการไฟฟ้ าท่เี กี่ยวขอ้ งกบั การ
เดินสายและตดิ ตง้ั อุปกรณ์
โดยมีขอ้ กาํ หนดการติดต้งั ตามกฎการเดินสายและติดต้งั อุปกรณไ์ ฟฟ้ าของ
การไฟฟ้ าดงั น้ ี
1 ขอ้ กาํ หนดการเดินสาย อนุญาตใหใ้ ชไ้ ดก้ บั การเดินสายภายในอาคารทวั่ ไป ยกเวน้
ที่ระบุวา่ หา้ มใชใ้ นเรื่องน้ัน ๆ โดยสายไฟฟ้ าที่ใชจ้ ะตอ้ งเหมาะสมกบั สภาพที่ติดต้งั ดว้ ย
สายที่ใชเ้ ดินสายลกั ษณะน้ ีจะใชส้ ายหุม้ ฉนวน มีเปลือก เชน่ สาย VAF
2 การเดนิ สายผา่ นผนังหรอื ส่ ิงก่อสรา้ ง ตอ้ งมกี ารป้ องกนั ความเสียหาย
เน่ืองจากฉนวนหรือเปลือกนอกถกู บาดดว้ ยส่ิงแหลมคม กรณีเจาะทะลุผนัง
แลว้ มตี ะปเู หล็กหรือขอบผนังมีคม เชน่ สงั กะสี กระเบ้ ือง จะตอ้ งใชว้ สั ดุท่ีไมม่ ี
คมหอ่ หุม้ ไว้ เช่น ปลอกพลาสติก PVC หรือขอบยาง เพือ่ ไมใ่ หส้ ิ่งมีคม
เหล่าน้ ีบาดเปลือกสาย
3 ส่ ิงจบั ยดึ เพื่อติดต้งั ตอ้ งทาํ ดว้ ยวสั ดุที่ไมท่ าํ ใหฉ้ นวนหุม้ สายชาํ รุดระยะห่าง
ระหวา่ งจุดจบั ยดึ ไมเ่ กิน 20 เซนติเมตร วสั ดุท่ีใชจ้ บั ยดึ สายในการเดินสาย
แบบน้ ี คือเข็มขดั รดั สาย ซ่ึงไมท่ าํ ใหส้ ายชาํ รุด ระยะตามความเหมาะสมแต่
ไมเ่ กิน 20 เซนติเมตร
4 การตอ่ และการแยก ใหท้ าํ ไดเ้ ฉพาะในกล่องสาํ หรบั งานไฟฟ้ า (BOX)เชน่ กลอ่ ง
สาํ หรบั จุดต่อไฟฟ้ าของสวิตชห์ รืออุปกรณ์ กล่องต่อสาย กล่องแยกสาย และกล่องอื่น ๆ
ที่ติดต้งั เพื่อวตั ถุประสงคใ์ นการเดินสาย การเดินสายลกั ษณะน้ ีหา้ มต่อสายโดยไมใ่ ช้
กลอ่ งต่อสาย ถา้ ตอ้ งการต่อตอ้ งต่อในกล่องต่อสาย แผงไม้ แป้ นไม้ หรือกล่องสวติ ช์
เตา้ รบั
5 ขนาดสายท่ ีใชเ้ ดนิ เกาะผนัง ถา้ เป็ นสาย VAF ทองแดงหุม้ ฉนวน พีวีซี ตาม มอก.
