TOPIK 1 PENGENALAN INDUSTRI MAK

DPB 1112

TOPIK 1

PENGENALAN INDUSTRI
MAKANAN

1

Objektif pembelajaran

• Di akhir sesi pengajaran dan pembelajaran,
pelajar dapat mempelajari tentang:

1.1 Sejarah dan perkembangan industri makanan
1.2 Proses dalam industri makanan.
1.3 Faktor-faktor mempengaruhi industri makanan
1.4 Kelebihan industri makanan

Pengenalan

• Industri adalah suatu usaha atau kegiatan pengolahan bahan
mentah atau barang separa siap menjadi barang siap yang memiliki
nilai tambah untuk mendapatkan keuntungan.

• Hasil industri tidak hanya berupa barang, tetapi juga dalam bentuk
perkhidmatan. Industri adalah nadi sesebuah negara.

• Pengeluaran makanan dikira perkara strategik bagi semua negara
kerana ia melibatkan keselamatan atau "survival" bagi penduduk
dan negara.

• Di Malaysia, industri pengeluaran makanan, khususnya
pengeluaran makanan daripada sektor pertanian menjadi agenda
penting negara.

• Kepentingan pengeluaran makanan telah menjadi objektif dalam
Dasar Pertanian Negara 1998-2010, iaitu "meningkatkan
keselamatan makanan dan memerangi inflasi".

• Industri makanan merupakan industri penyumbang utama kepada
ekonomi negara dan merupakan industri yang mempunyai
permintaan yang tinggi dan berterusan.

1.1 SEJARAH DAN PERKEMBANGAN
INDUSTRI MAKANAN

A. Babylonia (2067 – 405 S.M)
➢ Caravanserai – Inns: menyediakan tempat tinggal

dan makanan kepada pedagang yang menyara
hidup mereka melalui perniagaan.

B. Kerajaan Egypt
➢ Mengendalikan festival, upacara keagamaan, dll –

menyediakan perkhidmatan
makanan kepada pengunjung yang
hadir.

C. Greece Purba (405 S.M)
➢ Drama, musikal, festival, sukan atletik –

pelancong dari dalam dan luar Greek.

D. Kerajaan Roman
➢ Sistem jalan yang makin maju + 1

sistem mata wang + bahasa Latin/
Greek + melancong
➢ Rumah sewa – jalan-jalan utama
➢ Bars & Pubs
➢ Tempat Tinggal + arak, roti, daging

E. Zaman Pembangunan (1350 to 1600)
➢Pembangunan ‘stagecoach’ @ kereta

kuda.
➢Sistem lebih teratur

F. Di awal kemodenan (1600 – 1800sm)
➢ 1765 di Paris – Boulanger menjalankan

perniagaan kecil-kecilan menjual sup.
➢ ‘dishes’ dinamakan RESTORAN – sempena untuk

wanita mengandung
➢ “ Comes to me those whose stomachs labor and

I shall restore you.
➢ Lain-lain jenis –

café (French)

coffeehouse (England)

sambungan..

G. Era ke 19-an
➢Restoran Amerika yang pertama –

Delmonico’s (New York City) vs. Union
Oyster House of Boston.
➢Harvey House – restoran berantai yang
pertama.

sambungan…

H. Sekarang (2000 to present)

➢ Sistem Berantai
➢ Wujudnya pelbagai pasar yang bersegmen
➢ Hubungkait antara hotel-restoran-penerbangan
➢ Tempat istirehat dan taman tema
➢ Kapal Mewah
➢ Kasino
➢ Serbaneka – makanan dibawa pulang

Apakah Industri Makanan?

• Industri makanan merujuk kepada semua
institusi di mana makanan disediakan luar dari
rumah.

• Mengambil kira aspek penyediaan makanan
yang baik dan selamat untuk memenuhi
permintaan dan kehendak pelanggan.

• Beroperasi dalam bentuk perniagaan.
• Meliputi sektor pendidikan, pemprosesan,

perladangan, pemasaran, jualan dan lain-lain.

10

1.2 Proses dalam Industri Makanan

11

PENGENALAN : INDUSTRI MAKANAN

Masa Dahulu (Past trends)
• makanan dimasak di rumah dalam hidangan

yang sederhana
• peralatan tradisional
• memerlukan banyak kerja manual dan

penyediaan yang lama
• kekurangan dari segi kebersihan dan sanitasi

(lack hygiene and sanitation) di kilang-
kilang pemprosesan makanan

12

13

Masa Depan (Future)
• globalisasi perdagangan makanan
• meningkatkan permintaan untuk makanan etnik
• masa yang minimum dalam penyediaan makanan
• makanan sedia-disaji (MSS) dan makanan sedia-

dimakan (MSM)
• industri makanan halal
• keutamaan yang lebih untuk makanan kesihatan
• reconstituted foods – return a dehydrated food

(such as dried milk) to its original consistency by
adding a liquid (usually water)

14

makanan sedia-disaji (MSS)
dan makanan sedia-dimakan
(MSM)

makanan etnik

15

kebersihan dan sanitasi
(hygiene and sanitation)

16

PENGENALAN : INDUSTRI MAKANAN samb…

“Negara sering berdepan dengan beberapa krisis makanan
dunia yang menggugat kedudukan sekuriti makanan

seperti pada tahun 1973, 1981 dan yang terbaharu 2008.”

