วิจัยเรื่อง รูปแบบการขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิต ตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนพื้นที่ จังหวัดบุรีรัมย์

41

บทท่ี 3

วิธีดำเนินกำรวิจยั

การวิจัย เรื่อง รูปแบบการขับเคล่ือนการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนพ้ืนท่ี จังหวัดบุรีรัมย์ คณะผู้วิจัย
ได้กาหนดระเบยี บวิธีวจิ ัยในการศึกษาวิจัยคร้งั นี้ ตามลาดบั ดงั นี้

3.1 ประชากรกลมุ่ ตัวอย่าง
3.2 เคร่อื งมอื ท่ใี ช้ในการวิจยั
3.3 การเก็บรวบรวมขอ้ มูล
3.4 การวเิ คราะหข์ ้อมูล

3.1 ประชำกรและกลุ่มตวั อย่ำง

การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยทาการคัดเลือก
กลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง เพื่อให้ได้คาตอบการวิจัยตรงตามวัตถุประสงค์เกี่ยวกับการศึกษา
ผู้วิจัยได้ทาการคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลโดยวิธีการคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive sampling)
มาทาการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-dept Interview) รูปแบบการขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นท่ีต้นแบบ
การพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนพ้ืนที่
จังหวัดบุรีรัมย์ โดยผู้ที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเรียนรู้ โครงการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพ
ชวี ิตตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ตส์ ู่ “โคก หนอง นา โมเดล” กิจกรรมท่ี 1 ฝกึ อบรมเพิม่ ทกั ษะระยะส้ัน
การพัฒนากสกิ รรมสรู่ ะบบเศรษฐกจิ พอเพียง คณะผู้วจิ ยั จงึ กาหนดกลุ่มตวั อย่างในการจดั เก็บขอ้ มลู คือ
ครัวเรือนต้นแบบในจังหวัดบุรรี มั ย์ จานวน 1 ครัวเรอื น ท่ีมีคุณสมบัติ ดงั นี้

3.1.1 เป็นครัวเรือนต้นแบบท่ีผ่านการฝึกอบรมตามโครงการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบ
การพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ประจาปีงบประมาณ
พ.ศ. 2564 โดยกรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย ซึ่งได้นาความร้ไู ปปรับใช้ในพื้นที่ศูนย์เรียนรู้
อย่างเปน็ รูปธรรม

3.1.2 เปน็ ศนู ยเ์ รียนรู้ และมีผเู้ ขา้ มาศึกษาดงู านได้ เป็นผู้ให้คาตอบสาคัญในการสัมภาษณ์
เชงิ ลึก

42

3.2 เครือ่ งมือทีใ่ ช้ในกำรวจิ ัย

งานวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ มีเครื่องมือ คือ แบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบก่ึง
โครงสร้าง โดยกาหนดประเดน็ คาถาม ดังนี้

ประเดน็ กำรสมั ภำษณเ์ ชงิ ลกึ
คาถามที่ 1. ท่านมีจุดเร่ิมต้นในการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตาม
หลกั ทฤษฎใี หมป่ ระยุกตส์ ู่ “โคก หนอง นา พช.” อยา่ งไรบา้ ง มขี น้ั ตอนวิธกี ารอยา่ งไร
คาถามท่ี 2. ท่านมีรูปแบบในการพัฒนาพ้ืนที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตาม
หลักทฤษฎใี หม่ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” อย่างไรบา้ ง โดยนาหลักปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ไปประยกุ ตใ์ ชอ้ ย่างไรบา้ ง
คาถามที่ 3. ท่านมีหลักคิดในการขับเคล่ือนงานอย่างไร เช่น ทัศนคติในการทางาน
ทักษะความรู้ ทุนในการดาเนนิ งานให้ประสบผลสาเร็จ (ทนุ ที่เป็นตวั เงิน และทุนทไ่ี ม่เปน็ ตวั เงนิ )
คาถามท่ี 4. ท่านมีแนวทางในการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตาม
หลกั ทฤษฎีใหมป่ ระยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” อย่างไรบา้ งให้ประสบผลสาเรจ็
คาถามที่ 5. ท่านมีเครือข่ายใดเข้ามาร่วมขับเคล่ือนการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบการพัฒนา
คณุ ภาพชีวติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” และเขา้ มารว่ มพฒั นาอย่างไรบ้าง
คาถามท่ี 6. ท่านคิดว่าควรมีหน่วยงานใดเข้ามาช่วยพัฒนาพื้นท่ีต้นแบบการพัฒนา
คุณภาพชวี ติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” และเขา้ มาชว่ ยเหลือในเร่อื งใดบา้ ง
คาถามท่ี 7. จากการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่
ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ท่านค้นพบเทคนิค วิธีการอย่างไรบ้างที่ขับเคล่ือนการดาเนินงาน
ใหป้ ระสบผลสาเร็จ
คาถามท่ี 8. เมื่อท่านเจอปัญหาในการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎี
ใหม่ ประยกุ ตส์ ู่ “โคก หนอง นา พช.” ท่านมวี ธิ กี ารแก้ไขปัญหาอย่างไร และท่านเกิดความรใู้ หมอ่ ยา่ งไร
บา้ ง
คาถามท่ี 9. ท่านคิดว่าปัจจัยท่ีส่งผลต่อการขับเคล่ือนโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ในระดับครวั เรอื นใหป้ ระสบผลสาเร็จ คอื อะไร
คาถามที่ 10. ท่านมีข้อเสนอแนะรูปแบบในการขับเคล่ือน โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ตามหลักทฤษฎใี หม่ ประยุกตส์ ู่ “โคก หนอง นา พช.” ใหป้ ระสบผลสาเร็จอยา่ งไรบา้ ง

43

3.2.1 วิธีกำรสร้ำงเครอ่ื งมอื
คณะผูว้ จิ ัยได้ดาเนินการสร้างแบบสมั ภาษณ์เชงิ ลึก ตามขัน้ ตอน ดังน้ี
3.2.1.1 ศกึ ษารายละเอียดเกีย่ วกับการสร้างแบบสมั ภาษณ์
3.2.1.2 จัดทาแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง โดยกาหนดขอบเขตให้ครอบคลุม

เก่ียวกับรูปแบบการขับเคลื่อนโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่
“โคก หนอง นา พช.”

3.2.1.3 นาแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างที่เสร็จแล้ว นาเสนอผู้ทรงคุณวุฒิงานวิจัย
กรมการพัฒนาชุมชน และให้ผู้เช่ียวชาญ จานวน 3 คน เพ่ือตรวจสอบความถูกต้องเหมาะสม และ
ใหข้ ้อเสนอแนะในการปรบั ปรงุ แกไ้ ข เพอ่ื ให้มีความสมบรู ณ์ย่ิงขนึ้

3.2.1.4 นาแบบสัมภาษณ์มาปรับปรุง แล้วนาไปทดลองใช้ในการสัมภาษณ์บุคคล
ทีไ่ ม่ใช่กลุ่มเป้าหมายในการวิจยั จานวน 1 คร้ัง

3.2.1.5 นาแบบสัมภาษณ์ที่ทดลองแล้วมาปรับปรุงข้อคาถามอีกครั้งหน่ึงแล้วจึง
นาไปใช้กบั กลุ่มเป้าหมายจริง

3.3 กำรเก็บรวบรวมขอ้ มลู

การเก็บรวบรวมข้อมูลในงานวจิ ัยน้ี คณะผู้วจิ ยั ได้ดาเนนิ การตามขัน้ ตอน ดังนี้
3.3.1 จดั ทาหนังสอื ราชการถงึ หนว่ ยงานที่เก่ยี วขอ้ ง
3.3.2 ดาเนนิ การเก็บรวบรวมข้อมูลการวจิ ัย ณ พื้นที่ครวั เรือนต้นแบบ
3.3.3 นาขอ้ มลู ที่เก็บรวบรวมไดม้ าทาการวเิ คราะห์ และดาเนินการตามขั้นตอนการวจิ ยั ต่อไป

3.4 กำรวิเครำะหข์ ้อมูล

คณะผู้วิจัยได้ดาเนินการวิเคราะห์ข้อมูลท่ีเก็บรวบรวมได้จากการสัมภาษณ์เชิงลึก
(In-depth Interview) โดยนาคาตอบทไี่ ด้จากแบบสมั ภาษณ์เชิงลึก มาสรุปประเด็นโดยวิเคราะห์เนอ้ื หา
(Content Analysis) และทาการเรียบเรียงและจัดแยกตามแต่ละประเด็นท่ีเก็บรวบรวมได้ จากนั้น
ได้ทาการสรุปข้อมูลในแต่ละประเด็นตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย อภิปรายผลข้อมูลตามทฤษฎี และ
ปรากฎการณ์ เพอื่ สรา้ งขอ้ สรุปและขอ้ เสนอแนะ

บทที่ 4
ผลการวเิ คราะหข์ ้อมูล

การวิจัยครั้งน้ีมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตตาม
หลักทฤษฎีใหม่ระดับครัวเรือนในพ้ืนที่จังหวัดบุรีรัมย์ การพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนพ้ืนท่ี และนาเสนอรูปแบบ
การขับเคลื่อนการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่
“โคก หนอง นา พช.” พื้นท่ีทาการวิจัย คือ ครัวเรือนต้นแบบ นายสมบัติ อ่อนน้าคา ตาบลทุ่งจังหัน
อาเภอโนนสุวรรณ จังหวัดบุรีรัมย์ ทั้งน้ีเพื่อให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์การวิจัย คณะผู้วิจัย
ได้ทาการวเิ คราะห์ข้อมูลและนาเสนอผลการวิจัยตามแต่ละวตั ถุประสงค์ เพื่อจะแสดงให้เห็นถึงรปู แบบ
การขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่
“โคก หนอง นา พช.” โดยแบ่งหัวขอ้ การนาเสนอ ดังน้ี

4.1 ปจั จัยทสี่ ่งผลตอ่ การพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลกั ทฤษฎีใหมข่ องครัวเรือนพ้ืนท่ี จงั หวัด
บรุ ีรัมย์

4.2 การพัฒนาพืน้ ท่ตี ้นแบบการพัฒนาคณุ ภาพชวี ิตตามหลักทฤษฎีใหมข่ องครวั เรือนพื้นท่ี
จังหวดั บุรีรมั ย์

4.3 รูปแบบการขับเคลื่อนโครงการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ตามหลักทฤษฎใี หม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครวั เรอื นพ้ืนท่ี จังหวัดบุรรี มั ย์

4.1 ปัจจัยที่ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ของครัวเรือนในพื้นท่ี
จังหวดั บรุ ีรัมย์

ผลการวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่
“โคก หนอง นา พช.” ในพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์ มีครัวเรือนในพ้ืนที่จังหวดั บุรรี มั ย์เข้าร่วมโครงการพฒั นา
พื้นท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” จานวน
ทั้งส้ิน 909 ครัวเรือน โดยงานวิจัยนี้สานักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดบุรีรัมย์ ได้ทาการคัดเลือกครัวเรือน
ตน้ แบบ คือ ครัวเรือนตน้ แบบ นายสมบัติ ออ่ นนา้ คา อาเภอโนนสวุ รรณ จังหวดั บุรีรัมย์ เป็นกรณศี ึกษา
เนื่องจากเป็นครัวเรือนต้นแบบที่ได้ลงมือปฏิบัติจริง เป็นศูนย์เรียนรู้ต้นแบบ มีผู้เข้ามาศึกษาดูงาน
ในพื้นที่ มีการนาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ โคก หนอง นา
โมเดล มาประยุกต์ใช้ให้ได้ผลอย่างเป็นรปู ธรรม ซึง่ ครัวเรอื นต้นแบบน้ีมีพ้นื ท่ีแปลง จานวนท้งั สนิ้ 12 ไร่
3 งาน แต่สมัครเข้าร่วมโครงการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่
ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล” จานวน 3 ไร่ มีการพัฒนาพื้นที่โดยมีการบริหารจัดการน้า
ด้วยการขุดคลองภายในพ้ืนท่ีต้นแบบเพ่อื เป็นแหล่งรับน้า มีการขยายคันนาให้มีขนาดใหญ่ข้ึนเพ่ือปลกู
ไม้ผล ไม้ยืนต้นต่าง ๆ บริเวณรอบคันนา มีการปรับพื้นที่นาให้เป็นสระเล้ียงปลา รวมท้ังแปลงนา
มีการขุดร่องน้า เพื่อเก็บกักไว้ใช้ได้ตลอดทั้งปี มีฐานการเรียนรู้ต่าง ๆ จานวน 7 ฐานเรียนรู้ ได้แก่
ฐานเรียนรู้คนเอาถ่าน ฐานเรยี นรคู้ นรักษ์แม่ธรณี ฐานเรียนรู้คนมีนา้ ยา ฐานเรยี นรู้แมโ่ พสพ ฐานเรียนรู้

45

คนรักษ์ป่า ฐานเรียนรู้คนรักษ์น้า ฐานเรียนรู้คนรักษ์สุขภาพ ปลูกพืชสมุนไพร ปลูกผัก เล้ียงสัตว์
เช่น กบ เปด็ ไกไ่ ข่ ปลา ส่งผลให้ครัวเรือนชว่ ยลดรายจ่าย เพม่ิ รายไดภ้ ายในครัวเรอื นได้

ผลจากการวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่
ของครัวเรือนในพ้ืนที่จังหวัดบุรีรัมย์ พบว่า มีทั้งปัจจัยภายในท่ีเกี่ยวข้องกับสิ่งที่ครัวเรือนต้นแบบมีอยู่
และปัจจยั ภายนอกซึ่งเป็นส่ิงทีอ่ ย่นู อกเหนอื จากท่คี รวั เรือนตน้ แบบมีอยู่ ดังน้ี

4.1.1 ปจั จยั ภายใน ประกอบดว้ ย
4.1.1.1 ด้านทุนความรู้ ครัวเรือนต้นแบบมีความรู้เดิมจากการเข้าร่วมอบรม

