หน้าที่พลเมืองฯ ม.1 หน่วยที่ 1 รัฐธรรมนูญของเรา

หน้าท่พี ลเมอื ง
วฒั นธรรม และ
การดาเนินชีวติ ในสังคม

ชัน้ มัธยมศึกษาปี ท่ี 1

หน่วยการเรียนรู้ท่ี 1

รัฐธรรมนูญของเรา

ผังสาระการเรียนรู้ ความเป็ นมา
หลักการและเจตนารมณ์
ทาความรู้จัก
รัฐธรรมนูญ ของรัฐธรรมนูญ
แห่งราชอาณาจักรไทย
การปฏบิ ัตติ น
ตามสิทธิเสรีภาพ พทุ ธศักราช 2560
และหน้าท่ตี าม
โครงสร้ างและ
รัฐธรรมนูญ สาระสาคญั ของ

รัฐธรรมนูญ
แห่งราชอาณาจักรไทย

พุทธศักราช 2560

ความหมายของรัฐธรรมนูญ

ทกุ สงั คมจะอยรู่ ่วมกนั
ได้อยา่ งมีความสขุ จะต้องมี
กฎ กติกา ข้อปฏิบตั ิร่วมกนั

กฎ กตกิ าในการอย่รู ่วมกนั ในโรงเรียน

เรียกวา่ ระเบยี บ กฎ กตกิ าในการอย่รู ่วมกนั ใน
ระดบั ประเทศ เรียกวา่ รัฐธรรมนูญ

ความหมายของรัฐธรรมนูญ

รัฐธรรมนูญ เป็ นกฎหมายสูงสุดของประเทศ
และเป็ นแม่บทของกฎหมายอ่ืน กฎหมายใดจะขัด
หรือแย้งกับรัฐธรรมนูญไม่ได้

เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ

รัฐธรรมนญู แห่งราชอาณาจกั รไทย
ได้บัญญัติไว้ว่า “ประเทศไทยเป็ น
ร า ช อ า ณ า จั ก ร อั น ห น่ ึ ง อั น เ ดี ย ว

จะแบ่งแยกมิได้ และมีการปกครอง

ร ะ บ อ บ ป ร ะ ช า ธิ ป ไ ต ย อั น มี
พระมหากษัตริย์ทรงเป็ นประมุข”

หลักการพนื้ ฐานของประชาธิปไตย

หลกั อานาจ หลกั การ หลกั
อธิปไตยเป็ น ยอมรับเสยี ง ภราดรภาพ
ของปวงชน
ข้างมาก หลกั ความ
หลกั การ เสมอภาค
ปกครองโดย หลักการ
กฎหมาย พนื้ ฐานของ
ประชาธปิ ไตย

หลกั สทิ ธิ
เสรีภาพ

1. หลักอานาจอธิปไตยเป็ นของประชาชน

อานาจสงู สดุ ในการปกครองประเทศเป็นของประชาชนทกุ คน
ประชาชนปกครองประเทศโดยการเลือกตวั แทนเข้ามาบริหารประเทศแทน
ประชาชนมสี ว่ นร่วมทางการเมืองด้วยการเลอื กตงั้ การรวมตวั เป็นกลมุ่ เป็ นต้น

2. หลักการปกครองโดยกฎหมาย

กฎหมาย คือ กฎเกณฑ์ กตกิ า ท่ีทกุ คนต้องเคารพ ปฏิบตั ิ
ต้องมีการบงั คบั ใช้กฎหมายกบั ทกุ คนอยา่ งเทา่ เทียมกนั
กฎหมาย คือ หลกั ประกนั ในการค้มุ ครองสทิ ธิ เสรีภาพของประชาชน

3. หลักสิทธเิ สรีภาพ

สทิ ธิ

หมายถึง ประโยชน์ที่กฎหมายรับรองและค้มุ ครองให้

เสรีภาพ

หมายถงึ ความสามารถที่จะกระทา หรือ
งดเว้นการกระทาสง่ิ หนง่ึ สงิ่ ใด ภายใต้ขอบเขตของกฎหมาย

