Mengenal Adat, Adab dan Impak Terhadap PERPADUAN Universiti Tun Hussein Onn Malaysia Parit Raja, Johor 18-20 Ogos 2023
A D A B D A N A D A T I M P A K P E R P A D U A N Profesor Dr. Kartini Aboo Talib @ Khalid Institut Kajian Etnik (KITA) Universiti Kebangsaan Malaysia
Isi Bicara Pengenalan Pembentukan Kefahaman Perpaduan Amalan dan Praktik Perbandingan Adat dan Adab Tanggungjawab Sosial Takrifan Wewenang Takrifan Harian Cabaran/ Kesimpulan PROGRAM DUTA PERPADUAN JOHOR 2023 Latihan Dalam Kumpulan Realiti Sosial
Pengenalan Adab dan adat merupakan amalan yang dizahirkan oleh masyarakat menerusi budaya hidup seharian Adab adalah tingkahlaku, dan perbuatan yang boleh dilihat dan ditonjolkan Adat adalah peraturan bertingkahlaku sesuai dengan konteks dan keadaan semasa memaparkan sifat dan tingkahlaku.
Realiti Sosial Sejagat Takrifan Autoriti (top-down) Takrifan Harian (bottom-up) Ditentukan oleh pemerintah (ada peraturan bertulis) Ditentukan oleh individu, keluarga dan komuniti (tiada peraturan bertulis) Adat Istiadat Adat Resam Ada protokol untuk dipatuhi Perilaku kehidupan seharian Jika melibatkan negara & negara asing Formal → formalitinya semakin ketat dan terperinci Kehidupan seharian Tiada peraturan formal Kesedaran Nasional + dalam bentuk adab dan nilai hormat menghormati menjadi panduan prilaku individu Lebih tinggi dan formal Keadilan & Keharmonian Tanggung jawab Sosial Ringkasan Perbincangan
13 Mei 1969: rusuhan keganasan etnik 14 Mei 1969: Darurat (Ordinan Darurat 1969) 1 Ungkapan PERPADUAN diperkenal dalam RMKe-2 (1971-1975) 16 Mei 1969: Parlimen digantung (MAGERAN) 1 Julai 1969: Jab. Perpaduan Negara ditubuhkan Jun-Ogos 1969: Siri Jamuan Durian, Pasar Muhibah 17 Julai 1969: Majlis Muhibah (Pusat, Negeri, Daerah, Kawasan) 1971-1975: DEB di bawah RMKe-2 meletakkan ‘Perpaduan Negara’ sebagai matlamat akhir 1 Julai 1972 – 24 Julai 1974: Kementerian Perpaduan Negara diwujudkan PEMBENTUKAN KEFAHAMAN PERPADUAN DI MALAYSIA April 1970: Social Science Research for National Unity: A Confidential Report to the Government of Malaysia (1970), dibiayai Ford Foundation 31 Ogos 1970: Rukun Negara diisytihar oleh YDPA, Sambutan Kemerdekaan Ke-13 KEFAHAMAN AWAL 5 TAHUN KRITIKAL: 1969-1974 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 PERPADUAN KEFAHAMAN KEFAHAMAN TERKINI 2013 HINGGA KINI AWAL DAN TERKINI 1 25 Nov. 2013: NUCC ditubuhkan. Perpaduan, Kesepaduan, Penyatupaduan (PKP) diperkenal 2 22 Feb – 30 Mac 2014: Dialog Perpaduan NUCC, 18 bandar, 5530 rakyat hadir 3 12 Ogos 2015: Kabinet meluluskan PKP, mengandungi 9 hasil, 16 Cadangan 4 5 Nov. 2017-Apr. 2019: IPNas 2018 Pertama 21-28 Okt. 2018: Maklum balas Pelan PKP di 6 Zon seluruh negara Tindakan segera mengembalikan keamanan dan keharmonian Perpaduan Bermatlamat, Berpencapaian, Pelan Tindakan Terancang 6 5 Feb 2020: Kabinet meluluskan PTPN 2020-2025 (JPNIN) dengan pindaan 7 8 12 Okt. 2020: PTPN 2021-2025 (KPN) 9 Feb. 2021: IPNas 2021 Kedua 15 Feb. 2021: DPN & Blueprint PN 2021-2030 dilancarkan PM Simplistik, Mekanistik, Literal Perpaduan, Kesepaduan, Penyatupaduan 10 Mac 2020: KPN ditubuhkan, setelah 46 tahun 10
PERPADUAN KEFAHAMAN AWAL suatu tindakan tersusun PERPADUAN SATU KONSEP TIGA KONSEP PERPADUAN KEFAHAMAN TERKINI PERPADUAN (diidamkan) KESEPADUAN (dicapai) PENYATUPADUAN (diusahakan) EVOLUSI: KEFAHAMAN PERPADUAN AWAL DAN TERKINI Tindakan segera mengembalikan keamanan dan keharmonian Perpaduan Bermatlamat, Berpencapaian, Pelan Tindakan Terancang 1970 (43 Tahun - Kefahaman Awal) 2013 Terkini (7 Tahun – kefahaman Terkini) Kefahaman Awal Didukung oleh Rukun Negara Pengukuhan Kefahaman Terkini DASAR PERPADUAN NEGARA BLUEPRINT PERPADUAN PELAN TINDAKAN PERPADUAN NEGARA 2021-2030 INDEKS PERPADUAN NASIONAL (IPNas) 2013
Amalan & Praktik Pra-kolonial Kolonial Pasca-kolonial Kesultanan Melayu Melaka 1402-1511 Penjajahan Portugis (1511-1641) Penjajahan Belanda (1641-1824) Penjajahan British (1824-1941; 1946-1957) Pendudukan Jepun (1941-1945) ▪ Pergerakan amalan dan praktik adat dan adab dipengaruhi oleh susur masa Kemerdekaan Tanah Melayu 1957 Pembentukan Malaysia 1963