หลักสูตรต่าง ๆ ท่ีหน่วยงานราชการจัดฝึกอบรม จากสานักงานการปฏิรูปท่ีดินเพื่อเกษตรกรรม
สานักงานปศุสัตว์ สานักงานประมง สานักงานเกษตร สานักงานพัฒนาชุมชนอาเภอ โดยได้รับความรู้
เกี่ยวกับการเลี้ยงปลา การปลูกผักสวนครัว การทาบัญชีครัวเรือน การดาเนินงานตามหลักปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียง และหลักทฤษฎีใหม่ การศึกษาดูงานศูนยเ์ รียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงของคุณลาพงึ
จังหวัดสุรินทร์ ในการปลูกข้าวอินทรีย์ ศึกษาดูงานศูนย์กสิกรรมธรรมชาติ จังหวัดสุรินทร์
ของพระอาจารยส์ ังคม ธนปัญโญ ทั้งยังเรียนรดู้ ว้ ยตนเองจากยูทูบ แลว้ นาความรู้ที่ไดร้ ับดาเนนิ งานตาม
แนวคิดของหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และหลักทฤษฎีใหม่ในการนามาประยุกต์ใช้การพัฒนา
พื้นท่ีแปลงเกษตรของตนเองในการปลูกข้าวอินทรีย์ การทาเกษตรผสมผสานปลูกพืช เล้ียงสัตว์
การบริหารจัดการน้า บริหารจัดการพื้นท่ี ส่งผลทาให้ประสบผลสาเร็จในการดาเนินการเกษตรกรรม
ในพนื้ ที่ เนือ่ งจากมีความรใู้ นการดาเนินงาน มใี จในการเรยี นรู้ ทาตอ่ เน่อื ง ค่อยเปน็ ค่อยไป ด้วยความรกั
ความอุตสาหะ ความเอาใจใส่ ความมุ่งมั่น ทาให้เกิดการเรียนรู้กระบวนการทางานตามหลักปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียง ต่อยอดความรู้ ส่งผลให้ครัวเรือนสามารถพ่ึงตนเองได้ โดยครัวเรือนต้นแบบ
มีความรู้ ดงั นี้

1) ความรู้เกี่ยวกับการปลูกพชื โดยนาหลักกสิกรรมธรรมชาติมาใช้ในการเพาะปลูก
โดยการปลูกพืชคลุมดิน การปลูกพืชเพ่ือป้องกันการพังทลายของหน้าดิน เช่น ปลูกตะไคร้ การปลูก
ไม้ผลไมย้ ืนตน้ บริเวณคนั นา เชน่ มะม่วง มะพร้าว แค การปลูกข้าว และเลีย้ งปลาในนาข้าว การใช้ฟาง
ในนาข้าวให้เกดิ ประโยชนท์ ั้งเป็นปุย๋ บารงุ ดนิ และเปน็ อาหารปลา การปลกู ไม้ 5 ระดบั

2) ความรู้จากการเลี้ยงสัตว์ เช่น การเล้ียงปลาในนาข้าวโดยใช้เศษฟางเป็น
อาหารปลา และมูลปลาท่ีถ่ายออกมาก็เป็นอาหารให้กับพืช การทาแซนวิชปลาเพ่ือช่วยลดต้นทุน
ค่าอาหารปลา โดยใช้ฟางข้าว มูลวัว ทาเป็นช้ัน ๆ สลับกัน การเล้ียงกบคอนโดเพื่อขยายเป็นพ่อพันธุ์
แมพ่ ันธุ์ การเลยี้ งไก่ไข่ เล้ียงเป็ดในนาข้าว

3) ความรู้ที่ได้รับจากการฝึกอบรม ศึกษาดูงานในพื้นที่ต้นแบบ การศึกษา
เรียนรู้ด้วยตนเองผ่านยูทูบ โดยนาความรู้ท่ีได้รับประยุกต์ใช้ในพ้ืนท่ีแปลงเกษตรของตนเอง การปลูก
ข้าวอินทรีย์ การเลี้ยงปลาในแปลง ฐานเรียนรู้ตามหลักกสิกรรมธรรมชาติ เช่น ฐานเรียนรู้คนรักษ์น้า
ฐานเรียนรู้คนมีน้ายา ฐานเรียนรู้พระแม่โพสพ ฐานเรียนรู้คนรักษ์ป่า ฐานเรียนรู้คนรักษ์แม่ธรณี
ฐานเรียนรู้คนเอาถา่ น และฐานเรยี นรู้คนรกั ษส์ ขุ ภาพ

46

4) ความรู้จากการสรา้ งความมน่ั คงทางอาหาร โดยการน้อมนาการประยุกตใ์ ช้
หลักทฤษฎีใหม่สู่ โคก หนอง นา โมเดล ที่เห็นชัดเจน คือ ในพื้นท่ีมีการปรับปรุงเพ่ิมเติมตลอดเวลา
อยา่ งไมห่ ยดุ นงิ่ การปรบั ปรงุ พนื้ ที่คันนา เพือ่ รองรบั การปลูกพืชผสมผสาน ไม้ผล ไมย้ นื ต้น พชื สมุนไพร
ผักสวนครัว การเล้ียงสตั ว์ และการสร้างฐานเรียนรู้

5) ความรู้จากการบริหารจัดการดิน และน้า เน่ืองจากเป็นพ้ืนท่ีรับน้า
ได้มกี ารบริหารจัดการน้าโดยขุดคลองรอบพ้ืนที่เพ่ือรับน้า และขยายคันนาให้มีขนาดใหญข่ ้ึน มีการขุดคลอง
เช่ือมกับพื้นที่เดิม นอกจากน้ยี ังมกี ารปลูกพชื คลุมดินทั้งพืชระยะส้ันและพืชระยะยาว เพ่ือป้องกันหนา้ ดิน
พังทลายในสระท่ีขุดใหม่ การปลูกพืชหมุนเวียนตามฤดูกาลเพื่อบารุ งดิน การปลูกไม้ 5 ระดับ
เพือ่ รกั ษาความชมุ่ ชืน้ ในดิน

6) ความรู้จากการแบ่งปัน ได้น้อมนาหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง
สู่การปฏิบัติใช้เป็นแนวทางการดาเนินชีวิต ยึดหลักความพอเพียง ใช้หลักการพ่ึงตนเองเป็นหลัก
ลดการพ่ึงพาจากภายนอก ส่วนที่เหลือขายและแบ่งปัน มีการแบ่งปันพนั ธ์ุปลา พันธ์ุพืช แบ่งปันความรู้
ให้กับคนภายในชุมชน ใช้พ้ืนท่ีแปลงเกษตรเป็นศูนย์เรียนรู้ให้กับคนภายในชุมชน และภายนอกชุมชน
เข้ามาศึกษาเรยี นรู้

4.1.1.2 ด้านทุนพื้นท่ีและธรรมชาติ ครัวเรือนต้นแบบมีพ้ืนท่ีทาการเกษตรทั้งสิ้น
12 ไร่ 3 งาน ซึง่ ได้ดาเนินการตามหลกั ทฤษฎีใหมม่ ากอ่ นเขา้ รว่ มโครงการพฒั นาพ้ืนท่ีต้นแบบการพฒั นา
คุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล” ของกรมการพัฒนาชุมชน
เน่อื งจากพนื้ ที่ครัวเรือนตน้ แบบเป็นแหลง่ รบั น้า ส่งผลทาให้มีน้าใชต้ ลอดปี และยงั มนี า้ แรไ่ หลผ่านพ้ืนท่ี
ส่งผลให้พ้ืนที่อุดมสมบูรณ์ทั้งดิน และน้า อีกท้ังดินดีเน่ืองจากเป็นดินภูเขาไฟ มีแร่ธาตุอาหารในดิน
พ้ืนท่ีเหมาะสมต่อการทาการเกษตรท้ังปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ ทั้งพืช และสัตว์ท่ีเลี้ยงเจริญเติบโตไว และ
รสชาติดี ทาให้ครัวเรือนสามารถพึ่งตนเองได้จากทรัพยากรทุนพ้ืนที่และธรรมชาติ ทั้งนี้ ตาบลทุ่งจังหัน
อาเภอโนนสุวรรณ จังหวัดบุรีรัมย์ เคยเข้ารับการประกวดยางแผ่นคุณภาพดีได้รับรางวัลระดับประเทศ
มาก่อน เนอื่ งมาจากสภาพดินดีในการปลูกยางพาราในพืน้ ที่

4.1.1.3 ด้านทุนทางเศรษฐกิจ ครัวเรือนต้นแบบมีการเงินท่ีดี ใช้ทุนที่เป็นตัวเงิน
ของตนเองเป็นหลักในการขับเคลื่อนดาเนินการกิจกรรมต่าง ๆ ทั้งกาลังการผลิต ปลูกป่า ปลูกพืช
สมุนไพร เล้ียงสัตว์ ดูแล บารุงรักษา เก็บเกี่ยวผลผลิตเพ่ือใช้บริโภคภายในครัวเรือน เกิดการพ่ึงพา
ตนเอง และผลผลิตท่ีเหลือจากการบริโภคภายในครัวเรือนแบ่งปันให้กับเพ่ือนบ้าน เครือข่าย ชุมชน
ท่ีเหลือก็นาไปขายสร้างรายได้ตอ่ ยอดเงินทุนให้ครวั เรอื น ตามแนวคดิ ทฤษฎบี นั ได 9 ข้ันส่คู วามพอเพียง
คือ พอกิน พอใช้ พออยู่ พอร่มเย็น ต่อมาบุญและทาน เก็บรักษา ขาย เครือข่าย โดยไม่รองบประมาณ
จากส่วนราชการ ทั้งการซ้ือพันธุ์ไม้ พันธ์ุปลา พันธุ์กบ พันธ์ุข้าว และมีการปรับปรุงพื้นท่ีอยตู่ ลอดเวลา
โดยการขยายพ้นื ท่ีเพื่อการกักเก็บน้า ปรับคันนาเพ่ือปลูกตน้ ไม้ ไมผ้ ล พชื ผกั และยังมีรายได้จากการจาหนา่ ย
พันธ์ุปลา พันธ์ุกบ ไข่เป็ด ไข่ไก่ เพ่ือใช้ต่อยอดในการขับเคล่ือนพัฒนาพื้นท่ีตนเอง ส่งผลให้
การดาเนนิ การพัฒนาพนื้ ทเ่ี ปน็ ไปด้วยความรวดเรว็ ทงั้ ยังเพ่มิ รายได้ เปน็ เงนิ ทนุ ในการพัฒนาพืน้ ทตี่ ่อไป

47

4.1.1.4 ด้านทนุ ทางสังคม พน้ื ฐานทางสงั คมของครัวเรอื นต้นแบบ นายสมบัติ ออ่ นนา้ คา
ดารงตาแหน่ง ผู้ใหญ่บ้าน ทาให้มีเครือข่ายการทางานทางสังคม ท้ังส่วนราชการ และภายในชุมชน
ส่งผลให้การขับเคลื่อนงานต่าง ๆ รวดเร็ว เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันทั้งจากภายใน
ภายนอกชุมชน มีผู้สนใจศึกษาดูงานในพ้ืนที่ เช่น ครัวเรือน โรงเรียน หน่วยงานราชการ ภายในชุมชน
แล้วนาความรู้ที่ได้รับไปปรับใช้ในพ้ืนท่ีของตนเอง ท้ังยังเป็นต้นแบบในการพัฒนาพ้ืนที่ ท่ีเห็นผล
เป็นรูปธรรมในการน้อมนาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และทฤษฎีใหม่ไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่
ภายในชุมชน เนื่องจากที่ผู้สนใจภายในชุมชนเข้ามาศึกษาดูงาน จึงเกิดการพัฒนาพื้นที่แปลงเกษตร
เรอื่ ยมา พัฒนาตอ่ ยอดเปน็ ศูนย์เรียนรภู้ ายในชมุ ชน

4.1.1.5 ด้านทุนโครงสร้างพ้ืนฐาน พ้ืนที่มีระบบการคมนาคมขนส่งท่ีสะดวก
เนื่องจากเป็นพ้ืนที่ติดถนน เส้นทางสัญจร สะดวกเข้าถึงง่าย ทาให้ส่วนราชการ และภาคีเครือข่าย
ผู้สนใจศึกษาดงู านเข้าถงึ พ้นื ทไ่ี ด้สะดวก เกิดความร่วมมือรว่ มใจจากทุกภาคส่วนในการพัฒนาพ้ืนที่ และ
เนื่องจากเป็นพ้ืนท่ีติดถนน สามารถพัฒนาต่อยอดเป็นร้านค้าในพื้นท่ีต้นแบบได้ง่าย ส่งผลให้ช่วย
เสริมสร้างรายได้เพิ่มให้แก่ครัวเรือนต้นแบบ และยังสามารถขยายผลต่อยอดครัวเรือนภายในชุมชน
มารว่ มจาหน่ายผลติ ภัณฑ์

4.1.1.6 ด้านทนุ ทางวฒั นธรรม วฒั นธรรมของคนในชุมชน ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพ
เกษตรกรรม ปลูกผลไม้ และการทานา โดยเฉพาะการทานาแบบดั้งเดิม และการทานาอินทรีย์
มีทุนบุคคลท่ีเป็นปราชญ์ชาวบ้าน มีความสัมพันธ์แบบเคารพผู้อาวุโส ระบบเครือญาติ เป็นแรงงาน
ในการช่วยทาการเกษตรภายในพื้นท่ี ความคิดความเชื่อเก่ียวกับการทาเกษตรกรรมรูปแบบ
โคก หนอง นา โมเดล ของคนภายในชุมชน อาเภอโนนสุวรรณ ก่อนท่ีมีครัวเรือนเข้าร่วมโครงการ
โคก หนอง นา โมเดล กรมการพัฒนาชุมชน การจัดการพ้ืนที่ในรูปแบบต่าง ๆ ตามภูมิศาสตร์สังคม
ประยุกต์จากพระราชดาริเกษตรทฤษฎีใหม่ท่ีเหมาะสมกับพื้นท่ีประเทศไทย ซึ่งเป็นการผสมผสาน
หลักทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดารเิ ข้ากับภมู ิปัญญาพื้นบ้านท่ีมีอยู่ที่สอดคล้องกับธรรมชาติในพน้ื ที่
เพิ่มพ้ืนที่ป่า สร้างความม่ันคงทางอาหาร เป็นการให้ธรรมชาติจัดการตัวเอง เน้นการพึ่งพาตนเอง
ด้านน้า อาหาร และพลังงานอย่างเป็นระบบ สามารถนาผลผลิตท่ีได้มาต่อยอดแปรรูป โดยแรกเร่ิม
โครงการพฒั นาพ้นื ที่ต้นแบบการพฒั นาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกตส์ ู่ “โคก หนอง นา พช.”
คนภายในชุมชนไม่ค่อยเห็นด้วยในการเข้าร่วมโครงการ เน่ืองจากต้องส้ินเปลืองพ้ืนท่ีในการขุดหนอง
สูญเสียพื้นท่ีการทานา แต่ภายหลังท่ีครัวเรือนต้นแบบ นายสมบัติ อ่อนน้าคา ได้เข้าร่วมโครงการ
แล้วได้ดาเนินการเห็นผลเป็นรูปธรรมถึงประโยชน์ของการบริหารจัดการน้า บริหารจัดการพื้นที่
ของการเข้าร่วมโครงการ “โคก หนอง นา โมเดล” ของกรมการพฒั นาชุมชน ส่งผลทาให้คนในชมุ ชน
เปล่ียนแนวความคิดใหม่ทราบถึงประโยชน์ของการบริหารจัดการพื้นที่ บริหารจัดการนา้ ตามแนวคิด
การทาการเกษตร โคก หนอง นา โมเดล นาไปปรับใช้พัฒนาพนื้ ท่ีของตนเอง

