เอกสารประกอบการสอน หน่วยที่ 1

เอกสารประกอบการสอน รหัสวชิ า ปว 0105 รายวิชา หลกั สตู รการศึกษาปฐมวัย | 1

หน่วยที่ 1
ความรู้พืน้ ฐานเกย่ี วกับหลกั สูตรและหลกั สตู รการศึกษาปฐมวัย

1. ความหมายของหลกั สูตรและหลักสตู รการศึกษาปฐมวยั
▪ ความหมายของหลักสตู ร
▪ ความหมายของหลักสูตรการศกึ ษาปฐมวัย

2. ความสำคญั ของหลกั สูตรและหลักสตู รการศกึ ษาปฐมวัย
▪ ความสำคญั ของหลกั สตู ร
▪ ความสำคัญของหลักสูตรการศึกษาปฐมวยั

3. องคป์ ระกอบของหลกั สูตรและหลกั สูตรการศกึ ษาปฐมวัย
▪ องค์ประกอบของหลักสูตร
▪ องค์ประกอบของหลักสูตรการศึกษาปฐมวยั

4. ประเภทของหลกั สตู ร
5. ระดับของหลักสูตร
6. ลักษณะของหลักสูตรทด่ี ี

เรียบเรยี งโดย
อาจารยศ์ ภุ พิชญ์ ดำนวล ครชู ำนาญการพเิ ศษ

วิทยาลยั ชุมชนสงขลา

เอกสารประกอบการสอน รหัสวชิ า ปว 0105 รายวิชา หลกั สตู รการศกึ ษาปฐมวยั | 2

หนว่ ยที่ 1
ความรู้พนื้ ฐานเกย่ี วกับหลกั สตู รการศกึ ษาปฐมวัย

ความคดิ รวบยอด

หลักสูตรมีความสำคัญและจำเป็นอย่างยิ่งในการจัดการศึกษาทุกระดับ เพราะหลักสูตรเป็น
ตัวกำหนดทิศทางหรือแนวปฏิบัติในการจัดการศึกษา เพื่อให้สามารถจัดการศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ
และสง่ ผลให้ผเู้ รยี นบรรลุตามจดุ มงุ่ หมายของหลกั สูตรทีก่ ำหนดไว้

หลักสูตรการศึกษาปฐมวัยมีความสำคัญต่อเด็กปฐมวัยที่ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องในการจัดการศึกษา
จำเปน็ ตอ้ งศึกษาและจัดเตรียม เพือ่ นำไปใชใ้ นการสง่ เสริมพฒั นาการและการเรยี นรขู้ องเด็ก

สาระการเรยี นรู้

1. ความหมายของหลักสูตรและหลกั สูตรการศกึ ษาปฐมวัย
1.1 ความหมายของหลกั สตู ร
1.2 ความหมายของหลกั สตู รการศึกษาปฐมวยั

2. ความสำคญั ของหลกั สูตรและหลกั สูตรการศึกษาปฐมวัย
2.1 ความสำคญั ของหลกั สูตร
2.2 ความสำคญั ของหลกั สตู รการศกึ ษาปฐมวยั

3. องค์ประกอบของหลักสูตรและหลักสตู รการศกึ ษาปฐมวยั
3.1 องคป์ ระกอบของหลกั สตู ร
3.2 องคป์ ระกอบของหลกั สตู รการศกึ ษาปฐมวยั

4. ประเภทของหลกั สูตร
5. ระดบั ของหลกั สูตร
6. ลักษณะของหลักสูตรทด่ี ี

วตั ถปุ ระสงค์

เมอ่ื เรียนจบหน่วยที่ 1 แล้ว นกั ศึกษาสามารถ
1. บอกความหมายของหลักสตู รและหลกั สูตรการศึกษาปฐมวัย
2. บอกความสำคัญของหลกั สตู รและหลกั สตู รการศกึ ษาปฐมวยั ไดถ้ กู ตอ้ ง
3. บอกองค์ประกอบของหลกั สตู รและหลกั สตู รการศึกษาปฐมวัยไดถ้ กู ตอ้ ง
4. บอกประเภทของหลกั สูตรไดถ้ กู ตอ้ ง
5. บอกระดับของหลักสตู รไดถ้ ูกต้อง
6. อธิบายลกั ษณะของหลักสูตรทีด่ ไี ดถ้ ูกตอ้ ง

เอกสารประกอบการสอน รหสั วิชา ปว 0105 รายวชิ า หลักสตู รการศกึ ษาปฐมวัย | 3

บทนำ

การจัดการศึกษาเพื่อให้ประสบความสำเร็จหัวใจสำคัญอยู่ที่หลักสูตร หลักสูตรมีความสำคัญและ
จำเป็นอย่างยิ่งในการจัดการศึกษาทุกระดับ เช่น หลักสูตรมีอิทธิพลต่อความมั่นคงของสังคมและ
ประเทศชาติ เป็นหลักหรือหัวใจของการจัดการศึกษา เป็นกรอบการกำหนดนโยบายทางการศึกษา เป็น
เครื่องชี้แนะจุดมุ่งหมาย สาระ และแนวทางการจัดการเรียนการสอน รวมทั้งการวัดและประเมินผลช่วยทำ
ให้ผู้เรียนทราบเป้าหมายและแนวทางการเรียน จะเห็นได้ว่าหลักสูตรเป็นตัวกำหนดทิศทางหรือแนวปฏิบัติ
ในการจัดการศึกษา เพื่อให้สามารถจัดการศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ และส่งผลให้ผู้เรียนบรรลุ
จดุ มงุ่ หมายของหลักสตู รท่กี ำหนดไว้

ในหน่วยนี้จะกล่าวถึงความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับหลักสูตร ซึ่งประกอบด้วย ความหมายของหลักสูตร
และหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย ความสำคัญของหลักสูตรและหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย องค์ประกอบของ
หลักสตู ร ประเภทของหลักสูตร ระดบั ของหลักสตู ร และลกั ษณะของหลักสตู รทีด่ ี

1. ความหมายของหลกั สูตรและหลักสูตรการศกึ ษาปฐมวยั

1.1 ความหมายของหลักสูตร
คำว่า “หลักสูตร” แปลมาจากคำในภาษาอังกฤษว่า “Curriculum” เป็นคำที่มีความหมายอย่าง
หลากหลายตามมุมมองของนักวิชาการด้านหลักสูตรและบริบทของการใช้ แหล่งที่มาของคำว่า หลักสูตร
Bobbitt ศาสตราจารย์ทางการบริหารการศกึ ษา มหาวทิ ยาลยั ชิคาโก ได้เขียนหนงั สือช่อื “The Curriculum” ใน
ปี ค.ศ.1981 หรือประมาณปี พ.ศ.2461 Bobbitt มีมมุ มองทางการศึกษาอย่างน่าสนใจว่า การศึกษาเปน็ ไป
เพื่อความสามารถในการดำรงชีวิต และได้ระบุว่าคำว่า “Curriculum” มีที่มาจากภาษาลาตินว่า race-
course หรือ “the race” หมายถึง ชุดกิจกรรมที่กำหนดไว้ให้ผู้เรียนปฏิบัติเพื่อให้เกิดประสบการณ์การ
เรยี นรู้ (Bobbitt, 1918)
สุนยี ์ ภพู่ นั ธ์ (2546) ได้สรุปความหมายของหลักสูตรของไว้ดังน้ี
1. หลักสูตรในฐานะที่เป็นวิชาและเนื้อหาสาระที่จัดให้แก่ผู้เรียน วิชาและเนื้อหาสาระที่กำหนดให้
ผู้เรียนต้องเรียนในชั้นและระดับต่างๆ หรือกลุ่มวิชาที่จัดขึ้นด้วยวัตถุประสงค์เฉพาะอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น
หลักสตู รเตรยี มแพทย์ หลักสูตรธุรกิจ เปน็ ตน้
2. หลักสูตรในฐานะที่เป็นเอกสารหลักสูตร กลุ่มหนึ่งจัดให้กับคนอีกกลุ่มหน่ึง ประกอบด้วยจุดหมาย
หลกั การ โครงสรา้ ง เนอื้ หาสาระ อัตราเวลาเรียน ประสบการณ์ และการประเมินผลการเรียนเพื่อให้ผู้เรียน
มีความรู้ความสามารถ มีเจตคติที่ดีในการอยู่ร่วมกัน มีพฤติกรรมตามที่กำหนดไว้ในจุดมุ่งหมายของ
หลักสูตร แนวคิดนี้จะเน้นหลักสูตรในฐานะที่เป็นรูปเล่ม ซึ่งจำแนกเป็น 2 ประเภท คือ เอกสารหลักสูตร
และเอกสารประกอบหลักสตู ร

