อุปกรณ์นำคมตัดและอุปกรณ์จับยึด

หนว่ ยท่ี 1

หน่วยที่ 1
หลกั การทางานของอปุ กรณน์ าคมตดั และอปุ กรณจ์ บั ยึด

อุปกรณ์นำคมตัด (Jigs) และอุปกรณ์จับยึด (Fixtuers) เป็นเคร่ืองมือที่ใช้ในกำรจับยึดช้ินงำนท่ีมี
รูปร่ำงและขนำดเหมอื นกนั เพ่ือให้กำรจับยึดชิ้นงำนน้ันมีควำมเท่ียงตรง ม่ันคง สะดวก รวดเร็วในกำรทำงำน
ผู้ปฏิบัติงำนมีควำมปลอดภัยในกำรทำงำนและทำให้สำมำรถตัดเฉือนหรือขึ้นรูปชิ้นงำนได้อย่ำงเท่ียงตรง
เหมำะกับกำรผลิตในโรงงำนอตุ สำหกรรมที่ต้องกำรผลิตชนิ้ งำนจำนวนมำกทมี่ ีควำมเท่ยี งตรงเหมือนกันทุกช้ิน
ซ่ึงในกระบวนกำรผลิตชิ้นงำนแต่ละข้ันตอนจะทำให้ช้ินงำนค่อยๆ เปลี่ยนรูปร่ำงและขนำดไปเรื่อยๆ จนได้
ชิ้นงำนท่ีเสร็จสมบูรณ์ ดังน้ันอุปกรณ์ท่ีใช้ในกำรจับยึดชิ้นงำนในแต่ละข้ันตอนก็จะมีรูปร่ำงท่ีแตกต่ำงกันไป
ขึ้นอยู่กับรูปร่ำงของช้ินงำนและวิธีกำรตัดเฉือนหรือขึ้นรูปช้ินงำนในขั้นตอนนั้นๆ เช่น งำนกัดผิวรำบ งำนกัด
ร่องตรง งำนกดั บ่ำฉำก งำนกลึงปำดหนำ้ งำนกลึงปอกผวิ งำนเจำะรู งำนตำ๊ ปเกลียวและงำนคว้ำนรูเรยี บ เปน็
ตน้

1.1 ประโยชนข์ องอปุ กรณ์นาคมตัดและอุปกรณจ์ บั ยดึ
อุปกรณ์นำคมตัดและอปุ กรณ์จบั ยึดเป็นเครอื่ งมือทใ่ี ช้ในกำรจับยึดชน้ิ งำนในกำรผลติ ช้ินงำนทต่ี ้องกำร

ควำมเท่ียงตรงและมคี วำมรวดเรว็ ในกำรผลติ ซึ่งประโยชนข์ องกำรใช้อุปกรณน์ ำคมตัดและอุปกรณ์จบั ยดึ มดี ังนี้
1.1.1 ลดเวลำในกำรจับยึดชิ้นงำน
1.1.2 มคี วำมเที่ยงตรงในกำรจับยดึ ช้นิ งำน
1.1.3 ทำกำรตัดเฉอื นช้นิ งำนได้อย่ำงควำมเท่ียงตรงเหมอื นกันทกุ ช้นิ งำน
1.1.4 มีควำมสะดวกรวดเร็วในกำรทำงำน
1.1.5 มีควำมปลอดภยั ในกำรทำงำน
1.1.6 เพ่ิมประสทิ ธิภำพในกำรทำงำนใหก้ ับเครือ่ งจักรท่ีมีอยู่

1.2 หลกั การทางานของอุปกรณน์ าคมตัด
อุปกรณ์นำคมตัดเป็นอุปกรณ์ท่ีใช้ในกำรจำกัดกำรเคล่ือนที่ของชิ้นงำน อย่ำงเท่ียงตรง มั่งคงแข็งแรง

สำมำรถต้ำนทำนแรงที่เกิดจำกกำรตัดเฉือนของเครอื่ งมือตัดได้ โดยอำศัยตัวรองรับช้ินงำนซงึ่ ทำหน้ำที่รองรับ
น้ำหนักของชิน้ งำนและแรงท่ีเกดิ จำกำรตัดเฉือน ตวั กำหนดตำแหนง่ ช้นิ งำนชว่ ยในกำรกำหนดตำแหน่งช้ินงำน
ท่ีอยภู่ ำยในอุปกรณน์ ำคมตัดใหอ้ ยู่ในตำแหน่งท่ีถูกต้องเทยี่ งตรงเหมือนกนั ทุกชิ้น ตัวจับยดึ ช้นิ งำนชว่ ยออกแรง
ในกำรจบั ยึดช้นิ งำนไมใ่ ห้ชิ้นงำนเกิดกำรเคลื่อนที่ในขณะทำกำรตัดเฉือน และปลอกนำทำงเครื่องมือตดั ช่วยใน
กำรนำทำงเครอ่ื งมือตัดใหส้ ำมำรถทำกำรตัดเฉอื นชิ้นงำนในตำแหนง่ ที่ถกู ต้อง อยำ่ งเทย่ี งตรง โดยทัว่ ไปนยิ มใช้
กบั งำน เจำะรู งำนตำ๊ ปเกลียว งำนคว้ำนรูเรยี บ และงำนควำ้ นรู เปน็ ตน้

รปู ที่ 1.1 แสดงควำมสัมพนั ธร์ ะหวำ่ งเครอ่ื งมือตดั กับอปุ กรณน์ ำคมตัด
(ท่มี ำ : เสรี ทรพั ยถ์ ำวร. 2560)

รปู ท่ี 1.2 แสดงลักษณะกำรทำงำนของเครอ่ื งมือตัดชนดิ ต่ำงๆ
(ทม่ี ำ : วชริ ะ มีทอง. 2559 : 17)