48

ดงั เชน่ คากล่าวของกรณศี ึกษาทีว่ า่

“สิ่งท่ีส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ คือ สภาพพ้ืนที่
ท่มี คี วามอุดมสมบรู ณ์ ดินมีแร่ธาตอุ าหาร พ้ืนทีม่ ีโครงสร้างพ้ืนฐานที่ดี อยู่ใกล้ถนนสายหลัก
คนท่ีนี่มีวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม มีการแลกเปลี่ยนแรงงานในการทาเกษตรกรรม ประกอบกบั
ตนเองเป็นผู้ใหญ่บ้านจึงมีเครือข่ายทางสังคม มีการทางานร่วมกันหนว่ ยงานอน่ื ๆ อีกท้งั
มีโอกาสได้รบั ความรูจ้ ากการฝึกอบรม จากน้ันไดน้ ามาลงมือทาในพืน้ ที่ โดยใช้ทุนส่วนตัว
เป็นหลัก ไม่รองบประมาณจากราชการ จึงทาให้การพัฒนาพ้ืนท่ีประสบความสาเร็จ
ในระดบั หนง่ึ ”

4.1.2 ปจั จัยภายนอก ประกอบด้วย
4. 1.2.1 ก าร น้อ มน าหลักปรัชญาขอ งเศร ษฐกิ จพ อเพียง สู่การ ปฏิบัติ

ที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาล 9
พระราชทานให้เมอื่ วนั ที่ 18 กรกฎาคม 2517 เพ่อื นาไปใช้เป็นแนวทางในการดาเนนิ ชีวติ และวิถปี ฏิบัติ
ที่ได้ทรงเน้นยา้ แนวทางพฒั นาที่ต้ังอยู่บนพนื้ ฐานของทางสายกลาง และความไม่ประมาท โดยคานึงถงึ
ความพอประมาณ ความมีเหตุผล การสร้างภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี ตลอดจนใช้ความรู้ และคุณธรรม
เปน็ พนื้ ฐานในการดารงชีวติ การปอ้ งกนั ให้รอดพน้ จากวิกฤต และให้สามารถดารงอยู่ได้อย่างมน่ั คง และ
ย่ังยืนภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ และความเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ “ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง”
เป็นปรัชญาช้ีถึงแนวการดารงอยู่ และปฏบิ ตั ิตนของประชาชนในทกุ ระดับตั้งแต่ระดับครอบครัว ระดบั ชุมชน
จนถงึ ระดับรัฐ ท้ังในการพัฒนา และบริหารประเทศใหด้ าเนินไปใน ทางสายกลาง โดยเฉพาะการพัฒนา
เศรษฐกิจเพ่ือให้ก้าวทันต่อยุคโลกาภิวัตน์ ความพอเพียง หมายถึง ความพอประมาณ ความมีเหตุผล
รวมถึงความจาเป็นที่จะต้องมีระบบภูมิคุ้มกันในตัวท่ีดีพอสมควรต่อการมีผลกระทบใด ๆ อันเกิดจาก
การเปล่ยี นแปลงท้งั ภายในและภายนอก ทัง้ นตี้ อ้ งอาศยั ความรอบรู้ ความรอบคอบ และความระมดั ระวงั
ในการวางแผนการดาเนินการทุกข้ันตอนให้มีความรอบรู้ท่ีเหมาะสม ดาเนินชีวิตด้วยความอดทน
ความเพียร มีสติปัญญา และความรอบคอบเพื่อให้สมดุลและพร้อมต่อการรองรับการเปลี่ยนแปลง
อย่างรวดเร็วและกว้างขวาง ทั้งด้านวัตถุ สังคม ส่ิงแวดล้อม และวัฒนธรรมจากโลกภายนอก
ได้เป็นอย่างดี และรัชกาลท่ี 10 ได้สืบสาน รักษา ต่อยอด ครัวเรือนต้นแบบในฐานะประชาชนคนไทย
จึงได้นาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปประยุกต์ใช้ในการดาเนินชีวิต โดยยึดหลัก
ความพอประมาณ ความมีเหตุผล การมีภูมิคุ้มกันที่ดีในตัว โดยยึดหลักความพอเพียง ใช้หลักการ
พึ่งตนเองเป็นหลักลดการพึ่งพาจากภายนอก เช่น การปลูกผัก ปลูกสมุนไพร การปลูกข้าวอินทรีย์
การเลี้ยงไก่ไข่ เลี้ยงเป็ด เลี้ยงกบ เพ่ือเป็นคลังอาหารใช้บริโภคภายในครัวเรือน และท่ีเหลือ
นาไปจาหน่าย ส่งผลให้เกิดการลดรายจ่าย เพ่ิมรายได้ในครัวเรือน และยังเป็นการพัฒนาคุณภาพชีวติ
ของครัวเรือน ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดเก่ียวกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ประกอบด้วย
ความพอประมาณ ในการปลกู ขา้ วอนิ ทรยี ์ เลยี้ งสตั วเ์ พ่อื ใชใ้ นการบริโภคภายในครัวเรอื น ความมีเหตุผล

49

ในการดาเนินงานการขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่
ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” อย่างรอบคอบ มีภูมิคุ้มกัน ในการเตรียมพร้อมรับสถานการณ์
เปล่ียนแปลงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น สามารถพ่ึงพาตนเองได้ ท่ีเน้นความสมดุลท้ัง 3 คุณลักษณะ คือ
พอประมาณ มีเหตุผล และมีภูมิคุ้มกัน มาประกอบการตัดสินใจในเร่ืองต่าง ๆ อย่างเป็นข้ันเป็นตอน
รอบคอบ ระมัดระวัง พิจารณาถึงความพอดี พอเหมาะ พอควร และพร้อมรับการเปล่ียนแปลงท่ีมี
องค์ประกอบครอบคลุมทั้ง 5 ประการ คือ ด้านจิตใจ มีจิตใจเข้มแข็ง เอื้ออาทร ด้านสังคม ช่วยเหลือ
เกื้อกูลกัน รู้รักสามัคคี ด้านเศรษฐกิจ ดารงชีวิตอยู่อย่างพอดี พอมี พอกิน ตามอัตภาพ ด้านเทคโนโลยี
พัฒ น า เทคโน โลยีจาก ภูมิ ปัญ ญ า ท้อ ง ถิ่น ม า ใช้ ใ ห้เกิ ดป ร ะ โ ย ชน์ต่อ ตน เอ ง และ สัง ค ม
ด้านทรพั ยากรธรรมชาติ และสิง่ แวดล้อม รูจ้ กั ใชแ้ ละจดั การอยา่ งรอบคอบเพอื่ ใหเ้ กดิ ความยงั่ ยืน

4.1.2.2 การทางานบูรณาการร่วมกัน ท้ัง 7 ภาคี ได้แก่ ภาครัฐ ภาคเอกชน
ภาคประชาชน ภาคประชาสังคม ภาควิชาการ ภาคศาสนา และภาคส่ือสารมวลชน เพ่ือร่วมสนับสนุน
และพฒั นาพืน้ ทตี่ ้นแบบ ดังนี้

1) ภาครัฐ สานักงานเกษตรอาเภอโนนสุวรรณ ให้การสนับสนุนพันธ์ุพืช
และช่วยให้คาแนะนา สานักงานประมงอาเภอโนนสุวรรณ สนับสนุนพันธุ์ปลาและช่วยให้คาแนะนา
สานักงานปศุสัตว์อาเภอโนนสุวรรณ สนับสนุนพันธ์ุเป็ด ไก่ไข่ และช่วยให้คาแนะนา สานักงานพัฒนา
ชุมชนอาเภอโนนสุวรรณ สนับสนุนพันธ์ุไม้ และวัสดุอุปกรณ์ฐานเรียนรู้ พร้อมให้คาแนะนา การพาไป
ศึกษาดูงานพื้นที่ต้นแบบ ธนาคารเพ่ือการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สาขาโนนสุวรรณ (ธ.ก.ส.)
ให้คาแนะนาแหล่งสนบั สนนุ ทนุ ทางการเงินดอกเบยี้ ต่า

2) ภาคเอกชน กลุ่มวิสาหกิจภายในชุมชน ท้ังกลุ่มทาปลาส้ม ปลาแดดเดียว
กลุ่มเพาะพันธุ์ปลา และเจ้าของสวนผลไม้ภายในชุมชน สนับสนุนแรงงานร่วมการจัดกิจกรรมเอาม้ือ
สามคั คี ณ แปลงพนื้ ท่ีครวั เรอื นตน้ แบบ

3) ภาคประชาชน โดยครัวเรือนภายในชุมชนสนับสนุนพันธ์ุไม้ แรงงาน
รว่ มกนั จัดกิจกรรมเอาม้อื สามคั คี ณ แปลงพน้ื ท่ีครัวเรือนตน้ แบบ

4) ภาคประชาสังคม กลุ่มองค์กรผู้นาชุมชนภายในอาเภอโนนสุวรรณ
ร่วมสนบั สนนุ แรงงาน และพนั ธ์ุไม้ ในการจดั กจิ กรรมเอามื้อสามัคคี และกิจกรรมจิตอาสาพระราชทาน
ณ แปลงพนื้ ที่ครัวเรอื นต้นแบบ

5) ภาควิชาการ โดยสานกั งานสง่ เสรมิ การศึกษานอกระบบและการศึกษา
ตามอัธยาศัย ให้คาแนะนาเรอื่ งการแปรรปู ผลผลติ ทางการเกษตร

6) ภาคศาสนา สนับสนุนพื้นท่ีในการศึกษาดูงานศูนย์กสิกรรมธรรมชาติ
จังหวดั สุรนิ ทร์ โดยพระอาจารยส์ งั คม ธนปัญโญ เพื่อนามาปรบั ใช้ในพนื้ ท่ขี องตนเอง

7) ภาคส่ือสารมวลชน สนับสนุนส่ือเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ครัวเรือน
ต้นแบบ การพัฒนาพื้นที่ โคก หนอง นา โมเดล ของกรมการพัฒนาชุมชน อาเภอโนนสุวรรณ
จงั หวัดบุรีรัมย์ เพ่ือการบรู ณาการร่วมกนั จากทุกภาคส่วน

50

4.1.3 การนาหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล” มาใช้ในการออกแบบ
พื้นที่และจัดการน้าตามหลักภูมิสังคม โดยการนาหลักทฤษฎีใหม่ปรับใช้ในพื้นที่ หลักการสาคัญ
ของทฤษฎใี หม่ บรหิ ารจัดการทรัพยากรโดยเฉพาะดนิ และนา้ ที่มอี ยู่จากัดให้เกิดประโยชน์สงู สุด เพื่อให้
เกษตรกรสามารถดาเนินชีวิตอยู่ได้อย่างพอเพียง โดยเน้นการพึ่งพาตนเองให้มากท่ีสุด โดยข้ันตอน
ของทฤษฎใี หม่ มี 3 ขั้นตอน ขั้นที่ 1 เปน็ การผลิตแบบพึง่ ตนเองด้วยวธิ งี ่ายๆ คอ่ ยเป็นค่อยไป ตามกาลัง
พอมพี อกนิ ไมอ่ ดอยาก ขน้ั ที่ 1 เป็นการสร้างความพอเพยี งในระดบั ครวั เรือน ขัน้ ที่ 2 เกษตรกรรวมพลัง
กันในรูปกลุ่มหรือสหกรณ์ ร่วมแรงในเร่ืองการผลิต การตลาด การเป็นอยู่ สวัสดิการ การศึกษา สังคม
และศาสนา ข้ันท่ี 3 รว่ มมอื กบั แหล่งเงินและพลงั งาน ช่วยกนั พฒั นาคณุ ภาพชวี ิตของประชาชนในชนบท
ซ่ึงมิใช่ทาอาชีพเกษตรเพียงอย่างเดียว ขั้นที่ 2 – 3 เป็นการสร้างความพอเพียงในระดับชุมชน
เป็นปัจจยั หลักทส่ี าคญั ของการทาการเกษตรแบบผสมผสาน ปลกู ปา่ 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง ปลกู ไม้
ใช้สอย ไม้กิน ไม้เศรษฐกิจ พืชสมุนไพร และเล้ียงสัตว์ มีพื้นที่อยู่อาศัย เพื่อการบริโภค และใช้สอย
อย่างพอเพียง หากเหลือบริโภคก็นาไปจาหน่ายเป็นรายได้ต่อไป การจัดรูปแบบพื้นท่ีในการอยู่อาศัย
ใหพ้ ่ึงตนเอง อยา่ งพอเพียง ในรปู แบบทีเ่ รียกว่า โคก หนอง นา พฒั นาชุมชน