เอกสารประกอบการสอน รหสั วิชา ปว 0105 รายวชิ า หลกั สูตรการศกึ ษาปฐมวัย | 4

3. หลกั สตู รในฐานะทเ่ี ป็นกจิ กรรมตา่ งๆ ที่จะจัดใหแ้ ก่ผเู้ รยี น
4. หลักสูตรในฐานะแผนการจดั โอกาสการเรยี นรหู้ รอื ประสบการณ์ทค่ี าดหวังแกน่ ักเรยี น
5. หลกั สูตรในฐานะท่ีเป็นมวลประสบการณ์
6. หลักสูตรในฐานะที่เปน็ จดุ หมายปลายทาง
7. หลักสตู รในฐานะท่ีเป็นระบบการจดั การเรยี นการสอนและกิจกรรมการเรียนการสอน
ธรี ะ รุญเจรญิ (2550) ไดใ้ ห้จำกัดความของคำวา่ หลกั สูตรดงั น้ี
1. หลกั สูตร หมายถงึ ประสบการณท์ ัง้ หมดท่จี ดั ใหน้ กั เรยี นโดยการควบคุมแนะนำของสถานศกึ ษา
อันเปน็ เคร่ืองมอื ท่ีช่วยบรรลุวัตถุประสงค์ หรือความคาดหวังทางการศึกษาทตี่ ัง้ ไว้
2. หลักสตู ร เปน็ ส่อื ในการสอนที่โรงเรยี นเปิดโอกาสใหน้ ักเรียนได้รับประสบการณใ์ นการเรยี นรู้
เพือ่ บรรลเุ ป้าหมายหรอื วัตถปุ ระสงค์ท่ตี ง้ั ไว้
ชมุ ศักดิ์ อนิ ทรร์ กั ษ์ (2551) กล่าวว่า หลกั สูตรเป็นเนอื้ หาสาระสำคัญและกจิ กรรมต่างๆ ทส่ี นอง
วัตถุประสงค์ เพื่อใหผ้ ู้เรยี นไดเ้ กดิ การเรยี นรแู้ ละเปลี่ยนแปลงพฤตกิ รรมไปตามที่พงึ ประสงค์
วิชัย วงษ์ใหญ่ (2552) กล่าวว่า หลักสูตร (Curriculum) เป็นคำที่มีรากศัพท์มาจากคำในภาษา
ลาตินว่า “race – course” ซึ่งหมายถึง เส้นทางที่ใช้วิ่งแข่งขันเนื่องมาจากเป้าหมายของหลักสูตรที่มุ่งหวัง
ใหผ้ ูเ้ รยี นสามารถเจริญเตบิ โตเปน็ ผ้ใู หญท่ ่ีมคี ุณภาพและประสบความสำเรจ็ ในการดำรงชีวิตอยู่ในสังคมแห่ง
อนาคตซึ่งการนิยามความหมายของหลักสูตรในปัจจุบันได้ให้ความหมายของหลักสูตรว่า หมายถึงมวล
ประสบการณ์ทางการเรียนรู้ที่กำหนดไว้ในรายวิชา กลุ่มวิชา เนื้อหาสาระ รวมทั้งกิจกรรมต่างๆ ที่ได้
ดำเนินการจดั การเรยี นการสอน จัดกจิ กรรมให้แกผ่ ูเ้ รียนอยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ
สุเทพ อว่ มเจรญิ (2557) กล่าววา่ หลกั สูตร (Curriculum) หมายถงึ ศาสตร์ท่ีเรียนรู้เพ่ือนำไป
กำหนดวิถที างที่นำไปสกู่ ารจดั ประสบการณใ์ หผ้ เู้ รยี นเพอื่ การเรยี นรู้ ซ่ึงจดั กล่มุ ไดเ้ ปน็ 5 กลมุ่ ดงั นี้
1. หลักสตู รเปน็ ผลผลิตในรูปแบบเอกสาร ส่ืออิเลก็ ทรอนิกส์ หรือมลั ติมเี ดยี เป็นต้น
2. หลักสูตรเป็นโปรแกรมการศึกษา โดยปกติเขียนในรปู แบบหลักสตู รรายวิชา การจัดลำดับของ
มาตรฐานในการเรียนรู้ตามหลักสูตร
3. หลกั สูตรเป็นความต้ังใจเพอื่ การเรยี นรู้จะบอกจุดหมาย เนอื้ หาสาระ มโนทัศน์ หลกั การทวั่ ไป
และผลการเรยี นรู้
4. หลกั สูตรเปน็ ประสบการณ์ของผู้เรียนมกี ิจกรรมท้ังทมี่ กี ารวางแผนและไมไ่ ด้วางแผนไว้
5. หลกั สูตรแฝง ไมไ่ ด้เป็นหลกั สตู รโดยตรงแต่จะเปน็ สง่ิ ใดหรืออะไรก็ตามทผี่ ู้เรยี นเรยี นร้ทู ่ไี ม่ได้
วางแผนไว้ หรือถึงแมจ้ ะไมไ่ ดเ้ ป็นความคาดหวงั ไวแ้ ต่เป็นไปได้
สทิ ธพิ ล อาจอินทร์ (2563) ไดใ้ หค้ วามหมายของหลักสตู ร สรปุ ได้ดงั น้ี
1. หลกั สตู รคอื รายวชิ าหรือเนอ้ื หาสาระทจ่ี ดั ให้กบั ผ้เู รยี น
หลักสูตรในฐานะที่เป็นรายวิชาหรือเนื้อหาสาระที่จัดให้กับผู้เรียน หมายถึง รายวิชาหรือเนื้อหา
สาระที่กำหนดไว้ใหผู้เรียนต้องเรียนในหลักสูตรใดหลักสูตรหนึ่ง เช่น หลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ัน

เอกสารประกอบการสอน รหัสวิชา ปว 0105 รายวิชา หลักสตู รการศึกษาปฐมวัย | 5

พื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ได้กำหนดรายวิชาหรือสาระการเรียนรู้ให้กับผู้เรียนได้เรียนรู้ 8 กลุ่มสาระการ
เรียนรู้ คือ 1) ภาษาไทย 2) คณิตศาสตร์ 3) วิทยาศาสตร์ 4) สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม 5) สุข
ศึกษาและพละศึกษา 6) ศิลปะ 7) การงานอาชีพและเทคโนโลยี และ 8) ภาษาต่างประเทศ โดยแต่ละกลุ่ม
สาระการเรียนรู้ยังได้กำหนดเนื้อหาสาระหรือสาระการเรียนรู้เพื่อให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ เช่น กลุ่มสาระการ
เรียนรู้คณติ ศาสตร์ ไดก้ ำหนดเน้อื หาสาระหรอื สาระการเรียนรู้ไว้ 6 สาระ คือ 1) จำนวนและการดำเนินการ
2) การวัด 3) เรขาคณิต 4) พืชคณิต 5) การวิเคราะห์ข้อมูลและความน่าจะเป็น และ 6) ทักษะและ
กระบวนการทางคณติ ศาสตร์ เป็นตน้

2. หลักสูตร คือ แผนการจัดการเรยี นรู้ท่จี ัดใหก้ ับผู้เรียน
หลักสูตรในฐานะที่เป็นแผนการจัดการเรียนรู้ให้กับผู้เรียน หมายถึง แผนสำหรับนำไปใช้ในการจัด
การศึกษา ซึ่งประกอบด้วย จุดมุ่งหมายของหลักสูตร เนื้อหาสาระ แนวการจัดการเรียนการสอน และการ
วัดและประเมินผลการเรียนรู้ เพื่อเป็นแนวทางให้กับผู้ที่เกี่ยวข้องในการจัดการศึกษาได้ปฏิบัติหรือนำไปใช้
ในการจัดการศกึ ษา เพือ่ ใหผ้ ้เู รยี นบรรลตุ ามจุดม่งุ หมายของหลักสตู รท่กี ำหนดไว้
3. หลักสตู รคอื กิจกรรมทางการศกึ ษาที่จดั ใหก้ ับผู้เรียน
หลักสูตรในฐานะทเ่ี ปน็ กิจกรรมทางการศกึ ษาทีจ่ ัดให้กับผู้เรยี น หมายถึง กจิ กรรมต่างๆ ท่ีจัดให้กับ
ผู้เรียนทั้งในและนอกห้องเรียน เช่น กิจกรรมการเรียนการสอน กิจกรรมแนะแนว กิจกรรมกีฬา กิจกรรม
การแขง่ ขันทางวิชาการ กิจกรรมการไปทัศนศึกษา กจิ กรรมลกู เสอื เนตรนารี ยุวกาชาด ผบู้ ำเพ็ญประโยชน์
นักศึกษาวิชาทหาร ชุมนุม ชมรม กิจกรรมเพื่อสังคมและสาธารณประโยชน์ เป็นต้น เพื่อให้ผู้เรียนได้รับ
ความรู้ ประสบการณ์ เกิดการเรียนรู้มีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ และบรรลุตามจุดมุ่งหมายของหลักสูตรท่ี
กำหนดไว้
4. หลกั สตู ร คอื มวลประสบการณ์ทัง้ ปวงทโี่ รงเรยี นจดั ให้กับผเู้ รยี น
หลักสตู รในฐานะทเี่ ปน็ มวลประสบการณท์ ั้งปวงที่โรงเรียนจัดให้กับผู้เรียนน้นั ได้มาจากแนวคิดท่ีว่า
การจัดการเรียนรู้ที่เน้นเนื้อหาวิชาในตำราเรียนอย่างเดียว ส่งผลให้การจัดการศึกษาไม่ประสบความสำเร็จ
ดังนั้นจึงมีแนวคิดว่า หลักสูตรควรประกอบด้วยประสบการณ์ทั้งปวงที่โรงเรียนจัดให้กับผู้ เรียนเป็น
ประสบการณ์ที่นักเรียนได้รับทั้งภายในและภายนอกโรงเรียน การจัดกิจกรรมควรจัดสนองความต้องการ
และความสนใจของผู้เรียน เพื่อให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนาทั้งในด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ สังคม และ
สติปญั ญาอันจะสง่ ผลใหบ้ รรลุตามจดุ มุ่งหมายของหลกั สตู รทกี่ ำหนดไว้
สรุปได้ว่า ความหมายของหลักสูตรจากการให้ความหมายของนักวิชาการการต่างๆ สามารถ
สงั เคราะหไ์ ด้ 3 ลักษณะ ดงั น้ี
1. หลักสูตร คือ รายวชิ าหรอื ความรูต้ ่างๆ ที่สถานศกึ ษาจัดการเรยี นการสอนให้กบั ผูเ้ รยี น
2. หลักสูตร คือ แผนการจัดการศึกษาที่สถานศึกษาจัดไว้อย่างเป็นระบบ เพื่อนำไปสู่การจัดการ
เรยี นการสอน
3. หลกั สูตร คอื มวลประสบการณก์ ารเรยี นรู้ทีส่ ถานศึกษาจดั ให้กบั ผู้เรียนอยา่ งเปน็ ระบบ

เอกสารประกอบการสอน รหัสวชิ า ปว 0105 รายวชิ า หลกั สูตรการศกึ ษาปฐมวัย | 6

1.2 ความหมายของหลักสตู รการศึกษาปฐมวัย
สำหรับความหมายของหลกั สูตรการศกึ ษาปฐมวัย ไดม้ กี ารใหค้ วามหมายไวด้ งั นี้
หลักสูตรการศึกษาปฐมวยั หมายถงึ เอกสารสำหรับใช้ในการจัดประสบการณ์ กิจกรรม และ
เหตุการณ์ทั้งที่มีการวางแผนและไม่มีการวางแผน ซึ่งเกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมที่มีการออกแบบสำหรับการ
อบรมเลยี้ งดู การเรียนรแู้ ละการพฒั นาเด็ก (Ministry of Education, 1996)
หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย หมายถึง สิ่งที่จัดเตรียมไว้สำหรับครูใช้เป็นกรอบแนวคิดในการ
ปฏิสัมพันธ์กับเด็ก การวางแผน การประเมิน และการสะท้อนผลการจัดประสบการณ์ให้เป็นไปอย่างมี
ประสิทธิภาพ (The State of Queensland, 2006)
สรุปได้ว่า หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย หมายถึง ความรู้และประสบการณ์ที่ใช้เป็นกรอบในการ
พัฒนาเด็กปฐมวัยให้มีความพร้อมทั้งทางด้านร่างกาย อารมณ์ จิตใจ สังคม และสติปัญญาอย่างสมดุลรอบ
ด้านตามศกั ยภาพและความแตกตา่ งระหวา่ งบุคคล

