อีบุ๊ค การจัดการทรัพยากรฯ

6

4ช้ันมธั ยมศึกษาปที ี่

หนังสอื อิเล็กทรอนกิ ส์

เร่อื งการจดั การทรพั ยากรธรรมชาติ
และส่งิ แวดล้อม

สารบญั

หลกั การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ หนา้
และสงิ่ แวดลอ้ ม 1-5

แนวทางในการอนุรกั ษท์ รพั ยากรธรรมชาติ หน้า
และสิ่งแวดลอ้ มในภูมิภาคต่าง ๆ ของโลก 6-10

การมีส่วนร่วมในการแก้ปญั หาและการดาเนิน หน้า
ชวี ติ ตามแนวทางการจดั การทรพั ยากรธรรมชาติ 11

เร่อื ง การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ
และสงิ่ แวดลอ้ ม

การจัดการสิ่งแวดล้อม (environmental management) เป็นกระบวนการใช้สิ่งแวดล้อม
อย่างมีประสิทธิภาพและเป็นระบบ โดยการวางแผนดาเนินงานติดตามประเมินผล และปรับปรุงแก้ไข
พัฒนาใหด้ ขี ้นึ ทง้ั นตี้ อ้ งคานงึ ถงึ การใชอ้ ย่างประหยดั ใหเ้ กิดประโยชน์สูงสุดและยั่งยนื ยาวนาน

หลกั การจดั การทรพั ยากรธรรมชาติและส่ิงแวดลอ้ ม

ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจะต้องมีแนวทางและมาตรการต่าง ๆ
เพือ่ ให้สอดคลอ้ งกบั สถานการณ์ สภาพปัจจุบนั ท่ีเป็นอยู่ โดยมีหลักการสาคัญ ดงั นี้

1.การควบคุมจานวนประชากร
เนื่องจากจานวนประชากรที่มากข้ึน ส่งผลให้มีการใช้

ทรพั ยากรเพิ่มมากข้ึนตามไปดว้ ย รัฐบาลควรมีนโยบายในการ
ลดอัตราการเพ่ิมของประชากรโดยจัดต้ังโครงการวางแผน
ครอบครัว

2.การสง่ เสริมคุณภาพประชากร
ให้ความรู้ ความเข้าใจ มีจิตสานึก ตระหนักถึง

ค ว า ม ส า คั ญ แ ล ะ ค ว า ม จ า เ ป็ น ข อ ง ก า ร อ นุ รั ก ษ์
ทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดล้อม โดยบรรจุเป็นหลักสูตร
ในโรงเรียน และการให้การศึกษาอย่างไม่เป็นทางการผ่าน
ส่อื มวลชน

3.การสารวจแหล่งทรัพยากรเพ่ิม และส่ิงทดแทนการใช้
ทรัพยากร เช่น การสารวจแหล่งแร่และพลังงาน การคิดค้น
กรรมวธิ ขี ยายพนั ธพ์ุ ืชและสัตว์เพือ่ เพ่มิ ปริมาณ

4.การป้องกันรักษา
เพื่อมิให้ทรัพยากรเสื่อมโทรม ร่อยหรอลง เช่น

การป้องกันการทาลายป่า การป้องกันทรัพยากรน้า อากาศ
แร่ ไม่ให้เกิดการปนเป้อื นจากสารพษิ

5.การใชท้ รัพยากรใหถ้ ูกประเภท
เพราะทรพั ยากรหลายประเภทเป็นส่ิงที่ใช้แล้วหมดไป

และเส่ือมโทรมลง จึงต้องใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด เช่น
การใช้ทด่ี นิ อุดมสมบรู ณ์ในการเพาะปลูก

6.การปรับปรงุ คณุ ภาพทรพั ยากร
ทรัพยากรที่เส่ือมโทรมควรมีการพัฒนาปรับปรุง

คุณภาพ เช่น การฟนื้ ฟสู ภาพปา่ ทถ่ี ูกทาลาย การใช้ปุ๋ยอินทรีย์
การปลูกพืชตระกูลถั่วคลุมดิน การแก้ปัญหาน้าเน่าเสีย เช่น
การใช้กงั หนั ชัยพัฒนาเพือ่ เพ่ิมออกซเิ จนในน้า

7.การใชท้ รัพยากรทดแทน
เป็นการนาทรัพยากรที่มีมาก หรือเกิดขึ้นใหม่มาใช้

ทดแทนทรัพยากรที่หายากหรือมีราคาแพง เช่น การใช้
พลาสติกแทนโลหะหรือไม้ การใช้พลังงานจากน้า ลม
แสงอาทติ ย์ แทนน้ามัน ถ่านหิน