“Bekalan makanan dunia terutama beras adalah tidak
stabil dan dikaburi oleh pelbagai ketidaktentuan seperti
masalah cuaca dan bencana alam dan pasaran yang tipis

dimana lebihan eksport hanya mencapai 7% sahaja.”

Agenda Polisi Sekuriti Makanan Malaysia, 2010

PENGENALAN : INDUSTRI MAKANAN samb…

“Fenomena baru yang mungkin menggugat pengeluaran
makanan adalah persaingan ke atas sumber pertanian
untuk tujuan pengeluaran bahan api (biofuel) selain
makanan. “

“Industri makanan masih ketinggalan dibandingkan
dengan sektor kelapa sawit, pembuatan dan
perkhidmatan. Kelembapan ini disebabkan
keberuntungan relatif sektor ini adalah lebih tinggi
daripada sektor makanan. “

Agenda Polisi Sekuriti Makanan Malaysia, 2010

PENGENALAN : INDUSTRI MAKANAN samb…

Keperluan manusia terhadap makanan adalah
berterusan, dan perasaan lapar akan mengingatkan
mereka untuk makan (3-5 kali sehari).

Kemajuan sains dan teknologi terutama dalam bidang
sains makanan telah memberi peluang kepada industri
makanan berkembang untuk memudahkan keperluan
manusia terhadap makanan.

PENGENALAN : INDUSTRI MAKANAN samb…

Industri makanan bukan sahaja merupakan satu komoditi
pertanian,perikanan atau perdagangan. Industri
makanan merupakan industri yang penting dari segi
bekalan makanan, keselamatan makanan, kepentingan
keselamatan makanan dan makanan kesihatan awam.

Dengan itu kemampuan untuk mengekalkan
perkembangan di dalam industri makanan bergantung
kepada keberkesanan bekalan makanan dan keselamatan
makanan yang bertujuan untuk melindungi pengguna
daripada ancaman kesihatan dan penipuan, disamping
mengalakkan perdagangan makanan.

APAKAH STATUS INDUSTRI MAKANAN
DI MALAYSIA SEKARANG?

• Industri makanan di Malaysia dikuasai oleh
syarikat-syarikat kecil dan sederhana
(Industri kecil dan sederhana IKS)

• Sub-sektor utama adalah ternakan dan produk
tenusu, ikan dan produk ikan, ternakan
dan produk tenusu, buah-buahan, sayur-
sayuran dan koko.

21

INDUSTRI MAKANAN DI MALAYSIA

• Pengguna Malaysia : pasaran perkhidmatan
makanan meningkat sebanyak 6.7% antara tahun
2000 hingga 2001.

• 2010: Sektor pemprosesan makanan
menyumbang kira-kira 10 peratus kepada
keluaran perkilangan Malaysia.

• Makanan diproses dieksport ke lebih 80 negara,
dengan eksport tahunan bernilai lebih RM6 bilion
yang mewakili dua pertiga daripada keseluruhan
eksport makanan bernilai lebih RM10 bilion.

22

sambungan…

• Perkhidmatan penuh restoran (full service
restaurant-FSR)
- Sektor yang paling penting dalam industri.
- Sektor makanan segera (Quick Services
Restaurant-QSR)
- Paling tinggi peningkatan dalam industri
disebabkan kepesatan pembangunan
penjenamaan (KFC, McD dan sebagainyaa)

23

sambungan…

• Penghantaran (Delivery)

- Sektor yang menyumbangkan paling besar
peningkatan dari tahun 1997-2001.

- Ini disebabkan adanya Domino’s and rangkain
Pizza Hut di Malaysia pada tahun 1997.