1.3 หลักการทางานของอปุ กรณจ์ ับยึด
อุปกรณ์จับยึดเป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในกำรจำกัดกำรเคลื่อนที่ของชิ้นงำน อย่ำงเที่ยงตรง มั่งคงแข็งแรง

สำมำรถต้ำนทำนแรงท่ีเกิดจำกกำรตัดเฉือนของเครื่องมือตัดได้ โดยอำศัยตัวรองรับช้ินงำนทำหน้ำที่รองรับ
น้ำหนักของชิ้นงำนและแรงท่ีเกดิ จำกกำรตัดเฉือน ตัวกำหนดตำแหน่งช่วยในกำรกำหนดตำแหน่งชิ้นงำนทีอ่ ยู่
ภำยในอุปกรณ์จับยึดให้อยู่ในตำแหนง่ ท่ีถูกต้องเท่ียงตรงเหมือนกันทกุ ชิน้ ตวั จดั ยดึ ช้นิ งำนชว่ ยออกแรงในกำร
จับยึดช้ินงำนไม่ให้เกิดช้ินงำนกำรเคล่ือนที่ในขณะทำกำรตัดเฉือนและอำจมีแท่งต้ังระยะเคร่ืองมือตัดช่วยใน
กำรตง้ั ระยะเครื่องมือตัดในกำรตัดเฉือนชนิ้ งำนในครั้งแรก เพอ่ื ชว่ ยลดเวลำในกำรตง้ั ระยะเครอื่ งมอื ตัดในกำร
ตดั เฉือนชิ้นงำน โดยใช้งำนรว่ มกบั เกจวดั ชอ่ งว่ำง

รปู ท่ี 1.3 แสดงควำมสัมพนั ธ์ระหวำ่ งเครื่องมอื ตดั กบั อุปกรณจ์ บั ยึด
(ทีม่ ำ : เสรี ทรพั ยถ์ ำวร. 2560)

1.4 ชนิดของอปุ กรณ์นาคมตัด
โดยส่วนใหญ่อุปกรณ์นำทำงเครื่องมือตัดนิยมใช้กับงำนเจำะรูงำนคว้ำนรูเรียบ งำนต๊ำปเกลียว งำน

ผำยปำกรูเรยี ว งำนผำยปำกรูทรงกระบอกและงำนคว้ำนรู ซ่ึงรูปรำ่ งลักษณะของอุปกรณน์ ำคมตดั จะขน้ึ อยู่กับ
รูปรำ่ ง ขนำดของชิน้ งำนและลักษณะกำรตัดเฉือนช้ินงำนเป็นสำคัญ สำหรับวธิ ีกำรแบง่ ชนิดของอปุ กรณ์นำคม
ตัดมีหลำยวิธีแต่ในท่ีน่ี จะกล่ำวถึงกำรแบง่ ชนิดของอปุ กรณ์นำคมตัด ควำมรปู ลักษณะของโครงสรำ้ งลำตัวของ
อปุ กรณน์ ำคมตอ่

1.4.1 อุปกรณ์นำคมตัดแบบเทมเพลท (Template Jigs)
เป็นอุปกรณ์นำคมตัดอย่ำงง่ำยโดยกำรทำลำตัวของอุปกรณ์นำคมต่อให้มีลักษณะเหมือนกัน

ลักษณะของช้ินงำน แล้วสวมหรือครอบท่ีปลำยของชิ้นงำนโดยจะมีเฉพำะส่วนของตัวกำหนดตำแหน่ง และ
อำจจะมีหรือไม่มีปลอกนำทำงกไ็ ด้ถ้ำไม่มีปลอกนำทำงจะทำกำรเจำะรูที่ลำตัวของอุปกรณ์นำคมต่อให้เท่ำกนั
ขนำดของดอกสว่ำนท่ีต้องกำรเจำะแล้วนำไปชุบแข็งทั้งชิ้น ส่วนกำรจับยึดผู้ปฏิบัติงำนจะต้องมีมือช่วยในกำร
จบั ยดึ ดังรูป

รปู ที่ 1.4 แสดงลกั ษณะอปุ กรณ์นำคมตดั แบบเทมเพลทท่ีใชก้ บั ช้นิ งำนสเ่ี หลี่ยม
(ทม่ี ำ : เสรี ทรพั ยถ์ ำวร. 2560)

รปู ที่ 1.5 แสดงลกั ษณะอปุ กรณ์นำคมตดั แบบเทมเพลทท่ีใช้กับชน้ิ งำนทรงกระบอก
(ทม่ี ำ : เสรี ทรพั ยถ์ ำวร. 2560)

1.4.2 อปุ กรณน์ ำคมตัดแบบแผ่น (Plate Jigs)
มีลักษณะคล้ำยกับอุปกรณ์นำคมตัดแบบเทมเพลท ต่ำงกันตรงท่ีอุปกรณ์นำคมตัดแบบแผ่นจะมี

ตัวจบั ยดึ ชน้ิ งำน เพิ่มขน้ึ มำเพ่ือช่วยในกำรจบั ยดึ ชิ้นงำน

รปู ท่ี 1.6 แสดงลักษณะอุปกรณ์นำคมตัดแบบแผ่น
(ที่มำ : เสรี ทรพั ย์ถำวร. 2560)

1.4.3 อปุ กรณน์ ำคมตัดแบบโตะ๊ (Table Jigs)
เป็นอุปกรณ์นำคมตัดท่ีพัฒนำมำจำกอุปกรณ์นำคมแบบแผ่นเหมำะสมสำหรับชิ้นงำนท่ีมีควำมสงู

