REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

BAB SENARAI SEMAK

1

2

3

4

5

6

7

8

NAMA : ……………………………………………………..

TINGKATAN : ……………………………………………………..

1

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

BAB 1 : PENYIASATAN SAINTIFIK
1.1 Kaedah Penyiasatan Saintifik
1. Kaedah penyiasatan saintifik adalah sistematik dan tepat dan merupakan proses yang berterusan bagi
menghasilkan penerangan yang betul dan tepat tentang fenomena disekeliling kita.
2. Carta alir dibawah menunjukkan Langkah-langkah dalam penyiasatan saintifik.

Mengenalpasti mengenalpasti membuat mengawal
masalah pemboleh ubah hipotesis pemboleh ubah

menulis laporan menjalankan merancang penyiasatan
penyiasatan
mengumpul dan menganalisis
dan mentafsir data

membuat kesimpulan dan
perbincangan

BAB 2:KOORDINASI BADAN
2.1 Koordinasi Badan
1. Koordinasi badan merupakan salah satu proses kemandirian hidup yang melibatkan tindakan harmonis
antara organ dengan sistem dalam badan untuk menghasilkan gerak balas yang selamat. Tujuan adalah
untuk :
✓ Mengawal sesuatu pergerakan dengan sempurna
✓ Melibatkan pengawalan otot, sistem saraf dan sistem endokrin
✓ Melibatkan penyelarasan semua organ, anggota dan sistem badan supaya dapat bertindak bersama-

sama
✓ Mengesan dan menghasilkan gerak balas terhadap rangsangan
2. Terdapat dua jenis sistem koordinasi badan iaiatu koordinasi saraf dan koordinasi kimia.
2.2 Sistem saraf manusia
1. Koordinasi saraf melibatkan sistem saraf. Sistem saraf manusia terdiri daripada dua bahagian utama,
iaitu sistem saraf pusat dan sistem saraf periferi yang diterangkan dengan lanjut dibawah.

Saraf Otak Sistem
kranium saraf pusat
Saraf
tunjang

Sistem saraf Saraf
periferi spina

Saraf
autonomi

2

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

2. Neuron ialah unit asas sistem saraf dan merupakan sel khusus untuk mencetus dan menghantar
impuls yang ditunjukkan dalam rajah di bawah.

Dendrit Arah impuls

Unjuran halus yang menerima dan Nukleus
Menghantar impuls sarf ke badan
Mengawal segala aktiviti sel
sel
Salut mielin
Terminal akson
Mempercepatkan penghantaran
impuls dan melindungi akson dan

dendron dari kecederaan

Dendron Nodus ranvier Akson

unjuran keluar dari badan Membantu mempercepatkan Membawa impuls keluar dari
sel dan bercabang menjadi penghantaran impuls badan sel

dendrit Badan sel

Mengandungi nukleus dan
dendron

3. Terdapat tiga jenis neuron iaitu neuron deria, neuron motor dan neuron perantaraan yang dibanding

beza di bawah.

Jenis neuron Fungsi

Organ deria Dendron Badan sel NEURON DERIA
Akson
menerima dan menghantar impuls dari
organ deria ke sistem saraf pusat

Dendron ARAH IMPULS NEURON PERANTARAAN
Dendrit Akson
Neuron ini terdapat dalam sistem saraf
pusat dan menyambungkan impuls dari
neuron deria dengan neuron motor

Badan sel ARAH IMPULS

Akson Otot NEURON MOTOR

Membawa impuls dari sistem saraf pusat
ke efektor

ARAH IMPULS

3

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

4. Impuls yang dihantar dari satu neuron ke neuron lain adalah melalui satu ruang sempit yang dikenali
sebagai sinaps.Sinaps memastikan impuls bergerak dalam satu arah sahaja supaya penghantaran impuls
dapat dilakukan dengan cepat apabila berlaku kecemasan.
5. Peta alir di bawah menunjukkan operasi sistem saraf yang dikawal oleh sistem saraf.

Ransangan Reseptor Sistem Efektor Gerak
saraf balas

Neuron deria Neuron motor

Reseptor ialah sekumpulan sel tertentu pada organ deria seperti mata, telinga, hidung, kulit dan lidah
yang dapat mengesan rangsangan melalui saraf deria.
Efektor ialah sel atau organ yang bergerak balas terhadap rangsangan yang diterima contohnya otot
dan kelenjar.
2.3 Koordinasi Saraf
1. Tindakan refleks ialah tindakan yang berlaku tanpa pemikiran. Ianya :
• berlaku secara pantas dan automatik.
• Dikawal oleh saraf tunjang
• Bertujuan untuk melindungi anggota badan daripada kecederaan dan keadaan bahaya
• Membantu badan berdaptasi terhadap perubahan persekitaran
2. Turutan lintasan impuls ketika tindakan refleks disebut arka refleks yang ditunjukkan di bawah.

Jari tercucuk jarum ARAH IMPULS

Neuron deria Sinaps

Reseptor

Neuton
perantaraan

Efektor Neuron motor

Carta alir dibawah menunjukkan aliran lintasan impuls dalam arka refleks

Apabila tangan Reseptor menerima Impuls Impuls Saraf
tercucuk objek rangsangan dan tunjang
Neuron deria
tajam mencetuskan impuls

Gerakbalas Impuls Impuls Impuls

(tangan tertarik Efektor Neuron motor Neuron
ke serta merta) perantaraan

4

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

3. Contoh tindakan refleks ialah :
▪ Batuk membersihkan salur pernafasan
▪ Air mata mengalir membantu membersihkan mata
▪ Menggigil boleh menghangatkan badan
▪ Penghasilan jus pencernaan sekiranya ada makanan masuk ke dalam sistem pencernaan
▪ Anak mata mengecil dalam cahaya terang dan membesar dalam cahaya malap

4. Tindakan refleks sentakan lutut hanya melibatkan neuron deria dan neuron motor sahaja

2.4 Peranan reseptor regang dalam mengekalkan keseimbangan dan koordinasi

otak Gentian 1. Reseptor regang ialah otot berstruktur khas yang
saraf bertindak sebagai organ deria kerana kepekaannya
Gentian terhadap regangan otot.
otot 2. Reseptor terdapat pada otot, sendi, ligamen dan
tendon yang disambungkan dengan gentian saraf deria
ARAH IMPULS sepertimana dalam rajah.
3. Reseptor ini penting untuk mengekalkan koordinasi
otot dan keseimbangan postur badan.
4. Contoh aktiviti yang melibatkan reseptor regang
ialah mengenakan butang baju tanpa melihat, ahli
sarkas berjalan atas tali,jurutaip menaip walaupun mata
tertumpu pada teks

2.5 Otak manusia dan kerencamannya
1. Otak manusia merupakan organ yang sangat kompleks dan terlindung dalam kranium yang keras.
2. Otak dibahagikan kepada tiga bahagian sepertimana dalam rajah dibawah.

(Mengawal tindakan Bahagian utama otak
terkawal seperti
Bahasa
Menulis surat, bercakap
dan menari)

SEREBRUM Percakapan Pendengaran Penglihatan

SEREBELUM MEDULA Bau
(Mengawal OBLONGATA
(Mengawal tindakan luar Kawasan fungsi
keseimbangan badan kawal seperti serebrum
Peristalsis, peredaran
dan mengkoordinasikan SARAF TUNJANG darah, denyutan jantung
(Mengawal tindakan dan rembesan peluh
pengecutan otot) refleks)

3. Kecederaan otak boleh menyebabkan:
❖ Masalah mental
❖ Kehilangan daya ingatan dan deria penglihatan dan pendengaran
❖ Lumpuh dan aktiviti luar kawal terjejas

4. Maka adalah amat penting untuk memakai topi keledar ketika menunggang motosikal dan diet yang

seimbang

5

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

2.6 Koordinasi Kimia dalam Badan

1. Sistem endokrin terdiri daripada pelbagai Hormon dirembeskan terus ke dalam darah

kelenjar endokrin yang merembeskan hormon

2. Kelenjar endokrin adalah kelenjar tanpa duktus

iaitu merembeskan hormon terus ke dalam aliran

darah dan yang terus di bawa ke sel atau organ Kelenjar
sasaran endokrin
3. Hormon adalah :

a) Sejenis protein dan dirembeskan dalam kuantiti Salur darah Sel sasaran
yang sedikit dalam darah

b) Merangsang fungsi tisu atau organ yang khusus

c) Mempunyai kesan yang lama dan gerak balas adalah perlahan

4. Rajah menunjukkan kedudukan kelenjar endokrin dalam sistem endokrin

Kelenjar pituitari Kelenjar tiroid

mengawal kadar pertumbuhan mengawal kadar metabolisma
dan dikenali sebagai kelenjar induk

Kelenjar endokrin Pankreas

menyediakan individu dalam keadaan Mengawal paras gula dalam darah
kecemasan

Testis Ovari

Mengawal ciri seks sekunder Mengawal ciri seks sekunder
lelaki perempuan

5. Jadual di bawah menerangkan hormon yang dirembeskan oleh setiap kelenjar dan juga kesan

kekurangan dan kelebihan hormon

Kelenjar Hormon dan Kesan kekurangan hormon Kesan kelebihan

endokrin fungsi hormon

a) Antidiuresis (ADH) yang a) ADH ialah air tidak dapat a) ADH ialah sakit

dapat mengawal kuantiti air yang diserap semula di duktus kepala dan pening

diserap oleh ginjal pengumpul ginjal, b) GH pertumbuhan

Kelenjar b) Pertumbuhan (GH) yang penghasilan urin yang tidak terkawal dan
pituitari dapat merangsang pertumbuhan berlebihan dan sentiasa akromegali
di peringkat kanak-kanak dan berasa dahaga serta (kegergasian)

mengekalkan komposisi badan diabetes insipidus

yang sihat dan jisim otot serta b) GH menyebabkan

jisim tulang bagi orang dewasa kekerdilan

Tiroksina a) Kadar metabolism Kadar metabolism tinggi,

dapat mengawal kadar rendah, tidak tahan sejuk, berpeluh dan sentiasa

Kelenjar metabolisme badan dan kreatinisme (perkembangan berasa panas, suka tidur
tiroid mengawal pertumbuhan dan mental dan fizikal kanak- dan kuat selera makan,
perkembangan fizikal dan mental kanak cenderung menjadi

kanak-kana terbantut),miksedema kurus, pembesaran

kelenjar tiroid, leher

6

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

b) (kurang tenaga pada yang bengkak dan bola
orang dewasa) dan mata yang menonjol
cenderung menjadi
gemuk serta goiter