2. ความสำคัญของหลักสตู รและหลกั สูตรการศกึ ษาปฐมวัย

2.1 ความสำคัญของหลกั สูตร
หลักสูตรมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง เปรียบเสมือนเข็มทิศที่ใช้ในการจัดการศึกษาของสถานศึกษา
เป็นสิ่งที่ต้องดำเนินการให้มีความเหมาะสมกับความต้องการและความสนใจของผู้เรียน หลักสูตรที่มี
ประสิทธิภาพจะส่งผลให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนาตามจุดมุ่งหมายของการจัดการศึกษา หลักสูตรจึงมี
ความสำคญั ดงั นี้
อนุศักดิ์ สมิตสันต์ (2540) ได้กล่าวถึงความสำคัญของหลักสูตร ว่านอกจากจะเป็นเครื่องกำหนด
แนวทางในการจัดการศึกษาและเป็นสิ่งบ่งชี้ถึงคุณภาพของผลผลิตทางการศึกษาแล้ว ความสำคัญของ
หลักสตู ร อาจพอสรุป ได้ดงั นี้
1. เป็นเอกสารของทางราชการหรือเป็นบัญญัติของรัฐ เพื่อให้บุคคลที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับการศึกษา
นำไปปฏิบัติ ไม่ว่าเป็นสถาบันการศึกษาของรัฐหรือเอกชน ดังนั้นหลักสูตรจึงเปรียบเสมือนคำสั่ง หรือ
ข้อบงั คับของทางราชการชนดิ หนงึ่ นน่ั เอง
2. เป็นเกณฑ์มาตรฐานทางการศึกษาเพ่ือควบคมุ การเรียนการสอนในสถาบันการศกึ ษาระดับต่างๆ
รวมทั้งเป็นเกณฑ์มาตรฐานอย่างหนึ่งในการที่จะจัดสรรงบประมาณ บุคลากร อาคาร สถานท่ี และวัสดุ
อปุ กรณ์ทางการศึกษาของรฐั ให้แกโ่ รงเรียน
3. เป็นแผนการดำเนินงานของนักบริหารการศึกษาที่จะต้องอำนวยการควบคุม ดูแลกำกับ และ
ตดิ ตามประเมนิ ผลใหเ้ ปน็ ไปตามนโยบายการจดั การศกึ ษาของรัฐ

เอกสารประกอบการสอน รหัสวิชา ปว 0105 รายวชิ า หลักสตู รการศกึ ษาปฐมวัย | 7

4. เป็นแผนการปฏิบัติงาน หรือเครื่องชี้นำทางในการปฏิบัติงานของครู เพราะหลักสูตรจะ
เสนอแนะจุดมุ่งหมาย การจัดกิจกรรมการเรียนการสอน และการประเมินผลการเรยี นการสอนซึ่งครูควรจะ
ปฏิบัตติ ามอยา่ งจรงิ จัง

5. เป็นเครื่องมือของรัฐในอันที่จะพัฒนาคน และพัฒนากำลังคน ซึ่งจะเป็นตัวสำคัญในการพัฒนา
เศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาตติ ามแผนและนโยบายของรฐั

6. เป็นเครื่องชี้ถึงความเจริญของชาติเพราะการศึกษาเป็นเครื่องมือในการพัฒนาคน ประเทศชาติ
ใดมีหลักสูตรที่เหมาะสม ทันสมัย และมีประสิทธิภาพ ก็จะทำให้คนในประเทศนั้นมีคุณภาพ รู้จักเลือกสรร
และใช้ชีวติ อยา่ งชาญฉลาด สามารถนำพาสงั คมและคนในสังคมก้าวไป พร้อมๆ กับกระแสโลกาภิวัตนไ์ ด้

อดุลย์ วิริยเวชกุล (2546) ได้กล่าวถึงความสำคัญของหลักสูตร ว่าเป็นองค์ประกอบที่สำคัญในการ
จัดการศึกษาเนื่องจากเป็นเครื่องชี้แนวทางหรือทิศทางในการจัดการศึกษาเพื่อผลิตบัณฑิตให้ได้ตาม
วัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้มีความรู้ความสามารถตามศักยภาพของแต่ละบุคคลจน
สำเร็จการศึกษาและออกไปทำงานในสถานประกอบการ จึงเป็นเรื่องที่สถาบนั อุดมศกึ ษาต้องรับผิดชอบ ให้
มกี ารกำกับดูแลประกันคุณภาพใหค้ รบวงจรโดยมีหลักสูตรเป็นจดุ รว่ ม

บุญเลยี้ ง ทมุ ทอง (2553) ได้อธิบายความสำคัญของหลักสตู รไวด้ งั น้ี
1. เปน็ เสมอื นเบา้ หลอมพลเมอื งให้มคี ุณภาพ
2. เป็นมาตรฐานของการจัดการศึกษา
3. เปน็ โครงการและแนวทางในการใหก้ ารศึกษา
4. เป็นแนวปฏิบตั สิ ำหรบั ครู
5. เป็นแนวทางในการส่งเสริมความเจริญงอกงามและพัฒนาการของเด็กตามจุดมุ่งหมายของ
การศึกษา
6. เป็นเครื่องกำหนดแนวทางในการจัดประสบการณ์ว่าผู้เรียนและสังคมควรได้รับสิ่งใดบ้างที่จะ
เป็นประโยชน์แก่เด็กโดยตรง
7. เป็นเครื่องกำหนดว่าเนื้อหาวิชาอะไรบ้างที่จะช่วยให้เด็กมีชิวิตอยู่ในสังคมอย่างราบรื่น เป็น
พลเมืองที่ดขี องประเทศชาติ และบำเพญ็ ตนให้เป็นประโยชน์แก่สังคม
8. เปน็ เคร่ืองกำหนดว่าวธิ ีการดำเนินชีวติ ของเด็กใหเ้ ป็นไปดว้ ยความราบรืน่ และผาสุกเป็นอย่างไร
9. ทำนายลกั ษณะของสงั คมในอนาคตว่าจะเปน็ อยา่ งไร
10. กำหนดแนวทางความรู้ ความสามารถ ความประพฤติ ทักษะและเจตคติของผู้เรียนในอันที่จะ
อยรู่ ่วมในสังคม และบำเพญ็ ตนให้เป็นประโยชน์ตอ่ ชมุ ชนและชาติบา้ นเมือง
สรุปได้ว่า หลักสูตรมีความสำคัญต่อการจัดการศึกษาเนื่องจากเป็นแผนประสบการณ์ในการจัด
การศึกษาเพื่อผลติ บัณฑิตให้ได้ตามวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาให้ผูเ้ รียนเกดิ การเรียนรู้ มีความรู้ความสามารถ
ตามศกั ยภาพของแต่ละบคุ คล

เอกสารประกอบการสอน รหสั วิชา ปว 0105 รายวชิ า หลักสูตรการศกึ ษาปฐมวยั | 8

2.2 ความสำคญั ของหลกั สูตรการศึกษาปฐมวัย
หลักสูตรการศึกษาปฐมวัยมีความสำคัญต่อเด็กปฐมวัยที่ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องในการจัดการศึกษา
จำเป็นต้องศึกษาและจัดเตรียมเพื่อนำไปใช้ในการส่งเสริมพัฒนาการและการเรียนรู้ของเด็กดังที่มีการ
อธิบายความสำคัญของหลักสูตรการศึกษาปฐมวยั ว่า หลักสูตรเป็นส่ิงที่จัดเตรียมสิง่ ต่างๆ ทั้งหมดสำหรับให้
ครูได้นำไปใช้ในการเรียนรู้ของเด็กผ่านการจัดประสบการณ์และสิ่งแวดล้อมที่มีความเหมาะสมกับ
พัฒนาการของเด็ก หลักสูตรเป็นสิ่งที่สร้างโอกาสในการเรียนรู้ของเด็กเพื่อให้เด็กได้รับการพัฒนา
ความสามารถที่เหมาะสมกับตัวเด็กและเป็นการเชื่อมโยงประสบการณ์ในการเรียนรู้ของเด็กระหว่างบ้าน
และชุมชน (California Department of Education, 2010) ความสำคัญของหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย
สามารถสรปุ ได้ดงั นี้
1. เป็นกรอบแนวคิดสำหรบั นำไปใชใ้ นการจดั ประสบการณ์สำหรบั เดก็ ปฐมวยั ใหไ้ ดร้ บั การสง่ เสรมิ
พัฒนาการและการเรียนรทู้ างรา่ งกาย อารมณ์ จิตใจ สงั คมและสตปิ ญั ญา
2. เปน็ แนวทางสำหรับนำไปใช้ในการสง่ เสรมิ พัฒนาการและการเรียนรู้ทส่ี อดคล้องกบั วัยและความ
ตอ้ งการ ความถนดั และความแตกตา่ งระหว่างบคุ คลของเด็ก
3. ช่วยทำให้การพฒั นาเดก็ ปฐมวัยระหวา่ งครอบครัว โรงเรียน ชมุ ชนและสังคม เป็นไปในทิศทาง
เดียวกัน
สรปุ ไดว้ ่า หลักสตู รการศกึ ษาปฐมวัยมีความสำคัญและจำเป็นต้องมีการจดั เตรยี มอย่างมคี ณุ ภาพให้
เหมาะสมกับเด็กปฐมวัยเพื่อให้หลักสูตรสามารถนำไปใช้ในการจัดประสบการณ์ให้บรรลุจุดมุ่งหมายในการ
พฒั นาเด็กปฐมวยั ตอ่ ไป

3. องคป์ ระกอบของหลักสูตร

3.1 องคป์ ระกอบของหลกั สตู ร
องค์ประกอบของหลักสูตร หมายถึง การจัดระบบโครงสร้างท่ีอยู่ภายในและประกอบกันเข้าเป็น
หลักสูตร ว่ามีส่วนประกอบอะไรบ้าง ซึ่งในหลักสูตรหนึ่งๆ จะประกอบไปด้วยหลายๆ ส่วน ในแต่ละส่วน
ล้วนแต่มคี วามสำคัญต่อหลกั สตู รท้งั สิน้
ตามแนวคิดของนักการศกึ ษา ไดก้ ล่าวถงึ องค์ประกอบของหลกั สตู รไว้ดงั นี้
ไทเลอร์ (Tyler, 1968) กล่าววา่ โครงสร้างของหลักสูตร มี 4 ประการ คอื

1. จุดมุ่งหมาย (Educational Purpose) ทโี่ รงเรียนตอ้ งการใหผ้ ้เู รยี นเกดิ ผล
2. ประสบการณ์ (Educational Experience) ทโ่ี รงเรยี นจัดขึ้นเพื่อใหจ้ ดุ มุ่งหมาย บรรลุผล
3. วธิ ีการจัดประสบการณ์ (Organizational of Educational Experience) เพอ่ื ใหก้ าร
สอนเป็นไปอย่างมปี ระสทิ ธิภาพ