11-2531
6 อณุ หภมู ิตวั นาํ 70 องศาเซลเซียส ขนาดแรงดนั 300 และ 750โวลต์ อุณหภมู ิ
โดยรอบ 40 องศาเซลเซียส ขนาดเบอรส์ าย และคา่ ทนกระแส
7 การเดนิ สายใหต้ ิดตง้ั เรยี งเป็นชนั้ เดยี ว หา้ มเดินซอ้ นกนั
8 ไม่อนุญาตใหเ้ ดนิ สายบนผิวในในบริเวณที่อาจเกิดความเสียหายทาง
กายภาพ สถานที่อนั ตราย นอกจากระบุไวเ้ ป็ นอยา่ งอื่นในเรื่องน้ัน
ขอ้ ควรระวงั ในการตดิ ตง้ั อปุ กรณไ์ ฟฟ้ าภายในบา้ น
การติดต้งั อุปกรณ์ไฟฟ้ าภายในบา้ นมีขอ้ ควรระวงั เพื่อความปลอดภยั ดงั น้ี
1. การปฏิบัติงานควรคาํ นึงถึงกฎความปลอดภยั ไวก้ ่อนบริเวณที่ปฏิบตั ิงานควรมีผา้ คลุมและ
พรมยางเพื่อป้ องกนั ไฟฟ้ าดูด และจะตอ้ งมีผปู้ ฏิบตั ิงานอยา่ งนอ้ ย 2 คน ถึงแมว้ า่ งานน้นั จะใช้
เพยี งคนเดียว ท้งั น้ีเพอ่ื ช่วยเหลือกรณีฉุกเฉิน ผปู้ ฏิบตั ิงานไม่ควรสวมใส่วตั ถุท่ีเป็นส่ือไฟฟ้ า
ทุกชนิด เช่น แหวน สร้อย อาจจะเกิดอนั ตรายแก่ผปู้ ฏิบตั ิงานได้
2 เคร่อื งมือท่ ีชาํ รดุ ไม่ควรนาํ มาใช้ เลือกใชเ้ คร่ืองมือใหถ้ กู ตอ้ งกบั งานเคร่ืองมือไฟฟ้ า
ชนิดเคลื่อนยา้ ยไดค้ วรเลือกแบบมีสายดิน หรือโครงของเคร่ืองมือเป็ นฉนวนอยา่ งดี อยา่
ใชเ้ คร่ืองมือขณะมือเปี ยก หรือยนื อยทู่ ่ีเปี ยก
3 ปลกั๊ หวั เสียบ รอยเช่ ือม หรือขอ้ ต่อสายมกั เป็ นสาเหตุหนึ่งใหท้ ี่เกิดไฟฟ้ าลดั วงจรได้
จะตอ้ งแน่ใจก่อนวา่ อยใู่ นสภาพเรียบรอ้ ยก่อนใชง้ านเสมอ
4 ก่อนทาํ งานกบั อปุ กรณไ์ ฟฟ้ า จะตอ้ งถือวา่ อุปกรณท์ ุกชนิดมีไฟฟ้ าอยจู่ นกวา่ จะได้
ดาํ เนินการตรวจสอบแลว้ วา่ อุปกรณเ์ หล่าน้ันไมม่ ีไฟ
5 ถา้ ตอ้ งสวมถงุ มือหนังหรือถุงมือยางกนั ไฟขณะปฏบิ ตั ิงาน ตอ้ งตรวจดวู า่
มีรรู วั่ หรือไม่
6 กรณีท่ ีจาํ เป็นตอ้ งติดตงั้ ไฟฟ้ า ใกลก้ บั ส่วนที่มีไฟและถา้ ไมส่ ามารถตดั
กระแสไฟฟ้ าไดท้ ้งั หมด ขณะปฏิบตั ิงานถา้ จะปลอดภยั ยิ่งข้ ึนควรคลุมดว้ ยผา้
ฉนวนไฟฟ้ า (ผา้ ยาง) หรือพนั เทปหุม้ ฉนวนแยกออกจากจุดท่ีทาํ งานกอ่ นเสมอ
7 จดุ ตอ่ ตา่ ง ๆ การพนั เทปหุม้ ฉนวน ทุกจุดตอ้ งมีความมนั่ คง แข็งแรงตรวจสอบอีก
คร้งั ก่อนจะทาํ การปิ ดฝากล่อง หรือแป้ นยดึ อุปกรณ์
8 ถา้ เป็นการติดตงั้ ไฟฟ้ าเพ่ ิมเติมภายในบา้ นควรยกสะพานไฟหรือ คตั เอาตล์ ง
เสียกอ่ น และตอ้ งตรวจสอบวงจรที่ทาํ การติดต้งั ใหม่ จนแน่ใจวา่ ถกู ตอ้ งแลว้ จึงทาํ การ