8.การนามาใช้ใหม่
เป็นการนาทรัพยากรกลับมาใช้ใหม่ เช่น หลอด

พลาสตกิ เศษโลหะมาใช้ใหม่ นากระดาษมาผลิตใหม่

แนวทางในการอนรุ ักษท์ รพั ยากรธรรมชาตแิ ละส่งิ แวดลอ้ มใน
ภูมภิ าคตา่ ง ๆ ของโลก

ปญั หาส่งิ แวดล้อมและการขาดแคลนทรัพยากรธรรมชาติ มีผลกระทบต่อประชาชนในทวีป
ต่าง ๆ ของโลก ดังนนั้ ทกุ คนจาเปน็ ต้องมีความรับผดิ ชอบร่วมกนั ในการอนรุ กั ษท์ รัพยากรธรรมชาติ
ใหค้ งอยู่ต่อไปอยา่ งย่ังยนื

1.ทวีปเอเชีย ในภูมิภาคต่าง ๆ ของทวีปเอเชียได้มีการวางแผนจัดการ เพื่อการอนุรักษ์
ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม เช่น ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้ร่วมกันจัดต้ังมรดก
อุทยานแห่งอาเซียน โดยมีวัตถุประสงค์ให้อุทยานแห่งอาเซียนมีลักษณะเป็นหน่ึงเดียว มีการทานุ
บารุงกระบวนการทางนเิ วศวิทยา และการอนรุ กั ษ์ไว้ซ่ึงความหลากหลายทางพันธุศาสตร์และระบบ
นิเวศอย่างยั่งยืน หรือการจัดต้ังสมาคมสวนสัตว์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นการรวมกลุ่มกันของ
สวนสัตว์ในภูมิภาคเพ่ือการให้ความรู้แก่สาธารณชน กระตุ้นเตือนให้ประชาชนตระหนักถึงการ
อนุรักษ์ทรัพยากรและส่ิงแวดล้อม รวมถึงการให้ความสาคัญต่อคุณค่าของสัตว์ป่า นอกจากน้ียังมี
การส่งเสรมิ การพฒั นาพลงั งานสะอาดการกอ่ ต้ังกองทุนสเี ขยี วและการจัดทาระบบบาบัดน้าเสีย

ภูมิภาคเอเชียตะวันออก ในประเทศญ่ีปุ่น มีนโยบายการพัฒนาภาคอุตสาหกรรมควบคู่ไป
กับการรักษาสภาพแวดล้อม เพ่ือทาให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดีตามคุณสมบัติของประเทศท่ี
พฒั นาแลว้ โดยเนน้ นโยบายด้านการนาของเสียกลับมาใช้ใหม่ ในขณะทป่ี ระเทศเกาหลีใต้มีนโยบาย
ในการลดการปลดปล่อยแก๊สเรือนกระจก การลดการพ่ึงพาน้ามันและการเพ่ิมการพ่ึงพาตัวเองใน
ด้านพลังงาน และการกระจายอานาจการปกครองสู่ท้องถิ่นให้สามารถบริหารรจัดการส่ิงแวดล้อม
เองได้

2.ทวปี ออสเตรเลีย มกี ารจัดตง้ั พนื้ ท่ีอนรุ กั ษ์ทางทะเลจานวน 200 แห่ง โดยครอบคลุมพ้ืนท่ี
เกอื บ 65 ล้านเฮกตาร์ รวมถึงอทุ ยานทางทะเลแนวปะการงั ขนาดใหญ่ ท่ีเรยี กวา่ เกรดแบรร์ ิเออร์รีฟ
(Great Barrier Reef) พื้นที่อนุรักษ์ถ่ินที่อยู่ของปลา เขตสงวนพันธุ์ปลาและพื้นท่ีอนุรักษ์อีกหลาย
แห่ง นอกจากน้ีรัฐบาลออสเตรเลียยังได้จัดทาข้อตกลงด้านป่าไม้ระดับภูมิภาค (Regional Forest
Agreements : RFAs) เพื่ออนุรักษแ์ ละบรหิ ารจดั การป่าไม้พื้นเมืองของออสเตรเลียอย่างย่ังยืนและ
เพอื่ ปกปอ้ งความหลากหลายทางชวี ภาพ