เอกสารประกอบการสอน รหัสวชิ า ปว 0105 รายวิชา หลักสูตรการศกึ ษาปฐมวยั | 9

4. วิธีการประเมนิ (Determination of What to Evaluate) เพือ่ ตรวจสอบจดุ มุ่งหมาย
ทต่ี งั้ ไว้

ทาบา (Taba, 1962) กลา่ วถงึ องค์ประกอบของหลักสูตร 4 องค์ประกอบ คือ
1. วตั ถปุ ระสงคท์ ่ัวไป และวตั ถุประสงคเ์ ฉพาะ
2. เนอื้ หาและจำนวนชว่ั โมงสำหรบั สอนแตล่ ะวิชา
3. การจดั กิจกรรมการเรียนการสอนหรือการนำหลกั สตู รไปใช้
4. การประเมนิ ผลการเรยี นการสอนตามหลกั สตู ร
องค์ประกอบดงั กลา่ วสามารถแสดงความสมั พันธภ์ ายในได้ดงั ภาพที่ 1 ดังนี้

วัตถุประสงค์

เนอ้ื หาวชิ า กจิ กรรม

ประเมนิ ผล
ภาพท่ี 1 องคป์ ระกอบของหลักสตู ร

โบแชมพ์ (Beauchamp, 1968) กลา่ วถึงองค์ประกอบของหลักสูตรในเชงิ ระบบ คือ สว่ นทปี่ ้อนเข้า
(Input) กระบวน (Process) และผลลัพธท์ ่ไี ด้ (Output) ซง่ึ สามารถแสดงให้เห็นตามภาพท่ี 2 ดังนี้

สว่ นที่ป้อนเข้าไป กระบวนการ ผลลพั ธ์

- เนอ้ื หาวชิ า - ลักษณะการใช้ - ความรู้
- ผูเ้ รียน - สือ่ /อปุ กรณ์ - ทักษะ
- ชมุ ชน - ระยะเวลา - เจตคติ
- พนื้ ฐานการศกึ ษา - การวัดผล - ความม่นั ใจ

ภาพที่ 2 โครงสร้างของหลักสตู รเชิงระบบ

เอกสารประกอบการสอน รหัสวิชา ปว 0105 รายวชิ า หลกั สตู รการศกึ ษาปฐมวยั | 10

สิทธิพล อาจอินทร์ (2563) กล่าววา่ องคป์ ระกอบของหลักสตู ร ประกอบดว้ ยองค์ประกอบพน้ื ฐาน
ทีส่ ำคญั อย่างนอ้ ย 4 ประการ คือ จดุ มุ่งหมายของหลกั สตู ร เนือ้ หาสาระ แนวการจดั การเรยี นการสอน และ
การประเมินผลการเรยี นรู้ ซึง่ แตล่ ะองค์ประกอบมคี วามสมั พันธ์กันดังน้ี

1. จดุ มุ่งหมายของหลักสตู ร
จุดมุ่งหมายของหลักสูตรถือเป็นองค์ประกอบแรกของหลักสูตรที่แสดงให้เห็นถึงความคาดหวังของ
หลักสูตรว่าผู้ที่เรียนจบหลักสูตรนั้นๆ จะมีคุณสมบัติคุณลักษณะอย่างไร ควรมีพฤติกรรมอะไรบ้าง
จุดมุ่งหมายของหลักสูตรจึงเป็นผลการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นในตัวผู้เรียน ทั้งในด้านความรู้ ทักษะกระบวนการ
และเจตคติ ตามท่ีหลกั สตู รกำหนดไว้
2. เนอื้ หาสาระ
หลักสูตรจะต้องกำหนดเนื้อหาสาระให้สอดคล้องกับจุดมุ่งหมายของหลักสูตรที่แสดงให้เห็นถึง
ขอบข่ายของเนื้อหาสาระต่างๆ ทั้งหมดท่ีผู้เรียนจะต้องได้รับ ซึ่งเนื้อหาที่ได้รับเลือกมาบรรจุในหลักสูตรน้ัน
จะต้องเป็นเนื้อหาที่มุ่งให้ผู้เรียนเกิดคุณสมบัติ คุณลักษณะและพฤติกรรมตามจุดมุ่งหมายของหลักสูตรท่ี
กำหนดไว้
3. แนวการจัดการเรยี นการสอน
แนวการจัดการเรียนการสอนถือเป็นองค์ประกอบที่สำคัญที่จะทำให้การนำหลักสูตรไปใช้หรือการ
แปลงหลักสูตรไปสู่การปฏิบัติให้บรรลุตามจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้ อาจกล่าวได้ว่าหลักสูตรจะกำหนด
แนวทางในการจัดการเรียนการสอนอย่างไรเพื่อให้ผู้เรียนได้รับเนื้อหาสาระตามที่กำหนดไว้อันจะส่งผลให้
ผู้เรยี นเกดิ คุณสมบตั ิ คณุ ลกั ษณะและพฤติกรรมตามจดุ มงุ่ หมายของหลกั สตู รท่กี ำหนดไว้
4. การประเมนิ ผลการเรยี นรู้
การประเมินผล หมายถึงการตัดสินคุณค่าของสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยพิจารณาจากข้อมูลที่ได้มาว่าของส่ิง
นั้นมีคุณภาพหรือคุณค่าอย่างไรเมื่อเทียบกับเกณฑ์ที่กำหนดไว้ ดังนั้น การประเมินผลการเรียนรู้จึงเป็นการ
กำหนดแนวทางพิจารณาตัดสินผลการเรียนรู้ของผู้เรียนว่า บรรลุจุดมุ่งหมายของหลักสูตรหรือไม่ และ
ข้อมูลที่ได้จากการประเมินผลจะเป็นข้อมูลสำคัญในการใช้ประกอบการพิจารณาเพื่อปรับปรุงในทุกๆ
องคป์ ระกอบของหลักสตู รใหเ้ หมาะสมยง่ิ ข้ึนต่อไป
องคป์ ระกอบพืน้ ฐานท่สี ำคญั ของหลักสูตรจะตอ้ งมคี วามสมั พันธก์ นั สรปุ ได้ดังภาพที่ 3 ดังนี้

เอกสารประกอบการสอน รหัสวิชา ปว 0105 รายวชิ า หลักสตู รการศกึ ษาปฐมวยั | 11

จดุ มงุ่ หมาย
ของหลักสูตร

การ องคป์ ระกอบ เนอื้ หาสาระ
ประเมนิ ผล ของหลกั สูตร
การเรียนรู้

แนวทางการ
จัดการเรยี น
การสอน

ภาพที่ 3 ความสมั พันธ์ขององคป์ ระกอบหลักสูตร

สรุปได้วา่ หลักสตู รมอี งค์ประกอบพ้ืนฐานที่สำคญั 4 ประการ คือ จุดมุ่งหมายของหลกั สตู ร เน้อื หา
สาระ แนวการจดั การเรยี นการสอน และการประเมนิ ผลการเรยี นรู้

3.1 องคป์ ระกอบของหลกั สตู รการศกึ ษาปฐมวัย
นภเนตร ธรรมบวร (2549) กล่าวว่า หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย เป็นหลักสูตรที่เน้นผู้เรียนเป็น
สำคัญด้วยการให้ความสำคัญกับพัฒนาการ การเจริญเติบโต ความสนใจและความถนัดของเด็กแต่ละคน
การกำหนดองค์ประกอบของหลักสูตรจึงเป็นสิ่งที่สะท้อนถึงแนวทางการนำไปใช้ในการจัดการศึกษาเพื่อ
พัฒนาเด็กให้บรรลุตามวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้ในหลักสูตร ดังที่มีการอธิบายถึงองค์ประกอบหลักสูตร 2
ประการ คือ
1. เนื้อหา หมายถึง ความรู้ ความคิดรวบยอด รวมตลอดถึงข้อมูลที่เด็กจำเป็นต้องเรียนรู้ ซึ่งเป็น
ส่วนสำคัญของหลกั สตู ร เชน่ คณติ ศาสตร์ ภาษา สังคมศึกษา ดนตรี ศลิ ปะศึกษา และวทิ ยาศาสตร์ ฯลฯ
2. กระบวนการ เป็นวธิ กี ารทเี่ ดก็ ใชใ้ นการเรียนรู้ การพฒั นาทักษะในการเรียนรู้ และการนำความรู้
ที่ได้ไปปรับใช้ในชีวิตประจำวัน หลักสูตรที่เน้นกระบวนการจะให้ความสำคัญกับความสามารถในการได้มา
ซึ่งข้อมูล การจัดระบบข้อมูล การวิเคราะห์ การบูรณาการและการสื่อสารข้อมูล กล่าวอีกนัยหนึ่ง หลักสูตร
ทเี่ น้นกระบวนการจะให้ความสำคัญกบั วิธกี ารที่เด็กคิด การประเมนิ ผล และการคน้ หาข้อมลู ใหม่
เนื้อหาและกระบวนการดังกล่าวจะถูกกำหนดไว้ในองค์ประกอบของหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย
โดยทั่วไป แต่อาจมีความแตกต่างกันไปตามปรัชญา ความเชื่อ และทฤษฎีการจัดการศึกษาว่ามีจุดเน้นท่ี
เนื้อหา หรือกระบวนการ อาทิ หลักสูตรที่เน้นเนือ้ หาจะมแี นวคิดว่าเน้ือหาทางวิชาการเป็นสิ่งจำเป็นต่อการ

เอกสารประกอบการสอน รหสั วิชา ปว 0105 รายวิชา หลกั สูตรการศกึ ษาปฐมวยั | 12

เรียนรู้ของเด็ก ในองค์ประกอบของหลักสูตรก็จะมีการกำหนดเนื้อหาไว้อย่างชัดเจน สำหรับในหลักสูตรท่ี
เน้นกระบวนการก็มีแนวคิดว่ากระบวนการจัดการเรียนรู้เป็นสิ่งสำคัญต่อการพัฒนาทักษะที่จำเป็นสำหรับ
เด็กปฐมวัย ในหลักสูตรจึงให้ความสำคัญกับกระบวนการเรียนรู้ของเด็กด้วยวิธีการที่หลากหลาย แต่ทั้งนี้ใน
องค์ประกอบของทั้งเนื้อหาและกระบวนการล้วนเป็นสิ่งสำคัญต่อการเรียนรู้ของเด็ก เนื่องจากการเรียนรู้
ของเด็กจะต้องมีท้ังองค์ประกอบดา้ นเนอ้ื หาและกระบวนการควบคกู่ นั ไป