โดยจะมีกำรติดตง้ั ขำรองรับท้ัง 4 ขำ เพื่อยกระดับชิ้นงำนให้สูงจำกโต๊ะงำนของเคร่ืองเจำะทำใหม้ ีควำมมัง่ คง
แข็งแรงในระหว่ำงกำรเจำะรู

รูปท่ี 1.7 แสดงลกั ษณะอปุ กรณ์นำคมตดั แบบโต๊ะ
(ท่ีมำ : เสรี ทรัพย์ถำวร. 2560)

1.4.4 อปุ กรณ์นำคมตัดแบบแซนด์วิช (Sandwich Jigs)
เป็นอีกแบบที่พัฒนำมำจำกอุปกรณ์นำคมตัดแบบแผ่น โดยมีแผ่นฐำนประกบรองด้ำนล่ำงช้ินงำน

เพ่ือป้องกันไมใ่ ห้ชิน้ งำนเกดิ กำรผิดขอระหว่ำงเจำะรูเหมำะสำหรับกำรเจำะรูช้ินงำนท่ีเป็นแผ่นบำงหรือชิ้นงำน
ทที่ ำจำกวัสดุออ่ น

รูปที่ 1.8 แสดงลักษณะอุปกรณ์นำคมตดั แบบแซนดว์ ิช
(ทมี่ ำ : เสรี ทรัพยถ์ ำวร. 2560)

1.4.5 อปุ กรณน์ ำคมตัดแบบแผน่ ตัง้ ฉำก (Angle-Plate Jigs)
เป็นอุปกรณ์นำคมต่อท่ีใช้ในกำรจับยึดช้ินงำนท่ีต้องกำรเจำะรูในแนวตั้งฉำกกับตัวกำหนด

ตำแหนง่ ตวั อยำ่ งเช่น พเู ลย่ ์ เฟือง เปน็ ต้น

รปู ท่ี 1.9 แสดงลักษณะอปุ กรณน์ ำคมตัดแบบแผ่นตัง้ ฉำก
(ทีม่ ำ : เสรี ทรพั ย์ถำวร. 2560)

1.4.6 อปุ กรณน์ ำคมตัวแบบแผน่ ปรับมมุ (Modifired Angle-Plate Jigs)
เป็นอุปกรณ์นำคมต่อที่ใช้ในกำรจับยึดช้ินงำนที่ต้องกำรเจำะรูชิ้นงำนในแนวท่ีไม่ต้ังฉำกกับ

ตัวกำหนดตำแหน่ง อำจเปน็ ชิ้นงำนทรงกระบอกหรือเปน็ แผน่ ก็ได้ ดังรูป

รูปที่ 1.10 แสดงลักษณะอปุ กรณน์ ำคมตัดแบบแผ่นปรับมุม
(ทมี่ ำ : เสรี ทรพั ย์ถำวร. 2560)

1.4.7 อุปกรณน์ ำคมตัดแบบกลอ่ ง (Box Jigs)
มีลักษณะเปน็ กล่องสเี่ หลย่ี มครอบคลุมชิ้นงำนทง้ั หมด ทำงำนโดยกำรเปิดฝำปิด แล้วนำช้ินงำนใส่

ไว้ภำยในให้ตรงกับตัวกำหนดตำแหนง่ และตัวรองรบั จำกนัน้ ยึดชน้ิ งำนด้วยตัวจับยดึ ชนิ้ งำนปดิ ฝำกลอ่ งล็อคฝำ
ปิดให้แน่น อุปกรณ์นำคมตัดแบบน้ีเหมำะกับชิ้นงำนท่ีต้องกำรเจำะรูชิ้นงำนหลำยด้ำน เพื่อประหยัดเวลำใน
กำรทำงำนและชิน้ งำนขนำดเลก็ ทีไ่ ด้จะมีควำมเทยี่ งตรงสงู เพรำะมีกำรกำหนดตำแหน่งครง้ั เดยี ว แต่มขี ้อจำกัด
คือไม่เหมำะกับชนิ้ งำนทมี่ ีขนำดใหญเ่ พรำะจะมีนำ้ หนักมำกและไม่สะดวกในกำรทำงำน

รูปที่ 1.11 แสดงลกั ษณะอุปกรณน์ ำคมตัดแบบกลอ่ ง
(ท่ีมำ : เสรี ทรัพย์ถำวร. 2560)

1.4.8 อุปกรณ์นำคมตัดแบบแชลเนล (Channel Jigs)
เปน็ อุปกรณน์ ำคมตัดท่ีมีลกั ษณะคล้ำยกบั แบบกลอ่ งแต่จะมีกำรครอบคลมุ ชิ้นงำน 3 ดำ้ น โดยใช้

ผนังชิน้ งำน 2 ดำ้ นสมั ผัสกับตัวกำหนดตำแหนง่ และดำ้ นที่ 3 ใช้ในกำรจบั ยึดชิน้ งำน ด้วยลกั ษณะเชน่ น้สี ำมำรถ
ทำกำรกำระทำกับช้ินงำนได้ 1–2 ด้ำน แต่ถ้ำต้องกำรกระทำกับช้ินงำนท้ัง 3 ด้ำน สำมำรถทำได้โดยติดตั้งขำ
ตรงดำ้ นท่ีมีตัวจับยึดชิน้ งำน

รูปท่ี 1.12 แสดงลกั ษณะอุปกรณ์นำคมตดั แบบแชลเนล
(ทมี่ ำ : เสรี ทรัพยถ์ ำวร. 2560)

1.4.9 อุปกรณ์นำคมตัดแบบฝำปดิ (Leaf Jigs)
เป็นอีกลักษณะหนึ่งของอุปกรณ์นำคมตัดแบบกล่องเหมำะกับช้ินงำนที่มีขนำดเล็ก และต้องกำร

