SAINS TAMBAHAN TINGKATAN 4 KSSM

REVISI KILAT SAINS TAMBAHAN TINGKATAN 4 KSSM SMK ZON R1 WANGSA MAJU
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

8.3 HABA PENDAM TENTU
1. Perubahan keadaan jirim berlaku pada suhu dan tekanan yang tertentu dan berlaku dengan
penyerapan atau pembebasan haba serta diikuti oleh perubahan isi padu dan ketumpatan bahan
tersebut.
2. Haba yang diperlukan ini berlaku tanpa sebarang kenaikan suhu. Maka haba seolah-olah
terpendam atau bersembunyi. Haba ini dikenali sebagai Haba pendam,Q iaitu haba yang diserap
atau yang dibebaskan pada suhu tetap semasa perubahan keadaan jirim suatu bahan.
3. Rajah menunjukkan perubahan keadaan jirim dengan perubahan haba

PEMEJALWAPAN GAS PENYEJATAN/PENDIDIHAN
Haba diserap Haba di serap
PENGENDAPAN KONDENSASI
PEPEJAL Haba di bebaskan Haba di bebaskan CECAIR

PEMBEKUAN
Haba di bebaskan

PELEBURAN
Haba di serap

4. Rajah di bawah menunjukkan lengkung pemanasan dan penyejukan bagi sesuatu sebatian

Suhu /˚C Suhu /˚C

F G

TAKAT TAKAT H I
KONDENSASI J
DIDIH DE K
TAKAT TAKAT L
BEKU
LEBUR B C

A Masa /minit
Masa /minit
LENGKUNG PENYEJUKAN
LENGKUNG PEMANASAN

TITIK KEADAAN PENERANGAN
A→B JIRIM
Pepejal Apabila pepejal dipanaskan, tenaga haba diserap oleh pepejal. Ini
B→C menyebabkan zarah-zarah di dalam pepejal memperoleh tenaga kinetik dan
Pepejal dan bergetar dengan kuat dan suhu meningkat
C→D cecair • Apabila tenaga yang cukup diperolehi untuk mengatasi daya tarikan antara
D→E
Cecair zarah, pepejal mula menjadi cecair dan suhu kekal malar dan di kenali
Cecair dan sebagai takat lebur.
• Haba pendam pelakuran yang diserap oleh pepejal digunakan untuk
gas memutuskan ikatan antara zarah sehingga pepejal bertukar menjadi
cecair.
• Haba yang diserap tidak menambahkan tenaga kinetik molekul, maka
suhunya tidak berubah
• Zarah dalam cecair menyerap tenaga
• Zarah-arah bergerak lebih cepat dan menambahkan tenga kinetik yang
menyebabkan suhu meningkat
• Apabila tenaga yang cukup diperolehi untuk mengatasi daya tarikan antara
zarah, cecair mula menjadi gas dan suhu kekal malar dan di kenali sebagai
takat didih.

51

REVISI KILAT SAINS TAMBAHAN TINGKATAN 4 KSSM SMK ZON R1 WANGSA MAJU
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

• Haba pendam pengewapan diserap untuk memutuskan ikatan antara

molekul cecair dengan sepenuhnya dan juga menentang tekanan atmosfera

apabila cecair mengembang menjadi gas

• Haba yang diserap tidak menambahkan tenaga kinetik molekul, maka

suhunya tidak berubah semasa pendidihan

E→F Gas Semua cecair telah bertukar menjadi gas dan haba yang di bebaskan
menambahkan tenaga kinetik molekul gas dan suhunya bertambah

G→H Gas Zarah-zarah dalam gas kehilangan tenaga kinetik. Zarah-zarah bergerak lebih
perlahan apabila suhu menurun

• Gas mula terkondensasi.

H→I Gas dan • Suhu kekal malar kerana tenaga haba yang hilang diimbangi oleh tenaga
cecair haba yang terbebas apabila zarah-zarah menarik antara satu sama lain
untuk membentuk cecair.

• Tenaga yang dibebaskan adalah haba pendam pengewapan

I→J Cecair Zarah-zarah dalam cecair kehilangan tenaga kinetik. Zarah-zarah bergerak
lebih perlahan apabila suhu menurun

• Cecair mula membeku.

Cecair dan • Suhu kekal malar kerana tenaga haba yang hilang diimbangi oleh tenaga
pepejal haba yang terbebas apabila zarah-zarah menarik antara satu sama lain
J→K untuk membentuk pepejal.

• Tenaga dibebaskan sebagai haba pendam pelakuran

K→L Pepejal Semua molekul menjadi rapat dan semua cecair menjadi beku dan suhu
menurun

5. Jadual di bawah membanding beza haba pendam tentu pelakuran dan haba pendam pengewapan

Haba pendam Ditakrifkan sebagai jumlah tenaga haba yang diperlukan oleh seunit jisim ( 1 kg)
tentu,
bahan tersebut untuk mengalami perubahan fasa yang lengkap pada suhu yang
Unit
tetap.

Jkg-1

= / = P = VI
P = kusasa elektrik, V= nilai voltan,

Rumus = ℎ I = arus elektrik
Haba pendam Q = haba pendam
m = jisim bahan
=

Q = tenaga haba , =

∴ =

=

 Kuantiti haba yang diperlukan untuk mengubah 1 kg bahan daripada fasa pepejal

tentu pelakuran kepada fasa cecair tanpa perubahan suhu dan atau sebaliknya

Haba pendam  Kuantiti haba yang diperlukan untuk mengubah 1 kg bahan daripada fasa cecair

tentu kepada fasa gas tanpa perubahan suhu atau sebaliknya

pengewapan

6. Antara aplikasi haba pendam tentu dalam kehidupan harian ialah :

Contoh Penerangan
 Minuman boleh disejukkan dengan menambahkan beberapa ketulan ais
 Ini menyebabkan haba pendam pelakuran diserap daripada minuman apabila

Air minuman ais mencair
 Haba diserap untuk menukarkan ketulan ais kepada cecair dan suhu ais tidak

berubah namun suhu minuman menurun

52

REVISI KILAT SAINS TAMBAHAN TINGKATAN 4 KSSM SMK ZON R1 WANGSA MAJU
DISEDIAKAN OLEH CIKGU NEELA

Kotak polistirena  Kotak polistrena menghalang penyerapan haba daripada persekitaran
untuk menyimpan  Ais digunakan bagi menyejukkan bahan di dalam kotak dan menyerap haba

ikan pendam pelakuran ketika proses pencairan berlaku
 Makanan seperti ikan, kuih kek dan pau dimasak dengan mengukus makanan
Alat pengukus
makanan tersebut
 Ini membolehkan makanan tersebut dimasak dengan lebih cepat kerana
Peluh yang
dikeluarkan kuantiti haba pendam pengewapan stim dibebaskan dalam kuantiti yang besar
daripada badan daripada stim yang terkondensasi
 Peluh akan dikeluarkan oleh badan kita dengan tujuan menyejukkan badan
apabila kita melakukan aktiviti-aktiviti berat
 Ini adalah kerana apabila peluh tersejat, haba daripada badan kita
dibebaskan yang menyebabkan suhu badan menurun

53