Adrenalina menyediakan badan

untuk bertindak dalam keadaan

Kelenjar kecemasan dengan meningkatkan
adrenal kadar metabolisme, kadar
denyutan jantung, aras gula

dalam darah dan membesarkan

saiz anak mata

Insulin dapat mengawal aras Glukosa berlebihan tidak Aras glukosa rendah,

glukosa di dalam darah dengan dapat ditukar menjadi dahaga yang berlebihan

Pankreas menukarkan glukosa berlebihan glikogen, aras gula darah dan mendapat

kepada glikogen meningkat dan mendapat hipoglisemia

diabetes melitus

a) Estrogen mengawal a) estrogen ialah ciri-ciri estrogen sifat

perkembangan ciri-ciri seks sekunder seks perempuan keperempuanan pada

sekunder perempuan dan terjejas lelaki

merangsang penghasilan ovum b) Progesteron ialah

Ovari serta menyediakan uterus dan masalah haid, sakit kepala,

penempelan embrio sembelit dan keguguran

b) Progesteron mengekalkan rambut

ketebalan dinding uterus untuk

penempelan embrio

Testosteron a) lambat akil baligh sifat kelelakian pada

Testis Mengawal perkembangan ciri- b) bilangan sperma yang perempuan
ciri seks sekunder lelaki dan rendah

merangsang penghasilan sperma

2.7 Koordinasi antara Sistem Saraf dengan Sistem Endokrin

1. Jadual di bawah membanding beza antara koordinasi saraf dengan koordinasi kimia

Koordinasi Saraf Endokrin
Persamaan
❖ Menyelaras dan membetulkan aktiviti pelbagai system badan

❖ Menghasilkan Tindakan yang betul apabila menerima rangsangan

Komponen Neuron, otak dan saraf tunjang Kelenjar endokrin

Agen yang terlibat Impuls Hormon

Pengangkutan Gentian Saraf Salur Darah

Kepantasan Cepat Perlahan

Tempoh keberkesanan Jangka pendek Jangka Panjang

Kawasan sasaran Organ spesifik Kawasan lebih luas

2.8 Kesan Penyalahgunaan dadah terhadap koordinasi badan dan kesihatan

1. Dadah ialah bahan kimia psikoaktif yang boeh mengakibatkan ketagihan dan memberikan kesan

kepada fizikal dan mental seseorang.

2. Dadah boleh dibahagikan kepada lima kumpulan sepertimana disimpulkan dalam jadual

Jenis dadah Contoh Kesan

Stimulan Kafeina, kokaina, ▪ Merangsang aktiviti system saraf pusat
(perangsang) amfetamina dan nikotina ▪ Meningkatkan kepekaan dan aktiviti badan
▪ Mengurangkan rasa mengantuk dan kelesuan

7

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

Depresan Sedatif seperti ▪ Melambatkan tindak balas terhadap rangsangan
(penenang) barbiturat dan ▪ Mengurangkan tekanan jiwa
trankuilizer, heroin ▪ Mententeramkan seseorang

Antidepresan Opium dan morfin Mengurangkan rasa sakit dan tekanan mental serta
menyebabkan tidur

LSD(seid dietilamida Membawa kepada khayalan dan halusinasi yang

Halusinogen lisergik), marijuana, ganja membolehkan seseorang berfantasi

dan meskalina

Petroleum, pelarut Menyebabkan halusinasi, pitam, tidak sedarkan diri

Inhalan organik, kloroform, eter dan meningkatkan degupan jantung

dan gam

3. Penyalahgunaan dadah bermaksud pengambilan dadah dalam dos yang berlebihan bukan untuk tujuan

perubatan dan tanpa nasihat doktor.

4. Kesan penyalahgunaan dadah dan alkohol diringkaskan dalam jadual dibawah

Penyalahgunaan Kesan
dadah dan alkohol ▪ Badan mengalami gangguan koordinasi badan dan

terhadap

Ketidakseimbangan terdedah kepada bahaya dan kecederaan
▪ Perubahan fizikal dan mental seperti badan terlalu

hormon besar dan tinggi, terlalu kurus, murung dan kurang

daya ingatan
▪ Perkembangan seks sekunder akan terbantut

• Pengambilan alkohol merosakkan bahagian serebrum

Pertuturan Tidak Jelas dalam otak yang mengawal pertuturan manusia

• Ini menyebabkan mereka mengalami pertuturan yang

Koordinasi tidak jelas dan meracau
badan • Bahan kimia psikoaktif dalam dadah dan alkohol

melambatkan gerak balas sistem saraf terhadap

Tindakan refleks yang • rangsangan
lambat Bahan kimia ini berada diantara neuron aferen dan
interneuron dalam sistem saraf

• Pergerakan impuls akan terhalang dan melambatkan

proses penghantaran maklumat ke otak

• Pengambilan dadah dan alkohol menyebabkn

Hilang keseimbangan koordinasi otot lemah
• Cara berjalan tidak betul, terhuyang hayang dalam

kesimbangan badan
• SIROSIS HATI iaitu Hati mengalami kerosakan yang kronik, berparut,

mengeras dan fungsi hati hilang sepenuhnya
• ULSER PERUT dimana pengambilan alkohol yang berlebihan menyebabkan

perut menghasilkan lebih banyak asid daripada biasa yang mengakibatkan iritasi

Kesihatan dan radang pada selaput di dalam perut. Pesakit juga berasa kembung perut,
fizikal dan loya, muntah, najis berwarna hitam
• PERLAKUAN GANAS dimana pengguna menjadi aktif, tidak dapat tidur,
mental bersikap ganas dan agresif dan hilang kewarasan fikiran serta bertindak luar

kawalan
• HALUSINASI dimana dadah boleh mengubah persepsi seseorang pengguna dan

boleh mengalami halusinasi, perasaan syak wasangka dan takut terhadap orang

lain dan mungkin menjadi agresif terhadap orang lain

8

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

2.10 Kepentingan minda yang sihat dan baik

1. Manusia mempunyai minda yang mampu berfikir dan menaakul. Seseorang individu yang sihat :
✓ Sanggup menerima cabaran, bebas daripada prasangka dan berfikiran terbuka
✓ Individu yang mempunyai sikap positif, berdikari, penyayang dan bertanggungjawab
✓ Boleh mengingati peristiwa silam yang sedih dan gembira
✓ Mampu membuat pertimbangan yang logik sebelum tindakan diambil

2. Antara faktor- faktor yang boleh mempengaruhi kesihatan minda ialah :
▪ Pengambilan minuman beralkohol secara berlebihan
▪ Ketidakseimbangan hormon semasa haid, prahaid dan putus haid
▪ Tekanan mental
▪ Penuaan
▪ Penyalahgunaan dadah
▪ Kecederaan otak

BAB 3 : KETURUNAN DAN VARIASI
3.1 Pembahagian Sel
1. Semua organisma yang hidup terdiri daripada berjuta-juta sel. Setiap sel mengandungi nukleus yang
mengandungi kromosom. Rajah di bawah menerangkan hubungkait antara
kromosom, gen dan DNA.

Nuklues DNA

Mengandungi Struktur berbentuk
kromosom heliks ganda duayang

Kromosom mengekodkan
maklumat genetik
Struktur bebenang halus yang
membawa gen Gen

Unit bahan baka yang terdiri
daripada DNA yang membawa

maklumat keturunan dan
mensintesis protein

2. Mitosis merupakan satu proses pembahagian sel yang akan menghasilkan sel seiras secara genetik

yang diterangkan di bawah. Gentian gelendong

Kutub sel

Kromatin Sentromer

Dua sel anak

Urutan 1 : Urutan 2 : Urutan 3 : Urutan 4 : Urutan 5:

Kromosom kelihatan Kromosom di dalam Kromosom tersusun pada Kromatid bagi setiap Pembahagian sitoplasma
tidak jelas dan nuklues memendek satah khatulistiwa dan
wujud sebagai bercantum pada gentian kromosom berpisah dan berlaku dan dua sel anak
dan menebal. gelendong melalui
bebenang kromatin Penduaan sentromer tertarik ke kutub sel terbentuk

kromosom berlaku yang bertentangan

9

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

3. Meiosis merupakan satu proses pembahagian sel yang menghasilkan empat sel anak dan penting dalam
pembiakan. Ianya melibatkan dua peringkat dan diterangkan di bawah.

Kromatid Pindah silang
sel
(pertukaran maklumat pada kromosom)

PERINGKAT Dua sel anak
1

Urutan 1 : Urutan 2 : Urutan 3 : Urutan 4:

Kromosom mengalami Pasangan kromosom Kromatid bagi setiap Pembahagian sitoplasma
penduaan dan tersusun di satah kromosom berpisah dan berlaku dan dua sel anak

menghasilkan kromatid khatulistiwa dan pindah tertarik ke kutub sel terbentuk

serta membran nukleus silang berlaku yang bertentangan

hilang

PERINGKAT Urutan 7:
2
Pembahagian sitoplasma

Empat sel anak berlaku dan empat sel

anak terbentuk.
Setiap sel anak mempunyai
separuh daripada bilangan

kromosom sel induk

Urutan 5 : Urutan 6 :

Kromosom tersusun Kromatid bagi setiap kromosom
di satah khatulistiwa berpisah dan tertarik ke kutub

sel yang bertentangan

4. Jadual dibawah membanding beza persamaan dan perbezaan antara mitosis dan meiosis

Proses Mitosis Meiosis

Persamaan ▪ Melibatkan pembahagian sel dan menghasilkan sel baharu

Fungsi Menghasilkan sel baharu untuk Menghasilkan sel gamet(ovum dan sperma)
tujuan pertumbuhan untuk tujuan pembiakan

Jenis sel yang Sel soma (manusia dan haiwan) Sel pembiakan di ovari dan testis (manusia
terlibat Hujung pucuk dan akar (tumbuhan) dan haiwan)

Sel pembiakan di anter dan ovari(tumbuhan)

Bilangan Sekali Dua kali
pembahagian sel

Bilangan kromosom Sama seperti mana dalam sel induk Separuh daripada bilangan kromosom sel
dalam sel anak induk

Pindah silang Tidak berlaku berlaku

Kandungan genetik Maklumat genetik sel anak dan sel Maklumat sel anak yang dihasilkan adalah
induk adalah sama berlainan daripada sel induk

Proses Penduaan Berlaku Berlaku dalam peringkat pertama

Bilangan sel anak Dua Empat
yang dihasilkan

10

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

3.2 Prinsip dan Mekanisme Pewarisan

1. Pewarisan ialah kajian tentang sifat-sifat yang diwarisi

2. Gen dominan ialah gen kuat yang menonjolkan sifatnya walaupun berpasangan dengan gen yang

bertentangan sifat.

3. Gen resesif ialah gen lemah yang hanya boleh menonjolkan sifatnya tanpa kehadiran gen dominan

4. Fenotip menunjukkan sifat anak yang dapat dihasilkan dan ianya bergantung pada dua gen yang

diwarisi daripada ibu bapa. Jadual di bawah menunjukkan beberapa contoh fenotip dominan dan fenotip

resesif yang terdapat pada manusia.