กระทำกบั ชิ้นงำนมำกกว่ำ 1 ดำ้ น ทำงำนโดยเปดิ ฝำด้ำนบนขนึ้ ใส่ชนิ้ งำนระหว่ำงตัวกำหนด จำกน้นั ปดิ ฝำล็อค
ใหแ้ ผ่นใช้มือจับช่วยในกำรเลอ่ื นหำตำแหน่งและกลบั ด้ำนชนิ้ งำน

รปู ที่ 1.13 แสดงลกั ษณะอุปกรณ์นำคมตัดแบบฝำปดิ
(ทีม่ ำ : เสรี ทรัพย์ถำวร. 2560)

1.4.10 อุปกรณ์นำคมตัดแบบหวั แบง่ (Indexing Jigs)
เป็นอุปกรณ์นำคมตดั ท่ีใชใ้ นกำรกระกับชิน้ งำน หลำยตำแหน่งโดยมรี ะยะห่ำงท่ีเท่ำๆ กัน โดยจะ

ทำรอ่ งหรือรทู ต่ี วั รองรบั ช้นิ งำนเพ่อื กำหนดตำแหนง่ ในกำรหมนุ จะใช้งำนรว่ มกับสลักตำแหนง่ หรืออำจใช้รูของ
ช้ินงำนในกำรลอ็ คตำแหนง่ รว่ มกบั สลกั ล็อคตำแหน่งก็ได้

รปู ที่ 1.14 แสดงลักษณะอุปกรณน์ ำคมตัดแบบหัวแบ่ง
(ที่มำ : เสรี ทรัพย์ถำวร. 2560)

1.4.11 อปุ กรณ์นำคมตดั แบบแคร่ (Trunnion Jigs)
มีลักษณะเป็นกล่องขนำดใหญ่ที่มีปลำย 2 ด้ำน เป็นเพลำกลมซึ่งมีขำรองรับอยู่ด้ำนล่ำงทำให้

กล่องสำมำรถหมนุ รอบแกนเพลำได้ เหมำะสำหรับชิ้นงำนที่มีขนำดใหญ่ และต้องกำรกระทำกบั ชิ้นงำนหลำย
ด้ำน โดยมีสลกั ลอ็ คตำแหน่งในกำรหมนุ ของกลอ่ งใหต้ รงตำแหนง่ ทตี่ อ้ งกำรกระทำกับช้นิ งำน

รูปท่ี 1.15 แสดงลกั ษณะอุปกรณน์ ำคมตดั แบบแคร่
(ท่ีมำ : เสรี ทรัพยถ์ ำวร. 2560)

1.4.12 อุปกรณ์นำคมตัดแบบปั้ม (Pump Jigs)
เป็นอุปกรณ์นำคมตัดที่ผลิตขึ้นเพื่อกำรค้ำมีหลำยแบบหลำยขนำด มีควำมแข็งแรง น้ำหนักเบำ

และใช้งำนง่ำย ซ่ึงผู้ใช้งำนสำมำรถนำไปดัดแปลงเพ่ือติดต้ังตัวรองรับ ตัวกำหนดตำแหน่งให้เหมำะสมกับ
ลกั ษณะของชน้ิ งำน และตดิ ต้ังปลอกนำทำงเครื่องมอื ตัดให้ตรงตำแหนง่ ที่ต้องกำรเจำะรูทำให้ประหยดั เวลำใน
กำรสร้ำงและประกอบ อุปกรณน์ ำคมตัดชนดิ นใ้ี ช้ลกู เบ้ียวหรือชุดเฟอื งสะพำนในกำรเล่อื นแผ่นบนของอุปกรณ์
นำคมตัด จึงทำให้มีควำมรวดเร็วในกำรทำงำนท้ังกำรจับยึดและคลำยออก ทำให้ประหยัดเวลำในกำรทำงำน
ได้มำก

รูปที่ 1.16 แสดงลักษณะอปุ กรณ์นำคมตัดแบบปั้ม
(ที่มำ : เสรี ทรพั ยถ์ ำวร. 2560)

1.4.13 อุปกรณ์นำคมตัดแบบหลำยตำแหน่ง (Multi-station Jigs)
เป็นอุปกรณ์นำคมตัดที่ใช้กับช้ินงำนหลำยข้ันตอน เช่น มีกำรเจำะรูหลำยรู หลำยขนำด หรือใน

ตำแหนง่ นนั้ มกี ำรกระทำกบั ชนิ้ งำนหลำยข้ันตอน เช่น เจำะรู และผำยปำกรู เป็นตน้ โดยจำนวนตำแหน่งขนึ้ อยู่
กบั จำนวนขน้ั ในกำรทำงำน นบั รวมตำแหน่งแรกที่ใช้ในกำรใสแ่ ละถอดช้ินงำนดว้ ย

รปู ท่ี 1.17 แสดงลักษณะอปุ กรณ์นำคมตดั แบบหลำยตำแหน่ง
(ทีม่ ำ : เสรี ทรพั ย์ถำวร. 2560)

1.5 ชนิดของอุปกรณ์จับยึด
อุปกรณ์จับยึดท่ีออกแบบมำเพอ่ื ใช้ในกำรจับยึดชิ้นงำนท่ีต้องกำรทำกำรตัดเฉือนในลักษณะ ต่ำง ๆ ซ่ึง

โดยท่ัวไปจะสร้ำงให้มีควำมแข็งแรงมำกกว่ำ อุปกรณ์นำคมตัด เน่ืองจำกกำรตัดเฉือนใช้เวลำนำนกว่ำ และ
ทิศทำงของแรงตัดเฉือนจะกระทำในด้ำนข้ำง ดังนั้นในกำรเลือกใช้อุปกรณ์จับยึดชนิดใดจะขึ้นอยู่กับลักษณะ
ของชิ้นงำน ขนำดของช้ินงำน ลักษณะของกำรตัดเฉือน ปริมำณเพ่ือวัสดุที่ต้องกำรตัดเฉือนและลักษณะของ
เคร่อื งมือตัดทีใ่ ชใ้ นกำรตัดเฉอื น เป็นต้น