พัชรา พุ่มพชาติ (2560) กล่าวว่า หลักสูตรการศึกษาปฐมวัยของประเทศไทย เป็นหลักสูตรที่มี
แนวคิดในการส่งเสริมพัฒนาการที่เหมาะสมกับวัยและความแตกต่างระหว่างบุคคลผ่านการเรียนรู้ที่เปิด
โอกาสให้เด็กได้มีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลและสิ่งแวดล้อมด้วยการเล่นเป็นสำคัญ โดยคำนึงถึงบริบททาง
วัฒนธรรมและสงั คมท่ีเดก็ อาศัยอยจู่ ากแนวคิดดงั กล่าว หลกั สตู รการศึกษาปฐมวัยจึงมีองค์ประกอบท่ีสำคัญ
ดังน้ี

1. หลักการของหลักสูตร เป็นการกำหนดสาระสำคัญของหลักสูตรที่ต้องการพัฒนาเด็กปฐมวัยทุก
ประเภทด้วยการอบรมเลี้ยงดูและให้การศึกษาที่ยึดเด็กเป็นสำคัญโดยคำนึงถึงศักยภาพและความแตกต่าง
ระหว่างบุคคล บริบทขอของชุมชน สังคมและวัฒนธรรม ด้วยหลักการจัดประสบการณ์ผ่านการเล่นและ
กิจกรรมที่หลากหลายเหมาะสมกับวัย เพื่อให้เด็กสามารถปรับตัวและดำรงชีวิตอย่างมีคุณภาพและมี
ความสขุ โดยประสานความรว่ มมอื ในการพัฒนาเด็กระหวา่ งครอบครวั สถานศกึ ษา ชมุ ชนและสังคม

2. จุดมุ่งหมายของหลักสูตร แสดงถึงคุณลักษณะที่พึงประสงค์ที่ครอบคลุมพัฒนาการด้านร่างกาย
อารมณ์ จิตใจ สังคมและสติปัญญา ที่ต้องการให้เกิดข้ึนกับเด็กหลังจากได้รับการจัดประสบการณ์ตาม
หลกั สตู ร

3. สาระการเรียนรู้ แสดงถึงสิ่งที่นำมาใช้ในการจัดประสบการณ์ที่ประกอบด้วย สาระที่ควรเรียนรู้
และประสบการณส์ ำคญั เพือ่ ใหแ้ ด็กไดร้ บั การสง่ เสรมิ พฒั นาการตามจุดมุง่ หมายของหลักสตู ร

4. การจัดประสบการณ์ เป็นการกำหนดถึงรูปแบบและวิธีการที่นำมาใช้ในการจัดประสบการณ์ที่มี
ความเหมาะสมกับพัฒนาการและการเรียนรู้ที่เป็นไปตามวัยของเด็ก โดยเน้นการจัดประสบการณ์ที่เปิด
โฮกาสให้เด็กได้ลงมือปฏิบัติผ่านการใช้ประสาทสัมผัสทั้งห้า พร้อมทั้งให้อิสระแก่เด็กในการเลือกแ ละ
ตัดสนิ ใจดว้ ยตนเอง

5. การประเมินพัฒนาการ เป็นกระบวนการที่มีการดำเนินการอย่างต่อเนื่องในระหว่างการจัด
ประสบการณ์ เป็นการศึกษาผลของการพัฒนาการเด็กทั้งทางด้านร่างกาย อารมณ์ จิตใจ สังคมและ
สติปัญญา เพื่อนำมาใช้เป็นข้อมูลในการพัฒนาการจัดประสบการณ์ที่ช่วยให้เด็กได้รับการพัฒนาตาม
จุดมุ่งหมายของหลักสตู ร

จากขอ้ มูลดังกลา่ ว สามารถนำมาอธิบายองค์ประกอบของหลักสูตรการศึกษาปฐมวัยไดด้ ังนี้
1. จุดมุ่งหมาย หมายถึง สิ่งที่ต้องการให้เด็กได้บรรลุหลังจากได้รับการจัดการเรียนการสอนตาม
หลกั สตู ร

เอกสารประกอบการสอน รหัสวิชา ปว 0105 รายวชิ า หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย | 13

2. เนื้อหาหรือสาระการเรียนรู้ หมายถึง องค์ความรู้ที่นำมาใช้ในการจัดประสบการณ์ที่ได้มาจาก
การกำหนดขน้ึ โดยหลักสูตรหรอื การกำหนดข้นึ จากความสนใจและความต้องการของเดก็

3. กระบวนการจัดประสบการณ์ หมายถึง ยุทธศาสตร์ที่นำมาใช้ในการจัดประสบการณ์ท่ี
สอดคล้องกับพัฒนาการและการเรียนรู้ที่เป็นไปตามวัยและศักยภาพของเ ด็กแต่ละคนเพื่อให้เด็กได้รับการ
พฒั นาจนบรรลตุ ามจดุ ม่งุ หมายของหลักสูตร

4. การประเมินพัฒนาการ หมายถึง เป็นวิธีการเพื่อตรวจสอบจุดมุ่งหมายของหลักสูตรการศึกษา
ด้วยหลักการประเมินตามสภาพจริงและวิธีการที่เหมาะสมกับการประเมินพัฒนาการของเด็กปฐมวัย เช่น
การสงั เกตพฤติกรรม การประเมินชน้ิ งาน หรือการสมั ภาษณ์ ฯลฯ

การกำหนดองค์ประกอบของหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย อาจมีรายละเอียดที่แตกต่างกันไปตาม
ปรัชญา วิสัยทัศน์ และเป้าหมายของการพัฒนาเด็กปฐมวัย แต่ทุกองค์ประกอบของทุกหลักสูตรจะถูกนำมา
วางแผนและดำเนินการเพื่อให้เด็กปฐมวัยได้รับการอบรมเลี้ยงดูและส่งเสริมพัฒนาการให้บรรลุตาม
จุดมุง่ หมายของหลกั สูตรไดอ้ ยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ

สรปุ ได้ว่า องค์ประกอบของหลักสูตรการศกึ ษาปฐมวัย ประกอบดว้ ย จดุ มุง่ หมาย เนอ้ื หาหรือสาระ
การเรยี นรู้ กระบวนการจัดประสบการณ์ และการประเมินพฒั นาการ

4. ประเภทของหลกั สตู ร

ปรียาพร วงศ์อนุตรโรจน์ (2546) กล่าวว่า การแบ่งประเภทของหลักสูตรเป็นการแบ่งตามแนวคิด
ปรชั ญา และทฤษฎีของการศกึ ษา ประเภทของหลกั สูตรแบ่งออกไดเ้ ปน็ 9 ประเภทดังน้ี

1. หลกั สูตรรายวชิ า (Subjective Curriculum) เปน็ รปู แบบหลักสตู รดง้ั เดิม โดยเนน้ เนื้อหาสาระ
ซ่งึ ลักษณะหลกั สูตรแบบนีก้ เ็ พื่อให้ผู้เรยี นได้เข้าใจเนอ้ื หาสาระซ่ึงลักษณะหลักสูตร รายวชิ าจะมีลกั ษณะดงั น้ี

1.1 เนื้อหาสาระแตล่ ะรายวิชาจะแยกจากกัน เชน่ วิชาเลขคณิต ฟสิ ิกส์ เคมี ชวี วทิ ยาสอน
แยกออกจากกันเปน็ รายวชิ า

1.2 แต่ละวชิ าจะมีลำดับของเนอ้ื หาสาระ มีขอบเขตของความรทู้ ีเ่ รยี งลำดบั ความ ยากงา่ ย
และไมเ่ ก่ยี วโยงถึงวิชาอ่นื ๆ

1.3 วชิ าแตล่ ะวชิ า ไมไ่ ดโ้ ยงความสัมพนั ธร์ ะหวา่ งความรู้นัน้ กับการปฏิบตั ใิ นสถานการณจ์ รงิ
1.4 การเลอื กเนื้อหาสาระ และการจัดเนื้อหาสาระ โดยยึดคุณค่าทมี่ อี ยใู่ นตวั ของเรอื่ งทีส่ อน
นน้ั โดยมแี นวคิดวา่ ผู้เรยี นสามารถนำเอาไปใช้เมอื่ ต้องการ
2. หลักสูตรสหพันธ์ (Correlated Curriculum) หลักสูตรที่นำเอาเนื้อหาของวิชาอื่นที่มี
ความสัมพันธ์กันมารวมเข้าด้วยกัน แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของ 2 วิชา โดยไม่ทำลายขอบเขตวิชาเดิม
คือ ไม่ได้มีการผสมผสานเนื้อหาเข้าด้วยกัน เช่น การจัดเนื้อหาเน้นให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างระบบ

เอกสารประกอบการสอน รหัสวิชา ปว 0105 รายวชิ า หลักสูตรการศกึ ษาปฐมวัย | 14

อิเล็กทรอนิกส์และโทรทัศน์ ความสัมพันธ์ระหว่างการเลี้ยงหมูและการปลูกพืช โดยแสดงให้เห็นแต่ละวิชา
จะเสริมกนั ไดอ้ ยา่ งไร

3. หลักสูตรผสมผสาน (Fused Curriculum) เป็นการจัดหลักสูตรที่มุ่งเน้นรายวิชาโดยสร้างจาก
เน้ือหาวิชาทเ่ี คยแยกสอนให้เป็นวชิ าเดยี วกนั แต่ยงั คงรกั ษาเนอ้ื หาพื้นฐานของแต่ ละวิชาไว้ หลักสูตรแบบน้ี
แตกตา่ งจากหลกั สูตรสหสมั พนั ธ์ท่มี บี ูรณาการระหวา่ งวชิ ามากกว่า คือ การสอนวิชาเหมอื นสอนวิชาเดียว

4. หลักสูตรหมวดวิชา (Board Field Curriculum) เป็นรูปแบบหลักสูตรที่มีลักษณะหลาย
หลักสูตร ได้แก่ หลักสูตรสหสัมพันธ์และหลักสูตรแบบผสมผสาน โดยการนำเนื้อหาวิชา หลายๆ วิชา
จัดเป็นวิชาทั่วไปที่กว้างขวางขึ้น โดยเน้นถึงการรักษาคุณค่าของความรู้ที่มีเหตุผล มีระบบ เช่น มนุษย์กับ
เทคโนโลยี มนุษยสมั พันธ์ เปน็ ตน้

5. หลักสูตรวิชาแกน (Core Curriculum) เป็นหลักสูตรที่มีวิชาใดวิชาหนึ่งเป็นแกนของวิชาอื่นๆ
โดยเน้นเนื้อหาด้านสังคมและหน้าที่พลเมือง เพื่อการแก้ปัญหา เช่น ประชากรและมลภาวะ การดำรงชีวิต
ในเมอื งและชนบท

6. หลักสูตรที่เน้นทักษะกระบวนการ (Process Skills Curriculum) เป็นหลักสูตรท่ีมุ่งให้เกิด
ทกั ษะกระบวนการ เช่น ทกั ษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ กระบวนการในการแกป้ ญั หาโดยมีจุดมุ่งหมาย
เพอ่ื พฒั นาใหเ้ ปน็ ผูม้ คี วามสามารถในดา้ นทกั ษะกระบวนการดังน้ี

