1

สมเด็จพระเจ้าตากสิน
มหาราช

ที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี

นางสาวสุทัตตา มะลิวรรณ์ รหัสนักศึกษา 6421126086
หมู่เรียน D3

คำนำ

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-boo) เล่มนี้ จัด
ทำขึ้นเพื่อใช้ประกอบการเรียนการสอนในรายวิชา
ประวัติศาสตร์ไทย โดยศึกษาเกี่ยวกับสมเด็จ
พระเจ้าตากสินมหาราช

ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสือ
อิเล็กทรอนิกส์ (E-book) เล่มนี้จะเกิดประโยชน์
แก่ผู้อ่าน หากผิดพลาดประการใดขออภัยมา ณ ที่
นี้

นางสาวสุทัตตา มะลิวรรณ์
ผู้จัดทำ

สารบัญ

เรื่อง หน้า

คำนำ ก
สารบัญ ข
พระเจ้าตากสินคือใคร 1
เหตุการณ์สำคัญ 2
พระราชกรณียกิจ 7
บรรณานุกรม 15

พระเจ้าตากสินคือใคร ?

สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
มีพระนามเดิมว่า : สิน

ทรงเป็นสามัญชน เสด็จพระราชสมภพ ณ : วันที่
17 เมษายน พุทธศักราช 2277 ในแผ่นดินสมเด็จ
พระบรมราชาที่ 3 สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ

กำเนิดในตระกูล : แต้
พระราชบิดาเป็นคนจีนชื่อ : ไหฮอง เดินทางจาก
ประเทศจีนมาตั้งถิ่นฐานในประเทศไทย มารดา

ชื่อ : นางนกเอี้ยง
มีหลักฐาน บันทึกว่าสมเด็จพระเจ้าตากสินทรง
เคยเป็นพ่อค้าเกวียนผู้ทรงปัญญาเฉลียวฉลาด

และมีความสามารถด้าน กฎหมาย

เหตุการณ์สำคัญ

กู้กรุงศรี

ในวันที่ 3 มกราคม พ.ศ.2309 พระยาวชิรปราการ (ยศใน
ขณะนั้น) เห็นว่ากรุงศรีอยุธยาคงต้องเสียให้แก่พม่า จึง

ตัดสินใจรวบรวมทหารราว 500 คน ตีฝ่าวงล้อมทหารพม่า
โดยตั้งใจว่าจะกลับมากู้กรุงศรีอยุธยากลับคืนให้ได้โดยเร็ว
ทรงเข้ายึดเมืองจันทบุรี เริ่มสะสมเสบียงอาหาร อาวุธ กำลัง
ทหาร เพื่อเข้าทำการกอบกู้กรุงศรีอยุธยา กรุงศรีอยุธยาแตก
เมื่อวันอังคาร ขึ้น 9 ค่ำ เดือน 8 ปีกุน นพศก จุลศักราช
1129 ตรงกับ พ.ศ.2310 และสมเด็จพระเจ้าตากสิน สามารถ
กู้กลับคืนมาได้ เมื่อวันศุกร์ ที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ.2310

ที่มา : https://pantip.com/topic/34643560

รวมใช้เวลารวบรวมผู้คนจนเป็นทัพใหญ่กลับมากู้ชาติ
ด้วยระยะเวลาเพียง 7 เดือนเท่านั้น เมื่อทรงจัดการบ้าน
เมืองเรียบร้อยพอสมควร บรรดาแม่ทัพ นายกอง ขุนนาง
ข้าราชการทั้งฝ่ายทหารและพลเรือน ตลอดทั้งสมณะ
พราหมณาจารย์และอาณาประชาราษฎร์ทั้งหลาย จึง
พร้อมกันกราบบังคมทูลอัญเชิญขึ้นทรงปราบดาภิเษก

เป็นพระมหากษัตริย์ ตรงกับวันที่ 28 ธันวาคม
พ.ศ.2310 ทรงพระนามว่า พระศรีสรรเพชญ์ หรือสมเด็จ