Sifat Rambut Tinggi Cuping Boleh Rambut Iris perang
dominan kerinting telinga bebas menggulung hitam

lidah

Sifat Rambut lurus kerdil Cuping Tidak boleh Rambut Iris biru
resesif telinga mengguling perang
melekap
lidah

4. Sifat genotip dan fenotip anak boleh diketahu melalui rajah skema kacukan seperti mana yang

ditunjukkan di bawah.

5. Jadual di bawah meringkaskan sifat genotip dan fenotip anak serta ciri fizikal yang dipamerkan

sekiranya terdapat genotip induk yang berbeza-beza.

Genotip induk Genotip anak Fenotip anak

RR x rr Semua Rr ( 100% ) Semua anak berambut kerinting

Rr x Rr 1RR : 2Rr : 1rr ( 3 : 1) 75% anak berambut kerinting dan 25%

berambut lurus

Rr x rr 2Rr : 2rr ( 1 : 1 ) 50% anak berambut kerinting dan 50%

berambut lurus

RR x Rr 1RR : 3Rr ( 100% ) Semua anak berambut kerinting

* RR(dominan homozigot) Rr(heterozigot) rr(resesif homozigot)

3.3 Penentuan Seks Anak dan Kejadian Kembar Kepada Manusia

1. Sel soma manusia mempunyai 46 kromosom atau 23 pasang kromosom.

2. 44 atau 22 pasang kromosom dikenali sebagai kromosom autosom. Kromosom autosom menentukan

sifat fenotip anak.

3. Dua lagi kromosom atau sepasang kromosom lagi dikenali sebagai kromosom seks yang berperanan untuk

menentukan jantina seseorang.

4. Jadual di bawah membanding beza kromosom seks dalam perempuan dan lelaki

11

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

Jantina Lelaki Perempuan

Jenis kromosom seks XY XX

Bilangan Kromosom 44 + XY 44 + XX

5. Jantina anak ditentukan oleh bapa dan kebarangkalian mendapat anak lelaki atau perempuan adalah

sama iaitu 50% sepertimana yang ditunjukkan dalam rajah skema kacukan di bawah.

3.3 Kembar seiras dan Kembar tak seiras

1. Terdapat dua jenis kembar dan di banding beza dalam jadual di bawah.

Jenis Kembar seiras Kembar tak seiras
kembar

Gambar

Persamaan • Melibatkan proses persenyawaan antara ovum dan sperma
• Terdapat dua atau lebih zigot yang terbentuk

Bilangan ovum Satu Dua
yang terlibat

Bilangan sperma Satu Dua
yang terlibat

Bilangan zigot Satu Dua
yang dihasilkan

Bilangan Satu Dua
plasenta yang

terbentuk

Jantina kembar Sama Boleh sama atau berbeza

Genotip kembar Sama Berbeza

Sifat fizikal Sama Berbeza

Kandungan Sama Berbeza
genetik

12

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

2. Kembar Siam ialah kejadian dimana zigot tidak membahagi dengan
sempurna dan menyebabkan dua embrio bercantum pada anggota badan
atau organ tertentu seperti perut atau otak.

3.4 Mutasi

1. Mutasi ialah perubahan yang berlaku pada gen atau kromosom yang akan mengubah sifat asal orgnisma

tersebut dan menghasilkan bahan genetik baharu yang dikenali sebagai mutan.

2. Proses ini berlaku secara spontan atau disebabkan oleh mutagen.

3. Mutasi yang berlaku pada sel pembiakan akan diwarisi ke generasi yang lain manakala mutasi yang

berlaku pada sel badan tidak akan diwarisi oleh anak.

4. Terdapat dua jenis mutasi iaitu mutasi gen dan mutasi kromosom.

5. Mutasi kromosom merupakan perubahan yang berlaku dalam struktur atau bilangan kromosom yang

dapat dikesan melalui penggandangan atau penyongsangan sebahagian kromosom yang menyebabkan

susunan kromosom berbeza atau berubah dan bilangan kromosom bertambah atau berkurang. Perubahan

ini selalu berlaku semasa meiosis dan kadang kala dalam mitosis.

6. Contoh penyakit mutasi kromosom diringkaskan di bawah.

Contoh Penyakit Kariotip Kesan

• Kecacatan mental dan

masalah jantung

• Sifat fizikal seperti

mata sepet, lidah

terjelir, muka leper dan

Sindrom Down bulat

• Dikenali sebagai
mongolisme
Tiga kromosom

Mempunyai satu kromosom tambahan iaitu tiga

kromosom pada kromosom ke-21. Ini bermaksud,

pesakit ini mempunyai 47 kromosom

• Berlaku pada lelaki

sahaja

• Mempunyai testis yang

Sindrom kecil
Klinefelter
Terlebih kromosom X • Tidak mampu

menghasilkan sperma

• Mempunyai sifat

Mempunyai satu kromosom X tambahan dimana kewanitaan seperti buah

mereka mempunyai kromosom seks XXY dada yang agak besar

• Buah dada dan ovari

yang tidak berkembang

kurang kromosom X • Tidak mengalami kitar
haid

Sindrom Turner • Tidak menghasilkan

ovum

Kekurangan satu kromosom X dan mempunyai
kromosom seks XO

13

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

7. Mutasi gen merupakan perubahan pada bahan kimia dalam struktur gen. Mutasi gen menyebabkan

beberapa jenis penyakit keturunan sepertimana dalam jadual dibawah.

Contoh penyakit Perubahan pada bahan kimia Kesan

Sejenis penyakit terangkai seks yang Tidak dapat membezakan warna

diwarisi oleh anak daripada ibi bapanya. merah dan hijau

Buta warna Mempunyai gen mutan resesif yang
terletak pada kromosom X yang

menyebabkan kekurangan sel peka cahaya

warna merah dan hijau pada retina mata.

Gen mensintesis pigmen melamin Individu albino akan mempunyai kulit

mengalami mutasi dan gagal dan rambut putih, mata berwarna

Albinisme menghasilkan melanin di merah jambu, mudah menhidapi

kulit rambut dan mata kanser sekiranya terdedah pada

cahaya matahari berlebihan

Kecacatan struktur hemoglobin pada sel Kurang cekap dalam pengangkutan

darah merah dan mempunyai sel darah gas oksigen dalam darah

merah berbentuk sabit.

Anemia sel sabit Sel darah
normal

Sel sabit

Sejenis penyakit terangkai seks yang Darah sukar berhenti dan mengambil
masa yang lama untuk membeku
Hemofilia diwarisi oleh anak daripada ibu bapanya.
Indidvidu mempunyai kesukaran darah

membeku apabila terluka

8. Rajah menunjukkan satu contoh pewarisan penyakit mutasi gen

9. Antara contoh mutagen ialah:
❖ Sinaran radioaktif seperti sinar -X, sinar alfa dan sinar beta
❖ Bahan-bahan kimia seperti agen beralkali, beas anolog seperti benzena, formaldehid, asid nitrus dan

difenilamin
10. Mutasi adalah penting kerana menjadi sumber variasi dalam evolusi kepada spesies baharu melalui
pemilihan semula jadi

14

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

3.5 KESAN PENYELIDIDKAN GENETIK TERHADAP KEHIDUPAN MANUSIA

1. Di Malaysia, agensi seperti Institut Penyelidikan Perubatan(IMR), Institut Penyelidikan dan Kemajuan

Pertanian Malaysia(MARDI), Lembaga Minyak Sawit Malaysia(MPOB), Institut Penyelidikan Getah

Malaysia(RRIM) dan Jabatan Pertanian menjalankan penyelidikan genetik.

2. Antara sumbangan penyelidikan genetik yang dijalankan di huraikan dalam jadual dibawah.

Bidang Penerangan
Penyelidikan
a) Terapi gen
Genetik Menggunakan kejuruteraan virus dimana gen normal dimasukkan ke dalam untuk
menggantikan gen yang hilang, rosak atau cacat
Perubatan b) Ujian gen
Mengesan fetus yang mengalami fibrosis sistik iaitu pengumpulam mukus didalam peparu

c) Penghasilan vaksin, hormon pertumbuhan dan enzim untuk mengubati penyakit

Pertanian a) Tanaman yang terhadap serangan penyakit dan racun perosak dihasilkan
b) Penghasilan baka baru yang mempunyai tanaman yang bermutu dan kuantiti yang

banyak dalam masa yang singkat

3. Makanan terubah suai genetik (GMF) ialah hasil makanan daripada tanaman atau ternakan yang

mempunyai genotip yang diubah suai dengan menambah gen daripada organisma yang lain.

4. Contohnya kentang dan tomato disuntuk dengan gen lain supaya boleh disimpan lama. Gandum dan beras

yang diubas suai secara genetik dapat meningkatkan hasil, pengeluaran serta kadar fotosintesis.

5. Terdapat beberapa kesan negatif daripada makanan terubah suai genetik ini. Antaranya:

a) petani yang miskin tidak dapat membeli biji benih GMF kerana mahal

b) boleh menyebabkan pencemaran genetik

c) gen yang resisten terhadap antibiotik digunakan dalam tanaman dan apabila ianya di makan oleh manusia,

bakteria ini akan resisten terhadap antibiotik yang diambil oleh manusia dan sukar dihapuskan

3.6 Variasi dalam Kalangan Hidupan

1. Variasi merupakan perbezaan sifat antara individu daripada populasi atau spesies yang sama.

2. Variasi dalam kalangan manusia boleh dibahagikan kepada dua jenis iaitu variasi selanjar dan variasi

tak selanjar. Perbandingan antara kedua-dua jenis variasi ini dijelaskan di bawah.

Jenis variasi Variasi selanjar Variasi tak selanjar

Persamaan • Membolehkan pengenalan dan pengecaman antara individu yang sama spesies

Perbezaan sifat • Sifat-sifat boleh disukat atau • Menunjukkan perbezaan yang
diukur dengan skala (kuantitatif) ketara atau sangat jelas
Dipengaruhi oleh
faktor • Menunjukkan perbezaan yang tidak • Berbentuk kualitatif
ketara atau jelas
Persekitaran Gentik

Graf taburan normal (histogram) Graf carta bar dimana graf berbentuk
diskrit

Jenis taburan graf

Boleh atau tidak Tidak boleh diwarisi Boleh diwarisi
boleh diwarisi
Ketinggian, berat badan , warna kulit, Kebolehan mengguling lidah, jenis cap
Contoh kecerdikan jari, jenis cuping telinga, jenis kumpulan

darah, buta warna, jensis rambut

15

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

3. Terdapat dua faktor yang mempengaruhi variasi iaitu:

Faktor Huraian

Genetik • Semasa pindah silang dalam proses meiosis
• Penyusunan kromosom secara bebas
• Persenyawaan secara rawak
• Mutasi gen dan mutasi kromosom

Persekitaran pH, cahaya matahari, suhu,air, iklim dan pemakanan

4. Antara kepentingan variasi ini adalah :

a) organisma dapat menyesuaikan diri terhadap perubahan persekitaran

b) dapat membenarkan pemilihan semula jadi berlaku iaitu organisma sesuai akan dapat hidup dan organisma

kurang sesuai akan pupus

c) membantu dalam penyamaran untuk melindungi diri daripada pemangsa

BAB 4 : JIRIM DAN BAHAN

4.1 Perubahan Keadaan Jirim

1. Jirim memenuhi ruang dan mempunyai jisim.

2. Teori kinetik jirim menyatakan jirim terdiri daripada zarah-zarah yang seni dan diskrit, sentiasa

bergetar, berputar dan bergerak bebas, mempunyai tenaga kinetik.