จา่ ยกระแสไฟฟ้ าเขา้ ทดสอบ และการจา่ ยกระแสไฟฟ้ าทดสอบตอ้ งต่อผ่าน สวิตชต์ ดั
ตอน
อตั โนมตั ิ ที่ป้ องกนั ไฟฟ้ าเกินกอ่ นเขา้ วงจรที่ต่อใหม่
9 ไม่ควรรบี รอ้ นจา่ ยกระแสไฟฟ้ าเขา้ วงจร ตอ้ งมีการตรวจสอบวงจรไฟฟ้ าที่ทาํ การ
ติดต้งั ใหมเ่ สียก่อน การตรวจสอบใหต้ รวจสอบดว้ ยเครื่องมือวดั ทางไฟฟ้ า(มลั ติมิเตอร)์
จนแน่ใจวา่ งานติดต้งั ใหมไ่ มล่ ดั วงจร จึงทาํ การจา่ ยกระแสไฟฟ้ าเขา้ วงจร
10 เม่ ือทดสอบวงจรไม่ทาํ งาน หรือเกิดลดั วงจรตอ้ งมีสติใหย้ กสะพานไฟฟ้ าลง แลว้ ทาํ
การตรวจสอบการต่องวงจรใหม่อีกคร้งั
เครอ่ื งมือและอปุ กรณท์ วั ่ ไปท่ีใชใ้ นการตดิ ตง้ั อุปกรณ์
ไฟฟ้ าภายในบา้ น
เคร่ืองมือสาํ หรบั งานชา่ งไฟฟ้ ามีใหเ้ ลือกใชม้ ากมาย ถา้ เลือกใหถ้ กู ตอ้ ง
เหมาะสมกบั งาน จะชว่ ยลดอุบตั ิเหตุต่าง ๆ ที่อาจเกิดข้ ึนขณะปฏิบตั ิงาน และทาํ ใหง้ าน
เสร็จเร็วงานเรียบรอ้ ย มีคุณภาพ เครื่องมือและอุปกรณท์ ี่ใชใ้ นการติดต้งั ไฟฟ้ าภายใน
บา้ นมีรายละเอียด ดงั น้ ี
ค้อนเดินสายไฟ ใชส้ าํ หรบั ตอกตะปยู ดึ เข็มขดั รดั สายไฟฟ้ ามีลกั ษณะเหมือนคอ้ นตีเหล็ก
แต่มีขนาดเล็กกวา่
คอ้ นชา่ งไม้ ใชต้ อกตะปหู รือหรือตอกเหล็กนํา หรือใชง้ ดั หรือร้ ือ แป้ นไม้
คีมรวม จะใชส้ ่วนปากคีมบีบหรือจบั งาน มีคมตดั ดา้ นขา้ งสามารถตดั สายท่ีมีขนาดใหญ่
ได้
คีมตดั ใชส้ าํ หรบั ตดั สายไฟฟ้ า เพราะมีปากคีบคมบางชนิดใชส้ าํ หรบั ปอกสายไฟไดด้ ว้ ย
คีมปากแหลม ใชส้ าํ หรบั งานที่ไมต่ อ้ งใชแ้ รงงานมากและพ้ ืนทาํ งานแคบ ดา้ มคีมจะหุม้
ดว้ ยฉนวนไฟฟ้ า เรียกอยา่ งหนึ่งวา่ คีมปากจ้ ิงจก หรือคีมปากยาว
มีดปอกสาย ใชค้ วนั่ หรือปอกสายไฟฟ้ า อาจใชค้ ตั เตอรแ์ ทนก็ไดใ้ บมีดควรมีความคม
ไขควงแฉก ใชก้ บั หวั สกรหู รือตะปเู กลียวที่ทาํ ร่องไขวก้ นั เป็ นสี่แฉก เพราะปลายไขควง
เป็ นสี่แฉก
ไขควงแบน ใชไ้ ขสกรทู ี่เป็ นร่องทางยาวเวลาใชใ้ หส้ งั เกต ความหนาและความกวา้ งของ
ปลายไขควง ใหพ้ อดีกบั ร่องหวั สกรู ปลายไขควงแบนเรียบบางคร้งั เรียกวา่ ไขควง
ธรรมดา
สวา่ นเจาะปนู ใชเ้ จาะปนู ขนาดจะใหญ่และมีกาํ ลงั มาก การใชเ้ วลาเจาะปนู ตอ้ งปรบั ไป
ตาํ แหน่งเจาะปนู สวา่ นจะเจาะโดยใชร้ ะบบกระแทก ดอกสวา่ นตอ้ งใชด้ อกเจาะปนู
เท่าน้ัน