6.1 มีความรู้ทีส่ ามารถนำไปใชไ้ ด้
6.2 ใชก้ ระบวนการใหเ้ ป็นส่อื ไปสู่จดุ มุ่งหมายท่ตี อ้ งการ
6.3 ให้รู้ธรรมชาติของกระบวนการ
7. หลกั สูตรที่เน้นสมรรถฐาน (Competency or Performance base Curriculum) เป็นหลกั สตู ร
ที่มีความสัมพันธ์โดยตรงระหว่างจุดมุ่งหมาย กิจกรรมการเรียนการสอน และความสามารถในการปฏิบัติ
ของผู้เรียน ในการจัดหลักสูตรแบบนี้จะต้องกำหนดความสามารถในการปฏิบัติที่ต้องการไว้เป็นจุดประสงค์
เชงิ พฤตกิ รรม หรือจดุ ประสงค์ด้านความสามารถ จากนน้ั กว็ างแผนกิจกรรมการเรยี นการสอน เพอ่ื ให้ผเู้ รียน
บรรลุแต่ละจุดประสงค์และมีการตรวจสอบ การปฏิบัติของผู้เรียนก่อนที่จะผ่านไปเรียนตามจุดประสงค์
ถัดไป เชน่ การฝึกสอนแบบจลุ ภาค การสอนพิมพด์ ดี
8. หลักสูตรที่เน้นกิจกรรมและปัญหาสังคม (Social Activities and Problem Curriculum) หลักสูตร
แบบนี้จะแตกต่างกันไปตามแนวคิดของแต่ละกลุ่ม เช่น ผู้ที่มีแนวคิดว่าหลักสูตรควรตรงกับการดำรงชีวติ ใน
สังคมจริง ในการสร้างหลักสูตรจึงยึดรากฐานของหน้าที่ทางสังคมหากมีแนวความคิดว่าหลักสูตรควรเป็น
เรื่องเกี่ยวกับปัญหา หรือเรื่องต่างๆ ของชีวิตในสังคมชุมชน เช่น การป้องกันมลภาวะ การอนุรักษ์
ทรพั ยากรธรรมชาติ เป็นต้น
9. หลักสูตรที่เน้นความต้องการและความสนใจของแต่ละบุคคล ( Individual Needs and
Interest Curriculum) เป็นหลักสูตรที่เน้นความสนใจและความต้องการของผู้เรียน เช่น การเน้นที่ผู้เรียน
การเนน้ ที่ประสบการณโ์ ดยหลกั สูตรท่สี ร้างขน้ึ ตามความรู้ และความสนใจของผู้เรยี นมีความยืดหยุน่ สงู และ

เอกสารประกอบการสอน รหสั วิชา ปว 0105 รายวชิ า หลักสตู รการศึกษาปฐมวยั | 15

ผู้เรียนสามารถเรียนได้เป็นรายบุคคล เช่น หลักสูตรของ โรงเรียน Summer Hill ที่อังกฤษซึ่ง นิล (Niel
1960) สรา้ งขนึ้ โดยทำโรงเรียนให้สอดคล้องกับเด็ก เป็นต้น

รุจิร์ ภู่สาระ (2551) กล่าวว่า รูปแบบของหลักสูตรหรือประเภทของหลักสูตรมีอยู่หลายรูปแบบ
แตล่ ะรปู แบบกม็ แี นวความคดิ จุดมงุ่ หมาย โครงสรา้ งแตกตา่ งกันออกไป ซง่ึ จำแนกได้ดงั น้ี

1. หลักสูตรแบบเน้นเนื้อหาวิชา (Subject-Matter-Curriculum) เป็นรูปแบบที่เก่าแก่ที่สุดซึ่งใน
การสอนศาสนา ละติน กรีก อาจเรียกชื่ออีกอย่างหนึ่งว่า เป็นหลักสูตรที่เน้นเนื้อหาเป็นศูนย์กลาง
(Subject-Centered-Curriculum) ซึ่งสอดคล้องกับ วิธีการสอนของครูที่ใช้วิธีบรรยาย ปรัชญาการจัด
การศึกษาแนวนจ้ี ะยึดปรชั ญาสารตั ถนยิ ม (Essentialism) และสัจวิทยานิยม (Perennialism)

2. หลักสูตรแบบหมวดวิชา (Broad-Field-Curriculum) เป็นหลักสูตรที่กำหนดเนื้อหาวิชาไว้
กวา้ งๆ โดยนำความรูใ้ นกลมุ่ วชิ าผสมผสานกนั เขา้ เป็นหมวดวิชาเดยี วกัน เชน่

- หมวดสังคมศึกษา รวมเอาวิชาภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ หน้าที่พลเมือง ศีลธรรม เข้า
ด้วยกนั

- หมวดวิทยาศาสตร์ รวมเอาวชิ าเคมี ชวี วิทยา ฟิสกิ สเ์ ข้าด้วยกนั
- หมวดคณิตศาสตร์ รวมเอาวชิ าเลขคณติ พีชคณิต เรขาคณิตเข้าด้วยกัน
การสอนจะเน้นการผสมผสานเนื้อหาวิชาเข้าด้วยกัน มักจะเป็นการสอนแบบหน่วยหรือการ
สอนแบบบูรณาการ ครูผสู้ อนจะตอ้ งไดร้ บั การฝกึ ฝนมาอยา่ งดมี เี อกสารประกอบการเรียนท่สี อดคลอ้ งกนั
3. หลักสูตรที่ยึดกระบวนการทางสังคมและการดำรงชีวิต (Social Process and Life Function)
เป็นหลักสูตรที่สร้างขึ้นโดยยึดสังคมเป็นหลัก โดยคำนึงถึงความต้องการและความสนใจของผู้เรียนเป็น
พื้นฐาน ผู้เรียนสามารถนำความรู้และประสบการณ์ที่ได้รับไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ เป็นความคิดตาม
นักการศึกษา John Dewey โดยยึดหลักปรัชญาพพิ ัฒนาการนยิ ม (Progressivism) จึงมีวัตถุประสงค์จะให้
การศึกษาเป็นเครื่องมือในการสร้าง และปฏิรูปเสียใหม่ให้โรงเรียนเป็นศูนย์กลางในการจัดระบบการเรียน
โดยยึดงานหรือกิจกรรมเป็นหลัก ครูเป็นเพียงผู้เสนอแนะแนวทางเพื่อให้ผู้เรียนเห็นความสัมพันธ์ระหว่าง
คร-ู นกั เรยี น นกั เรยี น- นกั เรยี น
4. หลักสูตรแบบแกนกลาง (The core Curriculum) หลกั สตู รนี้มีจุดมงุ่ หมายท่จี ะพัฒนาผู้เรียนให้
มคี วามรู้ ทักษะและเจตคติเพอื่ ไปพฒั นาสงั คมให้ดีขน้ึ โดยกำหนดให้มีวชิ าแกนซงึ่ ทุกคนจำเป็นตอ้ งเรยี น
คุณลักษณะของหลกั สูตรแกนกลาง มดี งั นี้
4.1 มสี ดั ส่วนของวชิ าตามความตอ้ งการของผเู้ รียนครบทกุ คน
4.2 มีวิชาร่วมท่ีทกุ คนต้องเรียน เชน่ ภาษา สงั คมศกึ ษา
4.3 เนอ้ื หาวิชาเป็นลกั ษณะการแก้ไขปัญหาโดยนำวิชาต่างๆ รอบๆ แกนมาใช้
4.4 มีการจัดเวลาการเรียนสำหรบั แกนกลางประมาณ 2-3 คาบ โดยใหค้ รูที่เปน็ แกนกลาง
หรือครอู น่ื ๆ มาชว่ ยจัดกจิ กรรม
4.5 กระตุน้ ใหค้ รูร่วมวางแผนการเรียนรว่ มกบั นักเรยี น

เอกสารประกอบการสอน รหัสวิชา ปว 0105 รายวิชา หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย | 16

4.6 มีการแนะแนวใหผ้ ูเ้ รียนปกตหิ ลักสูตรแกนน้อี าจเหมาะสมกบั นกั เรียนระดบั มัธยมต้น
และมัธยมปลายมากกวา่ แตถ่ ้าในระดบั อุดมศึกษาแล้วหลกั สตู รนย้ี งั ไม่ค่อยเป็นทย่ี อมรับ

5. หลักสูตรที่ยึดกิจกรรมและประสบการณ์ (The Activity and Experience) เป็นรูปแบบของ
หลักสูตรที่สร้างขึ้นเพื่อแก้ไขข้อบกพร่องของหลักสูตรที่เน้นเนื้อหาวิชาโดยไม่คำนึงถึงความต้องการและ
ความสนใจของผู้เรียน การจัดหลักสูตรนี้ยึดหลักการที่ว่าผู้เรียนได้ทำกิจกรรมที่คำนึงถึงประสบการณ์ที่มี
ประโยชน์ และมีการวางแผนร่วมกัน การทำกิจกรรมเน้นการแก้ปัญหาโดยยึดหลักปรัชญาการศึกษาแบบ
พิพัฒนาการนิยม (Progressivism) นั่นคือ ผู้เรียนจะต้องรู้จักวิธีการแก้ปัญหา ลงมือกระทำ วางแผนด้วย
ตนเองเป็นการเรียนโดยการกระทำ (Learning by doing) เหมาะสำหรับเด็กระดับชั้นประถมศึกษา ปัจจัย
สำคัญที่เอื้อตอ่ หลักสตู รนีค้ อื ครู โรงเรียน วัสดุอปุ กรณ์ การจดั ตารางสอน การจัดชนั้ เรียน การบรหิ ารงาน

6. หลักสูตรแบบบูรณาการ (Integrated Curriculum) เป็นหลักสูตรท่ีรวมประสบการณ์ในการ
เรียน โดยผู้ทำหลักสูตรคัดเลือกตัดตอนมาจากหลายๆ สาขาวิชามาจัดเข้าเป็นกลุ่มหรือหมวดหมู่ซึ่งจะช่วย
ให้ผู้เรยี นได้รบั ประสบการณท์ ีต่ ่อเนื่อง มีคุณคา่ ต่อการดำเนินชวี ิต และต่อพัฒนาการของผเู้ รยี น จุดม่งุ หมาย
ของหลกั สตู รน้ี เนน้ ที่ตัวผู้เรยี นและปญั หาทางสังคมเป็นหลกั