Perbandingan Adat& Adab Adat Adab Peraturan bertingkahlaku sesuai dengan konteks dan keadaan semasa memaparkan sifat dan tingkahlaku Tingkahlaku, dan perbuatan yang boleh dilihat dan ditonjolkan Kefahaman adat resam : tradisi budaya dan amalan turun-temurun Contoh: perkahwinan, kelahiran, kematian Etika, Ethos dan Etiquette Diperkenalkan oleh tamadun Barat menerusi pemodenan & undangundang bertulis (ilmu kolonial) Kefahaman adat istiadat: protokol, susunan upacara, tertib peraturan dalam setiap budaya Contoh: pertabalan Diraja; ritual agama Etika –prinsip moral mengawal tingkahlaku ketika melakukan tugasan/aktiviti Ethos – ciri bangsa dan identity diperlihatkan melalui budaya dan watak mengikat sesame individu melalui perkongsian nilai Etiquette – protokol atau tertib dalam bertingkahlaku
Tanggungjawab Sosial Dalam masyarakat pelbagai etnik dan agama di Malaysia, adab dan adat yang pelbagai perlu difahami dan dihayati bagi menunjukkan tanggungjawab seseorang anggota masyarakat yang lahir dari teras nilai peradaban budaya masing-masing [Melayu, Cina, India, Sikh, Kadazan, Iban, Melanau, dll] Sering kali tanggungjawab sosial berteraskan nilai adalah bersumberkan adab dan adat berakar dari kepercayaan agama, falsafah kehidupan yang menjadi pegangan hidup mereka.
Realiti sosial (a) Takrifan autoriti (wewenang) merujuk kepada realiti sosial termasuk femenona dan tingkah laku yang dikaitkan dengan perundangan, peraturan, perlembagaan yang telah diinstitusi dan diperakui bersama. Punca kuasa realiti sosial ini dikuatkuasa oleh penguatkuasa atau pihak berkuasa. (b) Takrifan harian merujuk kepada fenomena dan tingkahlaku harian berdasarkan norma hidup dan amalan kebiasaan komuniti masing-masing yang praktiknya tidak menyalahi undang-undang.
Takrifan autoriti (wewenang) Adat dan adab bagi ruang lingkup ini menyarankan setiap individu mematuhi undang-undang, peraturan, protokol, prosedur, dan garis panduan. Jean Jacques Rousseau (1712-1778) “man is born free, but everywhere is in chain” Manusia perlu kepada peraturan hidup untuk berada dalam keharmonian dan kesejahteraan emosi, fizikal dan rohani.
Patuhi
Takrifan harian Adat dan adab dalam ruang lingkup harian ialah tingkahlaku masyarakat dalam kehidupan masing -masing yang memainkan fungsi dan peranan sesuai dengan kapasiti dan keupayaan diri. Tingkahlaku harian ini melibatkan amalan kebiasaan.
Cara hidup
Cabaran adab dan adat era milenia Perubahan nilai Perubahan semasa Ideologi ekstrem Hedonisme Pengaruh dan anasir negatif Media Pengaruh rakan sebaya (peer-pressure)
Kesimpulan Adat dan adab perlu dihayati, diamalkan dan dipatuhi sebagai satu tanggungjawab sosial bagi menzahirkan usaha mencapai keharmonian dan kesejahteraan. Biar mati anak jangan mati adat – adalah peribahasa yang dihuraikan oleh Karl A. Hack (2002) sebagai suatu seruan semangat orang pribumi menentang penjajah asing. Kesediaan berkorban nyawa dan berjihad untuk mempertahankan adat bangsa.
Latihan Dalam Kumpulan (30 minit) 1) menghasilkan video (pemerhatian atau lakonan semula) mengenai adat dan adab menghormati ibubapa @ guru @ orang dewasa yang lebih tua 2) mengulas mengenai adat dan adab di rumah ibadah mengikut kepercayaan masing-masing 3) adab memberikan pandangan atau menyuarakan sesuatu yang sensitive di media sosial 4) melakonkan semula adab dan adat mematuhi undang-undang jalan raya 5) membuat poster peraturan makan/dewan peperiksaan/pemakaian dan kesopanan 6) bersajak atau bergurindam mengenai etos bangsa yang diidamkan (jati diri)
Rujukan M.B Hooker, Readings in Malay Adat Laws (1970) & Adat Laws in Modern Malaya (1972) Shamsul AB, et. al. Modul Etika dan Peradaban, JPT Malaysia. Shamsul A.B. (1996).Debating About Identity in Malaysia : A discourse analysis . Southeast Asian Studies. Karl A. Hack. (2002). Biar mati anak Jangan mati adat [Better your children die than your traditions]: Locally raised forces as a barometer for imperialism and decolonization in British South East Asia, 1874 –2001, South East Asia Research, Vol. 10 (3) Nov., pp.245 -275