พระบรมราชาที่ 4 แต่เรียกขานพระนามของพระองค์
ติดปากว่า สมเด็จพระเจ้าตากสิน

การก่อตั้งกรุงธนบุรี

พระเจ้าตากขึ้นช้างตรวจตราดูสภาพกรุง
ศรีอยุธยา เห็นว่าถูกเผาทำลายไปเป็นจำนวน ที่
ยังดีอยู่ก็มีน้อย แต่แล้วขณะที่ประทับแรม ณ
พระที่นั่งทรงปืน ภายในกรุงศรีอยุธยา พระเจ้า
ตากทรงพระสุบินนิมิตไปว่า พระมหากษัตริย์แต่
ก่อนมา ขับไล่ไม่ให้อยู่ รุ่งเช้าจึงตรัสเล่าให้ขุนนาง
ทั้งฟัง เราคิดสังเวชเห็นว่าบ้านเมืองจะรกร้างเป็น
ป่า จะมาช่วยปฏิสังขรณ์ ทำนุบำรุง ให้ดีดังเก่า
เมื่อเจ้าของเดิมยังหวงแหนอยู่ เราชวนกันไปสร้าง

เมืองธนบุรีอยู่เถิด

ที่มา : https://pantip.com/topic/34643560

ดังนั้น พระเจ้าตากจึงอพยพผู้คนลงมาทางชลมารค เพื่อ
ตั้งราชธานีที่เมืองธนบุรี พร้อมทั้งตั้งสัตยาธิษฐานว่ารุ่ง
แจ้งที่ใดจะสร้างวัดที่นั่น และมารุ่งอรุณที่วัดมะกอก ซึ่ง
เป็นวัดเดิมที่มีอยู่แล้ว พระเจ้าตากจึงเปลี่ยนชื่อจากวัด
มะกอกเป็นวัดแจ้ง (รัชกาลที่ 2 เปลี่ยนชื่อเป็นวัดอรุณ

ราชธาราราม ถึงรัชกาลที่ 4 เปลี่ยนเป็น วัดอรุณ
ราชวราราม จนถึงปัจจุบัน) พระเจ้าตากทรงสถาปนา
กรุงธนบุรีขึ้นเป็นเมืองหลวง และ พระราชทานนามว่า
"กรุงธนบุรีศรีมหาสมุทร" ทรงปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระ
มหากษัตริย์เมื่อวันพุธ ตรงกับวันที่ 28 ธ.ค. 2311 ทรง
พระนามว่า สมเด็จพระศรีสรรเพชญ์ ที่ 8 หรือสมเด็จ
พระบรมราชาที่ 4 แต่ขุนนาง ไพร่ฟ้าราษฎรนิยมเรียก
พระองค์ท่านว่า "สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี หรือสมเด็จ
พระเจ้าตากสิน" ขณะที่มีพระชนม พรรษาได้ 33 พรรษา
กรุงธนบุรี มีอายุเพียง 15 ปี เมื่อมีกรุงรัตนโกสินทร์ขึ้น

มาแทน ในวันที่ 6 เม.ย. 2325

พระราชกรณียกิจ

ด้านการปกครอง

ใช้ระบบการปกครองแบบกรุงศรีอยุธยา ส่วนด้าน
กฎหมาย เมื่อครั้งกรุงแตก กฎหมายบ้านเมือง
กระจัดกระจายหายสูญไปมาก จึงโปรดให้ทำการ
สืบเสาะค้นหามารวบรวมไว้ได้ประมาณ ๑ ใน ๑๐
และโปรดให้ชำระกฎหมายเหล่านั้น ฉบับใด ยัง
เหมาะแก่กาลสมัยก็โปรดให้คงไว้ และเป็นการแก้ไข
เพื่อให้ราษฎรได้รับผลประโยชน์มากขึ้น กฎหมาย
พิกัดภาษีอากรเกือบไม่มี เพราะผลประโยชน์แผ่น
ดินได้จากการค้าสำเภามากพอแล้ว กฎหมายว่าด้วย
การจุกช่องล้อมวง ก็ยังไม่ตราขึ้น เปิดโอกาสให้
ราษฎรได้เฝ้าตามรายทาง โดยไม่ต้องมีพนักงาน
ตำรวจแม่นปืนคอยยิงราษฎร ซึ่งแม้แต่ชาวต่าง
ประเทศก็ยังชื่นชมในพระราชอัธยาศัยนี้ ในชั้นศาล
ก็ไม่โปรดให้อรรถคดีคั่งค้าง แม้ยามศึก หากคู่
ความไม่ได้เข้ากองทัพหรือประจำราชการต่างเมือง
ก็โปรดให้ดำเนินการพิจารณาคดีไปตามปกติ ทั้งใน
การฟ้องร้อง ยังโปรดให้โจทย์หาหมอความแต่ง