3.ทวีปแอฟริกา บางประเทศในทวีปแอฟริกาได้จัดทาโครงการเพ่ือรักษาและฟื้นฟู
สภาพแวดล้อม มีการจัดพื้นที่คุ้มครองเพ่ือฟื้นฟูพันธุ์พืชและสัตว์ในอุทยานและเขตสงวนทางด้าน
ตะวันออกของทวปี หลายเขต เชน่ มาไซมารา ประเทศเคนยา เซเรนเกติ ประเทศแทนซาเนีย มีการ
ช่วยในการแพร่พันธ์ุของนกฟลามิงโก รวมถึงการขับไล่ช้างออกจากพ้ืนท่ีการเกษตรด้วยวิธีการ
ธรรมชาติ และการใช้ระบบวนอทุ ยานในการปลูกธญั พืช

4.ทวียุโรป ได้มีการออกนโยบายด้านสิ่งแวดล้อม โดยมุ่งเน้นการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมอย่างรอบด้าน
ท้งั ในดา้ นกายภาพ เชน่ น้า ดิน อากาศ และพฒั นาพลงั งานทดแทน ดังนี้

1.ด้านปัญ หาการ เปล่ียนแปลง สภาพภูมิอาก าศ มีโครงการซื้อขายสิทธิ การปล่อยแก๊ ส
คาร์บอนไดออกไซด์ โดยมเี ปา้ หมายเพ่ือการลดแก๊สเรอื นกระจก

2.ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ มีแผนยุทธศาสตร์ ระบุให้มีกฎระเบียบและนโยบายที่คานึงถึง
ผลกระทบด้านความหลากหลายทางชีวภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งนโยบายด้านสิ่งแวดล้อม ป่าไม้ และการ
ทอ่ งเทย่ี ว

3.ดา้ นส่งิ แวดลอ้ ม สขุ ภาพและคณุ ภาพชวี ิต เป็นการปกปอ้ งสิ่งแวดลอ้ มและสุขภาพประชาชน ด้วยการ
หาทางจากัดสารพิษและป้องกันการก่อมลภาวะต่าง ๆ เพ่ือควบคุมการผลิต การใช้และการจาหน่ายสารเคมี
อนั ตราย

4.ด้านทรัพยากรธรรมชาติและของเสีย เป็นการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและของเสีย ได้แก่ การ
กาหนดระเบียบว่าดว้ ยการจากดั การใช้สารอันตรายในผลิตภัณฑ์ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ ลดการใช้พลังงานใน
การทาลายขยะและนากลบั มาใชใ้ หม่

5.ด้านการใชพ้ ลังงานทดแทน ไดแ้ ก่ การใชพ้ ลังานจากธรรมชาติ รวมถงึ การใช้พลังงานนิวเคลียร์ในการ
ผลิตกระแสไฟฟ้า เช่น ในประเทศเยอรมนี เดนมาร์ก และมีการส่งออกเทคโนโลยีกังหันและสนับสนุนการใช้
พลังงานลมมากทสี่ ดุ ในโลก

ทวปี อเมรกิ าเหนือและอเมริกาใต้

5.ทวปี อเมรกิ าเหนือและอเมรกิ าใต้ มีแนวทางการแก้ปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
ในด้านตา่ ง ๆ ดังน้ี

1.ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ มีการจัดต้งั เขตอุทยานแห่งชาติข้ึน เพ่ือการคุ้มครองพันธ์ุสัตว์
และพืชที่อย่ใู นภาวะเสย่ี งต่อการสญู พันธุ์ มีการเช่ือมอุทยานต่าง ๆ เขา้ ดว้ ยกนั

2.การใช้พลังงานทดแทนในทวปี อเมริกาเหนอื สหรัฐอเมริกาและแคนาดามีอัตราการผลิตพลังงาน
ไฟฟ้าจากพลังงานทดแทน แทนการใช้น้ามันเช้ือเพลิงมากที่สุดในทวีป มีการออกแบบรถยนต์ที่สามารถ
ใชไ้ ดก้ ับทง้ั น้ามันและเอทานอล ซง่ึ ได้รับความนิยมมาก

3.การแก้ปัญหาภาวะโลกร้อน สหรัฐอเมรกิ ามกี ารออกกฎหมายเพือ่ ป้องกนั การเปล่ียนแปลงสภาพ
ภมู ิอากาศโลกและการใช้พลงั งานสะอาด โดยกาหนดให้มกี ารลดการปล่อยแกส๊ เรอื นกระจกให้ได้ร้อยละ 17
ภายใน พ.ศ. 2563