1.5.1 อุปกรณจ์ บั ยึดแบบแผน่ (Plate Fixtures)
เปน็ อปุ กรณจ์ ับยึดแบบที่ธรรมดำที่สดุ สรำ้ งขึน้ จำกฐำนทเ่ี ป็นแผน่ เรียบมรี อ่ งด้ำนขำ้ งสำหรบั ใส่สก

รูข้นยึดให้ติดกับโต๊ะงำนของเครื่องจักร ที่ด้ำนบนของแผ่นฐำนจะติดตั้งตัวกำหนดตำแหน่งช้ินงำนให้ถูกต้อง
และเทีย่ งตรงและยังตดิ ต้ังตัวจบั ยึดทเี่ หมำะสมกบั ช้ินงำนเพ่อื ทำกำรยึดงำนใหต้ ดิ แน่นกบั อปุ กรณจ์ ับยดึ

รปู ที่ 1.18 แสดงลักษณะอปุ กรณจ์ ับยดึ แบบแผ่น
(ทม่ี ำ : เสรี ทรพั ยถ์ ำวร. 2560)

1.5.2 อปุ กรณจ์ บั ยึดแบบแผน่ ต้งั ฉำก (Angle-Plate Fixtures)
โครงสร้ำงลำตัวของอุปกรณ์จับยึดชนิดนี้มีลักษณะเป็นแผ่นต้ังฉำกเหมำะกับช้ินงำนที่ ต้องกำร

กระทำกับผิวด้ำนขำ้ งของชิ้นงำน โดยช้ินงำนจะถูกกระทำต้งั ฉำกกับตัวกำหนดตำแหน่ง

รปู ที่ 1.19 แสดงลกั ษณะอปุ กรณ์จบั ยึดแบบแผ่นตงั้ ฉำก
(ทมี่ ำ : เสรี ทรพั ยถ์ ำวร. 2560)

1.5.3 อปุ กรณ์จับยึดที่แบบแผน่ ปรับมมุ (Modifired angle –plate Fixtures)
เป็นอปุ กรณจ์ ับยดึ ที่มลี ักษณะคลำ้ ยกบั อุปกรณ์จบั ยดึ แบบแผน่ ตง้ั ฉำก ตำ่ งกนั ตรงที่ใชก้ ับชน้ิ งำนท่ี

ต้องกำรกระทำเป็นมุมอ่ืนท่ีไม่ใช้มุม 90 องศำ ทำให้โครงสร้ำงลำตัวของอุปกรณ์จับยึดชนิดน้ี จะทำมุมเอียง
ตำมมมุ ทตี่ อ้ งกำร

รูปที่ 1.20 แสดงลกั ษณะอปุ กรณจ์ ับยึดแบบแผ่นปรบั มุม
(ที่มำ : เสรี ทรพั ย์ถำวร. 2560)

1.5.4 อุปกรณจ์ บั ยึดแบบปำกกำ (Vise-Jaw Fixtures)
อุปกรณ์จับยึดชนิดน้ี มีลักษณะคล้ำยกับปำกกำจับยึดชิ้นงำนและส่วนใหญ่นิยมนำปำกกำจับ

ช้ินงำนมำตรฐำนมำดัดแปลง โดยถอดปำกจับเดิมออกแล้วสร้ำงปำกกำจับท่ีเหมำะสมสำหรับจับช้ินงำนที่
ต้องกำรมำใส่แทน ซ่ึงจะช่วยลดเวลำและค่ำใชจ้ ่ำยในกำรสร้ำงและยังสะดวกในกำรใช้งำน

รูปที่ 1.21 แสดงลักษณะอุปกรณ์จบั ยึดแบบปำกกำ
(ทม่ี ำ : เสรี ทรพั ย์ถำวร. 2560)

รปู ที่ 1.22 แสดงลักษณะปำกจบั ท่ีใชช้ ้ินงำนลักษณะต่ำงๆ
(ทีม่ ำ : เสรี ทรัพย์ถำวร. 2560)

1.5.5 อุปกรณจ์ บั ยึดแบบหวั แบ่ง (Indexing Fixtures)
มีลกั ษณะคล้ำยกบั หัวแบง่ ทวั่ ไปเหมำะสำหรับชิ้นงำนที่ตอ้ งกำรกระทำกับช้ินงำนที่มรี ะยะห่ำงเท่ำ

ๆ กนั เชน่ ชน้ิ งำนรปู หกเหลี่ยม, สเ่ี หลยี่ ม, เฟือง, สไปล์น

รูปท่ี 1.23 แสดงลักษณะอปุ กรณ์จับยึดแบบหัวแบ่งแนวนอน
(ทีม่ ำ : เสรี ทรพั ย์ถำวร. 2560)

รปู ที่ 1.24 แสดงลกั ษณะชน้ิ งำนทใี่ ชก้ ับอุปกรณ์จับยึดแบบหวั แบง่ แนวนอน
(ท่ีมำ : เสรี ทรพั ย์ถำวร. 2560)

รูปที่ 1.25 แสดงลกั ษณะอุปกรณ์จับยึดแบบหัวแบ่งแนวต้งั
(ท่ีมำ : เสรี ทรพั ย์ถำวร. 2560)

1.5.6 อปุ กรณจ์ บั ยึดแบบหลำยตำแหน่ง (Multi-station Fixtures)
อุปกรณ์จับยึดชนิดนี้เหมำะกับกำรทำงำนท่ีต้องกำรควำมรวดเร็วในกำรทำงำนโดยส่วนใหญจ่ ะมี