3. Jirim wujud dalam tiga keadaan iaitu pepejal, cecair dan gas. Perbezaan sifat ketiga-tiga jirim

diterangkan dalam jadual dibawah.

Sifat-sifat Pepejal Cecair Gas

Susunan Tersusun Tidak Tidak tersusun
zarah secara tersusun secara teratur.
rapat, padat secara Zarah-zarah
dan teratur teratur, berpisah jauh
dalam kedudukan yang terdapat ruang kosong antara satu
tetap antara zarah walaupun dengan yang lain
kebanyakkan bersentuh

Pergerakan Hanya boleh bergetar dan Beregrak secara rawak Bergerak secara pantas,
zarah berputar pada kedudukan bebas dan rawak

yang tetap sahaja

Daya tarikan Sangat kuat Sederhana Sangat lemah
antara zarah Rendah Sederhana Tinggi
Tenaga kinetik Tinggi Sederhana Rendah

zarah

Ketumpatan

4. Perubahan keadaan jirim boleh berlaku melalui pembebasan atau penyerapan haba seperti mana yang

diringkaskan dalam jadual di bawah

Pemejalwapan

Peleburan Pendidihan

Perubahan PEPEJAL Pembekuan Kondensasi
keadaan
jirim

CECAIR GAS

Pemejalwapan

16

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

Perubahan Peleburan Pendidihan Pemeljawapan Pembekuan Kondensasi Pemejalwapan
keadaan jirim
Haba di serap Haba di bebaskan
Perubahan
haba Semakin bertambah Semakin berkurang

Tenaga Semakin berkurang Semakin bertambah
kinetik zarah
Daya tarikan
antara zarah

4.2 Struktur atom

1. Jadual menunjukkan sejarah perkembangan model atom.

Ahli kimia Model atom Penemuan

Atom sebagai jasad kecil, keras dan tidak dapat di belah

John Dalton bahagi

J.J Thompson Telah menemui elektron.
Atom sebagai sfera yang bercas positif dengan beberapa
zarah bercas negatif di dalamnya.

Rutherford Telah menemui proton
Beliau menyatakan proton tertumpu di satu Kawasan kecil di
tengah-tengah atom yang dinamakan nucleus dan elektron
beredar mengelilinginya.

Neils Bohr Mencadangkan bahawa elektron-elektron di dalam sesuatu
atom bergerak di dalam petala-petala di sekeliling nukleus

James Chadwick Telah menemui neutron
Beliau menyatakan zarah neutral neutron terdapat dalam
nukelus

4.3 Idea tentang Nombor Proton dan Nombor Nukleon dalam unsur

2. Model atom yang diguna pakai sekarang melalui sejarah perkembangan model atom ditunjukkan dalam

jadual dibawah.

Petala a) Atom terdiri daripada zarah subatom yang terdiri

daripada proton, neutron dan elektron.

Elektron Zarah Proton Elektron Neutron
subatom

Cas Positif Negatif Tidak
bercas

Proton Simbol p n e

Neutron b) Elektron sentiasa bergerak mengelilingi nukleus dalam

orbit tertentu yang dikenali sebagai petala

Model atom c) Nukleus suatu atom terdiri daripada proton dan neutron

17

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

3. Nombor proton sesuatu unsur ialah bilangan proton yang terdapat di dalam nukelus atom itu.

4. Nombor nukleon sesuatu unsur itu ialah jumlah bilangan proton dan neutron di dalam nukleus atom

itu.

5. Perwakilan atom bagi sesuatu unsur di tulis seperti berikut.

Z = nombor proton X = simbol unsur

A = nombor nukleon,

6. Isotop ialah atom-atom unsur yang sama dengan bilangan neutron yang berbeza dan bilangan proton

yang sama.

4.4 Pengelasan Unsur dalam Jadual Berkala

7. Rajah di bawah menunjukkan Jadual Berkala Moden. Terdapat 118 jenis unsur di dalam Jadual Berkala

Moden. Unsur dalam Jadual Berkalan Moden ini disusun mengikut tertib menaik nombor proton dari kiri

ke kanan dan dari atas ke bawah Turus menegak

Kumpulan

Baris mengufuk Simbol unsur Nombor Proton
Jisim atom relatif Nama Unsur

BUKAN LOGAM

LOGAM PERALIHAN

Kala LOGAM

8. Turus menegak dalam Jadual Berkala Moden di sebut kumpulan dan terdapat 18 kumpulan dalam Jadual
Berkala Moden. Unsur dalam kumpulan yang sama mempunyai sifat kimia yang sama kerana bilangan
elektron dalam petala yang paling luar adalah sama. Contohnya, semua unsur Kumpulan 1 mempunyai satu
elektron di petala paling luar.
9. Baris mengufuk dalam Jadual Berkala Moden di sebut kala dan terdapat 7 kala dalam Jadual Berkala
Moden. Kedudukan sesuatu unsur dalam kala bergantung kepada bilangan elektron yang berisi elektron
bagi suatu atom unsur. Contohnya unsur Natrium mempunyai tiga petala berisi elektron, maka ianya
terletak di kala ketiga.
10. Apabila merentasi kala dari kiri ke kanan Jadual Berkala Moden :
a) Sifat logam berkurang dan sifat bukan logam meningkat
b) terdapat perubahan sifat oksida daripada oksida bes (logam) kepada oksida asid (bukan logam)
c) sifat kekonduksian arus elektrik semakin berkurangan
11. Terdapat nama khas bagi sesetengah Kumpulan. Contohnya:
a) Kumpulan 1(I) dikenali sebagai Kumpulan logam alkali
b) Kumpulan 2(II) dikenali sebagai Kumpulan logam alkali bumi
c) Kumpulan 17(VII) dikenali sebagai Kumpulan halogen
d) Kumpulan 18 (VIII)dikenali sebagai Kumpulan gas adi

18

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

4.5 Sifat Bahan Berdasarkan Zarah yang terdapat dalamnya
1. Zarah-zarah yang membina jirim ialah atom, molekul dan ion. Perbezaan dan ciri-ciri ketiga-tiga zarah
ini diterangkan di bawah.

Jirim

Atom ialah zarah paling kecil bagi Molekul ialah zarah yang terdiri Ion ialah atom yang
sesuatu unsur yang terlibat dalam daripada dua atau lebih atom kehilangan elektron
yang bergabung secara kimia
perubahan kimia Unsur ialah Sebatian ialah akan menjadi ion
gabungan atom gabungan dua positif manakala atom
Logam Gas nadir yang sama jenis atau lebih atom
yang menerima
yang berlainan elektron akan menjadi
jenis
ion yang bercas
negatif

Contoh : Contoh : Contoh: Contoh: Contoh:
Kalsium, Magnesium, Helium Hidrogen Ammonia Natrium klorida
Aluminium, Kuprum, Neon Nitrogen Magnesium oksida,
Argon, Kripton Air Aluminium Bromida
Emas Karbon dioksida
Perak Zink Oksida
Oksigen Ferum(II)klorida

Fluorin Cas yang berlawanan
menarik antara satu
Klorin, bromin sama lain dengan daya
ikatan elektrostatik
,iodin, Fosforus,
yang kuat
sulfur
Takat lebur dan takat didih
Susunan atom Susunan atom tidak Merupakan molekul kovalen yang yang tinggi dan wujud
adalah rapat, tersusun secara dalam bentuk pepejal
ringkas dan mempunyai ikatan
padat dan teratur. Zarah-zarah Tidak larut dalam air
teratur dan berpisah jauh antara kovalen yang kuat antara atom
diikat dengan satu dengan yang lain Mengkonduksikan elektrik
daya tarikan dan daya tarikanVan dan daya Van der Waals yang dalam keadaan leburan atau
ikatan logam
yang kuat antara der Waals yang lemah antara molekul larutan akues
lemah antara atom
atom Pepejal makromolekul
kovalen yang diikat dengan
ikatan kovalen yang kuat.
Contohnya intan dan grafit

Takat lebur dan Takat lebur dan Molekul kovalen ringkas mempunyai takat
takat didih yang takat didih yang lebur dan takat didih yang rendah dan
tinggi dan wujud rendah dan wujud boleh wujud dalam bentuk gas, cecair
dalam bentuk pepejal dalam bentuk gas atau pepejal manakala Pepejal

Larut dalam air Tidak larut dalam air makromolekul mempunyai takat lebur dan
takat didih yang tinggi

Tidak larut dalam air

Mengkonduksikan Tidak Tidak mengkonduksikan elektrik kecuali
elektrik dalam mengkonduksikan grafit

keadaan pepejal dan elektrik
cecair

19

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

4.6 Sifat-sifat dan kegunaan Bahan Logam dan Bukan Logam

1. Jadual dibawah menunjukkan perbezaan sifat fizik bahan yang wujud dalam bentuk logam dan bukan

logam

Sifat fizik Logam Bukan logam

Keadaan fizikal Pepejal Pepejal, cecair dan gas

Keadaan permukaan Berkilau Pudar

Ketertempaan Boleh ditempa Tidak boleh ditempa

Kemuluran Boleh dimulur Tidak boleh dimulur

Takat lebur dan takat didih Tinggi Rendah

Ketumpatan Tinggi Rendah

Kekonduksian haba dan elektrik Baik Lemah

Kekuatan regangan Sangat kuat Lemah

2. Jadual dibawah pula berkaitan kegunaan logam dalam kehidupan seharian

Contoh bukan Kegunaan Sifat fizik yang diaplikasikan
logam

Karbon Mata pemotong kaca dan mata gerudi pemotong Keras
batu
Memantul cahaya dalam pelbagai
Pembuatan barangan kemas arah dan kelihatan gemerlapan

Pembuatan pensel, minyak pelincir Lembut dan licin

Grafit Arang digunakan sebagai bahan bakar enjin dan Mudah terbakar
penjanaan tenaga elektrik
Kadar penyerapan udara yang
Ubat bagi orang yang mempunyai angin tinggi
Menyerap gas yang kurang menyenangkan dalam

peti sejuk

Ubat pembasmi hama Wujud dalam bentuk gas

Klorin Membunuh bakteria dalam kolam renang,agen Bersifat peluntur
peluntur dalam industri kertas dan pakaian

Pembuatan racun serangga seperti DDT dan Bahan kimia yang reaktif
penghasilan plastik

Sulfur Penghasilan getah tervulkan Bahan kimia yang reaktif
Penghasilan asid sulfurik dalam pembuatan
bateri kereta, racun serangga dan pelarut

4.7 Kaedah Penulenan Bahan
1. Bahan tulen adalah bahan yang terdiri daripada satu jenis atom atau molekul sahaja. Contohnya emas
tulen hanya mengandungi atom emas sahaja manakala oksigen tulen hanya mengandungi molekul oksigen
sahaja.
2. Bahan tulen mempunyai takat lebur dan takat didih yang tetap. Contohnya takat lebur air ialah 0˚C
dan takat didih air ialah 100˚C.
3. Proses pengasingan campuran kepada bahan tulen dikenali sebagai penulenan.