องค์ประกอบสาคัญ ประกอบด้วย 3 ส่วน คือ 1. โคก หมายถึง พ้ืนท่ีที่มีการถมดิน และ
ถมสูงกว่าปกติของแปลงตามความต้องการ ในการใช้ประโยชน์และความเหมาะสมกับขนาดท่ีดิน
มีขนาดในช่วง 20 – 60 % ของพ้ืนที่ดินทั้งหมด เป็นพื้นที่จัดเตรียมไว้สาหรับ ทาการเกษตร สร้างที่อยู่
อาศัย และกิจกรรมอน่ื ๆ เชน่ โรงเรือน 2. หนอง หมายถงึ พืน้ ที่ในการใช้ประโยชนใ์ นการบรหิ ารจดั การ
น้าเพ่ือกักเก็บน้า สร้างความชุ่มช้ืนในพื้นท่ีสาหรับพืชและสัตว์เลี้ยงตลอดท้ังปี มีลักษณะ เป็นรูปทรง
อิสระหรือรูปแบบอ่ืน ตามความเหมาะสมกับที่ดินตามการใช้ประโยชน์ในการทาการเกษตร ปลูกพืช
เลี้ยงสัตว์ และความลึก ท่ีเหมาะสมกับสภาพดิน ตามบริบทพื้นท่ี ภูมิสังคม รวมทั้งรูปแบบการกระจาย
น้าสร้างความชุ่มช้ืนให้กับพื้นท่ี 3. นา หมายถึง พ้ืนท่ีราบหรือพื้นที่ว่างเปล่าในรูปแบบต่าง ๆ สามารถ
ส่งน้าสร้างความชุ่มช้ืนเพ่ือทาการเกษตร ขนาดช่วง 20 – 60 % ของพื้นที่ท้ังหมดสาหรับ
การใชป้ ระโยชนด์ ้านการเกษตรตามภมู สิ งั คม และความต้องการของครวั เรอื นในรปู แบบต่าง ๆ

4.1.4 ความยืดหยุ่นในการพัฒนาพ้ืนที่ โดยปรับเปล่ียนพื้นที่นาเป็นบ่อเล้ียงปลา
ตามความเหมาะสมของบริบทพ้ืน ท่ีทาให้ครัวเรือนต้นแบบประหยัดค่าใช้จ่ายในการทานา เน่ืองจาก
ปลากินฟางข้าวในนาเป็นอาหาร การทานามีค่าใช้จ่ายเพียงการเก่ียวข้าวเท่าน้ัน และพ้ืนที่บางส่วน
มีการปรับเปลี่ยนเป็นพื้นที่เลี้ยงไก่บนนาข้าวเพื่อช่วยประหยัดค่าปุ๋ย บารุงต้นข้าว อีกทั้งมูลจากปลา
ยังชว่ ยเป็นปุ๋ยบารงุ ต้นขา้ ว การปรบั ปรงุ พ้ืนท่ีเป็นการทาการเกษตรแบบผสมผสานตามหลกั ทฤษฎใี หม่

4.1.5 ปัจจัยด้านสภาพภูมิประเทศ ภูมิอากาศ สภาพพื้นท่ี อาเภอโนนสุวรรณ โดยทั่วไป
เป็นที่ราบสูง พ้ืนที่ลาดจากทิศใต้ลงไปทิศเหนือมีลักษณะเป็นลูกคล่ืนน้อย เป็นท่ีราบขั้นบันไดช่องเขา
เกิดจากภูเขาไฟระเบิด เม่ือประมาณเก้าแสนถึงหนึ่งล้านปีเศษ ทาให้มีลักษณะภูมิประเทศท่ีสาคัญ คือ
พื้นที่สูงและภูเขาทางตอนใต้ พ้ืนท่ีลูกคลื่นลอนต้ืนตอนกลางของจังหวัด พื้นที่ราบลุ่มตอนเหนือริมฝง่ั
แม่น้ามูล ลักษณะภูมิอากาศอยู่ในแถบของลมมรสุมเขตร้อน ลักษณะลมฟ้าอากาศ และปริมาณน้าฝน
ขึ้นอยู่กับอิทธิพลของลมมรสุมเป็นสาคัญ เน่ืองจากพื้นที่เป็นดินภูเขาไฟ ทาให้มีแร่ธาตุในดินสูง และ

51

มีน้าแร่ไหลผ่าน ทาให้สภาพพื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์ เหมาะแก่การทาการเกษตร ท้ังการเพาะปลูก
การเลี้ยงสัตว์ ทาให้ต้นไม้ สัตว์เล้ียงเจริญเติบโตรวดเร็ว และมีรสชาติดี จากลักษณะภูมิประเทศเช่นนี้
ทาใหพ้ ้นื ที่ทาการเกษตรผสมผสาน เลีย้ งสตั วไ์ ด้ตลอดท้ังปี

ดังเชน่ คากลา่ วของกรณีศึกษาท่ีว่า

“สิ่งท่ีส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ คือ การนาหลักปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม การนาหลักทฤษฎีใหม่
ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล” มาใช้ในการออกแบบพื้นท่ีและจัดการน้า
ตามหลักภูมิสังคมไทย โดยมุ่งเน้นการทางานบริหารจัดการพื้นท่ีด้วยความยืดหยนุ่
เหมาะสมกับสภาพพื้นท่ี และปัจจัยด้านภูมิศาสตร์ท่ีส่งผลต่อการบริหาร
จัดการพื้นท่ี บริหารจัดการน้าให้เกิดประโยชน์สูงสุด รวมท้ังการทางานบูรณาการ
รว่ มกันระหวา่ งหนว่ ยงานและภาคสว่ นในพนื้ ท่ี”

โดยสรปุ ปจั จัยทส่ี ่งผลตอ่ การพฒั นาคุณภาพชวี ิตตามหลักทฤษฎใี หม่ของครวั เรอื นในพ้ืนท่ี
จังหวัดบุรีรัมย์ แบ่งเป็นปัจจัยภายใน และปัจจัยภายนอก โดยปัจจัยภายใน ประกอบด้วย ด้านทุน
ความรู้ ด้านทุนพ้ืนท่ีและธรรมชาติ ด้านทุนทางเศรษฐกิจ ด้านทุนทางสังคม ด้านทุนโครงสร้างพื้นฐาน
และด้านทุนทางวัฒนธรรม ซึ่งเป็นปัจจัยที่ครัวเรือนต้นแบบมีอยู่ จึงส่งผลให้เอื้ออานวยต่อการพัฒนา
พื้นท่ีต้นแบบ ส่งผลให้เกิดการพัฒนาพื้นที่อย่างรวดเร็ว การดาเนินวิถีชีวิตพึ่งตนเอง ตามหลักปรัชญา
ของเศรษฐกจิ พอเพียง และปจั จยั ภายนอก ประกอบดว้ ย การน้อมนาหลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ส่กู ารปฏิบตั ิ การทางานบรู ณาการรว่ มกนั ทงั้ 7 ภาคี การนาหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ตส์ ู่ “โคก หนอง นา
โมเดล” ความยืดหยุน่ ในการปรบั เปลย่ี นพ้ืนที่ และปจั จยั ดา้ นสภาพภูมิประเทศ ภมู ิอากาศ ซ่ึงเปน็ ปจั จัย
ภายนอกทสี่ ่งผลต่อการพฒั นาพนื้ ท่ตี ้นแบบทส่ี ่งผลให้เกิดเปน็ ปัจจยั หนนุ เสรมิ ผลกั ดนั ให้เกดิ ความสาเร็จ
ในการพัฒนาพืน้ ที่ต้นแบบ

52

แผนภาพ 4.1 ปัจจยั ท่ีสง่ ผลตอ่ การพัฒนาคุณภาพชีวติ ตามหลักทฤษฎีใหม่
ระดับครวั เรอื นพน้ื ท่ีจังหวัดบุรรี ัมย์

4.2 การพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ของครัวเรือน
ในพ้นื ทจ่ี ังหวัดบุรีรัมย์

จากการวิเคราะห์การพัฒนาพ้ืนที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่
ของครัวเรือนในพ้ืนที่จังหวัดบุรีรัมย์ พบว่า พ้ืนท่ีต้นแบบที่เข้าร่วมโครงการพัฒนาพื้นท่ีต้นแบบ
การพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” จานวน 3 ไร่
มีการดาเนินงานพัฒนาพ้ืนท่ีจากเดิม พื้นที่ขุดสระอยู่แล้ว 1 บ่อ (ขนาด 1 ไร่) มีการทานาปีปลูกข้าว
เพียงอย่างเดียว และใช้สารเคมีในการทาการเกษตร หลังฤดูเก็บเกี่ยวก็ปล่อยพื้นที่ว่าง ทาให้ดินมี
สภาพเส่ือมโทรม เลี้ยงปลาในแปลงนา เล้ียงกบ เล้ียงไก่ไข่ เลี้ยงเป็ด ติดต้ังแผงโซล่าเซลล์เพ่ือสูบน้าเข้าสระ
ปลูกไม้ยืนต้น ไม้ล้มลุก เช่น ชะอม มะพร้าว เป็นระยะเวลา 1 ปี ก่อนเข้าร่วมโครงการพัฒนาพ้ืนท่ี
ต้นแบบการพฒั นาคุณภาพชวี ติ ตามหลักทฤษฎใี หม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.”

53

แผนภาพ 4.2 สภาพพน้ื ท่เี ดิมของพ้นื ท่ตี น้ แบบทีเ่ ขา้ รว่ มโครงการพัฒนาพนื้ ที่ตน้ แบบการพฒั นาคณุ ภาพ
ชีวติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.”

การเข้าร่วมโครงการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่
ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” โดยครัวเรือนต้นแบบ นายสมบัติ อ่อนน้าคา ทราบข่าวการรับสมัคร
การเข้าร่วมโครงการ จากการประสัมพันธ์โดยสานักงานพัฒนาชุมชนอาเภอโนนสุวรรณ ในวันประชุม
ประจาเดือนกานันผู้ใหญ่บ้าน เน่ืองจากพ้ืนท่ีครัวเรือนต้นแบบทาการเกษตรตามหลักทฤษฎีใหม่
อยู่ก่อนแล้ว จึงเกิดความสนใจสมัครเข้าร่วมโครงการ เมื่อ ปี พ.ศ. 2563 ณ สานักงานพัฒนาชุมชน
อาเภอโนนสุวรรณ จงั หวัดบรุ รี ัมย์

54

แผนภาพ 4.3 สภาพพน้ื ที่ระหวา่ งดาเนนิ การ โครงการพัฒนาพน้ื ทต่ี ้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตาม
หลักทฤษฎีใหม่ ประยุกตส์ ู่ “โคก หนอง นา พช.”

หลังจากที่ครัวเรือนต้นแบบ นายสมบัติ อ่อนน้าคา ผ่านการฝึกอบรมกิจกรรมท่ี 1
ฝึกอบรมเพิม่ ทักษะระยะส้ันการพฒั นากสกิ รรมสู่ระบบเศรษฐกจิ พอเพยี ง รูปแบบ โคก หนอง นา โมเดล
จากศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนนครราชสีมา ได้นาความรทู้ ี่ได้รับเผยแพรใ่ ห้กับครอบครัว และต่อยอด
สู่ชุมชน นาความรู้พัฒนาพ้ืนที่แปลงเกษตรของตนเอง เช่น การทาปุ๋ยแห้ง โดยวิธีการดังน้ี นามูลสัตว์
ฟางข้าว แกลบ ราละเอียด ปุ๋ยน้าหมัก กากน้าตาล หัวเช้ือจุลินทรีย์ (EM) นามาผสมให้เข้ากันจากน้ัน
หมักท้ิงไว้ โดยคลุมด้วยผ้าดาทิ้งไว้ 45 วัน ก็สามารถนามาใช้บารุงต้นไม้ พืช ผัก การทาปุ๋ยน้า
โดยวิธีการ ดังนี้ นาปลาตาย หน่อกล้วย ผักบุ้ง สารเร่งซุปเปอร์ พด.2 กากน้าตาล น้าหัวเช้ือจุลินทรีย์
(EM) ผสมใหเ้ ข้ากันแล้วหมักทง้ิ ไว้ 2- 3 เดอื น กส็ ามารถนามาใช้บารุงตน้ ไม้ พืช ผัก แทนการใช้ปุ๋ยเคมี
ในพ้ืนท่ีของตนเอง การทาน้ายาเอนกประสงค์ใช้ภายในครัวเรือน การปลูกไม้ 5 ระดับในพ้ืนที่
แปลงเกษตร การห่มดินเพื่อกักเก็บความชุ่มชื้นให้กับต้นไม้ พืช ผัก ท้ังยังเร่ิมปลูกไม้ยืนต้น ไม้ผล
สมุนไพร ผักสวนครัว พืชหมุนเวียนตามคันนา และขอบสระ ทาต่อเนื่องเพื่อไม่ให้พ้ืนท่ีว่างเปล่า
เล้ียงปลาทางธรรมชาติ ให้หลากหลายชนิดเพิ่มขึ้น ท้ังบริโภคภายในครัวเรือน และจาหน่าย
ให้กับเครือข่าย ครัวเรือนภายในชุมชน โดยให้ผู้ท่ีมารับซื้อสามารถหว่านแห่หาปลาเองได้ภายในพื้นท่ี
เลี้ยงไก่เพ่ิมขึ้นเพื่อเพ่ิมผลผลิตไข่ไก่ ในระหว่างท่ีรอการขุด โคก หนอง นา ของกรมการพัฒนาชุมชน
ใหแ้ ล้วเสรจ็ เนื่องจากการทาการเกษตรตอ้ งใช้ระยะเวลาถงึ จะเหน็ ผลเป็นรูปธรรม

55

แผนภาพ 4.4 กิจกรรมการพัฒนาในพื้นท่ี
ห ลั ง จ า ก ท่ี ไ ด้ ด า เ นิ น ก า ร ต า ม โ คร ง ก า ร พั ฒ น า พื้ น ท่ี ต้ น แ บ บ ก า ร พั ฒ น า คุ ณภ า พ ชี วิต
ตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล” ของกรมการพัฒนาชุมชน กิจกรรมที่ 2
สร้างพื้นท่ีเรียนรู้ชุมชนต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับครัวเรือนแล้วเสร็จ ได้ดาเนินการ
จัดกิจกรรม เอาม้ือสามัคคี และกิจกรรมจิตอาสาพระราชทาน เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2564
ณ แปลงพื้นที่ครวั เรือนต้นแบบโดยกิจกรรม ประกอบดว้ ย กิจกรรมปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง
กิจกรรมการห่มดิน กิจกรรมการวางแผนเอาม้ือสามัคคี กิจกรรมฐานเรียนรู้คนเอาถ่าน
กิจกรรมฐานเรียนรู้คนมีน้ายา กิจกรรมฐานเรียนรู้คนรักษ์แม่ธรณี กิจกรรมการแจกพันธุ์ไม้ให้กับ
ครัวเรือนต้นแบบ ท่ีเข้าร่วมกิจกรรมเอาม้ือสามัคคี กิจกรรมห้ิวปิ่นโตทานอาหารกลางวันร่วมกัน ทั้งได้
พฒั นาตอ่ ยอดเปน็ ศูนยเ์ รียนรู้ภายในชุมชน ให้กับผู้สนใจเขา้ มาศึกษาเรียนรู้