2 ตำแหน่ง โดยตำแหน่งที่ 1 จะอยูด่ ้ำนนอกเพ่ือให้ผู้ปฏิบัตงิ ำนใส่และถอดช้ินงำน ซึ่งตำแหน่งที่ 2 จะอยู่ด้ำน
ในเป็นตำแหน่งที่เครื่องจักรกระทำกับช้ินงำน กำรทำงำนเริ่มด้วยกำรผู้ปฏิบัติงำนใส่ชิ้นงำนที่ตำแหน่งที่ 1
จำกนั้นถอดสลักล็อคตำแหน่งคำยออกแล้วหมุนแผ่นฐำนด้ำนบนให้ช้ินงำนเข้ำสู้ตำแหน่งท่ี 2 ใส่สลักล็อค
ตำแหน่งและล็อคฐำนหมุนให้แน่นจำกนั้นเดินเคร่ืองจักรเพ่ือทำกำรตัดเฉือนช้ินงำนในขณะเดียวกัน
ผู้ปฏิบัติงำนทำกำรถอดช้ินงำนเท่ำที่ทำเสร็จแล้วออกและใส่ชิ้นงำนใหม่เข้ำแทนที่และทำเช่นเดียวกันจนได้
ชิ้นงำนครบตำมท่ตี ้องกำร

รปู ท่ี 1.26 แสดงลกั ษณะอปุ กรณจ์ ับยดึ แบบหลำยตำแหนง่

(ทีม่ ำ : เสรี ทรัพยถ์ ำวร. 2560)

1.6 การบารุงรักษาเครือ่ งจกั รกล
กำรบำรุงรักษำเครอื่ งจกั รกล หมำยถงึ กำรดแู ล ปอ้ งกนั และรักษำเครื่องจกั รกลใหอ้ ยใู่ นสภำพพร้อมใช้

งำนอยู่เสมอ ซ่ึงเป็นหน้ำที่ของผู้ปฏิบัติงำนประจำเครื่องจักรกลน้ันในกำรดูแลสภำพกำรใช้งำนเบ้ืองต้น ส่วน
กำรปรบั ตงั้ ระยะต่ำงๆ ของเครือ่ งจกั รและกำรเปล่ียนช้นิ ส่วนของเครือ่ งจกั รท่ีเกิดกำรชำรุดเสียหำยเปน็ หน้ำท่ี
ของฝำ่ ยซอ่ มบำรุงเคร่อื งจกั ร

1.6.1 ประโยชน์ของกำรบำรงุ รักษำเครอื่ งจักรกล
1.6.1.1 เคร่ืองจกั รกลอย่ใู นสภำพสมบรู ณพ์ ร้อมใชง้ ำนอยเู่ สมอ
1.6.1.2 ยดื อำยกุ ำรใชง้ ำนของเคร่อื งจกั รกล
1.6.1.3 ทำให้กำรทำงำนของชิ้นสว่ นต่ำงๆทำงำนเต็มประสทิ ธภิ ำพ
1.6.1.4 ลดเวลำสูญเปล่ำในกำรทำงำนเนอ่ื งจำกเครอ่ื งจกั รกลเกดิ กำรชำรุดเสยี หำย
1.6.1.5 ลดอบุ ัตเิ หตุในกำรทำงำนท่มี สี ำเหตุจำกกำรชำรุดเสียหำยของเครอ่ื งจักรกล
1.6.1.6 สร้ำงควำมมนั่ ใจในกำรทำงำนให้กับผปู้ ฏิบตั งิ ำน

1.6.2 กำรรกั ษำเครอ่ื งจกั รกลเชิงป้องกัน
กำรรักษำเคร่ืองจักรกลเชงิ ปอ้ งกันเปน็ กำรบำรงุ รกั ษำเครื่องจกั รกลทจี่ ำเปน็ ต้องดำเนนิ กำรต่อเนอ่ื งเป็น
ประจำ โดยมีกำรวำงแผนกำรดำเนินงำนอย่ำงเป็นระบบและมีกำรกำหนดข้ันตอนในกำรบำรุงรักษำอย่ำง
ถูกตอ้ ง สำมำรถแบง่ ได้ 2 ประเภทคอื

1.6.2.1 กำรบำรงุ รกั ษำประจำวัน เป็นกำรบำรุงรกั ษำที่ตอ้ งดำเนนิ กำรทุกวัน โดยผ้ปู ฏบิ ตั ิงำนกับ
เครื่องจักรกลน้ันๆเป็นผู้ดำเนนิ กำรก่อนกำรปฏิบัติงำนเพื่อเป็นกำรเตรียมควำมพร้อมในกำรทำงำน เช่น กำร
หยอดน้ำมันหล่อล่นื ตรงตำแหน่งต่ำงๆของเคร่อื งจกั รกลกำรตรวจเช็คระดับนำ้ มันหลอ่ ล่ืนในกล่องชดุ เฟือง โดย
ดูท่ีช่องมองระดับน้ำมัน เป็นต้น รวมถึงสภำพท่ัวไปของเครื่องจักรกล ส่วนกำรบำรงุ รกั ษำเคร่ืองจักรหล่อกำร
ปฏบิ ตั ิ คือกำรทำควำมสะอำดเคร่ืองจักรกล โดยแปรงปดั เศษโลหะทีเ่ กดิ จำกกำรตัดเฉอื นชิ้นงำนออกแล้วใช้ผ้ำ
สะอำดเช็ดทำควำมสะอำดตัวเครอ่ื งจักรและรำงเล่ือนต่ำงๆ จำกนั้นทำกำรชโลมนำ้ มนั ที่รำงเลื่อนต่ำงๆ ให้ทั่ว
เพื่อเป็นกำรหล่อลนื่ ช้นิ สว่ นและป้องกันสนิม