ฟ้องได้เช่นเดียวกับปัจจุบันอีกด้วย

ด้านการทหาร

ที่มา : https://www.silpa-mag.com/history/article_35439

ทรงรวบรวมคนไทยที่แบ่งเป็นก๊กเป็นเหล่า ๕
ก๊ก และปราบปรามก๊กต่าง ๆ ทำสงครามกับ
พม่า ขยายพระราชอาณาเขตไปยังหลวงพระ

บาง เวียงจันทน์ และกัมพูชา

ด้านเศรษฐกิจ

เนื่องในสมัยกรุงธนบุรี เป็นระยะเวลาที่สร้างบ้าน
เมืองกันใหม่ การค้าเจริญรุ่งเรืองทั้งของหลวงและ
ของราษฎร สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงทำนุ
บำรุงการค้าขายทางเรืออย่างเต็มที่ ทรงแต่งสำเภา
หลวงออกไปค้าขายทางด้านตะวันออกไปถึงเมืองจีน
ทางด้านตะวันตกเฉียงเหนือถึงอินเดียตอนใต้ ผล
ประโยชน์ที่ได้รับจากการค้าของหลวงช่วยบรรเทา

ภาระภาษีของราษฎรไปได้มาก สมเด็จ
พระเจ้าตากสิน ฯ ทรงส่งเสริมการนำสินค้าพื้นเมือง

ไปขายทางเรือ ซึ่งอำนวยผลประโยชน์อย่างใหญ่
หลวงต่องานสร้างชาติ ทำให้ราษฎรมีงานทำ มีรายได้

ทั้งยังฝึกให้คนไทยเชี่ยวชาญการค้าขาย

ด้านการคมนาคม

ยามว่างจากศึกสงครามจะโปรดให้ตัดถนน
และขุดคลองมากขึ้น เพื่อประโยชน์ในทาง
ค้าขาย ทรงยกเลิกความคิดแนวเก่าที่ว่าหาก
ถนนหนทาง การคมนาคมมีมากแล้ว จะ
เป็นการอำนวยความสะดวกให้ข้าศึกศัตรู และ
พวกก่อการจลาจล แต่กลับทรงเห็นประโยชน์
ในทางค้าขายมากกว่า ดังนั้นในฤดูหนาวหาก
ว่างจากศึกสงคราม ก็จะโปรดให้ตัดถนน และ
ขุดคลอง จะเห็นได้จากแนวถนนเก่า ๆ ในเขต
ธนบุรี ซึ่งมีอยู่มากสาย ส่วนการขุดชำระคลอง
มักมีวัตถุประสงค์เบื้องต้นเพื่อประโยชน์ทาง

ยุทธศาสตร์

ด้านศิลปกรรม

แม้สมเด็จพระเจ้าตากสินกรุงธนบุรีจะมีการงานศึก
สงครามแทบจะไม่ได้ว่าง แต่ก็ทรงหาโอกาสฟื้ นฟู และ
บำรุงศิลปกรรมไทย โดยเฉพาะทางด้านนาฏดุริยางค์
และวรรณกรรม ด้านนาฏดุริยางค์โปรดให้ฟื้ นฟูอย่าง
เต็มที่ เพื่อสร้างบรรยากาศที่รื่นเริงครึกครื้นเหมือนครั้ง

กรุงเก่านับเป็นวิธี บำรุงขวัญที่ใกล้ตัวราษฎรที่สุด
พระราชทานโอกาสให้ประชาชนทั่วไป เปิดการสอนและ

ออกโรงเล่นได้โดยอิสระ เครื่องแต่งกายไม่ว่าจะเป็น
เครื่องต้นเครื่องทรงก็แต่งกันได้ตามลักษณะเรื่อง แม้
สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเองก็คงจะทรงสนพระทัยใน
กิจการด้านนี้ไม่ใช่น้อย ด้วยมักจะโปรดให้มีละครและการ

ละเล่นอย่างมโหฬารในงานสมโภชอยู่เนือง ๆ

ด้านการช่าง

รวบรวมช่างฝีมือ และให้ฝึกงานช่างทุกแผนก
เท่าที่มีครูสอน เช่น ช่างต่อเรือ ช่างก่อสร้าง ช่าง
รัก ช่างประดับ ช่างเขียน สำหรับงานช่างต่อเรือ
ได้รับความนิยมมากที่สุด เพราะเป็นยุคที่มีการ

