การฟัง การดู และการอ่านสารในงานอาชีพ หมายถึง การรับรู้ความหมายของเรื่องราวต่าง ๆ ในงานอาชีพ ด้วยการฟังเสียง การมองภาพจากสื่อต่าง ๆ แผนภม ู ิ การฟังและการด ู
การฟังและการด ู โทรทศัน ์ การฟังและการดูจัดเป็นทักษะการรับสารที่มีอิทธิพลต่อการด าเนินชีวิตประจ าวันของผู้คน ทั่วไปเป็นอย่าง มาก เพราะในแต่ละวันต้องรับสารจากบุคคลต่าง ๆ
๑. สารทใี่หค ้ วามร ู ้เช่น ข่าว สารคดีรายการเพื่อการศึกษา ๒. สารทใี่หค ้ วามบนัเทง ิเช่น ละคร ภาพยนตร์ รายการเกมโชว์ รายการตลก รายการเพลง ๓. สารท ี่ให ้ ความจรรโลงใจ เช่น รายการธรรมะ รายการสัมภาษณ์บุคคลส าคัญ หรือผู้ ประสบความส าเร็จ ในชีวิต ๔. สารท ี่โน ้ มน ้ าวใจ เช่น รายการโฆษณาสินค้าและบริการ รายการรณรงค์หาทุนเพื่อการ กุศลต่าง ๆ หลักในการฟัง การด ู และการอ่านทด ี่ี ม ี ดังน ี้ ๑.๔.๑ ฟัง ด ู และอ่าใหต ้ รงตามความม ุ่งหมาย โดยท่ัวไปม ี ความมุ่ งหมายหลัก ๓ ข้อ คือ ๑. เพ ื่อความเพล ิ ดเพล ิ น ได้แก่ การฟัง การดู และการอ่านเรื่องที่สนุกสนาน เบาสมอง หรือ เรื่องที่ชวนให้เกิดจินตนาการ
๒. เพ ื่อความร ู ้ได้แก่ การฟัง การดู และการอ่านเรื่องที่เกี่ยวกับวิชาการ ข่าวสาร และ ข้อแนะน าต่าง ๆ ๓. เพ ื่อความจรรโลง ได้แก่ การฟัง การดู และการอ่านเรื่องที่ก่อให้เกิดสติปัญญาและ วิจารณญาณ เพื่อค ้าชูจิตใจให้สูงขึ้น การอ่านเพ ื่อความร ้ ู การอ่านเพ ื่อความเพล ิ ดเพล ิ น
๑.๔.๒ ฟัง ด ู และอ่านอย่างมีความพร้อม ความพร้อมในที่นี้ หมายถึง ความพร้อมทั้งร่างกาย จิตใจ และสติปัญญา ความพร้อมทาง ร่างกาย ได้แก่ การมีสุขภาพทางร่างกายเป็นปกติ ๑.๔.๓ ฟัง ด ู และอ่านอย่างม ี สมาธ ิ ฟัง ดู และอ่านอย่างมีสมาธิ หมายถึง ฟัง ดู และอ่านด้วยความตั้งใจมั่น จดจ่ออยู่กับเรื่องที่ ฟัง ดู และอ่าน ไม่ปล่อยจิตใจเลื่อนลอยไปที่อื่น ฟัง ด ู และอ่านอย่างม ี สมาธ ิ
๑.๔.๔ ฟัง ด ู และอ่านด ้ วยความกระต ื อร ื อร ้ น ผู้ที่ฟัง ดู และอ่านด้วยความกระตือรือร้นจะมีความอยากรู้อยากเห็นสูง มักจะเป็นผู้ที่มองเห็น ประโยชน์หรือเห็นคุณค่าของเรื่องนั้น ฟัง ด ู และอ่านด ้ วยความกระต ื อร ื อร้น ๑.๔.๕ ฟัง ด ู และอ่านอย่างไม่ม ี อคต ิ อคติ คือ ความล าเอียง ความล าเอียงอาจเกิดจากความรัก ความโกรธ ความหลง หรือความกลัว การฟัง การดู และการอ่านอย่างมีอคตินั้น
๑.๔.๖ ฟัง ด ู และอ่านอย่างม ี ว ิ จารณญาณ การใช้วิจารณญาณได้ต้องอาศัยข้อเท็จจริงและความคิดเห็นที่ถูกต้อง ความสามารถที่จะแยก ข้อเท็จจริงกับความคิดเห็นมีความส าคัญต่อการใช้วิจารณญาณ ๑.๔.๗ จดบนัทก ึ ส ิ่งทฟี่ัง ด ู และอ่านได ้ ถ ู กต ้ อง หลังจากได้ฟัง ดู และอ่านโดยใช้วิจารณญาณอย่างรอบคอบแล้ว ควรบันทึกสาระส าคัญของ เรื่อง ที่ได้ฟัง ดู และอ่านนั้นไว้ เพื่อทบทวนความทรงจ า จดบันทก ึ ส่ิ งทฟี่ังได ้ ถ ู กต ้ อง