สวา่ นใชแ้ บตเตอรร่ ี เป็ นสวา่ นท่ีใชแ้ บตเตอรี่ เคล่ือนยา้ ยสะดวก ไมต่ อ้ งเสียบปล๊กั จะใช้
กบั หวั ขนั สกรแู บบส่ีแฉกเพื่อขนั ยดึ ตะปเู กลียว กอ่ นใชต้ อ้ งชารต์ แบตเตอร่ีใหเ้ ต็ม
สวา่ นเจาะไม้ ใชเ้ จาะไม้ แบ่งเป็ นตวั สวา่ นและดอกสวา่ น ขนาดจะมีขนาดเล็ก ใช้
กาํ ลงั ไฟฟ้ าไมม่ าก ดอกใชช้ นิดเจาะไม้ หรือเหล็ก
มลั ตมิ ิเตอร์ เป็ นเครื่องวดั ไฟฟ้ าอเนกประสงค์ สามารถวดั ไดท้ ้งั แรงดนั ไฟฟ้ า
กระแสไฟฟ้ า ความตา้ นทานท้งั ไฟฟ้ ากระแสตรงและสลบั ในงานติดต้งั ไฟฟ้ า จะใช้
มลั ติมิเตอรใ์ นการตรวจเช็คการลดั วงจร สายขาดหรือหลอดขาด
บกั เตา้ ใชส้ าํ หรบั ตีเสน้ กอ่ นตอกตะปเู ดินสายไฟฟ้ าลกั ษณะเป็ นกล่องใส่ดา้ ยสี เวลาใช้
ดึงเสน้ ดา้ ยข้ ึนแลว้ ปล่อย เสน้ ดา้ ยจะตกกระทบกบั พ้ ืนเกิดเป็ นรอยเสน้
เล่ อื ยตดั เหลก็ ใชส้ าํ หรบั ตดั ท่อท่ีเป็ นโลหะ หรือท่อพลาสติกใชส้ องแบบคือ แบบเลื่อยมือ
และแบบเลื่อยโกรก ใชก้ บั งานท่ีมีความละเอียดสงู
บนั ไดอลมู ิเนียม เป็ นบนั ไดทาํ ดว้ ยอลมู ิเนียม มีขนาดเบาเคลื่อนยา้ ยงา่ ย ใชป้ ี นที่สงู
สาํ หรบั เดินสายหรือติดต้งั อุปกรณไ์ ฟฟ้ า
เหลก็ นาํ ศนู ย์ ใชส้ าํ หรบั ตอกทาํ จุด เพื่อใชส้ วา่ นเจาะ หรือทาํ เครื่องหมาย หรือใชต้ อก
นําผนังคอนกรีตกอ่ นตอกเข็มขดั รดั สาย แต่ถา้ เป็ นผนังไมก้ ็ไมจ่ าํ เป็ นตอ้ งตอก
นํา
ไขควงทดสอบไฟ ใชต้ รวจสอบกระแสไฟฟ้ า มีลกั ษณะเหมือนไขควงปากแบนแต่มีการ
เชื่อมต่อกบั หลอดไฟฟ้ าดา้ นในปลายไขควงจะแบน ขนาดเล็กใชข้ นั ข้วั บลั ลาสต์ หรือ
ลกู เต๋าต่อสายไดด้ ว้ ย
ตลบั เมตร ใชว้ ดั ระยะ เพื่อประมาณสายไฟฟ้ า มีหลายขนาดเชน่ 2,3 หรือ 5 เมตร
ฟุตเหล็ก ใชร้ ่วมกบั ดินสอในการขีดเสน้ ระยะส้นั ๆในการเดินสายไฟฟ้ า
แบบฝึ กหดั
จงตอบคาํ ภามตอ่ ไปน้ี
จงอธิบายความสาํ คญั และประโยชน์ของการติดต้งั อุปกรณไ์ ฟฟ้ าภายในบา้ น ?
จงอธิบายหลกั การติดต้งั อุปกรณไ์ ฟฟ้ าภายในบา้ นมีอะไรบา้ ง ?
จงบอกกฎและขอ้ บงั คบั ของการไฟฟ้ าที่เกี่ยวขอ้ งกบั การเดินสายและติดต้งั
อุปกรณโ์ ดยละเอียด ?
จงอธิบายขอ้ ควรระวงั ในการติดต้งั อุปกรณไ์ ฟฟ้ าภายในบา้ นมอี ะไรบา้ ง ?
จงบอกเครื่องมอื และอุปกรณท์ วั่ ไปท่ีใชใ้ นการติดต้งั อุปกรณไ์ ฟฟ้ าภายในบา้ น 5
อยา่ งพรอ้ มอธิบายการใชง้ าน ?