4.1 ความเสมอภาค

ด้าน
การเมือง

ด้าน ความ ด้าน
เศรษฐกิจ เสมอภาค กฎหมาย

ด้านสงั คม ด้านโอกาส

5. หลักภราดรภาพ
ประชาชนทกุ คนต้องอยรู่ ่วมกนั อยา่ งสนั ติ ทงั้ ด้านการเมือง เศรษฐกิจ และสงั คม

6. หลักการยอมรับเสียงข้างมาก
ใช้หลกั การเสยี งข้างมากในการตดั สินข้อขดั แย้งตา่ ง ๆ

แตท่ งั้ นีต้ ้องเคารพในสทิ ธิของเสียงข้างน้อยด้วย



โครงสร้างและสาระสาคญั ของรัฐธรรมนูญ
แห่งราชอาณาจกั รไทย พุทธศกั ราช 2560
“รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย
พุทธศกั ราช 2560 มีทงั้ หมด
16 หมวด และบทเฉพาะกาล

279 มาตรา”

หมวด บทท่วั ไป
1
ประเทศไทยเป็ นราชอาณาจกั รอันหน่ึงอนั เดยี ว
จะแบ่งแยกมไิ ด้ มีการปกครองระบอบประชาธปิ ไตย
อันมพี ระมหากษัตริย์ทรงเป็ นประมุข

อานาจอธปิ ไตยเป็ นของปวงชนชาวไทย
พระมหากษัตริย์ทรงใช้อานาจอธปิ ไตยทางรัฐสภา
คณะรัฐมนตรีและศาล

รัฐธรรมนูญเป็ นกฎหมายสูงสุดของประเทศ กฎหมาย
ข้อบังคับใดๆ จะขัดแย้งกับรัฐธรรมนูญมไิ ด้

หมวด พระมหากษัตริย์
2
พระมหากษัตริย์ทรงอย่ใู นฐานะเป็ นท่เี คารพสักการะ
ผ้ใู ดจะละเมดิ กล่าวหา หรือฟ้ องร้องมไิ ด้

พระมหากษัตริย์ทรงเป็ นพทุ ธมามกะ ทรงเป็ น
อคั รศาสนูปถมั ภก และทรงดารงตาแหน่งจอมทพั ไทย

พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซ่งึ พระราชอานาจในการ
แต่งตัง้ คณะองคมนตรี ผู้สาเร็จราชการแทน

หมวด 3 สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย : ต้อง
ได้รับการค้มุ ครองทงั้ สว่ นบคุ คล การเมือง และเศรษฐกิจ

หมวด 4 หน้าท่ขี องปวงชนชาวไทย :
ประชาชนทกุ คนต้องปฏิบตั ติ ามในฐานะพลเมืองของรัฐ

หมวด 5 หน้าท่ขี องรัฐ :
จะต้องพิทกั ษ์รักษาสถาบนั พระมหากษัตริย์ เอกราช อธิปไตย
ความมนั่ คงและความสงบเรียบร้อยของประชาชน

หมวด 6 แนวนโยบายพนื้ ฐานแห่งรัฐ : ฝ่ ายบริหาร
จะต้องบริหารประเทศตามทรี่ ัฐธรรมนญู กาหนด เพอ่ื
ประโยชน์สขุ ของประชาชน

หมวด 7 รัฐสภา : วา่ ด้วยกระบวนการเข้าสอู่ านาจของฝ่ าย
นิติบญั ญตั ิ คณุ สมบตั ิของผ้รู ับเลือกตงั้

หมวด 8 คณะรัฐมนตรี : วา่ ด้วยคณุ สมบตั แิ ละหน้าท่ีของ
ฝ่ ายบริหาร

หมวด 9 การขัดกันแห่งผลประโยชน์ : กาหนดมาตรฐาน
จริยธรรมของฝ่ ายนิติบญั ญตั แิ ละฝ่ ายบริหาร ให้ปฏิบตั ิหน้าท่ี
ด้วยความสจุ ริต โปร่งใส