1.6.2.2 กำรบำรุงรักษำประจำช่วงเวลำเป็นกำรบำรุงรักษำเคร่ืองจักรกลตำมระยะเวลำท่ีไดม้ ี
กำรกำหนดไว้ลว่ งหนำ้ เช่น กำรบำรงุ รกั ษำประจำสปั ดำห์ กำรบำรุงรกั ษำประจำเดอื น กำรบำรุงรักษำประจำ
3 เดือน กำรบำรุงรักษำประจำ 6 เดือน รวมถึงกำรบำรุงรักษำประจำปี เป็นต้น โดยกำรบำรุงรักษำดังกล่ำว
จะต้องมีกำรทำแผนกำรบำรงุ รักษำไว้ล่วงหน้ำ รวมถึงรำยละเอียดของช้ินส่วนที่ตอ้ งมีกำรตรวจเช็คสภำพกำร
ใชง้ ำนและมกี ำรบันทกึ ผลกำรทำงำน เพอ่ื ใชเ้ ปน็ ขอ้ มลู ในกำรวำงแผนกำรบำรงุ รักษำเครือ่ งจกั รกลในคร้ังต่อไป
สำหรับกำรบำรุงรักษำประจำช่วงระยะเวลำน้ี บำงอย่ำงเป็นหน้ำที่ควำมหน้ำผิดชอบของผู้ปฏิบัติงำนประจำ
เครอ่ื ง แตบ่ ำงอยำ่ งเปน็ หน้ำทข่ี องฝำ่ ยซอ่ มบำรุง เช่น กำรเปล่ียนถ่ำยนำ้ มนั หล่อลน่ื กำรเปลี่ยนตลบั ลกู ปนื และ
กำรเปล่ยี นช้ินสว่ นทช่ี ำรุดเสยี หำยจำกกำรใช้งำน เป็นต้น

1.7 กฏความปลอดภยั ในการปฏบิ ตั งิ าน
1.7.1 ต้องได้รบั กำรฝกึ กำรใชเ้ คร่ืองจักรอย่ำงถกู วิธีกอ่ นกำรปฏิบตั งิ ำนกับเครอื่ งจักรนน้ั ๆ
1.7.2 ต้องเชอื่ ฟงั และปฏบิ ัติงำนตำมคำสั่งของหัวหน้ำผคู้ วบคุมอย่ำงเคร่งครัด
1.7.3 แตง่ กำยใหร้ ัดกมุ เหมำะสมกบั กำรปฏบิ ตั ิงำน และไมส่ วมใสเ่ คร่ืองประดับตำ่ งๆ
1.7.4 ตรวจสอบสภำพของเคร่อื งมือ อุปกรณแ์ ละเครื่องจกั รว่ำอยู่ในสภำพพรอ้ มใชง้ ำนหรอื ไม่
1.7.5 ไม่ใช้เครอ่ื งมือ หรอื เครอ่ื งจกั รท่ียังไมไ่ ดร้ บั คำแนะนำกำรใชง้ ำนอยำ่ งถกู ตอ้ ง
1.7.6 ต้องสวมอุปกรณป์ ้องกันอันตรำยส่วนบุคคลทุกครั้งกอ่ นกำรปฏิบตั ิงำน
1.7.7 ไมเ่ ลน่ หรอื หยอกล้อกันในระหว่ำงกำรปฏบิ ตั งิ ำน
1.7.8 ถำ้ เครอ่ื งมอื อปุ กรณห์ รือเครอื่ งจักรชำรุดในขณะปฏิบัตงิ ำน ต้องแจง้ ให้หัวหน้ำงำน ผ้คู วบคมุ งำน

ทรำบทันที
1.7.9 ถำ้ เกิดอุบัตเิ หตุในขณะปฏบิ ัตงิ ำนต้องแจ้งให้หัวหน้ำงำนผคู้ วบคมุ งำนทรำบทันที
1.7.10 กอ่ นเลกิ ปฏิบตั ติ ้องทำควำมสะอำดเครื่องมือ อุปกรณ์ เครอ่ื งจกั รและพ้นื ท่ปี ฏบิ ัติงำนให้สะอำด

เรียบรอ้ ยปรำศจำกเศษโลหะและครำบน้ำมัน
1.7.11 ผู้ปฏิบัติงำนต้องศึกษำกฎควำมปลอดภยั เฉพำะของงำนแต่ละประเภท และปฏิบัติตำมกฏควำม

ปลอดภยั อย่ำงเคร่งครดั
1.7.12 อย่ำเหม่อลอยขณะปฏิบัตงิ ำน
1.7.13 กำรถือเคร่ืองมือ อุปกรณ์ท่ีมีคมทุกประเภท เช่น ไขควง มีดกลึง ดอกสว่ำน หรือเคร่ืองมือตัด

อื่นๆ ตอ้ งใช้ควำมระมดั ระวงั ในกำรถอื ให้หันคมออกจำกตวั ผู้ถือและผ้อู ื่น
1.7.14 ในกรณีฉกุ เฉนิ หรือมเี หตขุ ดั ขอ้ งใหก้ ดสวิทชฉ์ กุ เฉนิ เพอ่ื ปิดกำรทำงำนของเครอื่ งจักร

1.8 อปุ กรณป์ ้องกันภัยส่วนบคุ คล
1.8.1 อุปกรณป์ ้องกนั ศีรษะ (Safety Hat)
อปุ กรณ์ปอ้ งกันศรี ษะ เป็นอุปกรณ์ทีใ่ ช้ในกำรปอ้ งกนั ศรี ษะจำกอันตรำยท่เี กดิ จำกกำรกระแทก ชน