20

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

4. Jadual di bawah menunjukkan kaedah-kaedah penulenan yang boleh digunakan

Kaedah penulenan Keadaan fizikal campuran Penerangan

Penurasan Campuran mengandungi Bahagian yang tidak larut dalam
satu komponen yang larut air akan tinggal dalam kertas
turas sebagai baki turasan dan
dalam air dan satu lagi bahagian yang larut dikumpul
komponen yang tidak larut Baki turasan sebagai hasil turasan

dalam air.

Contohnya campuran Hasil turasan
garam dan pasir

Penghabluran Terdiri daripada larutan
yang tepu
Larutan Dipanaskan Larutan Hablur garam
Contohnya garam
daripada larutan garam

tepu

sehingga tepu dibiarkan sejuk

Penyulingan Bagi mengasingkan pelarut Termometer Air keluar
Ringkas dengan bahan larut yang
mempunyai takat didih Air Air masuk
Penyulingan yang berbeza laut Air tulen
berperingkat Contohnya air tulen dari
laut Termometer Air keluar
Air laut akan mendidih dan Kondenser
wap air tulen akan meruap Turus Liebig
dan terkondensasi di berperingkat
Kondenser Liebig sebagai Air
air tulen Campuran masuk
alkohol
Bagi mengasingkan pelarut dan air Hasil
sulingan
dengan bahan larut yang

mempunyai takat didih

yang berbeza

Contohnya campuran

alkohol dan air

Turus berperingkat

digunakan untuk

mengkondensasikan wap

pada peringkat yang

berbeza

5. Antara aplikasi penulenan dalam kehidupan seharian adalah : Petroleum Gas petroleum
a) menyahmasinkan air laut untuk diminum
b) air paip disuling untuk penyediaan larutan kimia Petrol
c) Penyulingan alkohol dilakukan selepas proses penapaian alkohol Kerosin
dalam penyediaan etanol Diesel
d) Proses penyulingan berperingkat digunakan dalam mengasingkan Minyak pelincir
pecahan petroleum dari minyak mentah petroleum
Bitumen

21

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

e) Proses penyulingkan berperingkat juga digunakan dalam proses pengasingan gas nitrogen daripada

campuran gas dalam udara

f) Proses penyejatan digunakan dalam penghabluran gula tulen daripada tebu

BAB 5 : TENAGA DAN PERUBAHAN KIMIA

5.1 Perubahan fizik dan Perubahan Kimia

1. Semua tindak balas kimia melibatkan perubahan tenaga haba samada haba di bebaskan atau diserap.

Semasa perubahan haba berlaku, akan terdapat dua jenis perubahan yang berlaku pada bahan kimia

tersebut.

2. Jadual dibawah menunjukkan perbezaan diantara dua jenis perubahan itu iaitu perubahan fizik dan juga

perubahan kimia

Jenis perubahan Perubahan fizik Perubahan kimia

Persamaan Melibatkan perubahan tenaga

Pembentukan sebatian baharu Tidak Ya

Perubahan dalam komposisi kimia Tidak Ya

Perubahan yang berbalik Ya Tidak

Keperluan tenaga Sedikit Banyak

Contoh dalam kehidupan harian Kitar air, melarutkan sebatian Pembakaran kertas,
dalam pelarut, pembentukan pengoksidaan,
embun, pembentukan titisan air
pada permukaan sejuk, nyalaan pembakaran,pengaratan,
mentol berfilamen tungsten penghadaman dan fotosintesis

Pembakaran pita magnesium

dalam udara, pemanasan ferum

Contoh dalam makmal Pemejalwapan iodin, dengan sulfur, Penyesaran logam
penghabluran, Peleburan lilin kuprum daripada larutan

garamnya, penguraian logam

karbonat, Pembentukan garan

tak terlarut

5.2 Perubahan haba dalam tindak balas kimia

1. Terdapat dua jenis tindak balas yang melibatkan perubahan haba. Perbezaan antara kedua-dua tindak

balas tersebut diringkaskan di bawah.

Jenis tindak balas Eksotermik Endotermik

Maksud Tindak balas kimia yang Tindak balas kimia yang menyerap
membebaskan haba ke persekitaran haba dari persekitaraan

Keadaan campuran Menjadi panas Menjadi sejuk
tindak balas

Suhu persekitaraan Meningkat Menurun

• Respirasi • Fotosintesis

• Pembakaran bahan api • Melarutkan garam ammonium

• Pereputan sebatian organik, dalam air

• Pengaratan besi • Proses memasak makanan

• Tindakbalas logam reaktif • Penguraian logam karbonat dan

Contoh dengan air logam nitrat

• Tindak balas peneutralan

• Tindak balas antara asid dengan

logam dan logam karbonat

• Melarutkan natrium hidroksida

dalam air

22

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

• Penambahan asid pekat pada air tenaga
• Pengoksidaan logam
• Pross Haber, Proses Sentuh Hasil tindak balas

tenaga

Bahan tindak balas

Gambar rajah aras Haba dibebaskan Haba diserap
tenaga Hasil tindak balas Bahan tindak balas

a) Tenaga hasil tindak balas adalah a) Tenaga hasil tindak balas adalah
kurang daripada tenaga bahan lebih daripada tenaga bahan tindak
tindak balas balas

2. Perubahan tenaga haba yang berlaku adalah sangat penting dalam industri kimia. Contohnya Proses

Haber dan Proses Sentuh yang diterangkan dibawah.

Proses Sentuh

a) Asid sulfurik digunakan dalam pembuatan detergen, penghasilan baja, pembuatan gentian sintetik,

pembuatan cat, menggelapkan warna pada bahan kulit dan sebagai elektrolit dalam bateri kereta.

b) Jadual menunjukkan pembuatan asid sulfurik melalui Proses Sentuh.

Peringkat Proses

I Gas Sulfur dioksida boleh dihasilkan dengan membakar sulfur di udara

II Campuran gas sulfur dioksida dan oksigen dilalukan ke Vanadium (V) oksida, V2O5
(pemangkin) pada suhu 450 ° C di bawah tekanan 1 atmosfera

Sulfur dioksida + oksigen sulfur trioksida + haba

III Gas sulfur trioksida dilarutkan dalam asid sulfurik pekat untuk membentuk oleum

Air yang ditambah kepada oleum untuk mencairkan ia untuk menghasilkan asid sulfurik

Proses Haber

a) Cara-cara pembuatan ammonia adalah melalui Proses Haber dan diterangkan diterangkan di bawah.

i) Campuran gas nitrogen, N2 dan gas hidrogen, H2 dalam nisbah 1:3 dimasukkan ke dalam pemampat

ii) Campuran ini dimampatkan sehingga tekanan menjadi 200 atm pada suhu 450˚C.

iii) Campuran ini dialirkan melalui mangkin besi

Nitrogen + hidrogen Ammonia + haba

23

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

5.3 Siri Kereaktifan Logam
1. Siri kereaktifan Logam ialah senarai logam yang disusun dengan logam yang paling reaktif di bahagian
atas dan paling yang tidak reaktif di bawah.
2. Logam disusun berdasarkan tindak balas logam dengan air, stim, udara dan asid cair yang diringkaskan
dalam jadual dibawah.

Tindak balas
Logam
Simbol Air Stim Dipanaskan dalam Asid cair
udara(oksigen)
Cara
mengingat
kereaktifan

Kalium K Kalau a) cepat Sangat cergas
Natrium Na Nak b) membebaskan dimana ada
gas hidrogen letupan dan
Litium
Li Lili c) logam Terbakar dan sangat bahaya
Kalsium hidroksida membentuk Terdapat bunyi
oksida logam
Paling terbentuk Boleh meletup desis dan
membebaskan gas
Reaktif a) lambat
hidrogen dan
b) membebaskan membentuk garam

Ca Kahwin gas hidrogen

hidroksida logam

terbentuk

Magnesium Mg Mesti a) perlahan Terbakar Terdapat bunyi
Aluminium Al Ada b) membebaskan sekiranya desis dan
Zn Zakat gas hidrogen dipanaskan
Zink c) logam oksida dengan kuat membebaskan gas
Ferum Fe Fitrah terbentuk hidrogen dan
(besi)
membentuk garam

Stanum Sn Supaya Tiada tindak Lapisan oksida Lambat dan
(timah) terbentuk membebaskan gas
Pb Pasangan balas
Plumbum dengan baraan hidrogen dan
membentuk garam
Kuprum
Argentum Cu Cukup Paling Tiada tindak Tiada tindak
Ag Agama Kurang balas balas
(Perak)
Aurum Reaktif Tiada tindak
(Emas) balas
Au Akhirat

Platinum Pt Pasti

3. Persamaan kimia am yang melibatkan tindak balas logam dengan air, asid dan udara ditunjukkan di bawah

a) Logam + air → Logam hidroksida + Gas hidrogen

b) Logam + asid → Garam + Gas hidrogen

c) Logam + asid → Logam oksida

4. Logam-logam yang sangat reaktif seperti kalium, natrium dan litium perlu disimpan dalam minyak

paraffin supaya tidak terdedah kepada udara. Manakala logam yang kurang reaktif seperti kalsium

disimpan dalam botol kedap udara.

24

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

5.4 Konsep Siri Kereaktifan Logam

1. Konsep Siri Kereaktifan digunakan secara meluas dalam proses pengekstrakan logam daripada bijihnya.

2. Jadual dibawah menunjukkan kaedah pengekstrakan logam berdasarkan kedudukannya dalam siri

kereaktifan.