7. หลักสูตรแบบสหสัมพันธ์ (Correlate Curriculum) เป็นหลักสูตรที่มีความสัมพันธ์กันในหมวด
วิชานั่นคือแทนที่ครูผู้สอนแต่ละวิชาจะต่างคนต่างสอนก็นำมาคิดร่วมกัน วางแผนร่วมกันว่าจะจัด
ประสบการณ์การเรียนรูแ้ บบใดจึงจะกอ่ ประโยชนแ์ ละใหเ้ ดก็ เกิดการเรยี นรู้ได้มากที่สุดซง่ึ อาจทำไดด้ ังน้ี

- จดั ใหม้ ีความสัมพนั ธ์ระดับทีไ่ ม่ยุง่ ยากซับซอ้ นนัก เช่น สอนวรรณคดกี ็ให้วาด
ภาพประกอบ

- ในวิชาใกล้เคียงหรือคาบเกี่ยวกัน ครูผู้สอนต้องวางแผนร่วมกันว่าจะสอนอย่างไรจึงจะไม่
ซำ้ ซาก

- ครูอย่างน้อยสองหมวดวิชาวางแผนการสอนร่วมกันและดำเนินการสอนร่วมกันเป็นคณะ
และอาจให้เวลาสอน 2 คาบติดต่อกันไป

- ใช้วิชาที่สัมพันธ์กัน 2 วิชา หรือมากกว่านั้น ใช้วิธีการแก้ปัญหาร่วมกันโดยใช้เนื้อหา
หลายๆ วชิ ามาช่วยแก้ปญั หา

8. หลักสูตรแบบเอกัตบุคคล (Individualized Curriculum) เป็นหลักสูตรที่จัดขึ้นเพื่อสนองความ
ต้องการและความสนใจของผู้เรียนแต่ละคนการจัดหลักสูตรแบบนี้ทำให้ผู้เรียนได้เรียนได้เรียนตาม
ความสามารถและอัตราเร็วของแต่ละคนมีโอกาสเลือกได้มากทั้งยังส่งเสริมให้ผู้เรียนแต่ละคนมีความ
รับผดิ ชอบโดยยดึ หลักปรัชญาสวภาพนิยม (Existentialism)

9. หลักสูตรแบบส่วนบุคคล (Personalized Curriculum) เป็นหลักสูตรที่ครูและนักเรียนวางแผน
ร่วมกัน ตามความเหมาะสมและความสนใจของ ผู้เรียน เรียกว่า สัญญาการเรียนเพื่อส่งเสริมและดึงเอา
ศักยภาพของผู้เรียนออกมาให้มากที่สุด เท่าที่จะมากได้ ทำให้เกิดความยุติธรรมทางการศึกษามากขึ้น
ผเู้ รียนมีสาวนรว่ มในการวาง แผนการเรยี น มีทางเลอื กกจิ กรรมการเรียนหลายด้าน เปน็ การศึกษาที่ประกัน

เอกสารประกอบการสอน รหัสวิชา ปว 0105 รายวิชา หลักสูตรการศกึ ษาปฐมวัย | 17

ได้ว่าผเู้ รียนเกิด การเรยี นร้จู ริง สอดคล้องกบั ความตอ้ งการ ความสามารถ ความสนใจของตนเองและชุมชน
เปน็ การจดั หลกั สตู รโดยยึดหลักปรัชญาการจดั หลักสตู รโดยยึดหลักปรชั ญาสวภาพนิยม (Existentialism)

สรปุ ได้วา่ หลกั สตู ร มี 8 ประเภท ได้แก่
1. หลักสตู รเน้อื หาวชิ าหรือหลกั สตู รรายวชิ า
2. หลกั สตู รสัมพนั ธ์วชิ า
3. หลกั สูตรผสมผสาน หรอื หลกั สูตรหมวดวชิ า
4. หลักสตู รหมวดวชิ าแบบกวา้ ง
5. หลักสูตรเพอื่ ชีวติ และสงั คม
6. หลกั สตู รกจิ กรรมหรอื ประสบการณ์
7. หลกั สตู รแบบแกน
8. หลกั สตู รแบบบูรณาการ

5. ระดบั ของหลกั สตู ร

สิทธิพล อาจอินทร์ (2563) กล่าวว่า การจำแนกระดับของหลักสูตร หากพิจารณาในแง่ของการ
นำไปปฏิบตั ิ สามารถจำแนกระดับของหลกั สูตรออกเป็น 4 ประเภท ดงั น้ี

1. หลักสูตรระดับชาติ เป็นหลักสูตรที่เขียนไว้กว้างๆ และบรรจุเนื้อหาสาระที่จำเป็นสำหรับทุกคน
ในประเทศตอ้ งเรียนรูเ้ หมือนกัน เชน่

- หลกั สตู รการศกึ ษาปฐมวัย พุทธศกั ราช 2560
- หลกั สูตรแกนกลางการศกึ ษาขนั้ พ้นื ฐาน พุทธศกั ราช 2551
2. หลักสูตรระดับท้องถิ่น เป็นหลักสูตรที่จัดทำขึ้นเพื่อให้สอดคล้องกับสภาพชีวิตความเป็นอยู่ของ
คนในชุมชนนนั้ ๆ โดยสาระการเรยี นรจู้ ะสอดคล้องและสัมพันธ์กบั สภาพทอ้ งถ่ิน เพ่อื ให้ผู้เรียนไดเ้ รียนรู้และ
สามารถนำความร้ไู ปประยุกตใ์ ช้ในการดำเนนิ ชีวติ จรงิ ได้ เชน่
- หลักสตู รการปลูกมันสำปะหลัง
- หลักสูตรการเลยี้ งโคนม
- หลักสตู รการเพาะพันธ์สุ ัตวน์ ำ้
3. หลักสูตรระดับสถานศึกษา เป็นหลักสูตรที่สถานศึกษาจัดทำขึ้นเพื่อนำไปใช้ในการจัดการเรียน
การสอน โดยยึดตามหลักสูตรระดับชาติและเพิ่มเติมในส่วนที่เป็นสภาพปัญหาและความต้องการของชุมชน
สงั คม และภูมปิ ญั ญาทอ้ งถนิ่ เช่น
- หลักสตู รโรงเรียนอนบุ าลขอนแกน่ พทุ ธศกั ราช 2553
- หลักสูตรโรงเรียนกัลยาณวัตร พทุ ธศกั ราช 2552
- หลักสตู รหนองกงุ้ วทิ ยาคาร พุทธศกั ราช 2553

เอกสารประกอบการสอน รหัสวชิ า ปว 0105 รายวิชา หลกั สตู รการศึกษาปฐมวยั | 18

4. หลักสูตรระดับชั้นเรียน เป็นหลักสูตรที่สำคัญที่สุด เพราะเป็นหลักสูตรที่พัฒนาขึ้นโดยครูผู้สอน
ในแต่ละกล่มุ สาระการเรยี นรู้หรือรายวิชา เพื่อนำไปใช้ในการเรียนการสอนจริงในห้องเรียน โดยนำหลักสูตร
ระดับชาติ ระดับท้องถิ่น และระดับสถานศึกษามรพิจารณาปรับใช้ให้เหมาะสมกับผู้เรียน เพื่อให้บรรลุตาม
จดุ มุง่ หมายของหลักสูตรท่ีกำหนดไว้ เช่น

- หลกั สตู รกลุ่มสาระการเรียนรูค้ ณติ ศาสตร์
- หลกั สตู รกลุ่มสาระการเรยี นรวู้ ิทยาศาสตร์
- หลักสูตรกลุม่ สาระการเรียนรภู้ าษาไทย
- หลักสูตรกลมุ่ สาระการเรยี นรสู้ งั คมศึกษา ศาสนาและวฒั นธรรม
สรุปได้วา่ ระดับของหลักสตู ร มี 4 ระดบั ไดแ้ ก่ หลกั สูตรระดบั ชาติ หลกั สตู รระดบั ท้องถิ่น
หลกั สูตรระดับสถานศกึ ษา และหลักสตู รระดับชัน้ เรยี น

6. ลกั ษณะของหลกั สูตรท่ดี ี

อมรา เล็กเริงสินธุ์ (2540) กล่าวว่า การพิจารณาว่าหลักสูตรที่พัฒนาขึ้นเป็นหลักสูตรที่ดีหรือไม่
ควรมีประเด็นทใี่ ช้ในการพิจารณา ดงั นี้

1. เป็นหลักสูตรที่มาจากการดำเนินงานอย่างเป็นขั้นตอน เป็นระบบและถูกต้องตาม
กระบวนการพัฒนาหลักสูตร

2. เป็นหลักสูตรที่ได้มาจากแนวคิดของบุคคลหลายฝ่ายในรูปคณะกรรมการพัฒนาหลักสูตรที่เข้า
มามสี ่วนร่วมในการพัฒนาหลกั สตู ร

3. เป็นหลักสูตรที่สอดคล้องกับข้อมูลพื้นฐานที่สำคัญ เช่น ปรัชญการศึกษา สังคมและวัฒนธรรม
จติ วทิ ยา ธรรมชาติของความรู้ เศรษฐกจิ การเมอื งการปกครอง ความเจรญิ ทางวทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี
เปน็ ต้น

4. เป็นหลักสูตรที่มีวิธีการกำหนดจุดมุ่งหมายของหลักสูตร การเลือกและจัดเนื้อหาสาระ การ
กำหนดแนวการจัดการเรียนการสอน และกำหนดวิธีการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ที่ถูกต้องตาม
หลักเกณฑแ์ ละกระบวนการพัฒนาหลักสตู ร

5. เป็นหลักสูตรที่ตรงตามความมุ่งหมายของการศึกษาของชาติ และเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้
เปา้ หมายทางการศกึ ษาบรรลุตามวตั ถปุ ระสงคท์ ่ีกำหนดไว้

6. เป็นหลักสูตรที่กำหนดองค์ประกอบของหลักสูตรไว้อย่างชัดเจน เข้าใจง่าย และนำไปใช้ได้ดีใน
สถานการณจ์ ริง

7. เป็นหลักสูตรที่มีความทันสมัย มีความเหมาะสมกับช่วงเวลา เพื่อให้ผู้เรียนสามารถนำความรู้ไป
ใช้ไดจ้ ริงในการดำรงชวี ติ ประจำวนั

เอกสารประกอบการสอน รหสั วชิ า ปว 0105 รายวิชา หลักสูตรการศกึ ษาปฐมวยั | 19

8. เป็นหลักสูตรที่สอดคล้องกับสภาพการดำเนินชีวิตของผู้เรียนและผู้เรียนสามารถนำไปใช้ในน
ชีวิตประจำวันได้

9. เป็นหลักสูตรที่คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคลของผู้เรียนโดยให้ผู้เรียนได้มีโอกาสเลือก
เรยี นไดต้ ามความถนัดและความสนใจ

10. เป็นหลักสูตรที่มีความยึดหยุ่น สามารถนำไปปรับใช้ในการจัดการศึกษาให้เหมาะสมกับบริบท
และสภาพการดำรงชีวิตของผเู้ รยี น

