ขุนช้างขุนแผน

ขุนช้างขุนแผน

ตอน ขุนช้างถวายฎีกา

ประวัติ

ประวัติผู้แต่ง
วรรณคดีเรื่องขุนช้างขุนแผนมีกวีแต่งกันหลายคน ใน
ปลายสมัย อยุธยา และ ในสมัย รัตนโกสินทร์ตอนต้น
ตอนที่ไพเราะส่วนมากแต่งใน สมัยพระบาทสมเด็จ
พระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒)การแต่งเสภา
เรื่องขุนช้างขุนแผนไม่นิยมบอกนามผู้แต่ง มีเพียงการสัน
นิฐานผู้แต่งโดย พิจารณาจากสานวนการแต่งเท่านั้น
เสภาขุนช้างขุนแผน ตอน ขุนช้างถวาย ฎีกาจึงไม่ทราบ

นามผู้แต่งที่แน่ ชัด
ลักษณะคาประพันธ์
เรื่องขุนช้างขุนแผนเป็นคาประพันธ์ ประเภท กลอน
เสภา ๔๓ ตอน ซึ่งมีอยู่ ๘ ตอนที่ได้รับการยกย่องว่า
แต่งดียอดเยี่ยม จากวรรณคดีสมาคม อันมีสมเด็จ
พระเจ้าบรมวงศ์ กรมพระยาดารงรา ชานุภาพ ทรง
เป็นประธานโดยลงมติเมื่อ พ.ศ.๒๔๗๔ และตอน ขุน
ช้าง ถวายฎีกา เป็นหนึ่ งในแปดตอนที่ได้รับการยกย่อง

ที่มาของเรื่อง

เรื่องขุนช้างขุนแผน มีผู้สันนิษฐานว่าเป็นเรื่องจริงที่เกิดขึ้น
ในแผ่นดินสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒ และเล่ากันต่อ ๆมาจน
กลายเป็นนิยายพื้นเมืองของเมืองสุพรรณบุรี ต่อมาได้มี
ผู้นำเรื่องขุ นช้างขุ นแผนมาแต่งเป็นกลอนเสภเพื่อใช้ในการ
ขับเสภา จึงทำให้เรื่องนี้เป็นที่นิยมและแพร่หลายมากขึ้น

ครั้นเสียกรุงแล้วบางตอนก็สูญหายไป บางตอนยังมี
ต้นฉบับเหลืออยู่ เรื่องไม่ติดต่อกัน พระบาทสมเด็จพระพุทธ
เลิศหล้านภาลัยโปรดเกล้าฯ ให้กวีหลายคนช่วยกันรวบรวม

และแต่งขึ้นเรียกว่า เสภาหลวง

เนื้อเรื่อง

หมื่นวิเศษรับคำแล้วก็รีบไปหาขุนช้าง แจ้งเรื่อง
ตามที่พระไวยสั่งมา ขุนช้างได้ฟังก็ทั้งโกรธและแค้น
เมื่อข่มความโกรธแล้วก็ตอบไปว่า ไม่เป็นไรเรื่องการ
เจ็บไข้ ถ้าขัดสนสิ่งไรก็ขอให้มาเอาที่ตนได้ ว่าแล้วก็
ปิดหน้าต่างใส่ ด้วยความเดือดดาลและแค้นใจ ฝ่าย

ขุนช้างร่างฟ้องเสร็จแล้ว ก็มาที่วังใน รออยู่ที่ใต้
ตำหนักน้ำ พอสมเด็จพระพันวษาเสด็จกลับวังทางเรือ
ตอนจวนค่ำ ขุนช้างก็ลงลอยคอเข้าถวายฎีกา สมเด็จ
พระพันวษาเห็นเข้า ก็ทรงพระพิโรธ ให้รับฎีกาไว้ แล้ว
เอาตัวไปเฆี่ยนสามสิบที ฝ่ายขุนแผนได้อยู่กับนางแก้ว
กิริยา และนางลาวทองมาด้วยความผาสุข ตกกลาง
คืนคิดถึงนางวันทอง จึงออกเดินมาที่ห้องนางวันทอง