๑.๔.๘ ว ิ เคราะหส ์ ารจากการฟัง ด ู และอ่าน เมื่อได้ฟัง ดู และอ่านเรื่องใด ควรน าสารมาแยกแยะองค์ประกอบว่าแต่ละส่วนมีลักษณะเป็น อย่างไร เช่น พิจารณาว่าเป็นสารประเภทใด ๑.๔.๙ ประเม ิ นค่าสารจากการฟัง ด ู และอ่าน การประเมินค่าสารจากการฟัง ดู และอ่านเป็นการตัดสินคุณค่าของสารว่ามีคุณค่ามีประโยชน์ มี ความน่าเชื่อถือแค่ไหน ๑.๕.๑ ขั้นตอนการฟังและการด ู มี ๖ ขัน้ดังน ี้ ๑. ขั้นได ้ ย ิ นหร ื อเห ็ น เป็นขั้นต้นของการรับสาร เมื่อมีคลื่นเสียงมากระทบกับโสตประสาท หรือ ได้เห็นภาพที่ปรากฏอยู่ในสายตา ๒. ขั้นพจ ิ ารณาแยกแยะเส ี ยงทไี่ด ้ ย ิ นหร ื อภาพทเ ี่หน ็ ว่าเป็นเสียงอะไรหรือภาพอะไร คน สัตว์ สิ่งของ หรือปรากฏการณ์ตามธรรมชาติ
๓. ขั้นยอมรับ หลังจากพิจารณาแล้ว ผู้ฟังหรือผู้ดูอาจยอมรับหรือปฏิเสธว่า ข้อความที่ได้ยิน หรือภาพที่เห็น สื่อความหมายได้หรือไม่ ๔. ขั้นต ี ความ เป็นขั้นที่ผู้ฟังหรือผู้ดูแปลความหมาย หรือตีความหมายของสิ่งที่ได้ยินหรือได้ เห็น เนื่องจากสารที่ส่งมาอาจอยู่ในรูปของการเปรียบเทียบหรือมีความหมายโดยนัย ๕. ขั้นเข ้ าใจ เป็นขั้นที่ผู้ฟังหรือผู้ดูท าความเข้าใจกับข้อความที่ได้ยินหรือภาพที่ได้เห็นว่า มี ความหมายอย่างไร อะไรส าคัญที่สุด เชื่อถือได้มากน้อยแค่ไหน ๖. ขั้นน าไปใช ้เมื่อพิจารณาสารจนเข้าใจถ่องแท้แล้วผู้ฟังหรือผู้ดูก็จะมีปฏิกิริยาตอบสนอง และ น าความรู้ ความเข้าใจที่ได้จากการฟังการดูไปใช้ให้เป็นประโยชน์ต่อไป ๑.๕.๒ หลักการฟังและการด ู จากส ื่อมวลชน สื่อมวลชนในปัจจุบันมีศักยภาพสูงในการเลือกสื่อที่มีประสิทธิภาพ เพื่อเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร สู่ ประชาชน เช่น วิทยุ โทรทัศน์ วีดิทัศน์ ซีดี ภาพยนตร์ และอินเทอร์เน็ต
๑.๕.๓ ขั้นตอนการอ่าน การอ่านจะประสบผลส าเร ็ จตามจ ุ ดมุ่ งหมายได ้ นั้น ผ ้ ู อ่านควรปฏ ิ บัต ิ ตามขัน้ตอนดังน ี้ ๑.ก าหนดจุดประสงค์ในการอ่านให้แน่นอน ๒. พิจารณาส่วนประกอบของหนังสือ ๓. อ่านอย่างมีสมาธิ ๔. ทบทวนสาระส าคัญของเรื่องที่อ่าน อ่านอย่างมีสมาธิ
๑.๕.๔ การอ่านสารจากส ื่อส ิ่งพม ิ พ ์ ๑. ความหมายของส ื่อส ิ่งพม ิ พ ์ สื่อสิ่งพิมพ์ หมายถึง สิ่งที่พิมพ์ขึ้นบนแผ่นกระดาษ หรือวัตถุใด ๆ ด้วยวิธีการต่าง ๆ ซึ่งท าให้ เกิดชิ้นงานที่มีลักษณะเหมือนต้นฉบับเดิมในปริมาณมาก ๒. ประเภทของส ื่อส ิ่งพม ิ พ ์ ปัจจุบันมีสื่อสิ่งพิมพ์หลากหลายประเภทที่ใช้ติดต่อสื่อสารกันโดยทั่วไป เช่น หนังสือ วารสาร หนังสือพิมพ์ สิ่งพิมพ์รัฐบาล วิทยานิพนธ์ จุลสาร แผ่นพับ แผ่นปลิว ๓. หลักการอ่านสารจากส ื่อส ิ่งพม ิ พ ์ (๑) มีจุดประสงค์ในการรับสารที่ชัดเจน เช่น ต้องการรับความรู้หรือความบันเทิง (๒) เลือกสิ่งพิมพ์ที่มีเนื้อหาตรงกับความต้องการและมีความน่าเชื่อถือ (๓) อ่านอย่างมีสมาธิ จับสาระส าคัญได้ถูกต้อง ครบถ้วน (๔) สรุปหรือวิเคราะห์ข้อมูล เพื่อความเข้าใจที่ถูกต้อง (๕) น าความรู้และข้อคิดที่ได้ไปประยุกต์ใช้