Logam Kaedah Pengekstrakan

Kalium

Natrium

Litium Pengekstrakan melalui elektrolisis
Kalsium

Magnesium

Aluminium

Karbon

Zink

Ferum (besi) Pengekstrakan melalui pemanasan biji benih logam dengan karbon (kok) di
Stanum dalam relau bagas
(timah)

Plumbum

Kuprum Pemanggangan bijih logam dalam udara
Merkuri

Argentum (Perak)

Aurum Wujud dalam bentuk unsur

(Emas)

3. Pengekstrakan logam seperti timah di lakukan di dalam relau bagas dan diterangkan dalam peta alir

di bawah

Batu kapur

Campuran Udara panas Kedua-dua pula
bijih logam, dipamkan karbon bertindak
batu kapur masuk dari menurunkan balas dengan
dan kok bahagian bijih logam bendasing
dimasukkan bawah untuk untuk untuk
dari memanaskan menjadi membentuk
bahagian logam sanga
atas relau
bagas karbon Stanum(IV)oksida + karbon → Stanum + kerbon dioksida

daripada kok

supaya # Bendasing sulfur dan arsenik dipanaskan
menjadi terlebihdahulu untuk dioksidakan dan disingkirkan
karbon

monoksida

5.5 Elektrolisis
1. Elektrolit ialah bahan yang dapat mengalirkan arus elektrik dalam keadaan lebur atau larutan akues dan
mengalami perubahan kimia contohnya larutan asid, larutan alkali dan larutan garam
2. Bukan elektrolit ialah bahan yang tidak dapat mengalirkan arus elektrik dalam keadaan leburan atau
larutan akues contohnya gula, glukosa dan alkohol
3. Elektrolisis ialah proses penguraian sesuatu sebatian dalam keadaan lebur atau larutan akues kepada
unsur juzuknya apabila arus elektrik mengalir melaluinya sepertimana yang diterangkan di bawah.

25

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

SEL ELEKTROLISIS
✓ Terdiri daripada dua elektrod (biasanya karbon) yang dicelupkan dalam elektrolit
✓ Elektrod-elektrod disambungkan kepada bateri

bateri ✓ Ion positif(kation) bergerak ke katod manakala ion negatif (anion)

bergerak ke anod apabila arus mengalir melalui elektrolit

Anod Katod ✓ Di anod, ion negatif akan dinyahcaskan dengan membebaskan

elektron

Ion negatif → atom + elektron
Bikar ✓ Di katod pula, ion positif akan dinyahcaskan dengan penerimaan

elektron

Ion positif + elektron → atom

Elektrolit ✓ Pembebasan ion pada elektrod akan mengakibatkan penguraian
elektrolit

✓ Perubahan tenaga yang terlibat dalam sel elektrolisis ialah :

Tenaga elektrik → Tenaga kimia

4. Jadual di bawah menunjukkan satu contoh proses elektrolisis dalam leburan

Susunan alat radas Penerangan

anod katod a) Elektrod yang disambungkan ke terminal positif sumber
elektrik disebut anod

Kation b) Elektrod yang disambungkan ke terminal negatif sumber

+ - (ion bercas elektrik disebut katod
positif
c) Ion-ion yang hadir dalam leburan ini ialah ion

Anion tertarik ke Plumbum(II) dan ion Bromida
(ion bercas
anod) c) Ion-ion negatif iaitu ion bromida bergerak ke anod dan
negatif
tertarik dinyahcas dan ion-ion positif iaitu ion Plumbum bergerak
ke anod)
Leburan ke katod dan dinyahcas semasa proses elektrolisis,

Plumbum Persamaan di anod: Ion bromida → Molekul bromin + elektron
(II)bromida Persamaan di katod: Ion plumbum + elektron → Plumbum

Pemerhatian di anod: Gas berwarna perang terbebas

Pemerhatian di katod: Pepejal kelabu terenap

Hasil di anod: Gas Bromin

Hasil di katod: Pepejal plumbum

Elektrolisis Dalam Industri

Pengekstrakan logam

Logam reaktif dapat diekstrak daripada bijihnya melalui elektrolisis. Elektrolisis dijalankan dengan

menggunakan leburan sebatian logam, larutan pekat akues garam, larutan hidroksida. Logam diperoleh di

katod semasa elektrolisis.

.Aluminium diekstrak daripada bijihnya, iaitu aluminium

oksida dengan menggunakan elektrod karbon dan takat lebur

aluminium oksida direndahkan dengan menggunakan Kriolit.

ANOD: Ion oksida → Gas oksigen + elektron

KATOD: Ion aluminium + elektron → Aluminium

26

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

Penulenan logam

Semasa elektrolisis, anod kuprum mengion untuk membentuk
ion kuprum(II). Ion-ion ini bergerak ke katod dan terenap
sebagai logam kuprum tulen. Bendasing dikumpulkan di bawah
anod.

ANOD: Kuprum → Ion kuprum + elektron

KATOD: Ion kuprum + elektron → Kuprum
Penyaduran logam
Semasa elektrolisis, sejenis logam disadur pada logam yang lain.
Dalam proses ini, logam yang lebih mahal atau menarik seperti emas
atau argentum disadurkan pada objek logam lain supaya kelihatan
lebih menarik dan tahan kakisan.

ANOD: Kuprum → Ion kuprum + elektron

KATOD: Ion kuprum + elektron → Kuprum

5.6 Penghasilan tenaga elektrik daripada tindak balas kimia

1. Jadual dibawah menunjukkan tindak balas kimia yang berlaku dalam sel kimia

Susunan alat radas Penerangan

1. Sel kimia ringkas terdiri daripada dua jalur logam yang

berlainan dicelup ke dalam elektrolit dan disambung dengan

wayar melalui litar luar.

2. Sel ini juga dikenali sebagai sel galvani

Elektrod yang 3. Tindak balas kimia yang berlaku dalam sel kimia
berlainan jenis menyebabkan pengaliran elektron berlaku dari terminal
negatif ke terminal positif yang menyebabkan arus
Elektrolit elektrik dihasilkan.

2. Jadual di bawah menunjukkan contoh sel kimia iaitu Sel Daniell.

Susunan alat radas Penerangan

1. Zink adalah lebih elektropositif berbanding kuprum. Maka

zink cenderung untuk melepaskan elektron dan bertindak

Zink Kuprum sebagai terminal negatif.
Persamaan : Zink → Ion zink + elektron
Zink Pasu 2. Elektron yang terbebas mengalir melalui litar luar ke
sulfat berliang elektrod kuprum. Elektrod kuprum bertindak sebagai terminal
positif sel.
Kuprum Persamaan :Ion kuprum + elektron → Kuprum
(II)sulfat

3. Pengaliran elektron dari elektrod magnesium ke elektrod

kuprum menghasilkan arus elektrik.

4. Pasu berliang dan titian garam berfungsi untuk

membenarkan ion-ion bebas bergerak dalam larutan dan

melengkapkan litar

27

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

3. Dalam siri kereaktifan logam, logam-logam disusun mengikut kecenderungan atomnya untuk menderma

elektron. Ciri-ciri siri kereaktifan logam:

• Lebih tinggi kedudukan sesuatu logam dalam siri kereaktifan logam, lebih mudah atom logam untuk

menderma elektron. Maka logam ini lebih elektropositif dan bertindak sebagai terminal negatif sel

dan sebaliknya.

• Semakin besar jarak di antara dua logam dalam siri kereaktifan logam, semakin besar voltan yang

terhasil dalam sel

• Logam yang kedudukannya lebih tinggi dalam siri kereaktifan logam dapat menyesarkan logam yang

terletak di bawahnya daripada larutan garamnya

4. Kelebihan dan kelemahan pelbagai jenis sel kimia ditunjukkan di bawah.

Sel Kimia Kegunaan Kelebihan Kelemahan

Akumulator asid-plumbum Bateri kereta atau Boleh dicas semula dan Berat, mahal dan

bateri kenderaan voltan boleh mudah tertumpah

bermotor ditingkatkan

Sel nikel Kadmium Telefon bimbit, Mudah alih, boleh Menghasilkan voltan
Sel kering yang rendah, berat
Sel merkuri kamera, kalukulator dicas semula dan mahal
Sel alkali
Jam dinding, lampu Mudah alih, murah dan Tidak boleh dicas

picit, radio mudah alih, voltan yang stabil semula

pencukur

Jam tangan, kamera Mudah alih Tidak boleh dicas
dan kalkulator semula, menghasilkan
voltan yang kecil, dan
beracun

Jam dinding, lampu Mudah alih, voltan Tidak boleh dicas

picit, radio mudah alih, yang stabil dan tahan semula dan mudah

pencukur lama bocor

5.7 Tindak balas kimia yang berlaku dengan adanya cahaya
1. Fotosintesis ialah proses dimana dengan kehadiran cahaya matahari, tumbuhan hijau akan menyerap
karbon dioksida daripada udara dan bergabung dengan air daripada tanah untuk membentuk karbohidrat.

Cahaya matahari Glukosa 2. Pigmen hijau iaitu klorofil akan menyerap
Karbon dioksida (gula) tenaga cahaya untuk memecahkan molekul
Air air kepada hidrogen dan oksigen.
Oksigen 3. Hidrogen yang dihasilkan akan bergabung
dengan karbon dioksida bagi menghasilkan
glukosa.

Klorofil

28

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

2. Filem fotografi disaluti oleh satu lapisan argentum bromida. Semasa mengambil gambar:

a) lapisan argentum bromida ini terdedah kepada cahaya yang menyebabkan

ianya terurai kepada atom argentum dan bromin.

(Argentum bromida →Argentum + Bromin)

b) Kawasan cerah pada filem fotografi wujud sebagai kawasan gelap pada filem

fotografi(negatif fotografi) dan tidak boleh terdedah pada cahaya

c) Filem fotografi akan dicuci dengan bahan kimia untuk meningkatkan jumlah

atom argentum

d) Selepas siap dicuci, cahaya akan ditujukan menerusi negatif fotografi ke

kertas fotografi untuk menghasilkan imej fotografi terakhir. Negatif fotografi

3. Terdapat banyak bahan kimia yang peka terhadap cahaya dan ianya disimpan dalam botol contohnya

hidrogen peroksida, larutan argentum nitrat dan air klorin

4. Asid nitrik, ammonia dan ubat biasanya disimpan dalam botol legap untuk megelakkannya daripada

terkena pancaran cahaya.

BAB 6 : TENAGA NUKLEAR

6.1 Bahan Radioaktif

1. Keradioaktifan ialah proses rawak dan spontan. Proses ini dikatakan rawak kerana tidak boleh diramal

nukelus yang akan terhasil dan bila sesuatu nukleus akan mereput. Semua sampel nukleus mempunyai

kebarangkalian yang sama untuk mereput.

2. Isotop yang tidak stabil dan menunjukkan sifat radioaktif dinamakan radioisotop

3. Semasa proses reputan radioaktif, sinaran radioaktif dipancarkan. Terdapat tiga jenis sinaran

radioaktif iaitu alfa ( ), beta ( ) dan gama (γ). Sifat-sifat ketiga-tiga sinar dibanding beza dibawah.

Jenis sinar alfa ( ) beta ( ) gama (γ).

Jenis Nukleus helium Elektron Gelombang elektromagnet

zarah

Cas Positif Negatif Neutral

Halaju Perlahan Laju Sangat laju

Kuasa Paling rendah sederhana Paling tinggi

penembusan

Kuasa Paling tinggi Sederhana Paling rendah

pengionan

4. Rajah dibawah menunjukkan aktiviti yang dijalankan untuk membuktikan sifat-sifat ketiga-tiga sinar :

Pemesongan sinaran bahan radioaktif Kuasa penembusan bahan radioaktif Runut-runut bahan
dalam medan elektrik radioaktif dalam kebuk awan

Plat Negatif Sinar Sinar
alfa alfa
Sinar alfa
Sinar Sinar beta Sinar
gama Sinar gama beta

Sumber Sinar
radioaktif gama

Plat Sehelai Kepingan Bongkah
Positif kertas aluminium plumbum

Sinar
beta

29

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

6.2 Kaedah Penghasilan Tenaga Nuklear dan kegunaannya

1. Perubahan struktur nuklues selalunya disertai dengan pembebasan tenaga yang dinamakan tenaga

nuklear. Perubahan ini disebabkan oleh pereputan radioaktif atau tindak balas nuklear.