ที่เรือนพระไวย ปลุกนางขึ้นมาสนทนาด้วย ได้พร่ำ
รำพันถึงความหลัง นางวันทองแนะนำขุนแผน ให้นำ
ความขึ้นเพ็ดทูลพระพันวษา และไม่ยอมตกเป็นของ
ขุนแผน พอตกดึกก็ฝันไปว่า ถูกพยัคฆ์ตะครุ บ คาบตัว
ไปในป่า ตกใจตื่น แก้ฝันให้ขุนแผนฟัง ขุนแผนได้ฟังก็

ใจหาย รู้ว่าฝันร้ายมีอันตราย

เนื้อเรื่อง

ฝ่ายพลายงาม เมื่อชนะความขุนช้างแล้ว ก็อยู่
มาด้วยความสุข แต่มาคิดว่ายังขาดแต่มารดา เห็นว่า
ไม่ควรคู่กับขุนช้าง แล้วคิดว่าจะรับแม่กลับมาอยู่กับ
ขุนแผน พอตกค่ำจึงออกเดินทางไปบ้านขุนช้าง สะกด
ผู้คน ภูตพราย และแก้อาถรรพณ์ แล้วสะเดาะกลอน
เข้าไปถึงชั้นสามห้องนอน ถอนสะกดนางวันทอง แล้ว
เจรจากัน พระไวยแจ้งว่าจะมารับนางวันทองกลับไป
บ้าน นางวันทองแนะนำให้นำเรื่องขึ้นกราบทูลพระพัน
วษา พลายงามไม่เห็นด้วยและจะพาไปให้ได้ นางวัน
ทองจนใจจึงยอมไปกับพระไวย ขุนช้างตื่นขึ้นไม่พบ
นางวันทอง ให้บ่าวไพร่ค้นหาไม่พบ ฝ่ายพลายงามได้
คิดว่า ถ้าขุนช้างรู้ว่าลักนางวันทองมา ก็คงจะนำความ
ขึ้นกราบทูลสมเด็จพระพันวษา มารดาก็จะต้องโทษ
คิดแล้วจึงให้หมื่นวิเศษผล ไปหาขุนช้างที่บ้าน ช่วยไกล่
เกลี่ยเรื่องราว อย่าให้ขุนช้างโกรธ ด้วยเป็นคนที่เคย
ชอบพอกัน โดยให้บอกขุนช้างว่า ตนจับไข้อยู่หลายวัน
เกรงว่าแม่ไม่ทันจะเห็นหน้า จึงให้คนไปพาแม่มา พอให้

ต น ห า ย ไ ข้ แ ล้ ว

เนื้อเรื่อง

วันรุ่งขึ้น สมเด็จพระพันวษาเสด็จออกว่าราชการ เห็นขุนช้าง
เข้าเฝ้าอยู่ จึงตรัสว่า เรื่องนางวันทองไม่รู้จบ แล้วให้หมื่นศรีไปเอา
ตัวนางวันทอง ขุนแผนและพระไวยมาเฝ้า ทั้งสามคนได้ฟังความก็
ตกใจ ขุนแผนจึงจัดการช่วยเหลือนางวันทองด้วยเวทมนตร์ แล้วจึง
พากันไปเข้าเฝ้าสมเด็จพระพันวษาจึงตรัสถามนางวันทอง ถึงเรื่อง
ราวแต่หนหลัง นางวันทองก็กราบทูลให้ทรงทราบ เมื่อทรงทราบแล้ว
ก็กริ้วขุนช้างเป็นกำลัง แล้วตรัสถามนางวันทองต่อไปว่า เวลาล่วงไป
แล้วถึงสิบแปดปี แต่ทำไมวันนี้จึงมาได้ นางวันทองก็กราบทูลว่า พระ
ไวยไปรับเมื่อตอนกลางคืน สมเด็จพระพันวษาได้ฟัง ก็ทรงขุ่นเคือง
พระไวย ที่ทำตามอำเภอใจเพราะแย่งชิงนางวันทองกัน จึงให้นางวัน
ทองตัดสินใจว่า จะอยู่กับใคร หรือถ้าไม่อยากอยู่กับทั้งสองคน จะ
เลือกอยู่กับลูกก็ได้ นางวันทองเมื่อถึงคราวจะสิ้นอายุ ไม่สามารถ
ตัดสินใจได้ จึงกราบทูลเป็นกลางไป หวังจะให้สมเด็จพนะพันวษา
ตัดสินให้สมเด็จพระพันวษาได้ทรงฟังนางวันทองพูด แล้ว ก็พิโรธยิ่ง
นัก ตรัสประนามนางวันทองว่าเป็นหญิงหลายใจ อย่าอยู่ให้หนักแผ่น