56

แผนภาพ 4.5 กจิ กรรมเอามอ้ื สามัคคี และกิจกรรมจิตอาสาพระราชทาน
ผู้เข้าร่วมกิจกรรม ประกอบไปด้วย ภาคีเครือข่าย คือ อาเภอโนนสุวรรณ เกษตรอาเภอ
โนนสวุ รรณ ประมงอาเภอโนนสุวรรณ ปศุสัตว์อาเภอโนนสุวรรณ สานักงานพฒั นาชุมชนจงั หวดั บุรีรัมย์
สานักงานพัฒนาชุมชนอาเภอโนนสุวรรณ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ธนาคารเพ่ือการเกษตรและ
สหกรณ์การเกษตร สาขาโนนสุวรรณ (ธ.ก.ส.) สานักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษา
ตามอัธยาศัย โรงเรยี น สสั ดี กลุ่มวสิ าหกิจชุมชน ครัวเรอื นภายในพ้นื ท่ี ครวั เรือนตน้ แบบ นักพัฒนาพื้นท่ี
ตน้ แบบ ภายในพ้นื ท่ีอาเภอโนนสวุ รรณ

57

แผนภาพ 4.6 กจิ กรรมฐานเรยี นรู้คนเอาถ่าน คนรักษแ์ ม่ธรณี
การปลกู ป่า 5 ระดับ และกิจกรรมการทาปุ๋ยอินทรยี ์

การวางแผนการดาเนินงานพ้ืนที่แปลงในอนาคต ครัวเรือนต้นแบบ พัฒนาพ้ืนท่ี
เป็นศูนย์เรียนรู้ ช่ือ ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง โคก หนอง นา ผู้ใหญ่สมบัติ อ่อนน้าคา และ
เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร และจาหน่ายผัก ผลไม้ ไข่เป็ด ไข่ไก่ พันธุ์ปลา พันธุ์กบ พันธ์ุข้าว
ปลอดสารพษิ ใหผ้ สู้ นใจเขา้ มาศกึ ษาดงู าน ท่องเทีย่ ว และซื้อผลิตภณั ฑ์ภายในครวั เรอื น

58

แผนภาพ 4.7 พนื้ ที่โครงการพัฒนาพน้ื ท่ตี ้นแบบการพฒั นาคณุ ภาพชีวติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่
ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ครัวเรือนตน้ แบบ นายสมบตั ิ ออ่ นนา้ คา จงั หวดั บรุ รี มั ย์

โดยสรปุ การพัฒนาพื้นทตี่ น้ แบบการพัฒนาคุณภาพชวี ติ ตามหลักทฤษฎีใหม่ของครัวเรือน
ต้นแบบ นายสมบัติ อ่อนน้าคา อาเภอโนนสุวรรณ จังหวัดบุรีรมั ย์ พ้ืนที่เดิมได้ดาเนนิ การทาการเกษตร
ทฤษฎีใหม่อยู่ก่อนแล้ว บนพื้นที่ 12 ไร่ 3 งาน โดยการทานาปีปลูกข้าวเพียงอย่างเดียว และใช้สารเคมี
ในการทาการเกษตร หลงั ฤดูเก็บเก่ียวก็ปลอ่ ยพนื้ ที่วา่ ง ทาใหด้ นิ มสี ภาพเสื่อมโทรม เล้ียงปลาในแปลงนา
เล้ยี งกบ เล้ยี งไก่ไข่ เลย้ี งเป็ด ปลูกไมย้ นื ต้น ไมล้ ้มลุก หลงั จากท่ีครัวเรอื นต้นแบบ สมัครเขา้ ร่วมโครงการ
พัฒนาพื้นท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
ของกรมการพัฒนาชุมชน จานวน 3 ไร่ ได้มีการพัฒนาต่อยอดจากเกษตรทฤษฎีใหม่ สู่ โคก หนอง นา
โมเดล ตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง ด้วยการบริหารจัดการน้า บริหารจัดการพ้ืนที่ด้วยการทาพ้ืนที่
ทางการเกษตรที่หลากหลายข้ึน ด้วยการปลูกพืชผสมผสานบนพ้ืนที่ ท้ังไม้ยืนต้น ไม้ผล พืชสมุนไพร
ผักสวนครัว แปลงนาอินทรีย์ เลี้ยงปลาตามธรรมชาติหลากหลายชนิดเพิ่มข้ึน โดยไม่ปล่อยให้พ้ืนท่ี
ว่างเปล่า ใช้ปุ๋ยอินทรีย์ท่ีผลิตข้ึนเองแทนปุ๋ยเคมี ต่อมาได้จัดกิจกรรมเอาม้ือสามัคคี และกิจกรรม
จิตอาสาพระราชทาน บูรณาการการพัฒนาพ้ืนท่ีร่วมกับภาคี เครือข่ายภายในชุมชน พัฒนาต่อยอด
เป็นศนู ยเ์ รยี นรู้ ชอ่ื ศูนยเ์ รยี นรู้เศรษฐกจิ พอเพียง โคก หนอง นา ผใู้ หญส่ มบตั ิ ออ่ นน้าคา ประกอบด้วย
ฐานเรียนรู้ต่าง ๆ เช่น ฐานเรียนรู้คนรักษ์แม่ธรณี ฐานเรียนรู้คนเอาถ่าน ฐานเรียนรู้คนมีน้ายา เพื่อให้
ผู้ท่ีสนใจเข้ามาศึกษาเรียนรู้เพื่อนาไปปรับใช้ในการทาเกษตรแบบพึ่งตนเอง ตามหลักปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพยี ง

59

แผนภาพ 4.8 โคก หนอง นา พฒั นาชมุ ชน แปลงนายสมบตั ิ ออ่ นนา้ คา
อาเภอโนนสุวรรณ จังหวัดบุรรี มั ย์

4.3 รูปแบบการขับเคลื่อนโครงการพัฒนาพื้นท่ีต้นแบบการพัฒนาคณุ ภาพชีวิตตามหลัก
ทฤษฎใี หม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดบั ครัวเรือนในพืน้ ทจ่ี งั หวัดบรุ ีรัมย์

จากการวิเคราะห์การขับเคล่ือนโครงการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนในพ้ืนท่ีจังหวัดบุรีรัมย์ ทาให้ได้
รูปแบบการขับเคลื่อนโครงการพัฒนาพื้นท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่
ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดบั ครัวเรือนในพนื้ ที่จงั หวดั บุรรี มั ย์ ดงั น้ี

4.3.1 การมีทุนความรู้ ทุนพื้นที่ และธรรมชาติ ทุนทางเศรษฐกิจ ทุนทางสังคม
ทุนโครงสร้างพื้นฐาน และทุนทางวัฒนธรรม โดยการพัฒนาตนเองด้วยการศึกษาเรียนรู้การทดลอง
มใี จรักในการเรยี นรู้ ทาไปอยา่ งต่อเนื่อง ค่อยเป็นค่อยไป ทาด้วยความรัก ความอุตสาหะ ความเอาใจใส่
ทาตามกาลังของตนเอง ทาการเกษตรในพื้นที่โดยนาหลักทฤษฎีใหม่มาประยุกต์ใช้ในพ้ืนที่

60

เน้นการพ่ึงตนเอง ทดลองทาส่งผลให้ค้นพบเทคนิคต่าง ๆ ในการพัฒนาพ้ืนที่ให้ประสบผลสาเร็จ เช่น
เทคนิคการเล้ยี งปลาในแปลงนา เทคนิคการยกคันนาให้สูงขึ้นเพื่อใช้ในการกกั เก็บน้าให้เพยี งพอตลอดทั้งปี
ดาเนินการในพน้ื ที่แปลงได้ประสบผลสาเร็จ อีกท้ังครัวเรือนต้นแบบมีพ้ืนที่แปลงเกษตรเป็นของตนเอง
มีพื้นที่ทาการเกษตรท้ังสิ้น 12 ไร่ 3 งาน ซึ่งได้ดาเนินการตามหลักทฤษฎีใหม่มาก่อนเข้าร่วมโครงการ
พัฒนาพ้ืนที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
ของกรมการพัฒนาชุมชน ประกอบกับพื้นท่ีมีความอุดมสมบูรณ์ส่งผลให้การทาเกษตรในพ้ืนท่ี
ประสบผลสาเร็จ เนื่องจากพื้นท่ีครัวเรือนต้นแบบเป็นแหล่งรับน้า ส่งผลทาให้มีน้าใช้ตลอดปี และ
ยังมีน้าแร่ไหลผ่านพ้ืนที่ ส่งผลให้พ้ืนที่อุดมสมบูรณ์ท้ังดิน และน้า เหมาะสมต่อการทาการเกษตร
ทั้งปลูกพืช เล้ียงสัตว์ ทั้งยังมีเงินทุนของตนเองในการดาเนินงานในพ้ืนท่ี โดยไม่ต้องรอรับงบประมาณ
จากรฐั บาล ส่งผลใหก้ ารดาเนินงานโครงการพฒั นาพื้นท่ีตน้ แบบการพฒั นาคุณภาพชีวิตตามหลกั ทฤษฎี
ใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” เป็นไปด้วยความรวดเร็ว และเห็นผลเป็นรูปธรรม โดยมีปัจจัย
เก้ือหนุนจากทุนทางสังคมท่ีครัวเรือนต้นแบบ ดารงตาแหน่งเป็นผู้ใหญ่บ้าน ส่งผลให้เข้าถึงโอกาส
ในด้านตา่ ง ๆ ทง้ั โอกาสเขา้ รับการอบรม การศกึ ษาดงู านในพนื้ ทีต่ ้นแบบ เครอื ขา่ ยการทางานทางสังคม
ทั้งส่วนราชการ ภาคีเครือข่าย ต่าง ๆ ท้ัง 7 ภาคี ประกอบกับครัวเรือนต้นแบบมีทุนโครงสร้างพน้ื ฐาน
ท่ีมีระบบขนส่งท่ีสะดวก เป็นพื้นท่ีติดถนน ส่งผลให้เข้าถึงพ้ืนท่ีศูนย์เรียนรู้ได้สะดวก และด้วยความท่ีมี
ทุนวฒั นธรรมทางพื้นที่ ประกอบอาชีพเกษตรกรรมเปน็ ส่วนใหญ่ สง่ ผลใหก้ ารดาเนนิ โครงการพฒั นาพ้ืนท่ี
ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” พื้นที่ครัวเรือน
ต้นแบบ นายสมบัติ อ่อนน้าคา ในพ้ืนท่ีอาเภอโนนสุวรรณ จังหวัดบรุ ีรมั ย์ ประสบผลสาเร็จ

4.3.2 การน้อมนาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติ โดยยึดหลักปรัชญา
ของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ในการบริหารจัดการน้า บรหิ ารจัดการพื้นที่ ดงั น้ี ความพอประมาณ ดาเนนิ การ
เกษตรในพ้ืนท่ีทาตามกาลัง ปลูกป่าต่อเนื่อง เช่น ไม้ยืนต้น ไม้ผล ผักสวนครัว พืชสมุนไพร โดยทาตาม
กาลงั ของตนเอง ความมเี หตุผล กอ่ นท่จี ะดาเนนิ การทาอะไรตอ้ งมคี วามรู้ การปลูกข้าวอนิ ทรยี ์ เลยี้ งปลา
ในนาข้าว ตอ้ งศึกษาหาความรกู้ อ่ นท่ีจะมาดาเนินการในพน้ื ที่ ภูมิคุ้มกัน มีการขดุ สระนา้ ในพืน้ ที่ เพือ่ ใช้
เล้ียงสัตว์ ทาเกษตรผสมผสาน เพ่ือให้พร้อมรับกับสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ พ่ึงตนเองได้
โดยมีเงื่อนไขของการตัดสินใจและดาเนินการต่าง ๆ ให้อยู่ในระดับพอเพียง 2 ประการ ดังน้ี เงื่อนไข
ความรู้ ความรอบรใู้ นเรื่องต่างที่จะดาเนนิ การ และมีการวางแผนการทางาน เช่น การเล้ียงไก่บนคนั นา
เลี้ยงปลาในแปลงนา เพื่อให้มูลไก่เป็นอาหารของปลาและยังเป็นปุ๋ยให้กับต้นข้าว เง่ือนไขคุณธรรม
การทางานต้องมีความอดทน มีความเพียร และใชส้ ติปัญญาในการดาเนนิ งานงานถงึ จะสาเร็จ

4.3.3 การประยุกต์หลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล” การนาเกษตร
ทฤษฎใี หม่มาปรับใช้ในพนื้ ท่ี โดยพื้นท่ีแปลงก่อนเข้ารว่ มโครงการ โคก หนอง นา กรมการพฒั นาชุมชน
ได้น้อมนาหลักเกษตรทฤษฎีใหม่มาปรับใช้ในพ้ืนที่โดยทาการเกษตรผสมผสาน เลี้ยงสัตว์ ส่งผลให้
การพฒั นาพน้ื ทเี่ หน็ ผลเปน็ รปู ธรรมรวดเรว็

61

4.3.4 การบูรณาการการทางานร่วมกัน ทั้ง 7 ภาคี ได้แก่ ภาครัฐ ภาคเอกชน
ภาคประชาชน ภาคประชาสังคม ภาควิชาการ ภาคศาสนา และภาคส่ือมวลชน โดยการทากิจกรรม
บูรณาการร่วมกัน และการให้การสนับสนุนในด้านต่าง ๆ เช่น สนับสนุนให้ความรู้เพ่ิมเติม
ในการดาเนนิ งาน สนบั สนนุ พนั ธสุ์ ัตว์ พนั ธไุ์ ม้ ชว่ ยสนบั สนุนพฒั นาพ้ืนท่ี

