คำ ราชาศัพท์ สำ หรับ รั พระสงฆ์ และคำ สุภ สุ าพ จัดจัทำ โดย นายเอกพจน์ อี้มัยมั ครูผู้รู ผู้ช่วช่ยกลุ่มลุ่สาระการเรียรีนรู้ภรู้ าษาไทย โรงเรียรีนไผ่แก้วก้วิทวิยา
คำ ราชาศัพท์สำ ท์ สำ หรับรัพระสงฆ์ 1 หมวด ก กรรมวาจาจารย์ กลด กาสาวพัสตร์ กุฏิ เกล้ากระผม อาจารย์ผู้ให้สำ เร็จกรรมวาจา คือ คู่สวดในการบวช ร่มขนาดใหญ่ มีด้ามยาว สำ หรับพระธุดงค์โดยเฉพาะ ผ้าย้อมฝาด คือ ผ้าเหลืองพระ ที่พัก คำ สรรพนามบุรุษที่ 1 สำ หรับพระใช้กับพระด้วยกัน ที่เป็นพระอุปัชฌาย์ หรือที่ดำ รงสมณศักดิ์สูงกว่า หมวด ข ขอถวายพระพร คำ ขานรับ สำ หรับพระใช้กับพระมหากษัตริย์ พระราชวงศ์ หมวด ค ครองผ้า/ห่มจีวร แต่งตัว หมวด จ จำ พรรษา จำ วัด จีวร เจดีย์ เจริญพร เจริญพระพุทธมนต์ อยู่ประจำ ที่วัดเป็นเวลา 3 เดือน ในฤดูฝน นอนหลับ ผ้าสำ หรับห่มของภิกษุสามเณร คู่กับสบง สิ่งซึ่งก่อเป็นรูปคล้ายลอมฟาง มียอดแหลม บรรจุสิ่งที่นับถือ คำ ขานรับ สำ หรับพระใช้กับฆราวาสทั่วไป สวดพระพุทธมนต์ หมวด ฉ ฉัน กิน/ดื่ม หมวด ต ตาลปัตร ไตรจีวร พัดใบตาล มีด้ามยาว สำ หรับพระใช้ในพิธีกรรม เครื่องนุ่งห่มของพระ
คำ ราชาศัพท์สำ ท์ สำ หรับรัพระสงฆ์ 2 หมวด ถ ถวาย ถวายภัตตาหาร ให้ ให้อาหารแด่พระ หมวด ท ทายก ทายิกา ทำ วัตร ไทยธรรม ชายและหญิงผู้ถวายจคุปัจจัยแก่ภิกษุสามเณร สวดมนต์ ของถวายพระ หมวด ธ ธรรมาสน์ ที่สำ หรับภิกษุสามเณรนั่งแสดงธรรม ไหว้ ชายหนุ่มที่ไปอยู่วัดเพื่อเตรียมบวช เชิญพระ หมวด น นมัสการ นาค นิมนต์ หมวด บ บพิตร บรรพชา บริขาร บาตร เบญจางคประดิษฐ์ คำ สรรพนามบุรุษที่ 2 สำ หรับพระใช้กับพระราชวงศ์ บวชเป็นสามเณร เครื่องใช้สอยของภิกษุ มี 8 อย่าง รวมเรียกว่า “อัฏฐบริขาร” ได้แก่ สบง จีวร สังฆาฏิ บาตร มีดโกน เข็ม ประคดเอว กระบอกกรองน้ำ ภาชนะชนิดหนึ่งสำ หรับภิกษุสามเณรใช้รับอาหารบิณฑบาต การกราบโดยให้อวัยวะทั้ง 5 คือ เข่าทั้ง 2 มือทั้ง 2 และหน้าผากจดลงกับพื้น
คำ ราชาศัพท์สำ ท์ สำ หรับรัพระสงฆ์ 3 หมวด ป ประเคน ปลงผม ปลงอาบัติ ปัจจัย ถวายของพระ โกนผม แจ้งความผิด เงินที่ทายกทายิกาถวายพระเพื่อเป็นค่าปัจจัยสี่ คือ เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย อาหาร ยารักษาโรค หมวด พ พุทธาวาส ส่วนหนึ่งของวัด ประกอบด้วย โบสถ์ วิหาร เจดีย์ ซึ่งใช้เป็นที่ประกอบสังฆกรรม โดยมีกำ แพงกั้นไว้จากส่วนที่เป็นสังฆาวาส หมวด ม มหาบพิตร มัคนายก มรณภาพ/ถึงแก่มรณภาพ คำ สรรพนามบุรุษที่ 2 สำ หรับพระใช้กับพระมหากษัตริย์ ผู้นำ ทาง คือ ผู้จัดการทางกุศล ผู้ชี้แจงทางบุญ ตาย หมวด ย โยม หมวด ร รับบิณฑบาต หมวด ล ลาสิกขา ลิขิต คำ สรรพนามบุรุษที่ 2 สำ หรับพระใช้กับบิดา มารดา ญาติผู้ใหญ่ที่มีอาวุโสสูงกว่า รับอาหารที่ชาวบ้านถวายเวลาตักบาตร สึก ลาออกจากความเป็นภิกษุมาเป็นคนธรรมดา จดหมายของพระสงฆ์ หมวด ว วิหาร วัด ส่วนใหญ่เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูป
คำ ราชาศัพท์สำ ท์ สำ หรับรัพระสงฆ์ 4 หมวด ส สบง สมภาร สรงน้ำ สังฆาฏิ สังฆาวาส เสนาสนะ หมวด ห หอไตร หมวด อ อัฐบริขาร อาตมา อาตมาภาพ อาบัติ อาพาธ อาราธนา อาสนะ อุโบสถ อุปสมบท อุปัชฌาย์ ผ้านุ่งสำ หรับภิกษุสามเณร เจ้าอาวาส อาบน้ำ ผ้าคลุมกันหนาวสำ หรับพระใช้ทาบบนจีวร ใช้พันพาดบ่าซ้าย บริเวณที่อยู่อาศัยของพระสงฆ์ ประกอบด้วย กุฏิ หอฉัน ศาลาการเปรียญ เป็นต้น ที่อยู่อาศัย หอสำ หรับเก็บพระไตรปิฎก เครื่องใช้ของพระ (ดูคำ ว่า “บริขาร”) คำ สรรพนามบุรุษที่ 1 สำ หรับพระใช้กับฆราวาสทั่วไป คำ สรรพนามบุรุษที่ 1 สำ หรับพระใช้กับพระราชวงศ์ ตั้งแต่หม่อมเจ้าขึ้นไป และในงานพิธีการ โทษจากการล่วงละเมิดห้ามสำ หรับพระภิกษุ ป่วย ขอให้กระทำ ที่นั่ง สถานที่สำ หรับพระสงฆ์ประชุมกันทำ สังฆกรรม เรียกสั้น ๆ ว่าโบสถ์ บวชเป็นพระภิกษุ พระเถระผู้เป็นประธานในการบวช
คำ สุภาพ 1 หมวด ก กระบือ กล้วยเปลือกบาง/กล้วยกระ กาฬโรค หมวด ข ขนมทราย ขนมทองฟู ขนมบัวสาว ขนมสอดไส้ ขนมเส้น หมวด ค คลอดบุตร โค หมวด จ จรกาลงสรง จำ คุก จิตรจุล หมวด ด ดอกขจร ดอกซ่อนกลิ่น ดอกถันวิฬาร์ ดอกนางนูน ดอกปิยังคุ ดอกมณฑาขาว ดอกมัลลิกา ควาย กล้วยไข่ โรคห่า ขนมขี้หนู ขนมตาล ขนมเทียน ขนมใส่ไส้ ขนมจีน คลอดลูก วัว ถั่วดำ ต้มน้ำ ตาล ติดคุก เต่า ดอกสลิด ดอกซ่อนชู้ ดอกนมแมว ดอกอีนูน ดอกประยงค์ ดอกยี่หุบ ดอกมะลิ
คำ สุภาพ 2 หมวด ต ต้นปาริฉัตร/ต้นปาริชาติ ต้นอเนกคุณ ต้องการ หมวด ถ ถั่วเพาะ ถึงแก่กรรม หมวด ท ทราบ หมวด น นกกา นกแร้ง นารีจำ ศีล น้ำ เคย นำ มา หมวด ป ปลาใบไม้ ปลามัจฉะ ปลายาว ปลาลิ้นสุนัข ปลาหาง ปลีกล้วย ต้นทองหลาง ต้นตำ แย อยาก ถั่วงอก ตาย (เมื่อสิ้นอายุขัย) รู้ อีกา อีแร้ง กล้วยบวชชี น้ำ ปลา เอามา ปลาสลิด ปลาร้า ปลาไหล ปลาลิ้นหมา ปลาช่อน หัวปลี
หมวด ม มะเขืองาช้าง มักขิกา มุสิก ไม้ตีพริก หมวด ย เยื่อเคย หมวด ร รับประทาน รากดิน หมวด ว วณิพก วัณโรค วานร/วานรินทร์ วิสัญญี วิฬาร/มัชชาระ/วิฬาร์ หมวด ศ ศีรษะ หมวด ส สวมหมวก สุกร สุนัข เสียชีวิต คำ สุภาพ 3 มะเขือยาว แมลงวัน หนู สาก กะปิ กิน ไส้เดือน ขอทาน (ที่ร้องเพลงแลกเงิน โรคฝีในท้อง ลิง สลบ แมว หัว ใส่หมวก หมู หมา ตาย (ด้วยสาเหตุอื่น)
หมวด ห หอยนางรม เห็ดปลวก หมวด อ อหิวาตกโรค คำ สุภาพ 4 หอยอีรม เห็ดโคน โรคลงราก