ดิน ให้เอาตัวไปฆ่าเสีย

คุณค่าเนื้อหา

การพิจารณาคุณค่าด้านเนื้อหามีแนวทางในการ
พิจารณา ดังต่อไปนี้




๑) รูปแบบ ในการศึกษาวรรณคดี นักเรียนควรมีความเข้าใจเก่ียวกับรูป
แบบของ วรรณคดีว่าจะพิจารณาวรรณคดีเรื่องนั้นในลักษณะใด ซึ่งรูป

แบบของวรรณคดีแบ่งออกเป็น ร้อยแก้วและร้อยกรอง



๑.๑) ร้อยแก้ว คือคำประพันธ์ที่ไม่จำกัดถ้อยคำและประโยค ไม่มีกฎ
เกณฑ์ทาง ฉันทลักษณ์เป็นรูปแบบต่างๆ ตายตัว การพิจารณาความ
หมายในคำประพันธ์ประเภทร้อยแก้วขึ้น อยู่กับจุดประสงค์และเนื้อหา
ของเรื่อง

๑.๒) ร้อยกรอง คือคำประพันธ์ที่นำคำมาประกอบกันขึ้น ให้มี
ลักษณะรูปแบบตามที่กำหนดไว้และมีกฎเกณฑ์ข้อบังคับต่างๆ วรรณคดี
สมาคมได้มีการบัญญัติคำว่า ร้อยกรอง เป็น คำรวมเรียกโคลง ฉันท์
กาพย์ กลอน และร่าย




๒.๒) โครงเรื่อง พิจารณาวิธีการเรียงลำดับ
ความคิดหรือเหตุการณ์ในเรื่องว่าเปิดเรื่อง

อย่างไร
๒.๓) ฉากและบรรยากาศ พิจารณาการ
พรรณนาหรือบรรยายฉากของเรื่อง โดย
บรรยากาศนั้นสร้างโดยการบรรยายฉาก ซึ่ง
เกิดจากการสร้างเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นใน
เรื่อง กวีต้องให้รายละเอียดเกี่ยวกับสถานที่
และสภาพแวดล้อม เพื่อให้ผู้อ่านเกิดความ

รู้สึกคล้อยตาม

๒.๔) ตัวละคร พิจารณาลักษณะนิสัยของตัวละครเป็นส่วนสำคัญของเรื่อง
โดยต้อง พิจารณาว่ามีบุคลิกภาพอย่างไรและมีบทบาทอย่างไร

๒.๕) กลวิธีการแต่ง พิจารณาวิธีการเลือกใช้ถ้อยคำและการนำเสนอว่ากวีนำ
เสนอ อย่างไร เช่น เสนออย่างตรงไปตรงมา เสนอโดยให้ตีความจาก

สัญลักษณ์หรือความเปรียบ เสนอ โดยใช้ภาพพจน์ให้เกิดจินตภาพ ควร
พิจารณาว่าวิธีการต่างๆ เหล่านี้ ชวนให้น่าสนใจ น่าติดตาม
และน่าประทับใจได้อย่างไร