4.3.5 การบริหารจดั การพื้นทใ่ี ห้เปน็ ศูนย์เรยี นรู้ โดยประยกุ ต์ใชพ้ ืน้ ที่แปลงเปน็ ศนู ย์เรียนรู้
ประกอบไปด้วยแปลงนาอนิ ทรีย์ การเลย้ี งไก่ไข่บนแปลงนา การเลยี้ งเป็ด แซนวชิ ปลา ฐานเรยี นรตู้ า่ ง ๆ
เช่น ฐานเรียนรู้คนเอาถ่าน ฐานเรียนรู้คนรักษ์แม่ธรณี ฐานเรียนรู้คนมีน้ายา ฐานเรียนรู้แม่โพสพ
ให้กับผทู้ ีส่ นใจสามารถศกึ ษาดงู านเพ่ือนาไปปรับใช้ในการทาการเกษตรแบบพงึ่ ตนเอง

4.3.6 การพฒั นาการผลิต และการตลาดสาหรบั จัดจาหน่ายผลผลิต ตามหลกั ทฤษฎีบันได
9 ขั้นสู่ความพอเพียง พอกิน พอใช้ พออยู่ พอร่มเย็น ด้วยการปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง
เลี้ยงสัตว์ ทาการเกษตรผสมผสาน จนสามารถพ่ึงตนเองได้ เหลือก็ทาบุญ แบ่งปันผลผลิต และที่เหลือ
จากทุกข้นั กน็ ามาขาย เพอื่ ชว่ ยลดรายจ่าย สร้างรายได้ให้ครัวเรือน

โดยสรุป รูปแบบการขับเคลื่อนโครงการพัฒนาพ้ืนที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ตามหลักทฤษฎีใหมข่ องครวั เรือนในพ้นื ที่จงั หวัดบรุ ีรมั ย์ ประกอบไปดว้ ย การมีทุนความรู้ ทนุ พืน้ ที่ และ
ธรรมชาติ ทุนทางเศรษฐกิจ ทุนทางสังคม ทุนโครงสร้างพ้ืนฐาน และทุนทางวัฒนธรรม การน้อมนา
หลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียงสกู่ ารปฏิบัติ การประยกุ ตห์ ลกั ทฤษฎใี หม่ ประยกุ ตส์ ู่ “โคก หนอง นา
โมเดล” การทางานบูรณาการร่วมกัน ทั้ง 7 ภาคี การบริหารจัดการพื้นที่ให้เป็นศูนย์เรียนรู้ และ
การพฒั นาการผลติ และการตลาดสาหรบั จัดจาหน่ายผลผลติ

แผนภาพ 4.9 รปู แบบการขบั เคลอ่ื นโครงการพัฒนาพน้ื ที่ตน้ แบบการพัฒนาคณุ ภาพชวี ิตตามหลกั ทฤษฎี
ใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนพน้ื ท่ี จังหวัดบุรรี มั ย์

บทที่ 5
สรุป อภปิ รายผลการวิจยั และข้อเสนอแนะ

การวิจัยเร่ือง รูปแบบการขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพฒั นาคุณภาพชีวิตตาม
หลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนพ้ืนที่ จังหวัดบุรีรัมย์ มีวัตถุประสงค์
เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยท่ีส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ระดับครัวเรือนพ้ืนท่ี จังหวัด
บุรีรมั ย์ พัฒนาพน้ื ที่ต้นแบบการพฒั นาคณุ ภาพชีวติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.”
ระดับครัวเรือนพ้ืนที่ จังหวัดบุรีรัมย์ และนาเสนอรูปแบบการขับเคลื่อนการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบ
การพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนพ้ืนท่ี
จงั หวดั บรุ รี มั ย์

โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เลือกกลุ่มตัวอย่าง
แบบเฉพาะเจาะจง ได้แก่ ครัวเรือนต้นแบบ นายสมบัติ อ่อนน้าคา อาเภอโนนสุวรรณ จังหวัดบุรีรัมย์
ทาการเก็บรวบรวมข้อมลู ดว้ ยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลกึ (In-depth Interview) ทาการวเิ คราะหข์ ้อมลู ตาม
เน้ือหา (Content Analysis) คณะผู้วิจัยได้ดาเนินการวิเคราะห์ข้อมูลและนาเสนอสรุปผลการวิจัยตาม
วตั ถุประสงค์ ดงั นี้

5.1 สรปุ ผลการวจิ ยั
5.2 อภปิ รายผลการวจิ ัย
5.3 ข้อเสนอแนะ
5.4 ผลสาเรจ็ ของการวิจัยในงานพัฒนาชมุ ชน

5.1 สรุปผลการวิจัย

จากการวิเคราะห์ข้อมูลรูปแบบการขับเคลื่อนโครงการพัฒนาพ้ืนที่ต้นแบบการพัฒนา
คุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนพ้นื ที่ จังหวัดบรุ รี มั ย์
สรุปผลการวิจยั ดงั น้ี

5.1.1 ปัจจัยท่ีส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ของครัวเรือนในพื้นท่ี
จังหวัดบุรีรัมย์ แบ่งเป็นปัจจัยภายใน และปัจจัยภายนอก โดยปัจจัยภายใน ประกอบด้วย ด้านทุนความรู้
ด้านทุนพนื้ ทแ่ี ละธรรมชาติ ด้านทุนทางเศรษฐกิจ ด้านทนุ ทางสงั คม ดา้ นทนุ โครงสร้างพื้นฐาน และดา้ น
ทุนทางวัฒนธรรม ซ่ึงเป็นปัจจัยที่ครัวเรือนต้นแบบมีอยู่ จึงส่งผลให้เอ้ืออานวยต่อการพัฒนาพ้ืนท่ี
ต้นแบบ ส่งผลให้เกิดการพัฒนาพ้ืนท่ีอย่างรวดเร็ว การดาเนินวิถีชีวิตพ่ึงตนเอง ตามหลักปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียง และปัจจัยภายนอก ประกอบด้วย การน้อมนาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่
การปฏิบัติ การทางานบูรณาการรว่ มกัน ท้ัง 7 ภาคี การนาหลักทฤษฎใี หม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา
โมเดล” ความยืดหยุ่นในการปรับเปล่ยี นพื้นท่ี และปจั จัยดา้ นสภาพภูมิประเทศ ภูมอิ ากาศ ซง่ึ เปน็ ปจั จัย
ภายนอกที่สง่ ผลตอ่ การพัฒนาพืน้ ท่ีตน้ แบบทีส่ ่งผลให้เกดิ เปน็ ปัจจยั หนุนเสริม ผลักดันให้เกดิ ความสาเร็จ
ในการพฒั นาพ้นื ท่ีต้นแบบ

63

5.1.2 การพัฒนาพื้นท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ของครัวเรือน
ในพ้ืนที่จังหวัดบุรีรัมย์ พื้นท่ีเดิมได้ดาเนินการทาการเกษตรทฤษฎีใหม่อยู่ก่อนแล้ว บนพื้นที่ 12 ไร่
3 งาน โดยการทานาปีปลูกข้าวเพียงอย่างเดียว และใช้สารเคมีในการทาการเกษตร หลังฤดูเก็บเกี่ยว
กป็ ล่อยพ้นื ท่วี า่ ง ทาใหด้ นิ มสี ภาพเส่ือมโทรม เลย้ี งปลาในแปลงนา เล้ียงกบ เล้ียงไก่ไข่ เล้ยี งเปด็ ปลกู ไม้
ยืนต้น ไม้ล้มลุก หลังจากที่ครัวเรือนต้นแบบ สมัครเข้าร่วมโครงการพัฒนาพ้ืนที่ต้นแบบการพัฒนา
คุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล” ของกรมการพัฒนาชุมชน
จานวน 3 ไร่ ได้มีการพัฒนาต่อยอดจากเกษตรทฤษฎีใหม่ สู่ โคก หนอง นา โมเดล ตามแนวทาง
เศรษฐกิจพอเพียง ด้วยการบริหารจัดการน้า บริหารจัดการพ้ืนท่ีด้วยการทาพื้นท่ีทางการเกษตรท่ี
หลากหลายขึ้น ด้วยการปลูกพืชผสมผสานบนพื้นที่ ทั้งไม้ยืนต้น ไม้ผล พืชสมุนไพร ผักสวนครัว แปลง
นาอนิ ทรีย์ เลยี้ งปลาทางธรรมชาตหิ ลากหลายชนิดเพมิ่ ขึ้น โดยไม่ปล่อยใหพ้ ้นื ท่วี า่ งเปล่า ใช้ปุ๋ยอนิ ทรีย์ที่
ผลิตข้นึ เองแทนป๋ยุ เคมี ตอ่ มาไดจ้ ดั กจิ กรรมเอามื้อสามคั คี และกิจกรรมจิตอาสาพระราชทาน บรู ณาการ
การพัฒนาพ้ืนท่ีร่วมกับภาคี เครือข่ายภายในชุมชน พัฒนาต่อยอดเป็นศูนย์เรียนรู้ ชื่อ ศูนย์เรียนรู้
เศรษฐกิจพอเพียง โคก หนอง นา ผู้ใหญ่สมบัติ อ่อนน้าคา ประกอบด้วยฐานเรียนรู้ต่าง ๆ เช่น ฐาน
เรียนรู้คนรักษ์แม่ธรณี ฐานเรียนรู้คนเอาถ่าน ฐานเรียนรู้คนมีน้ายา เพ่ือให้ผู้ที่สนใจเข้ามาศึกษาเรียนรู้
เพือ่ นาไปปรับใช้ในการทาเกษตรแบบพง่ึ ตนเองตามหลักปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง

5.1.3 รูปแบบการขับเคล่ือนโครงการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนในพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์
ประกอบไปด้วย การมีทุนความรู้ ทุนพื้นที่และธรรมชาติ ทุนทางเศรษฐกิจ ทุนทางสังคม ทุนโครงสร้าง
พ้ืนฐาน และทุนทางวฒั นธรรม การน้อมนาหลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี งสกู่ ารปฏิบตั ิ การประยกุ ต์
หลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล” การทางานบูรณาการร่วมกัน ท้ัง 7 ภาคี การบริหาร
จดั การพนื้ ที่ใหเ้ ป็นศนู ย์เรียนรู้ และการพัฒนาการผลิต และการตลาดสาหรับจดั จาหนา่ ยผลผลิต

5.2 อภปิ รายผลการวจิ ยั

ผลการวิจัย พบว่า รูปแบบการขับเคล่ือนการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวติ
ตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนพ้ืนท่ี จังหวัดบุรีรัมย์ โดยกลุ่ม
ตัวอย่างในการวิจัยน้ีพบวา่ รูปแบบการขับเคล่ือนโครงการพฒั นาพ้นื ท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชวี ติ
ตามหลักทฤษฎีใหม่ของครัวเรือนในพ้นื ท่ีจังหวัดบุรรี ัมย์ ประกอบไปด้วย การมีทุนความรู้ ทุนพ้ืนท่ีและ
ธรรมชาติ ทุนทางเศรษฐกิจ ทุนทางสังคม ทุนโครงสร้างพ้ืนฐาน และทุนทางวัฒนธรรม การน้อมนา
หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียงสูก่ ารปฏิบัติ การประยกุ ตห์ ลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา
โมเดล” การทางานบูรณาการร่วมกัน ท้ัง 7 ภาคี การบริหารจัดการพื้นท่ีให้เป็นศูนย์เรียนรู้ และ
การพัฒนาการผลิต และการตลาดสาหรับจัดจาหน่ายผลผลิต สอดคล้องกับ อัษฎาวุฒิ พฤฒิวรวงศ์
(2563) ได้ทาการศกึ ษา เรื่อง การน้อมนาปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการประยุกต์ใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในการทาโครงการศึกษา
ความสาเร็จในการดาเนนิ โครงการ พบว่า การทาโครงการเปน็ อกี ศาสตร์หนึ่งของหลักปรัชญาเศรษฐกิจ
พอเพียง ใช้แนวทางการทาเกษตรอินทรีย์ และการสร้างชีวิตที่ยั่งยืนโดยนาหลักกสิกรรมธรรมชาติ

64

การเล้ียงดิน ให้ดนิ เลย้ี งพืช จดั เก็บกักน้าใหก้ ระจายทั่วพ้นื ที่ เป็นการบริหารจดั การดิน น้า ป่า ม่งุ เน้นให้
เกษตรกรเป็นศูนย์กลางการพัฒนา มีการพัฒนาตนเอง และการพัฒนาอาชีพตามหลักปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียง พร้อมนาหลักกสิกรรมธรรมชาติ และหลักทฤษฎีบันได 9 ขั้น มาประยุกต์ใช้ใน
พน้ื ที่ของตนเอง สรา้ งความเกอ้ื กูลทางธรรมชาติ อนรุ ักษบ์ ารุงดนิ จดั การนา้ อยา่ งเป็นระบบ สร้างอาชีพ
สร้างรายได้ สร้างคุณภาพชีวิตท่ีดี เพ่ือให้สามารถพ่ึงพาตนเองได้อย่างย่ังยืน และเป็นต้นแบบสาหรับ
ขยายผลองคค์ วามรู้ใหก้ ับเกษตรกรรายอ่นื ๆ ผลการวจิ ัยทสี่ อดคลอ้ งกับแนวคิดของ สุภาวดี ขนุ ทองจนั ทร์
(2541) ท่ีกล่าวว่าเศรษฐกิจพอเพียงมิได้ให้ความสาคัญกับทุนทางเศรษฐกิจ แต่ให้ความสาคัญกับทุน
ท้งั 4 ประเภท คอื ทุนมนุษย์ ทนุ ทางสังคม ทนุ ทางกายภาพ และทนุ ทางส่งิ แวดลอ้ ม ดงั นน้ั การพัฒนา
เพอ่ื ให้เกิดความสมดลุ จงึ ตอ้ งพัฒนาทนุ ทงั้ 4 ประเภทนีไ้ ปพรอ้ ม ๆ กนั