2. Terdapat dua jenis tindak balas nuklear yang dihuraikan di bawah.

a) Pembelahan nuklear

• Satu neutron bergerak dan

Uranium menghentam nukleus uranium
Neutron dan menjadikan uranium tidak
stabil

Tenaga • Seterusnya uranium akan
Nuklear terbelah kepada nukleus yang
lebih stabil dan ringan dengan

pembebasan tenaga nuklear

• Tiga neutron yang terhail

Pembelahan boleh menghentam uranium
nukleus yang lain.

• Pembelahan nuklear ini boleh berterusan dan dinamakan tindak balas berantai

• Tindak balas berantai yang terkawal di dalam reaktor nuklear boleh digunakan untuk menjana tenaga

elektrik manakala tindak balas berantai yang tidak terkawal boleh menyebabkaan letupan yang

berterusan yang digunakan dalam pembuatan bom atom.

b) Pelakuran nuklear • Tindak balas pelakuran nuklear berlaku

apabila dua nukleus yang ringan

bercantum untuk menjadi satu nukleus

yang lebih berat

• Ianya berlaku apabila kedua-dua

Tenaga nukleus mempunyai tenaga kinetik yang
Nuklear tinggi
• Matahari merupakan salah satu contoh

kawasan perlakuran nuklear berlaku

Pelakuran

Nuklues

3. Rajah menunjukkan komponen asas pada reaktor nuklear dan penjanaan tenaga elektrik

Struktur Saluran stim
Penahanan

Rod
kawalan

30

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

a) satu neutron diperlukan dalam setiap tindak balas pembelahan nuklear dan ianya menghasilkan tiga

neutron semasa tindak balas pembelahan nukleus.

b) Blok grafit yang diletakkan diantara bahan api iaitu uranium -235 digunakan sebagai moderator bagi

melambatkan pergerakan neutron yang berhalaju tinggi

c) Rod-rod kawalan iaitu boron dan kadmium digunakan untuk menyerap neutron yang berlebihan supaya

kadar tindak balas berantai terkawal

d) Haba yang dibebaskan oleh reaktor memanaskan air menjadi stim dan ianya digunakan untuk memutarkan

turbin dan seterusnya menjanakan tenaga elektrik.

Perubahan tenaga elektrik dalam penjanaan tenaga elektrik menggunakan tenaga nuklear:
Tenaga nuklear → Tenaga haba → Tenaga kinetik → Tenaga elektrik

4. Jadual menunjukkan beberapa kegunaan radioisoto

Isotop Kegunaan

Kobalt-60 Rawatan kanser dan Pensterilan makanan

Karbon -14 Pentarikhan karbon untuk menganggar usia bahan fosil dan artifak

Fosforus-32 Menentukan kadar penyerapan baja dalam tumbuhan

Natrium-24 Mengesan kebocoran paip bawah tanah

Iodin -131 Merawat penyakit tiroid

5. Tiub GM (Geiger Muller) adalah alat yang memancarkan sinaran radioaktif

beta bagi mengesan kebocoran sistem perpaipan dan juga mengawal ketebalan

kertas dalam industri membuat kertas

6.3 Kepentingan Pengendalian Sisa Bahan Radioaktif

1. Jadual dibawah menunjukkan kelebihan dan keburukan penghasilan tenaga

nuklear

Kelebihan Keburukan

Lebih murah Kos pembinaan reaktor yang tinggi

Catatan kemalangan berpunca daripada reaktor Semua penduduk akan menemui maut sekiranya

rendah terdedah pada sinar radioaktif

Jumlah tenaga yang dijana adalah banyak Pekerja di reaktor sentiasa terdedah dengan

bahaya sinaran radioaktif

Mempunyai banyak kegunaan Pelupusan sisa yang tidak terancang menyebabkan

ada sisa radioaktif yang masih lagi aktif

2. Antara kesan bahan radioaktif terhadap hidupan adalah :

• Gas dan debu bahan radioaktif boleh memasuki badan melalui udara, makanan dan minuman yang

boleh memusnahkan sel-sel badan

• Boleh menyebabkan mutasi dan kanser

• Menggangu siratan makanan

3. Terdapat beberapa cara untuk mengendalikan bahan radioaktif. Iaitu:

 Gunakan alat penyepit sekiranya mengendalikan bahan radioaktif yang lemah dan penggunaan skrin

kaca berplumbum atau alat kawalan jauh bagi mengendalikan bahan radioaktif yang kuat

 Individu yang mengendalikan bahan radioaktif wajib memakai pakaian perlindungan khas dan lencana

filem(mengesan dan menyukat tahap pendedahan bahan radioaktif)

 Bahan radioaktif disimpan dalam bekas plumbum dan dilabel simbol bahaya dan ditanam

jauh ke bawah tanah

31

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

BAB 7 : CAHAYA. WARNA DAN PENGLIHATAN

7.1 Pembentukan Imej Oleh Cermin Satah Dan Kanta

1. Imej terbentuk daripada objek yang disebabkan oleh kewujudan cahaya. Terdapat dua jenis imes iaitu:

a) imej nyata yang terbentuk apabila sinar cahaya tertumpu pada satu titik imej dan imej itu boleh

terbentuk pada skrin

b) imej maya terbentuk apabila sinar cahaya tidak tertumpu pada titik imej tetapi terbentuk pada

arah yang sama dengan sumber objek dan imej tidak terbentuk pada skrin

c) Ciri-ciri imej yang dibentuk oleh cermin satah, kanta cembung dan kanta cekung adalah berbeza-beza

dan ditunjukkan dalam jadual dibawah

Cermin satah Kanta cembung Kanta cekung

Jarak objek Jarak imej Cahaya
Ditumpukan
Objek Imej
Gambar Cahaya
rajah dicapahkan
sinar

Cermin Kanta Kanta
satah cembung cekung

Ciri-ciri Maya, tegak, sama saiz
imej dengan objek, songsang sisi

dan sama jarak dengan Berbeza-beza dan mengikut Maya, tegak dan lebih kecil
objek jarak objek dari titik fokus

Tangan kiri kanta
pada objek

Tangan
kanan

2. Terminologi yang digunakan dalam pembelajaran kanta adalah sangat penting yang diringkaskan dalam

jadual dan rajah dibawah Sinar cahaya

Objek Titik fokus,

Paksi utama Jarak objek Imej
Pusat optik
Panjang fokus
/jarak imej

Istilah optik Maksud Simbol
Pusat optik  Terletak pada pusat kanta. O
 Semua sinar cahaya yang melalui pusat optik tidak akan terbias ke mana-
Paksi utama F
Titik fokus mana arah dan merupakan pusat kanta tersebut.
Garis lurus yang melalui pusat optik dan berserenjang dengan satah kanta
 Titik pada paksi utama.
 Semua sinar yang selari dengan paksi utama akan tertumpu ditik fokus

selepas melalui kanta cembung

32

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

 Manakala apabila melalui kanta cekung pula, sinar cahaya seolah-olah

Panjang mencapah dari titk fokus
fokus  Jarak diantara pusat optik dengan titik fokus
 Kanta cembung mempunyai panjang fokus positif manakala kanta cekung

Jarak objek mempunyai panjang fokus negatif
Jarak imej Jarak diantara objek dengan pusat optik
Jarak diantara imej dengan pusat optik

3. Imej yang dibentuk oleh kanta cembung bergantung pada jarak objeknya( ) sepertimana yang

diringkaskan dalam jadual dibawah dan gambar rajah sinar dibawah.

Jarak objek Rajah sinar Ciri-ciri imej Alat optik

= Objek  Maya  Kanta mata
 Tegak  Teleskop
 Lebih besar
astronomi
daripada  Lampu sorot
objek
 Pada infiniti

< o Maya Kanta pembesar
o Tegak
Objek o Lebih besar

daripada
objek

> 2 o Nyata Kamera
o Songsang
Objek o Lebih kecil
o

< < 2 o Nyata Projektor
o Songsang Mikroskop
o Lebih besar
Objek

= 2 o Nyata Mesin fotostat
o Songsang
o Sama saiz

Objek

33

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

Jarak Rajah sinar kanta cekung Ciri-ciri imej Alat optik
objek

Sebarang  Maya  Cermin sisi
jarak objek  Tegak kereta
 Lebih kecil
Objek Imej  Cermin
daripada pencukur
objek
 Teleskop
astronomi

 Lampu
depan
kereta

7.2 Penghasilan Imej oleh peralatan optik

1. Mata dan kamera ialah sejenis alatan optik. Anologi struktur mata dan kamera ditunjukkan di bawah.

Mata Kamera

a) Kanta mata

c) Retina

Kornea Saraf Bukaan d) Pengatup
optik
d) Anak mata a) Kanta
b) Iris cembung

c) Filem

c) Otot silium b) Diafragma

Fungsinya untuk menyelaraskan secara automatik Fungsinya digunakan untuk merakam gambar atau
dengan pelbagai keadaan cahaya dan peka terhadap objek dalam bentuk foto atau slaid
pelbagai warna
Satu kotak kedap cahaya melindungi komponen
Kornea melindungi anak mata dan iris dalam kamera
Kanta cembung digerakkan mendekati filem
Kanta mata mengalami akomodasi iaitu boleh sekiranya mengambil gambar objek jauh dan
digerakkan menjauhi filem apabila mengambil
mengubah ketebalannya seperti dalam jadual gambar objek dekat

dibawah: • Diafragma mengawal saiz bukaan
• Sekiranya keadaan sekeliling gelap, maka saiz
Jarak objek Otot silium Ketebalan Panjang
kanta mata fokus bukaan dibesarkan
• Sekiranya keadaan sekeliling terang, saiz
Jauh Mengendur Berkurang Bertambah
bukaan adalah lebig kecil bagi mengurangkan
Dekat Mengecut Bertambah Berkurang amaun cahaya yang memasukinya

Iris mengawal jumlah cahaya yang masuk ke dalam Nyata, songsang dan lebih kecil daripada objek
terbentuk di filem
mata

Jenis Iris Anak mata Jumlah
keadaan Mengembang Mengecil cahaya
Kurang
Terang

Gelap Mengecut Membesar Lebih banyak

Imej yang nyata, songsang dan lebih kecil daripada

objek terbentuk di retina

34

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

2. Kamera lubang jarum:
a) dibina daripada kotak yang mempunyai lubang kecil pada satu hujung dan satu skrin kertas lutcahaya
pada hujung yang bertentangan.
b) Imej yang terbentuk di atas skrin bergantung kepada saiz lubang jarum, jarak skrin dari lubang
jarum, jarak objek dari lubang jarum dan bilangan lubang jarum