• Lain-lain subsektor

- Gourmet Coffe House – pertumbuhan yang pesat
- Gerai / Kiosk – pasaran industri yang penting

24

INDUSTRI MAKANAN DI MALAYSIA

Industri makanan di Malaysia berdasarkan sektor…
1. Ternakan dan produk tenusu (Livestock and Dairy)
2. Ikan dan produk ikan (Fisheries)
3. Buah-buahan dan sayur-sayuran (Fruits and

Vegetables)
4. Koko (Cocoa)
5. Produk kepala sawit (Palm Oil based products)
6. Produk bijirin / Produk tepung (Cereal products /

Flour based products)
7. Rempah / Lada (Spices / Pepper)
8. Hasil Tanaman (Crops)
9. dan lain-lain

25

INDUSTRI MAKANAN DI MALAYSIA samb…

Industri Makanan di Malaysia yang semakin
berkembang:
1. industri makanan halal
2. makanan kesihatan (health food / functional

food)
3. kepelbagaian pilihan makanan

- peningkatan pendapatan telah memainkan
peranan utama untuk mempelbagaikan pilihan
dan kebolehdapatan (availability) makanan.

26

1.3 Faktor-faktor mempengaruhi
pertumbuhan industri makanan

(A) Pertambahan penduduk dunia

- permintaan terhadap bekalan makanan meningkat

(B) “Sekuriti makanan”
- situasi dimana semua penduduk, sepanjang masa,

memiliki akses ekonomi dan fizikal ke atas makanan yang
cukup, selamat dan berkhasiat yang memenuhi keperluan
dan citarasa pemakanan untuk hidup aktif dan sihat (The
World Food Summit, 1996).

27

sambungan…

(C) Perubahan gaya hidup
(i) tabiat makan : lebih cenderung untuk
mendapatkan makanan dari luar
berbanding memasak sendiri di rumah
➢ permintaan terhadap kualiti dan
kepelbagaian (demand for quality and
variety)
➢ peningkatan dalam permintaan untuk
makanan mudah disaji

28

sambungan…
(ii) Status pekerjaan & Sumber pendapatan

➢Apabila wanita bekerja, maka berlaku
perubahan yang signifikan dalam masyarakat
kita termasuk kepada industri makanan.

➢Kebanyakan keluarga mempunyai 2 sumber
pendapatan dan seterusnya mampu untuk
mendapatkan makanan dari luar.

➢Wanita lebih cenderung makan di luar kerana
mempunyai masa yang terhad di rumah.

29

sambungan…

(D) Peningkatan kesedaran dalam pemakanan dan
keutamaan yang lebih untuk makanan kesihatan
dan kandungan nutrisi di dalam makanan
(nutritional awareness)
- Perkhidmatan industri makanan yang
menawarkan makanan sihat lebih berkembang.
Contoh : Perkhidmatan makanan di sekolah,
kolej & penerbangan menawarkan banyak
makanan yang sihat seperti salad, makanan
rendah kolestrol.

30

(E) Kepesatan Pembangunan
- Kemajuan dan perkembangan di dalam bidang sains
dan teknologi telah melipatgandakan pertumbuhan
industri makanan di Malaysia. (cth: bidang sains
makanan)

cth:
- Industri Makanan Halal

Koridor Tenaga Diperbaharui Sarawak (SCORE) dan
Hab Halal dari Tanjung Manis hingga ke Bintulu
- Makanan Kesihatan (Health Food)
- makanan sedia-disaji (MSS) dan makanan sedia-
dimakan (MSM)

31

sambungan…

(F) globalisasi perdagangan makanan
- peningkatan kebergantungan ekonomi dan
pertukaran budaya mempengaruhi
penerapan pelbagai citarasa dan
kecenderungan pengguna.
cth: makanan citarasa Malaysia, Asia atau
negara Barat
- kemasukkan pelbagai jenis makanan secara
meluas ke dalam pasaran industri makanan.

32

Faktor-faktor lain…

(G) Pengembaraan / Pelancongan / masa lapang
(H) Konsep perkhidmatan makanan

– Wujudnya kedai-kedai yang mempunyai 2 konsep seperti
Coffee Bean, yang mempunyai ruang kafe dan ruang
perbincangan.

– Wujudnya sistem penghantaran ke rumah “delivery” dan
“drive through”

(I) Pertambahan institusi

– Pertambahan sektor industri dan pendidikan yang
memerlukan perkhidmatan makanan dari luar. Contoh :
Dewan Makan pekerja,Kafeteria.

– Perkhidmatan katering dari luar untuk memenuhi
kehendak pelanggan/sektor berkaitan. Contoh: Jamuan
@ Seminar.

33

1.4 KELEBIHAN INDUSTRI MAKANAN

• Memberi sumber kewangan yang lumayan
• Menyediakan tempat untuk bersosial
• Mewujudkan cabaran / persaingan secara sihat di

dalam meningkatkan ekonomi negara.
• Meningkatkan kemahiran tenaga kerja yang

terlibat di dalam industri.
• Meningkatkan sektor pelancongan dan sektor –

sektor yang berkaitan.
• Meningkatkan taraf hidup manusia.

34

DPB 1312 Pengenalan Industri Makanan 35