สอดคล้องกับงานวิจัยของ นิสากร กรุงไกรเพชร และคณะ (2559) ได้ทาการศึกษา เร่ือง
รูปแบบการขับเคล่ือนชุมชนสุขภาวะท่ีท่ามะนาว เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพ่ือศึกษา
รปู แบบการขับเคลื่อนชุมชนท่ามะนาวสู่ชุมชนสขุ ภาวะ กลมุ่ เปา้ หมาย ประกอบด้วย องค์กรชุมชน และ
ภาคประชาชน รวมจานวนทั้งส้ิน 18 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยวิธีสนทนากลุ่ม สัมภาษณ์เชิงลึก
ประชุมกลุ่มย่อย ศึกษาดูงานกลุ่ม/ศูนย์การเรียนรู้ในชุมชน สังเกต บันทึกภาพ และเสียงการสนทนา
ศึกษาจากเอกสารที่เก่ียวข้อง พบว่า รูปแบบการขับเคล่ือนเร่ิมต้นจากการวิเคราะห์ข้อมูลปัญหา
ของชุมชน นโยบายของผู้นาส่วนท้องถ่ิน การหนุนเสริมศักยภาพชุมชนจากองค์กรภายนอก กระบวน
การขบั เคล่ือนประกอบด้วยการพฒั นาศกั ยภาพคนให้พงึ่ พาตนเองได้ การระดมทนุ ความรูข้ องชมุ ชนและ
ทุนเงินจากภายนอกชุมชน การพัฒนาระบบบริหารจัดการ และในงานวิจัยของ ชยุต อินทร์พรหม
(2561) ได้ทาการศึกษาเรื่อง เศรษฐกิจพอเพียงกับเกษตรทฤษฎีใหม่ประยุกต์ ทานา 1 ไร่ ได้ 1 แสน
มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการและแนวทางการนาเกษตรทฤษฎีใหม่ ประยุกต์ ทานา 1 ไร่
ได้ 1 แสน ไปปฏิบัติได้สาเร็จ ผลการศึกษา พบว่า เกษตรกรรมตามแนวทางนี้มีความสอดคล้องกับ
หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ เน้นกสิกรรม ให้จัดการ ท่ีดินอย่างมี
ประสิทธิภาพ ชว่ ยปรบั ปรงุ และฟ้ืนฟูระบบนิเวศเกษตร สร้างความม่ันคงทางอาหารในครวั เรือน เงือนไข
ความสาเร็จ ประกอบด้วย บุคคล การตลาด การสืบทอด ถ่ายทอดความรู้ เครือข่าย และการพึ่งตนเอง
ของเกษตรกร

5.3 ขอ้ เสนอแนะ

5.3.1 ข้อเสนอแนะเชงิ นโยบาย
5.3.1.1 ควรกาหนดขนาดพื้นที่ท่ีเข้าร่วมโครงการให้มีความเหมาะสม ไม่เล็กหรือ

ใหญ่เกินไป เพื่อให้สอดคลอ้ งกับหลกั การออกแบบพน้ื ทเ่ี ชงิ ภูมสิ ังคมไทย
5.3.1.2 ควรสนับสนุนงบประมาณใหม้ ีความเหมาะสมกบั การพฒั นาพ้นื ท่ตี น้ แบบ
5.3.1.3 ควรส่งเสริมการพัฒนาตนเอง เพื่อให้เกิดความรู้ความเข้าใจ

ตามยทุ ธศาสตรช์ าติดา้ นการพฒั นามนษุ ย์

65

5.3.2 ข้อเสนอแนะเชิงปฏบิ ตั กิ าร
5.3.2.1 มุง่ เนน้ การบรู ณาการทกุ ภาคสว่ นในการทางานร่วมกนั
5.3.2.2 นาความรู้ที่ได้รับจากการฝึกอบรม และจากการศึกษาเรียนรู้ การทดลอง

ฝึกปฏบิ ตั ิมาใชใ้ นการพัฒนาพื้นท่ตี น้ แบบ
5.3.2.3 นาทุนที่มีอยู่มาใช้ในการพัฒนาพ้ืนท่ีให้มากท่ีสุด เหมือนเป็นการระเบิด

จากขา้ งใน จงึ จะส่งใหเ้ กิดความย่งั ยนื
5.3.2.4 รูปแบบการขับเคลอ่ื นโครงการพัฒนาพนื้ ท่ตี น้ แบบ การพัฒนาคณุ ภาพชีวติ

ตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนในพ้ืนที่ จังหวัดบุรีรัมย์ ซ่ึงเป็น
ผลการวิจัยนี้สามารถนาไปใช้ในการขับเคล่ือนพ้ืนที่อ่ืน ๆ ที่กาลังอยู่ระหว่างการเร่ิมต้นพัฒนาพื้นท่ี
เพ่อื ใหเ้ ป็นพืน้ ที่ตน้ แบบ และแหลง่ เรยี นรู้ด้านโคก หนอง นา โมเดล

5.3.3 ขอ้ เสนอแนะเชงิ วชิ าการ
5.3.3.1 ครัวเรือนต้นแบบควรศึกษาหาความรู้ด้วยตนเองอย่างสม่าเสมอผ่านสื่อ

การเรียนรู้ และช่องทางการเรยี นรูต้ า่ ง ๆ
5.3.3.2 ครวั เรอื นต้นแบบควรศึกษา ค้นคว้า ทดลอง สร้างนวตั กรรมจากการลงมือทา

และเผยแพรใ่ หแ้ ก่ผทู้ ี่สนใจ

5.3.3.2 กรมการพัฒนาชุมชน ควรกระตุ้น และสนับสนุนให้ครัวเรือนต้นแบบ
ไดเ้ ขา้ รว่ มฝึกอบรม เพ่อื พฒั นาตนเองอยา่ งต่อเนื่อง

5.3.4 ข้อเสนอแนะในการวจิ ยั ครง้ั ตอ่ ไป
5.3.4.1 ควรเพิ่มกรณีศึกษา หรือกลุ่มตัวอย่างในการวิจัยน้ี และดาเนินการวิจัย

โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปริมาณร่วมด้วย เพ่ือให้ทราบปัจจัยที่ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ตามหลักทฤษฎีใหม่ระดับครัวเรือนพื้นท่ี จังหวัดบุรีรัมย์ และรูปแบบการขับเคล่ือนการพัฒนาพื้นท่ี
ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือน
พ้นื ท่ี จังหวดั บุรรี มั ย์ ที่มคี วามหลากหลาย

5.3.4.2 ควรกาหนดระยะเวลาในการดาเนินการวิจัยให้มีความเหมาะสม
เพื่อจะทาให้ได้ผลการวิจยั มที ีค่ วามชัดเจนและครอบคลุมมากยิ่งข้ึน

5.4 ผลสาเร็จของการวิจัยในงานพัฒนาชุมชน

ผลการวิจัยเร่ือง รูปแบบการขับเคล่ือนการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ตามหลกั ทฤษฎใี หม่ ประยกุ ตส์ ู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดบั ครวั เรือนพ้นื ที่ จังหวดั บุรีรัมย์ มวี ัตถุประสงค์
เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยท่ีส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ระดับครัวเรือนพื้นท่ี จังหวัด
บุรรี ัมย์ พัฒนาพื้นทตี่ ้นแบบการพฒั นาคณุ ภาพชีวติ ตามหลักทฤษฎีใหม่ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.”
ระดับครัวเรือนพ้ืนท่ี จังหวัดบุรีรัมย์ และนาเสนอรูปแบบการขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบ
การพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือนพ้ืนที่
จงั หวัดบุรรี ัมย์ จากกลุ่มตวั อยา่ งในการวิจยั คอื ครัวเรือนต้นแบบ นายสมบัติ ออ่ นน้าคา ตาบลทุง่ จังหัน
อาเภอโนนสวุ รรณ จงั หวดั บรุ รี มั ย์ ศูนยเ์ รยี นรู้เศรษฐกจิ พอเพียง โคก หนอง นา ผูใ้ หญ่สมบตั ิ ออ่ นนา้ คา

66

แสดงใหเ้ ห็นว่า ปจั จัยท่สี ่งผลต่อการพฒั นาคุณภาพชีวติ ตามหลักทฤษฎีใหมข่ องครัวเรอื นในพน้ื ที่จังหวัด
บุรีรัมย์ แบ่งเป็นปัจจัยภายใน และปัจจัยภายนอก โดยปัจจัยภายใน ประกอบด้วย ด้านทุนความรู้
ด้านทุนพื้นท่ีและธรรมชาติ ด้านทุนทางเศรษฐกิจ ด้านทุนทางสังคม ด้านทุนโครงสร้างพ้ืนฐาน และ
ด้านทุนทางวัฒนธรรม ซึ่งเป็นปัจจัยที่ครัวเรือนต้นแบบมีอยู่ จึงส่งผลให้เอ้ืออานวยต่อการพัฒนาพ้ืนท่ี
ต้นแบบ ส่งผลให้เกิดการพัฒนาพ้ืนท่ีอย่างรวดเร็ว การดาเนินวิถีชีวิตพ่ึงตนเอง ตามหลักปรัชญา
ของเศรษฐกจิ พอเพยี ง และปจั จยั ภายนอก ประกอบดว้ ย การนอ้ มนาหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ส่กู ารปฏิบัติ การทางานบูรณาการรว่ มกนั ท้ัง 7 ภาคี การนาหลักทฤษฎใี หม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา
โมเดล” ความยดื หยนุ่ ในการปรับเปลยี่ นพ้นื ท่ี และปจั จยั ดา้ นสภาพภูมิประเทศ ภูมอิ ากาศ ซ่ึงเปน็ ปจั จัย
ภายนอกทส่ี ่งผลตอ่ การพฒั นาพน้ื ท่ตี ้นแบบท่สี ่งผลใหเ้ กดิ เปน็ ปจั จัยหนนุ เสริม ผลักดนั ใหเ้ กดิ ความสาเร็จ
ในการพัฒนาพื้นท่ีต้นแบบ นอกจากน้ี ผลการวิจัยยังแสดงให้เห็นการพัฒนาพื้นท่ีต้นแบบการพัฒนา
คณุ ภาพชวี ิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดบั ครัวเรอื นพืน้ ท่ี จงั หวดั บรุ รี ัมย์
ครัวเรือนต้นแบบ นายสมบัติ อ่อนน้าคา อาเภอโนนสุวรรณ จังหวัดบุรีรัมย์ โดยพ้ืนท่ีเดิมได้ดาเนินการ
ทาการเกษตรทฤษฎีใหม่อยู่ก่อนแล้วบนพ้ืนที่ 12 ไร่ 3 งาน โดยการทานาปีปลูกข้าวเพียงอย่างเดียว
และใช้สารเคมีในการทาการเกษตร หลังฤดูเก็บเกี่ยวก็ปล่อยพ้ืนท่ีว่าง ทาให้ดินมีสภาพเสื่อมโทรม
เลี้ยงปลาในแปลงนา เล้ียงกบ เลี้ยงไก่ไข่ เลี้ยงเป็ด ปลูกไม้ยืนตน้ ไม้ล้มลุก หลังจากท่ีครัวเรือนตน้ แบบ
สมัครเข้าร่วมโครงการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่
“โคก หนอง นา โมเดล” ของกรมการพัฒนาชุมชน จานวน 3 ไร่ ได้มีการพัฒนาต่อยอดจากเกษตร
ทฤษฎีใหม่ สู่ โคก หนอง นา โมเดล ตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง ด้วยการบริหารจัดการน้า
บรหิ ารจดั การพ้ืนท่ีดว้ ยการทาพื้นที่ทางการเกษตรที่หลากหลายขึ้น ด้วยการปลูกพืชผสมผสานบนพื้นท่ี
ทั้งไม้ยืนต้น ไม้ผล พืชสมุนไพร ผักสวนครัว แปลงนาอินทรีย์ เล้ียงปลาทางธรรมชาติหลากหลายชนิด
เพ่มิ ข้นึ โดยไม่ปล่อยให้พนื้ ทีว่ า่ งเปล่า ใชป้ ๋ยุ อินทรยี ท์ ผ่ี ลิตขนึ้ เองแทนปยุ๋ เคมี ต่อมาไดจ้ ัดกิจกรรมเอาม้ือ
สามัคคี และกิจกรรมจิตอาสาพระราชทาน บูรณาการการพัฒนาพื้นท่ีร่วมกับภาคี เครือข่ายภายในชุมชน
พัฒนาต่อยอดเป็นศูนย์เรียนรู้ ช่ือ ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง โคก หนอง นา ผู้ใหญ่สมบัติ อ่อนน้าคา
ประกอบด้วยฐานเรียนรู้ต่างๆ เช่น ฐานเรียนรู้คนรักษ์แม่ธรณี ฐานเรียนรู้คนเอาถ่าน ฐานเรียนรู้
คนมนี ้ายา เพ่ือใหผ้ ทู้ ส่ี นใจเข้ามาศกึ ษาเรียนรู้ เพอ่ื นาไปปรบั ใชใ้ นการทาเกษตรแบบพ่งึ ตนเองตามหลัก
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง และยังได้รูปแบบการขับเคลื่อนโครงการพัฒนาพน้ื ท่ีต้นแบบการพัฒนา
คุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ของครัวเรือนในพน้ื ท่ีจังหวัดบุรีรัมย์ ประกอบไปด้วย การมีทุนความรู้
ทุนพ้ืนท่ีและธรรมชาติ ทุนทางเศรษฐกิจ ทุนทางสังคม ทุนโครงสร้างพ้ืนฐาน และทุนทางวัฒนธรรม
การน้อมนาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติ การประยุกต์หลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่
“โคก หนอง นา โมเดล” การทางานบูรณาการร่วมกัน ท้ัง 7 ภาคี การบริหารจัดการพ้ืนที่ให้เป็น
ศูนย์เรียนรู้ และการพัฒนาการผลิต และการตลาดสาหรบั จัดจาหน่ายผลผลิต ซ่ึงงานวจิ ัยน้ีมปี ระโยชน์
ต่อการนาชุดข้อมูล รูปแบบการขับเคลื่อนการพัฒนาพ้ืนท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลัก
ทฤษฎใี หม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครวั เรอื นพื้นที่ จงั หวดั บรุ ีรมั ย์ ไปใชใ้ นการขับเคลื่อน

67

การพัฒนาพื้นท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.”
ระดบั ครวั เรอื น ในการพฒั นาพืน้ ที่ต่อไป

บรรณานกุ รม

กรมการพัฒนาชุมชน. (2563). “วิสัยทัศน์/พันธกิจ/ยุทธศาสตร์”. สืบค้นเม่ือวันที่ 20 พฤษภาคม
2564 เขา้ ถึงได้จาก https://www.cdd.go.th.

ชยตุ อินทร์พรหม. (2561). เศรษฐกิจพอเพยี งกับการเกษตรทฤษฎีใหม่ประยกุ ต์ ทานา 1 ไร่ ได้ 1 แสน.
วารสารพัฒนาสังคม สถาบนั บณั ฑติ พัฒนบรหิ ารศาสตร.์ 20(2). 1-15.