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

คุณค่าด้านวรรณศิลป์ ได้แก่ การใช้ภาษาคำเจรจา
การใช้ภาษาที่ทำให้เกิดภาพพจน์

การใช้คำให้เกิดจินตภาพ การใช้ภาษาที่รวบรัด

เช่น สะท้อนถึงอารมณ์โกรธแค้นและสะเทือนใจ



…ยิ่งคิดเดือดดาลทะยานใจ ฉวยได้กระดานชะนวนมา



ร่างฟ้องท่องเทียบให้เรียบร้อย ถ้อยคำถี่ถ้วนเป็นหนักหนา…

คุณค่าด้านสังคมและวัฒนธรรม

ลักษณะทางสังคม ยกตัวอย่างเช่น ตอนขุนช้าง
ถวายฎีกา เป็นตอนที่ชะตาชีวิตของนางวันทองตกต่ำถึงที่
สุด คือ ถูกพระพันวษาพิพากษาให้ประหารชีวิต ซึ่งจะเป็น
ตอนที่มีหลากหลายอารมณ์ ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่อยู่ในสถานภาพ
ใดในสังคม กษัตริย์ สามี ภรรยา มารดา บุตร ตัวละครใน
ตอนนี้แทบทุกคัวมีบทบาทสำคัญ แต่ที่เด่นที่สุดมี ๒ ตัว คือ
สมเด็จพระพันวษาและนางวันทอง จากเนื้อเรื่องผู้ที่น่าร
เห็นใจไม่เพียงแต่นางวันทองเท่านั้น สมเด็จพระพันวษาก็
เป็นอีกผู้หนึ่งที่น่าเห็นใจ เนื่องจากฝ่ายหนึ่งถูกสั่งประหาร
และอีกฝ่ายหนึ่งเป็นฝ่ายสั่งประหารชีวิต ฐานะและบทบาท
ของสตรีในสังคม นางวันทองเป็นตัวอย่างของสตรีไทย
สมัยโบราณโดยแท้ บทบาทของกษัตริย์ต่อประชาชนใน
สังคมไทย สมเด็จพระพันวษานั้น ถ้าจะพิจารณาอย่าง
ละเอียด ก็จะเห็นได้ว่าแม้จะทรงเป็นเจ้าชีวิต มีพระราชอำนาจ
อันล้นพ้น แต่ก็มิได้ทรงใช้อำนาจอย่างปราศจากเหตุผลหรือ
ด้วยพระอารมณ์ หากได้ ทรงปฏิบัติอย่างเหมาะสม

ความรู้และข้อคิด

๑. ความกตัญญูเป็นเครื่องหมายของคนดีเราจึงควรมีความ
กตัญญูต่อบิดามารดาผู้ที่ให้กำเนิดเรามา
๒. การศึกษาเป็นสิ่งสำคัญสมัยก่อนเด็กผู้ชายจะเรียนหนังสือที่วัด
๓. วัดเป็นสถานที่ผูกพันกับชีวิตของคนไทยตั้งแต่อดีต จนถึง
ปัจจุบัน
๔. ในสมัยก่อนจะมีการมัดจุกโกนจุกและนุ่งโจงกระเบนผูกขวัญ
รับขวัญ
๕. ผู้ชายมีการถวายตัวเข้ารับราชการ
๖. สมัยก่อนจะใช้สมุนไพรรักษาแผลและมีความเชื่อในสิ่งศักดิ์สิทธิ์
๗. สมัยก่อนเดินทางโดยเท้าและการขี่ม้า
๘. พ่อ แม่ทุกคนรักลูกและยอมเสียสละทุกอย่างเพื่อลูกได้

สมาชิก

น.ส.นภรรสร คุ่ยแข น.ส.ทิพธัญญา แก้วกัณฑ์ น.ส.ณัธภคธร ชาวประมง
เลขที่ 37 เลขที่ 36 เลขที่23

น.ส.ธัญญนันท์ เอี่ยมเสริม นายกฤตเมธ มาลัยมาตร์ นายธนาธิป ศรีวราพงศ์
เลขที่ 28 เลขที่ 10 เลขที่ 1

น.ส.พัชรินทร์ ชมภู น.ส.สุพรรณิการ์ พงษ์เผ่าทอง น.ส.พรกนก ธีระวัฒน์
เลขที่ 24 เลขที่ 24 เลขที่ 33

ขอบคุณค่ะ