หมวด 10 ศาล : วา่ ด้วยอานาจหน้าที่ของศาลยตุ ธิ รรม
ศาลปกครอง และศาลทหาร

หมวด 11 ศาลรัฐธรรมนูญ : มีหน้าท่คี วบคมุ กฎหมายมิให้
ขดั แย้งตอ่ รัฐธรรมนญู

หมวด 12 : องค์กรอสิ ระ : จดั ตงั้ ขนึ ้ เพ่ือให้มีอิสระในการ
ปฏิบตั ิหน้าท่ีตามมาตรฐานจริยธรรมด้วยความสจุ ริต

หมวด 13 องค์กรอัยการ : เป็นทนายแผ่นดิน รับผิดชอบการ
ดาเนินคดีในนามของรัฐ

หมวด 14 การปกครองส่วนท้องถ่นิ : มีหน้าทีด่ แู ลและ
จดั ทาบริการสาธารณะ สง่ เสริมสนบั สนนุ ด้านการศกึ ษาแก่
ประชาชนในท้องถิ่น

หมวด 15 การแก้ไขเพ่ิมเตมิ รัฐธรรมนูญ : ได้บญั ญตั ิ
หลกั เกณฑ์และวิธีการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนญู โดยการ
แก้ไขเปล่ียนแปลง “ประเทศไทยเป็ นราชอาณาจกั รอนั หน่ึง
อันเดียว จะแบ่งแยกมิได้ มีการปกครองระบอบ
ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็ นประมุข ”
จะกระทามิได้

หมวด 16 การปฏิรูปประเทศ : พึ่งปรากฏขนึ ้ ครัง้ แรกใน
รัฐธรรมนูญฉบับนี ้ เพื่อเป็ นกรอบในการพฒั นาประเทศให้
บรรลเุ ป้ าหมาย

บทเฉพาะกาล

เป็นข้อยกเว้นการบงั คบั ใช้รัฐธรรมนญู
ฉบบั ปัจจบุ นั เฉพาะช่วงเวลาหนงึ่
เพือ่ ให้องค์ตา่ ง ๆ ท่ีจดั ตงั้ ขนึ ้
กอ่ นการประกาศใช้รัฐธรรมนญู

ฉบบั ปัจจบุ นั สามารถทาหน้าท่ีตอ่ ไปได้
จนกวา่ การจดั ตงั้ องค์กรตา่ ง ๆ
ตามรัฐธรรมนญู จะแล้วเสร็จ

5 องค์กรอิสระท่จี ดั ตงั้ ขนึ้ ตามรัฐธรรมนูญ
2560

คณะกรรมการเลือกตงั้

ผู้ตรวจการแผ่นดนิ

คณะกรรมการป้ องกันและ
ปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ

คณะกรรมการตรวจเงนิ แผ่นดนิ

คณะกรรมการสทิ ธิมนุษยชนแห่งชาติ

สิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ 2560

ด้านชีวติ และ การประกอบอาชีพ ด้านเคหสถาน
ร่างกาย ความเป็ นอยู่
ชมุ นมุ โดยสงบ การตดิ ตอ่ ส่อื สาร
ทรัพย์สนิ และ ปราศจากอาวธุ
การสบื มรดก การได้รับบริการ แสดงความคดิ เห็น
สาธารณสขุ จากรัฐ
การนบั ถือศาสนา การเดนิ ทาง
การเลอื กถิ่นท่ีอยู่

หน้าท่ตี ามรัฐธรรมนูญ 2560

พิทกั ษ์รักษาชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และการปกครองระบอบ
ประชาธิปไตยอนั มีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมขุ

ป้ องกนั ประเทศ รักษาผลประโยชน์ของชาติและสาธารณะสว่ นรวม

ปฏบิ ตั ติ ามกฎหมาย เสยี ภาษีอากร เข้ารับการศกึ ษาภาคบงั คบั
รับราชการทหาร
เคารพสทิ ธิเสรีภาพของบคุ คลอื่น

ไปใช้สิทธิเลอื กตงั้ หรือลงประชามติ
ร่วมมือสนบั สนนุ การอนรุ ักษ์และค้มุ ครองสิง่ แวดล้อม