11. เป็นหลักสูตรที่ยึดผู้เรียนเป็นสำคัญ มีเนื้อหาสาระและวิธีการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่
สอดคล้องกับธรรมชาตแิ ละความตอ้ งการของผเู้ รียน

12. เป็นหลักสูตรที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนเกิดความรู้ ทักษะกระบวนการ และเจตคติ มีความเจริญงอก
งามในทกุ ด้าน รวมทัง้ พฒั นากระบวนการคิด และการแกป้ ัญหาของผูเ้ รียน

บทสรุป

หลักสูตร (Curriculum) หมายถึง ประสบการณ์ทางการศึกษาทั้งหมดที่สถานศึกษาวางแผนและ
จัดให้ผู้เรียนได้เรียนรู้อย่างเป็นระบบเพื่อให้บรรลุจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้ เป็นตัวกำหนดทิศทางหรือแนว
ปฏิบัติในการจัดการศึกษาให้แก่ผู้เรียน หลักสูตรประกอบด้วยองค์ประกอบพื้นฐานที่สำคัญ ได้แก่
จุดมุ่งหมายของหลักสูตร เนื้อหาสาระ แนวการจัดการเรียนการสอน และการประเมินผลการเรียนรู้ ระดับ
ของหลักสูตร หากพิจารณาในแง่ของการนำไปปฏิบัติ สามารถจำแนกระดับของหลักสูตรออกเป็น 4 ระดับ
ได้แก่ หลกั สูตรระดับชาติ หลกั สตู รระดบั ทอ้ งถ่ิน หลักสูตรระดับสถานศกึ ษา และหลกั สูตรระดับช้นั เรยี น

หลักสูตรการศึกษาปฐมวัยความรู้และประสบการณ์ที่ใช้เป็นกรอบในการพัฒนาเด็กปฐมวัยให้มี
ความพร้อมทั้งทางด้านร่างกาย อารมณ์ จิตใจ สังคม และสติปัญญาอย่างสมดุลรอบด้านตามศักยภาพและ
ความแตกต่างระหว่างบุคคล การกำหนดองค์ประกอบของหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย อาจมีรายละเอียดท่ี
แตกต่างกันไปตามปรัชญา วิสัยทัศน์ และเป้าหมายของการพัฒนาเด็กปฐมวัย แต่ทุกองค์ประกอบของทุก
หลักสูตรจะถูกนำมาวางแผนและดำเนินการเพื่อให้เด็กปฐมวัยได้รับการอบรม หลักสูตรการศึกษาปฐมวัยมี
ความสำคัญและจำเป็นต้องมีการจัดเตรียมอย่างมีคุณภาพให้ เหมาะสมกับเด็กปฐมวัยเพื่อให้หลักสูตร
สามารถนำไปใช้ในการจดั ประสบการณใ์ ห้บรรลจุ ุดมุ่งหมายในการพฒั นาเดก็ ปฐมวยั ตอ่ ไป

ในการจัดการศึกษาหลักสูตรนับว่ามีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง เนื่องด้วยหลักสูตรมีอิทธิพลต่อความ
มั่นคงของสังคมและประเทศชาติ เป็นหลักหรือหัวใจของการจัดการศึกษา เป็นกรอบการกำหนดนโยบาย
ทางการศึกษา เป็นเคร่ืองชี้แนะจดุ มุ่งหมาย สาระ และแนวทางการจัดการเรยี นการสอน รวมทั้งการวดั และ
ประเมนิ ผลชว่ ยทำให้ผ้เู รยี นทราบเป้าหมายและแนวทางการเรยี น

เอกสารประกอบการสอน รหสั วชิ า ปว 0105 รายวิชา หลักสตู รการศึกษาปฐมวัย | 20

แบบฝกึ หัดหลังเรยี น

รหัส-ช่อื รายวิชา ปว 0105 หลักสตู รศึกษาปฐมวยั ระดับอนุปรญิ ญา ชัน้ ปีท่ี 1

หน่วยที่ 1 ความรพู้ น้ื ฐานเกย่ี วกับหลักสูตรการศกึ ษาปฐมวยั

คำส่ัง : ให้นักศึกษาแต่ละคนศึกษาเน้ือหาอย่างละเอียดจากเอกสารประกอบการสอนในหน่วยท่ี 1
เร่ือง ความรู้พ้ืนฐานเก่ียวกับหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย แล้วสรุปความคิดรวบยอดสร้างชิ้นงาน
ในรูปแบบของ Mind Mapping ในประเด็นดังนี้ (10 คะแนน)

1. ความหมายของหลกั สูตร
2. ความหมายของหลกั สูตรการศึกษาปฐมวยั
3. ความสำคญั ของหลักสตู ร
4. ความสำคญั ของหลักสูตรการศึกษาปฐมวยั
5. องคป์ ระกอบของหลกั สตู ร
6. องคป์ ระกอบของหลกั สตู รการศกึ ษาปฐมวยั
7. ประเภทของหลกั สูตร
8. ระดบั ของหลกั สูตร
9. ลักษณะของหลักสูตรทด่ี ี

เอกสารประกอบการสอน รหสั วิชา ปว 0105 รายวิชา หลักสูตรการศกึ ษาปฐมวยั | 21

เอกสารอ้างองิ

ชุมศกั ดิ์ อนิ ทรร์ กั ษ.์ (2551). การบริหารงานวชิ าการและการนเิ ทศภายในสถานศึกษา. (พมิ พ์ครง้ั ท่ี 5).
ปัตตานี : ฝ่ายเทคโนโลยีทางการศกึ ษา สำนักงานวทิ ยาบรกิ าร มหาวทิ ยาลยั สงขลานครนิ ทร์
วิทยาเขตปตั ตาน.ี

ธีระ รญุ เจรญิ . (2550). ความเป็นมอื อาชพี ในการจัดและบริหารการศกึ ษายุคปฏิรปู การศกึ ษา. กรุงเทพฯ :
ขา้ วฟา่ ง.

นภเนตร ธรรมบวร. (2549). หลกั สูตรการศกึ ษาปฐมวัย. (พิมพ์ครงั้ ที่ 2). กรุงเทพฯ : สำนกั พมิ พ์
จฬุ าลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั .

บญุ ชม ศรสี ะอาด. (2546). การพัฒนาหลกั สูตรและการวิจยั เกีย่ วกบั หลักสตู ร. กรุงเทพฯ : สวุ ีรยิ าสาส์น.
บุญเลี้ยง ทุมทอง. (2553). การพฒั นาหลกั สูตร. กรุงเทพฯ : สำนกั พมิ พจ์ ุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั .
ปรียาพร วงศอ์ นตุ รโรจน์. (2546). การนิเทศการสอน. กรุงเทพฯ : ศูนยส์ ่ือเสริมกรุงเทพ.
พชั รา พมุ่ พชาต.ิ (2560). เอกสารการสอนชุดวชิ า การจัดการศึกษาและหลกั สูตรสำหรับเดก็ ปฐมวยั

หน่วยที่ 2. นนทบุรี : สาขาวชิ าศกึ ษาศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั สโุ ขทยั ธรรมาธริ าช.
มารุต พัฒผล. (2556). เอกสารประกอบการสอนรายวิชา ลส701 กระบวนทัศนใ์ หม่การพัฒนาหลกั สตู ร.

กรงุ เทพฯ : บัณฑิตวิทยาลัย มหาวทิ ยาลัยศรีนครนิ ทรวิโรฒ.
รุจริ ์ ภู่สาระ. (2551). การพฒั นาหลกั สูตร : ตามแนวปฏริ ูปการศึกษา. (พมิ พค์ รงั้ ที่ 3). กรงุ เทพฯ :

บุ๊คพอยด.์
วชิ ัย วงษ์ใหญ่. (2552). “หลักสูตร”สารานกุ รมวิชาชพี ครเู ฉลมิ พระเกยี รติพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ วั

เน่ืองในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา. กรงุ เทพฯ: สำนกั งานเลขาธกิ ารคุรุสภา.
หน้า 469 – 474.
สนุ ีย์ ภ่พู นั ธ.์ (2546). แนวคดิ พื้นฐานการสรา้ งและการพัฒนาหลักสูตร. เชยี งใหม่ : โรงพมิ พแ์ สงศลิ ป.์
สเุ ทพ อ่วมเจริญ. (2557). การพัฒนาหลกั สตู ร : ทฤษฎีและการปฏบิ ตั .ิ นครปฐม :
โรงพิมพม์ หาวทิ ยาลยั ศลิ ปากร.
อิทธพิ ล อาจอนิ ทร.์ (2563). การพัฒนาหลักสูตร Curriculum Development. (พิมพค์ รั้งท่ี 5).
ขอนแก่น : โรงพมิ พ์มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น.
อดลุ ย์ วิรยิ เวชกลุ . (2546). ดชั นบี ง่ ชค้ี ุณภาพบณั ฑิตศึกษาของสถาบนั แชอุดมศกึ ษา. (พิมพค์ รั้งที่ 2).
กรุงเทพฯ : บัณฑติ วิทยาลัย มหาวทิ ยาลัยมหดิ ล.
อนุศักดิ์ สมติ สนั ต์. (2540). การบรหิ ารวชิ าการ. กรุงเทพฯ : ภาควชิ าการบรหิ ารการศกึ ษา
คณะศึกษาศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ศรีนครินทรวิโรฒ.
อมรา เลก็ เริงสนิ ธุ์. (2540). หลักสูตรและการจัดการมัธยมศกึ ษา. (พมิ พค์ ร้ังที่ 3). กรุงเทพฯ :
ฝา่ ยเอกสารและตำรา สถาบนั ราชภัฎสวนดุสติ .

เอกสารประกอบการสอน รหัสวิชา ปว 0105 รายวชิ า หลกั สูตรการศึกษาปฐมวัย | 22

Bobbitt. E. (1918). The Curriculum. Boston : Houghton Miffin.
California Department of Education. (2010). California Preschool Curriculum Framework

Volume 1. (Online) Retrieve July 24. 2021, from http//www.cde.ca.gov/sp/cd/re/
documents/psframework kvol1.pdf.
Ministry of Education. (1996). Early Childhood Curriculum. Wellington : Crown.
Oliva, P. F. (2009). Developing the Curriculum (7thed.). Boston: Allyn and Bacon.
Taba, H. (1962). Curriculum Development: Theory and Practice. New York :
Harcourt Brace Jovanovich.
The State of Queensland. (2006). Early Years Curriculum Guideline. Queensland :
Queensland Studies Authority Partnership and Innovation.
Tyler, R. W. (1949). Basic Principles of Curriculum and Instruction. Chicago: The university
of Chicago press.
Wiles, J. W. (2009). Leading Curriculum Development. California: Corwin Press.