4.ลดอัตราการทาลายพื้นที่ป่าฝนของประเทศต่าง ๆ ในทวีปอเมริกาใต้ โดยเฉพาะพ้ืนท่ี
ป่าแอมะซอน มคี วามพยายามในการลดอตั ราการตัดไมท้ าลายปา่ ดว้ ยการไมป่ รับสภาพพนื้ ทปี่ ่าเป็นทุง่ หญ้า
เล้ียงสัตว์ และการสนับสนนุ ระบบเกษตรอนิ ทรยี ์

เอทานอล คอื แอลกฮอล์ท่ีได้จากการหมักพืชทางการเกษตร เช่น อ้อย มันสาปะหลัง
กากนา้ ตาล โดยผา่ นกระบวนการย่อยสลายและหมกั จากแป้งเปน็ น้าตาล และสุดทา้ ยเปล่ียนเป็น
แอลกอฮอล์ และแยกจนไดค้ วามบรสิ ทุ ธส์ิ ามารถนามาใช้เปน็ เชอื้ เพลิงสาหรบั เครื่องยนต์ได้

การมีสว่ นรว่ มในการแก้ปญั หาและการดาเนนิ ชีวติ ตามแนว
ทางการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ

ปญั หาส่งิ แวดลอ้ มและการขาดแคลนทรพั ยากรธรรมชาติย่อมส่งผลกระทบต่อมนุษย์ ดังนั้น
ประชาชนทุกคนจาเป็นต้องมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาและการดาเนินชีวิตตามแนวทางจัดการ
ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละส่งิ แวดลอ้ ม โดยใชห้ ลกั 7R ดงั น้ี

การปฏิเสธการใช้ บรรจภุ ัณฑท์ ่ีสร้างมลพษิ เชน่
กล่องโฟมหรือพลาสตกิ ประเภทใช้ครงั้ เดียวแลว้ ทิง้

การนาของทใ่ี ช้แลว้ กลับมาใช้ใหม่ เช่น
การนาบรรจภุ ณั ฑ์ที่ใชแ้ ลว้ มาใช้ใหม่ หรือ
ใช้ถงุ พลาสตกิ ใส่ของหลาย ๆ คร้งั

การลดการใช้ เช่นถา้ บ้านอยู่ทางเดียวกัน
กน็ ่ังรถไปคนั เดยี วกนั ชว่ ยประหยดั นา้ มนั

7R การซ่อมแซมการฟื้นฟู เช่น การ
ซ่อมแซมกระเป๋า หรือเส้ือผ้าท่ีฉีกขาดให้ใช้
งานไดอ้ กี

การนาไปผลิตขน้ึ ใหม่ เช่น การนาของ
ท่ีใช้งานไม่ได้แล้ว ไปเข้ากระบวนการผลิตเป็น
วตั ถดุ ิบตงั้ ตน้ ใหม่ เช่น ขวดแก้ว ถงุ พลาสติก

การถนอมรักษา เช่น ส่ิงของที่ใช้ในวันสาคัญ
หรือเทศกาลต่าง ๆ ควรเก็บไว้ใช้ในคร้ังต่อไป หรือเก็บรักษา
กระเปา๋ เดนิ ทางให้อยูใ่ นสภาพดี

การเสริมแตง่ ของเกา่ เช่น การตกแตง่ กระเป๋า
เสอื้ ผ้าเก่าให้สวยงามขนึ้ และนาไปใชต้ ่อได้

แหล่งอ้างอิง

นวิ ัติ เรอื งพานิช. 2528. การอนรกั ษ์ทรพั ยากรและสง่ิ แวดลอ้ ม. กรุงเทพมหานคร :
เฉลิมชาญการพิมพ์

มหาวทิ ยาลัยสโุ ขทัยธรรมาธริ าช สาขาวชิ าส่งเสริมการเกษตรและสหกรณ์. 2548.
เอกสารการสอนชุดวิชานเิ วศวทิ ยาและการจัดการทรพั ยากรธรรมชาติ. นนทบุรี
: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธริ าช

บริษทั อกั ษรเจรญิ ทศั น์ อจท. จากัด. 2560. ค่มู ือครูภมู ิศาสตร์ ม.4-6. กรงุ เทพมหานคร
: บริษัทไทยรม่ เกลา้ จากดั

จัดทาโดย
นางสาวธารญี า เขจร เลขท่ี 24
รหัสนกั ศึกษา 601171029 Section AA
คณะครศุ าสตร์ สาขาสังคมศกึ ษา