ต่อเรือรบ และเรือสำเภาค้าขายเป็นจำนวน
มากมาย ช่างสมัยกรุงธนบุรีนี้อาจจะไม่มีเวลาทัน

สร้างผลงานดีเด่นเฉพาะสมัย แต่ก็ได้เป็นผู้
สืบทอดศิลปกรรมแบบอยุธยาไปสู่แบบ

รัตนโกสินทร์ ด้านการศึกษา ในสมัยนั้นวัดเป็น
แหล่งที่ให้การศึกษา จึงโปรดให้บำรุงการศึกษา
ตามวัดต่างๆ และโปรดให้ตั้งหอหนังสือหลวงขึ้น

เช่นเดียวกันกับสมัยกรุงศรีอยุธยา ซึ่งคงจะ
เทียบได้กับหอพระสมุดในระยะหลัง ส่วนตำรับ
ตำราที่กระจัดกระจายไปเมื่อคราวกรุงแตก ก็
โปรดให้สืบเสาะหามาจำลองไว้เป็นแบบฉบับ
สำหรับผู้สนใจอาศัยคัดลอกกันต่อ ๆ ไป และที่

แต่งใหม่ก็มี

ด้านการศาสนา

ให้ปฏิสังขรณ์วัดวาอารามต่าง ๆ ที่รกร้างปรักหักพังตั้งแต่
ครั้งพม่าเข้าเผาผลาญทำลายและกวาดต้อนทรัพย์สิน ไป
พม่า แล้วโปรดให้อาราธนาพระภิกษุสงฆ์เข้าจำวัดต่าง ๆ
ส่วนพระไตรปิฎกยังเหลือตกค้างอยู่ที่ใด ก็โปรดให้คัดลอก

สร้างเป็นฉบับหลวง แล้วส่งคืนกลับไปที่เดิม เรื่อง
สังฆมณฑล โปรดให้ดำเนินตามธรรมเนียมการปกครอง
คณะสงฆ์ที่มีมาแต่ก่อน โดยแยกเป็นฝ่ายคันถธุระและฝ่าย
วิปัสสนาธุระ ฝ่ายคันถธุระดำเนินการศึกษาพระปริยัติ
ธรรมให้เจริญ ส่งเสริมการสอนภาษาบาลี เพื่อช่วยการ
อ่านพระไตรปิฎก ฝ่ายวิปัสนาธุระ โปรดให้กวดขันการ
ปฏิบัติพระธรรมวินัยเป็นขั้น ๆ ไปตามภูมิปฏิบัติส่วน ลัทธิ

อื่น ๆ ในชั้นต้นสมเด็จพระเจ้าตากสินกรุงธนบุรี
พระราชทานเสรีภาพในการนับถือศาสนา แต่ต่อมา
ข้าหลวงที่เข้ารีต ได้พยายามห้ามปรามชาวไทยปฏิบัติ
พิธีการทางศาสนา เช่น พิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยา ความ
ขัดแย้งมีมากขึ้นเรื่อย ถึงกับจับพวกบาทหลวงกุมขัง และ

ห้ามนับถือศาสนาคริสต์

บรรณานุกรม




นายณัฐธพงศ์ ชากรแก้ว. (ม.ป.ป). สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ร่วมญาติกู
ชาติที่จันทบุรี. ออนไลน์. (สืบค้นเมื่อ 11 พฤษภาคม 2564), สืบค้นจาก
https://sites.google.com/a/bj.ac.th/nattapong22/smdec-
phraceataksin-mharach-rwm-yati-ku-chati-thi-canthburi

กิตติพศ กิจศิริสิน. (ม.ป.ป). พระราชประวัติของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช.
ออนไลน์. (สืบค้นเมื่อ 11 พฤษภาคม 2564), สืบค้นจาก
https://sites.google.com/site/kittipotkijsirisin/phra-rach-
prawati-khxng-smdec-phraceataksin-mhara

การสถาปนา กรุงธนบุรีเป็นราชธานี. (2560). ออนไลน์. (สืบค้นเมื่อ 12
พฤษภาคม 2564), สืบค้นจาก
https://www.posttoday.com/life/healthy/533022

พระราชประวัติ วันสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช “๒๘ ธันวาคม” . (2563).
ออนไลน์. (สืบค้นเมื่อ 12 พฤษภาคม 2564), สืบค้นจาก
http://www2.nac2.navy.mi.th/index.php/main/detail/content_
id/1087

ผู้จัดทำ