นิสากร กรุงไกรเพชร, อริสรา ฤทธงิ์ าม และ ชรญั ญากร วริ ิยะ. (2559). รูปแบบการขับเคล่ือนชมุ ชนสุข
ภาวะท่ีท่ามะนาว. วารสารพยาบาล มหาวทิ ยาลยั บูรพา. 24(3). 34-46.

พระครูศรีปริยัตยารักษ์ (ประสงค์ กิตฺติปญฺโญ). (2560). รูปแบบการสร้างเครือข่ายหมู่บ้านรักษาศีล 5
เพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต ของประชาชนจังหวัดนครราชสีมา. (ปริญญานิพนธ์ การศึกษาดุษฎี
บัณฑิต, มหาวทิ ยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวทิ ยาลัย).

พระฐาปกรณ์ รตนโชโต (สุปัญญารัตน์). (2561). รูปแบบการผลิตและการจัดการการเกษตรแบบ
พอเพยี งกบั ดลุ ยภาพชีวิตของเกษตรกรในจังหวัดบุรีรัมย์. (ปริญญานพิ นธ์ การศกึ ษาดษุ ฎบี ัณฑิต,
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลยั ).

พระณรงค์เดช อธิมุตฺโต (เดชาดิลก). (2560). รูปแบบการพัฒนาศูนย์การเรียนรู้โรงเรียนวิถีพุทธ.
(ปรญิ ญานพิ นธ์ การศกึ ษาดุษฎบี ัณฑติ , มหาวทิ ยาลัยมหาจฬุ าลงกรณราชวทิ ยาลยั ).

พระปลดั ธนากร สนฺตมโน (เพราะถะ). (2561). ไดศ้ ึกษารูปแบบการพัฒนาชุมชนแบบมีส่วนรว่ มเชิงพุทธ
ของเทศบาลเมืองวังสะพุง จังหวัดเลย. (ปริญญานิพนธ์ การศึกษาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัย
มหาจฬุ าลงกรณราชวทิ ยาลยั ).

มู ล นิ ธิ ชั ย พั ฒ น า . ( 2 5 4 2 ) . “ ท ฤ ษ ฎี ใ ห ม่ ” . สื บ ค้ น เ มื่ อ วั น ท่ี 2 0 พ ฤ ษ ภ า ค ม 2 5 6 4
เข้าถงึ ได้จาก https://www.chaipat.or.th.

ไม่ปรากฏผู้แต่ง. (2559). “การกักเก็บนาในโคก หนอง นา โมเดล ตัวอย่าง 10 ไร่”. สืบค้นเมื่อวันที่
20 พฤษภาคม 2563 เขา้ ถงึ ได้จาก www.monmai.com

รัชนีวรรณ จีนธรรม, ปัณณ์รภัส ถกลภักดี และอรวรรณ ภัสสรศิริ. (2561). การพัฒนารูปแบบการ
จัดการเรียนรู้ส่ิงแวดล้อมตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของเครือข่ายกสิกรรม
ธรรมชาติ. วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์ มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ในพระบรม
ราชูปถัมภ์. 3(2). สบื ค้นเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2564 เขา้ ถงึ ได้จาก
https://so03.tci- thaijo.org/index.php/jmbr/article/download/148190/109077/

วิวัฒน์ ศัลยกาธร. (2562). “ชุดถอดคาครู : วิชาหลักกสิกรรมธรรมชาติ”. สืบค้นเมื่อวันที่
20 พฤษภาคม 2564 เขา้ ถึงได้จาก https://pubhtml5.com/vrrw/amiu/basic.

69

สานักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดาริ (สานักงาน
กปร.). (2552). เศรษฐกิจพอเพียงแนวคิดสู่การประยุกต์ใช้ที่ย่ังยืน. (พิมพ์ครังท่ี 1).
กรุงเทพฯ. บริษทั เอเชยี แปซิฟิค ออฟเซ็ท จากดั .

สานักงานพัฒนาพืนที่ปฏิรูปที่ดิน. (ไม่ปรากฎปีท่ีพิมพ์). “แนวทางการพึ่งตนเองในการจัดเก็บนา
ระดับไร่นาตามแนวทางศาสตร์พระราชา ในเขตปฎิรูปที่ดิน” สานักงานการปฎิรูปท่ีดินเพ่ือ
การเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 6 – 12.

สานักเสริมสร้างความเข้มแข็งชุมชน กรมการพัฒนาชุมชน. (2563). “แนวทางการดาเนินงาน
โครงการพัฒนาพืนท่ีต้นแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ประยุกต์สู่ โคก
หนอง นา โมเดล”. สบื คน้ เมื่อวนั ท่ี 20 พฤษภาคม 2564 เข้าถงึ ได้จาก
https://roiet.cdd.go.th/wp-content/uploads/sites/48/2020/08.compressed.pdf.

สภุ าวดี ขนุ ทองจันทร.์ (2541). เพ่มิ ทนุ มนษุ ยด์ ้วย “จิตสาธารณะ”.วารสารสงั คมพัฒนา มหาวทิ ยาลัย
บูรพา. 36(4). 63-70.

อัษฎาวฒุ ิ พฤฒิวรวงศ.์ (2563). การน้อมนาปรัชญาเศรษฐกิจพอเพยี งประยุกตส์ ู่ “โคก หนอง นา
โมเดล”. สืบค้นเม่ือวันที่ 20 สิงหาคม 2564 เข้าถึงได้จาก http://www3.ru.ac.th/mpa-
abstract/files/2563_1629860172_6214832046.pdf

ภาคผนวก

71

ภาคผนวก

ภาคผนวก ก แบบสัมภาษณเ์ ชงิ ลกึ

72

แบบสมั ภาษณเ์ ชิงลึก
รูปแบบการขบั เคลอ่ื นการพัฒนาพื้นที่ตน้ แบบการพัฒนาคุณภาพชีวติ ตามหลกั ทฤษฎี

ใหม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครวั เรอื นพน้ื ที่ จังหวัดบรุ รี มั ย์

กลุ่มเป้าหมาย : ครัวเรือนตน้ แบบการพัฒนาคุณภาพชวี ติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่
ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล” (Household Lab Model for quality of life : HLM)

นายสมบัติ อ่อนน้าค้า ตา้ บลทุ่งจังหัน อ้าเภอโนนสวุ รรณ จังหวัดบรุ รี มั ย์

(1) ข้อมลู ท่วั ไป ประกอบดว้ ย
- ชอื่ ผู้ใหส้ มั ภาษณ์
- ทอี่ ยู่
- เบอร์โทร
- ชอื่ ศนู ย์เรยี นรู้
- ศนู ย์เรยี นรู้เริ่มด้าเนินการเมอ่ื
- ขนาดพนื ที่เขา้ รว่ มโครงการ

(2) ผลของรูปแบบการขับเคลือ่ นการพฒั นาพืนทีต่ ้นแบบการพฒั นาคุณภาพชีวิตตามหลกั
ทฤษฎใี หม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรอื นพนื ที่ จงั หวัดบรุ ีรัมย์
จา้ นวน 10 ด้าน ประกอบดว้ ย
- จุดเรม่ิ ต้นของการพัฒนาพืนท่ีตน้ แบบ
- รปู แบบในการพฒั นาพืนท่ตี น้ แบบ
- หลกั คดิ ในการขับเคล่ือนการพฒั นาพนื ท่ีต้นแบบ
- แนวทางในการพัฒนาพนื ทต่ี น้ แบบ
- เครือขา่ ยทีเ่ ข้ามารว่ มขบั เคล่ือนการพัฒนาพนื ทต่ี ้นแบบ
- หนว่ ยงานท่ีเข้ามาช่วยพฒั นาพืนทีต่ ้นแบบ
- เทคนคิ วธิ ีการทข่ี ับเคลอ่ื นการพัฒนาพนื ทตี่ น้ แบบ
- ปัญหาในการขับเคล่ือนการพฒั นาพืนที่ตน้ แบบ
- ปจั จัยท่ีส่งผลต่อการขับเคลื่อนการพัฒนาพืนทีต่ น้ แบบ
- ขอ้ เสนอแนะรปู แบบในการขับเคล่อื นการพัฒนาพืนทีต่ ้นแบบ

73

ภาคผนวก

ภาคผนวก ข ภาพประกอบการลงพ้ืนท่ี

74

ภาพประกอบการลงพื้นท่เี ก็บข้อมลู การสมั ภาษณเ์ ชิงลกึ

ครัวเรือนตน้ แบบการพัฒนาคุณภาพชวี ติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
(Household Lab Model for quality of life : HLM)

นายสมบตั ิ ออ่ นน้าค้า ต้าบลทุ่งจงั หัน อา้ เภอโนนสวุ รรณ จงั หวัดบุรีรัมย์

75

ภาพประกอบการลงพื้นท่เี ก็บข้อมลู การสมั ภาษณเ์ ชิงลกึ

ครัวเรือนตน้ แบบการพัฒนาคุณภาพชวี ติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
(Household Lab Model for quality of life : HLM)

นายสมบตั ิ ออ่ นน้าค้า ต้าบลทุ่งจงั หัน อา้ เภอโนนสวุ รรณ จงั หวัดบุรีรัมย์

76

ภาพประกอบการลงพื้นท่เี ก็บข้อมลู การสมั ภาษณเ์ ชิงลกึ

ครัวเรือนตน้ แบบการพัฒนาคุณภาพชวี ติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
(Household Lab Model for quality of life : HLM)

นายสมบตั ิ ออ่ นน้าค้า ต้าบลทุ่งจงั หัน อา้ เภอโนนสวุ รรณ จงั หวัดบุรีรัมย์

77

ภาพประกอบการลงพื้นท่เี ก็บข้อมลู การสมั ภาษณเ์ ชิงลกึ

ครัวเรือนตน้ แบบการพัฒนาคุณภาพชวี ติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
(Household Lab Model for quality of life : HLM)

นายสมบตั ิ ออ่ นน้าค้า ต้าบลทุ่งจงั หัน อา้ เภอโนนสวุ รรณ จงั หวัดบุรีรัมย์

78

ภาพประกอบการลงพื้นท่เี ก็บข้อมลู การสมั ภาษณเ์ ชิงลกึ

ครัวเรือนตน้ แบบการพัฒนาคุณภาพชวี ติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
(Household Lab Model for quality of life : HLM)

นายสมบตั ิ ออ่ นน้าค้า ต้าบลทุ่งจงั หัน อา้ เภอโนนสวุ รรณ จงั หวัดบุรีรัมย์

79

ภาพประกอบการลงพื้นท่เี ก็บข้อมลู การสมั ภาษณเ์ ชิงลกึ

ครัวเรือนตน้ แบบการพัฒนาคุณภาพชวี ติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
(Household Lab Model for quality of life : HLM)

นายสมบตั ิ ออ่ นน้าค้า ต้าบลทุ่งจงั หัน อา้ เภอโนนสวุ รรณ จงั หวัดบุรีรัมย์

80

ภาพประกอบการลงพื้นท่เี ก็บข้อมลู การสมั ภาษณเ์ ชิงลกึ

ครัวเรือนตน้ แบบการพัฒนาคุณภาพชวี ติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
(Household Lab Model for quality of life : HLM)

นายสมบตั ิ ออ่ นน้าค้า ต้าบลทุ่งจงั หัน อา้ เภอโนนสวุ รรณ จงั หวัดบุรีรัมย์

81

ภาคผนวก

ภาคผนวก ค คณะผูจ้ ดั ทา้ รายงานการวิจยั ฉบบั สมบรู ณ์

82

คณะผูจ้ ดั ท้า

ประเภทเอกสาร รายงานการวจิ ัยฉบบั สมบรู ณ์

ลกั ษณะเอกสาร โรเนยี วอัดเล่มปกอัดสนั กาวพิมพ์อักษรสันปก

ชอื่ เอกสาร รปู แบบการขับเคลอ่ื นการพฒั นาพืนทตี่ ้นแบบการพัฒนาคณุ ภาพชีวติ

ตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกตส์ ู่ “โคก หนอง นา พช.” ระดับครัวเรือน

พืนทจี่ ังหวัดบรุ ีรัมย์

ที่ปรึกษา นายทองคณู บุญศร ผู้อ้านวยการศนู ย์ศึกษาและพฒั นาชุมชนนครราชสมี า

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สกุล วงษก์ าฬสนิ ธ์ุ

นายสวุ ิทย์ เพียนอก

คณะท้างานวิจัย นายทองคูณ บุญศร ผู้อ้านวยการศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชน

นครราชสมี า

นางสาวกรรณกิ าร์ ลิขติ พฒั นะกลุ นกั ทรัพยากรบคุ คลช้านาญการ

นางสาวพัทธธ์ ดิ า บญุ ญานุสนธ์ิ นกั ทรพั ยากรบุคคล

คณะท้างานร่วมวจิ ัย สิบตา้ รวจโทสรุ ยิ า บุญเรอื ง นักทรัพยากรบุคคลช้านาญการ

นางสาวกาญจนา เชดิ สงู เนิน นกั ทรพั ยากรบุคคลช้านาญการ

นางสาวศริ ินชุ ศิรสิ ุริยะ นักทรพั ยากรบคุ คลชา้ นาญการ

นายสัญชยั แชจอหอ นกั ทรัพยากรบคุ คลชา้ นาญการ

นางสาวนาตยา พรหมบตุ ร นกั วิชาการพฒั นาชมุ ชนช้านาญการ

นางวรรณมณี กลมนอก เจา้ พนักงานธุรการชา้ นาญงาน

นางสาวเมธยา ขะจวง นกั ทรพั ยากรบคุ คล

พิมพ/์ รวบรวม/เรียบเรียง นางสาวพทั ธธ์ ดิ า บุญญานสุ นธิ์ นกั ทรัพยากรบคุ คล

ปีท่พี มิ พ์ พ.ศ. 2564

แหล่งเผยแพร่ 1) สา้ นกั /กอง/ศนู ย์

2) ศนู ยศ์ ึกษาและพัฒนาชมุ ชน

3) หน่วยงานทีเ่ ก่ียวขอ้ ง

จดั พมิ พ์โดย ศูนย์ศกึ ษาและพัฒนาชุมชนนครราชสีมา กรมการพฒั นาชุมชน

โทรศพั ท์ 0 4449 0386 โทรสาร 0 4449 0386