Faktor Ciri-ciri imej
Imej tajam tetapi kurang
Objek Imej Lubang Kecil
jarum cerah
Lubang jarum Besar Imej cerah dan kabur
Jarak objek Bertambah
Berkurang Saiz imej mengecil
Jarak skrin Saiz imej menjadi besar
dari lubang Semakin
besar Saiz imej menjadi besar
jarum
Semakin Saiz imej mengecil
kecil

Bilangan Lubang jarum Dua Terdapat dua imej dan imej kurang terang
Tiga Terdapat tiga imej dan imej lebih terang

3. Periskop digunakan oleh anak kapal di dalam kapal selam untuk melihat keadaan permukaan air dan

ciri-ciri periskop ditunjukkan dibawah

Jenis periskop Periskop cermin satah Periskop prisma

Cermin satah Prisma

Rajah Cahaya

45 ˚

Ciri-ciri imej Maya, tegak dan sama saiz Maya, tegak, sama saiz dan berada pada
jarak yang sama dengan objek
7.3 Penyebaran cahaya
1. Penyebaran cahaya ialah proses pemisahan
Prisma Merah cahaya putih kepada tujuh warna berlainan
Jingga 2. Ini adalah kerana cahaya bergerak dengan
Kuning kelajuan berbeza dalam prisma yang menyebabkan
Hijau ianya terbias dalam sudut berbeza
3. Warna ungu yang bergerak paling perlahan
Biru dibiaskan paling banyak manakala warna merah
Indigo yang bergerak paling cepat dibiaskan paling sedikit
ungu 4. Pelangi adalah fenomena semulajadi yang terhasil
akibat penyebaran sinaran cahaya matahari oleh
titisan air yang terdapat diudara sebaik sahaja
selepas hujan

35

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

7.4 Penyerakan Cahaya 1. Penyerakan cahaya ialah proses dimana cahaya
daripada matahari diserakkan sebelum sampai ke bumi
Cahaya biru oleh molekul-molekul gas, wap air dan habuk yang
paling terdapat diudara
banyak 2. Pada waktu siang, matahari berada tegak di langit.
Cahaya matahari melalui lapisan atmosfera yang nipis dan
diserakkan langit kelihatan biru kerana cahaya biru paling banyak
diserakkan ke semua arah.
Cahaya merah kurang Cahaya biru 3. Pada waktu senja, cahaya matahari, melalui atmosfera
diserakkan diserakkan yang tebal. Oleh sebab itu, cahaya dengan panjang
gelombang panjang sahaja dapat melalui atmosfera tanpa
sebarang gangguan . Jadi warna merah dan jingga sahaja
sampai ke mata kita dan warna lain diserakkan.

7.5 dan 7.6 Penambahan dan Penolakan Cahaya berwarna

Merah 1. Warna yang diperoleh daripada cahaya dikenali sebagai
warna asli. Tujuh komponen warna tersebut dibahagikan
Biru Putih kepada dua jenis:

Sia Hijau Warna primer merah, biru dan hijau
Warna sekunder magenta, sian dan kuning
n 2. Warna primer tidak diperoleh dengan mencampur
warna yang berbeza
3. Warna sekunder diperolehi daripada kombinasi
penambahan mana-mana dua warna primer
4. Penambahan warna-warna primer dan sekunder akan
mendapat warna putih

2. Penuras warna ialah sekeping plastik lut sinar atau kaca yang membolehkan cahaya melaluinya untuk
memperolehi warna yang dikehendaki.
melaluinya.
3. Penuras warna primer menolak (menyerap)semua warna lain kecuali warna primer yang melalui penuras
tersebut dan dipancarkan di skrin.
4. Penuras warna sekunder pula membenarkan warnanya dan warna komponen primer yang
membentuknya untuk. Proses ini dikenali sebagai Penolakan cahaya berwarna.
5. Apabila penuras X diletakkan pada sinar tuju didapati cahaya berwarna yang berbeza dihasilkan pada
skrin yang ditujukkan dalam jadual dibawah.

Penuras X

Kotak sinar Skrin putih

Penuras X Merah Biru Hijau Magenta Sian Kuning
Warna yang Merah Biru Hijau Magenta Sian Kuning
diperhatikan Merah Biru Merah
pada skrin Hijau Hijau
Biru

36

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

Penuras X Penuras Y

Skrin putih

Penuras X Magenta Magenta Magenta Sian Sian Sian Kuning Kuning Kuning

Penuras Y Merah Biru Hijau Merah Biru Hijau Merah Biru Hijau

Warna yang

diperhatikan Merah Biru Hitam Hitam Biru Hijau Merah Hitam Hijau

pada skrin

6. Retina manusia adalah lapisan sel yang peka terhadap cahaya. Terdapat dua jenis sel retina:

a) sel rod yang peka terhadap perubahan kecerahan tetapi tidak kepada warna

b) sel kon yang peka terhadap warna primer

7.7 Kesan Pencampuran Pigmen

1. Pigmen ialah bahan semula jadi yang mencorakkan objek seperti cat, bunga, rambut dan kulit manusia.

2. Pigmen hanya memantulkan warna tertentu sahaja dan memantulkan warna-warna lain apabila cahaya

putih dipancarkan kepadanya.

3. Percampuran pigmen menghasilkan pelbagai warna

seperti yang ditunjukkan dalam jadual dibawah;

Ungu Hijau Pencampuran pigmen Warna yang diperoleh
Merah + kuning Jingga
Hitam Merah + biru Unggu
Biru + kuning Hijau
Jingga Hitam
Merah + biru + kuning Hitam
Merah + hijau Merah
Biru
Kuning + Magenta
Sian + Magenta

7.8 Kepentingan warna dalam kehidupan seharian
1. Pendawaian elektrik
2. Percetakan berwarna
3. Lampu isyarat
4. Dunia fesyen
5. Warna dalam dunia haiwan bertujuan untuk perlindungan diri
6.Warna dalam dunia flora dan fauna menyebabkan pemandangan yang indah

37

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

BAB 8 : BAHAN KIMIA DALAM PERINDUSTRIAN

ALOI

1. Logam tulen terdiri daripada satu jenis atom sahaja dan mempunyai saiz atom yang sama. Susunan atom

dalam logam memberikan sifat kemuluran (boleh diregang) dan mudah dibentuk (ketempaan ).

2. Aloi adalah campuran dua atau lebih unsur-unsur dengan komposisi tetap yang tertentu di mana

komponen utama adalah logam. Atom logam tulen

Atom asing

Susunan atom dalam logam tulen Susunan atom dalam aloi

3. Tujuan menjadikan aloi adalah untuk menjadikan mereka lebih kuat, lebih keras dan tahan kakisan

dan mempunyai permukaan bersinar dan kilau yang lebih baik.

4. Kehadiran logam yang pelbagai saiz mengganggu susunan teratur bagi atom dalam logam. Ini akan

mengurangkan lapisan atom tergelincir. Oleh itu, aloi adalah lebih kuat dan lebih keras daripada logam

tulen.

5. Komposisi, ciri-ciri dan kegunaan aloi ditunjukkan di bawah.

Aloi Komposisi Ciri-ciri Kegunaan

Gangsa 90% kuprum Keras, kuat, tidak mengakis Dalam patung bangunan atau monumen,

10% Timah dengan mudah, mempunyai dalam membuat pingat, pedang logam

permukaan berkilat seni

Loyang 70% Kuprum Lebih keras daripada Dalam instrumen membuat muzik dan

30% zink kuprum peralatan dapur

Keluli 90% ferum Keras dan kuat Dalam pembinaan bangunan dan

1 % karbon jambatan, dalam badan kereta dan

landasan kereta api

Keluli 74% ferum Berkilat, kuat, tidak Dalam pembuatan peralatan makan,

tahan 8% karbon berkarat dalam membuat alat-alat pembedahan

karat 18% kromium

Duralumin 93% aluminium Ringan, kuat Dalam membina badan kapal terbang dan

3% kuprum kereta api laju

3% magnesium

1% mangan

Pewter 96% timah Lusture, berkilat, kuat Dalam membuat cenderamata

3% kuprum

1% antimoni

6. Aloi superkonduktor ialah sejenis aloi yang boleh mengalirkan arus yang tinggi tanpa rintanga. Ianya:

a) perlu disejukkan di dalam cecair nitrogen atau helium

b) magnet yang sangat kuat

c) digunakan sebagai magnet yang ringan dan kecil

7. Beberapa contoh kegunaan aloi superkonduktor adalah:

• Tren terapung yang mampu mencapai kelajuan yang tinggi kerana penggunaan magnet yang kuat

• Sebagai pengimbas dalam operasi MRI dalm bidang perubatan

• Sebagai penjana elektrik kerana sangat berkesan dalam penghantaran arus elektrik dan hamper tiada

tenaga haba yang hilang kepersekitaran

• Membina komputer yang mampu mencapai kelajuan 10-12 saat bagi setiap operasi

• Mengesan periuk api dan kapal selam dalam bidang pertahanan

38

REVISI KILAT SAINS TINGKATAN 4 PANITIA SAINS SMK BANDAR TASIK SELATAN
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

8.2 Penghasilan dan kegunaan ammonia dalam industri

1. Kegunaan ammonia adalah dalam penghasilan baja, pembuatan gentian sintetik, sebagai elektrolit

dalam sel kering dan peti sejuk dan bahan pencuci untuk tujuan pembersihan.

3. Antara sifat ammonia ialah:

• Bersifat alkali

• Gas tidak berwarna dengan bau sengit

• Kurang tumpat daripada udara

• Terbakar dalam gas oksigen tetapi tidak di udara

• Sangat larut dalam air

• Memberi wasap putih apabila bertindak balas dengan hidrogen klorida

• Bertindak balas sebagai bes dan dengan ion logam

3. Cara-cara pembuatan ammonia adalah melalui Proses Haber dan diterangkan diterangkan di bawah.

a) Campuran gas nitrogen, N2 dan gas hidrogen, H2 dalam nisbah 1:3 dimasukkan ke dalam pemampat

b) Campuran ini dimampatkan sebhingga tekanan menjadi 200 atm pada suhu 450˚C.

c) Campuran ini dialirkan melalui mangkin besi

nitrogen + hidrogen ammonia

4. Garam ammonium boleh dihasilkan melalui tindak balas peneutralan antara ammonia dan asid.

5. Jadual dibawah menunjukkan contoh-contoh penghasilan baja ammonium

Jenis bahan tindak balas Nama garam ammonium/baja

Larutan ammonia dan asid sulfurik Ammonium sulfat

Larutan ammonia dan asid nitrik Ammonium nitrat

Larutan ammonia dan asid fosforik Ammonium fosfat

39