หรอื วสั ดทุ ่ีตกลงมำจำกท่ีสูง อุปกรณ์ป้องกนั ได้แก่ หมวกนิรภัย เป็นต้น

รปู ที่ 1.27 แสดงภำพหมวกนิรภยั
(ที่มำ http://www.zekosafety.com/images/helmets/ZKHM0001Z-big.jpg)
1.8.2 อุปกรณป์ อ้ งกนั เท้ำ (Safety Footware)
อุปกรณ์ป้องกันเท้ำ เปน็ อปุ กรณ์ท่ีใช้ในกำรป้องกันอันตรำยท่ีเกดิ กับเท้ำ เช่น กำรเหยยี บของมี
คม กำรเดนิ เตะของแข็ง และกำรโดนส่ิงของตกใส่เทำ้ เปน็ ตน้ ดงั นนั้ รองเท้ำทีใ่ ชต้ ้องมีควำมแขง็ แรงมำกกว่ำ
รองเท้ำท่ัวไป โดยมีกำรเสริมควำมหนำท่ีพื้นรองเท้ำและ ครอบหัวรองเท้ำด้วยแผ่นเหล็ก เพ่ือป้องกันกัน
กระแทก อปุ กรณ์ปอ้ งกนั ได้แก่ รองเท้ำนิรภัย เปน็ ตน้

รูปท่ี 1.28 แสดงภำพรองเท้ำนริ ภัย
(ทีม่ ำ http://www.safety-thai.com/wp-content/uploads/รองเทำ้ นิรภยั ymd600x600.png)

1.8.3 อุปกรณป์ อ้ งกันดวงตำและใบหนำ้ (Safety Glasses)
อุปกรณ์ป้องกันดวงตำ เป็นอุปกรณ์ท่ีใช้ในกำรป้องกันอันตรำยท่ีเกดิ กับดวงตำ เช่น เศษโลหะท่ี

เกิดกำรตัดเฉือนหรือเศษที่เกิดจำกกำรเจียระไนกระเด็น เข้ำตำ เป็นต้น อุปกรณ์ป้องกันได้แก่ แว่นตำนิรภยั
เปน็ ต้น

รูปท่ี 1.29 แสดงภำพแว่นตำนิรภยั
(ที่มำ http://www.safety-thai.com)
อุปกรณ์ป้องกันใบหน้ำ เป็นอุปกรณ์ท่ีใช้ในกำรป้องกันอันตรำยที่เกิดกับดวงตำ และใบหน้ำ เช่น เศษ
โลหะที่เกิดกำรตัดเฉือน เศษที่เกิดจำกกำรเจียระไนหรือสำรเคมีต่ำงๆ กระเด็นใส่ดวงตำและใบหน้ำ เป็นตน้
อุปกรณ์ปอ้ งกันไดแ้ ก่ กระบังป้องกันใบหนำ้ เปน็ ต้น

รูปท่ี 1.30 แสดงภำพกระบังป้องกันใบหน้ำ
(ที่มำ http://fairtech.co.th/images/content/safety/หมวกนริ ภัย%20 )
1.8.4 อปุ กรณป์ อ้ งกนั ระบบกำรได้ยนิ (Ear Protection)
อุปกรณ์ป้องกันระบบกำรได้ยิน เป็นอุปกรณ์ท่ีใช้ในกำรช่วยลดระดับควำมดังของเสียงท่ีเกิน
มำตรฐำนควำมปลอดภัยในกำรทำงำน ส่วนใหญจ่ ะถกู ใช้ในพื้นท่ีกำรทำงำนทเ่ี กิดเสียงดงั จำกกำรทำงำนมำกๆ
เช่น โรงงำนผลิตชิ้นส่วนยำนยนต์ หรือโรงงำนถลุงเหล็ก เป็นต้น อุปกรณ์ป้องกันได้แก่ ที่อุดหู หรือที่ครอบหู
เปน็ ตน้

รปู ท่ี 1.31 แสดงภำพท่อี ุดหู
(ทม่ี ำ http://media.dohome.co.th/sys-master/images/hde/hce/8869915787294.jpg)

รูปท่ี 1.32 แสดงภำพทีค่ รอบหู
(ที่มำ http://www.ultimateplus.co.th/uploads/products/tmp_482_1474529528.jpg)
สรุป
อุปกรณ์นำคมตัดและอุปกรณจ์ บั ยึดเป็นเครือ่ งมอื ท่มี คี วำมเท่ียงตรงสูงใช้ในกำรชว่ ยเพมิ่ ประสทิ ธิภำพ
กำรทำงำนของเครอื่ งจกั รในกำรผลติ ชน้ิ งำน ช่วยเพมิ่ ควำมสะดวกรวดเร็วในกำรทำงำนและเพ่มิ ควำมเทีย่ งตรง
ในกำรผลติ ชน้ิ งำน ดงั นน้ั กำรเลอื กใช้อปุ กรณ์นำคมตัดและอุปกรณ์จับยดึ ชนิดใดจะต้องคำนงึ ถึงรปู รำ่ งลักษณะ
ชน้ิ งำนและลกั ษณะกำรตัดเฉอื นที่ตอ้ งกำรกระทำกับชิ้นงำนในขน้ั ตอนน้ันๆ เพ่ือใหส้ ำมำรถทำงำนได้อย่ำง
สะดวกรวดเร็วและมีควำมปลอดภยั ในกำรทำงำน โดยผปู้ ฏบิ ตั ิงำนจำเปน็ ตอ้ งปฏบิ ตั ิตำมกฏควำมปลอดภยั ใน
กำรปฏิบตั ิงำนและใชอ้ ปุ กรณ์ป้องกันภัยส่วนบุคคลอย่ำงถกู ต้องและเหมำะสม