ประวัติเมืองเชียงใหม่ เมืองเชียงใหม่

ประวัติเมืองเชียงใหม่ เมืองเชียงใหม่ มีช่ือที่ปรากฏในตานานวา่ "นพบุรีศรีนครพิงคเ์ ชียงใหม่" เป็นราช
ธานีของอาณาจกั รลา้ นนาไทยมาต้งั แตพ่ ระยามงั รายไดท้ รงสร้างข้นึ เมื่อ พ.ศ.1839 ซ่ึงมี อายคุ รบ 710 ปี ในปี
พ.ศ.2549 และเมืองเชียงใหม่ไดม้ ีวิวฒั นาการ สืบเนื่องกนั มาในประวตั ิศาสตร์ตลอดมา เชียงใหมม่ ีฐานะเป็นนคร
หลวงอิสระ ปกครองโดยกษตั ริยร์ าชวงศม์ งั ราย ประมาณ 261 ปี (ระหวา่ ง พ.ศ.1839-2100) ในปี พ.ศ.2101
เชียงใหมไ่ ดเ้ สียเอกราชใหแ้ ก่กษตั ริยพ์ มา่ ช่ือบุเรงนอง และไดต้ กอยภู่ ายใตก้ ารปกครองของพม่านานร่วมสอง
ร้อยปี จนถึงสมยั พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ ตากสินมหาราช และพระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
ไดท้ รงช่วยเหลือลา้ นนาไทยภายใตก้ ารนาของพระยากาวิละและพระยาจ่าบา้ นในการทาสงครามขบั ไล่พมา่
ออกไปจากเชียงใหม่และเมืองเชียงแสนไดส้ าเร็จ พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชสถาปนา
พระยากาวลิ ะเป็นเจา้ เมืองเชียงใหม่ ในฐานะเมืองประเทศราชของกรุงเทพมหานคร และมีเช้ือสายของพระยากา
วลิ ะ ซ่ึงเรียกวา่ ตระกลู เจา้ เจ็ดตน ปกครองเมืองเชียงใหม่ เมืองลาพูนและลาปางสืบตอ่ มาจนกระทง่ั ในรัชสมยั
ของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ฯ ไดโ้ ปรดใหป้ ฏิรูปการปกครอง หวั เมืองประเทศราช ไดย้ กเลิก
การมีเมืองประเทศราชในภาคเหนือ จดั ต้งั การปกครองแบบ มณฑลเทศาภิบาล เรียกวา่ มณฑลพายพั และเม่ือปี
พ.ศ.2476 พระบาทสมเด็จพระปกเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ไดป้ รับปรุงการปกครองเป็นแบบจงั หวดั เชียงใหม่จึงมีฐานะ
เป็นจงั หวดั จนถึงปัจจุบนั

ขนาดพ้ืนท่ีของจงั หวดั เชียงใหม่ จงั หวดั เชียงใหม่ต้งั อยทู่ างทิศเหนือของประเทศไทย เสน้ รุ้งท่ี 16 องศา
เหนือ และ เสน้ แวงที่ 99 องศาตะวนั ออก สูงจากระดบั น้าทะเลประมาณ 1,027 ฟุต (310 เมตร) ห่างจาก
กรุงเทพมหานคร 696 กิโลเมตร มีพ้นื ที่ประมาณ 20,107.057 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 12,566,910 ไร่ ใหญ่
เป็นอนั ดบั 1 ของภาคเหนือ และใหญเ่ ป็นอนั ดบั 2 ของประเทศ จาแนกเป็น พ้นื ท่ีป่ าไม้ 69.92 % (8,787,656 ไร่)

พ้ืนที่ทาการเกษตร 12.82 % (1,835,425 ไร่) พ้ืนท่ีอยอู่ าศยั และอื่น ๆ 17.26 % (2,167,971 ไร่) อาณาเขตติดตอ่
โดยรอบของเชียงใหม่ ทิศเหนือ รัฐฉานของสหภาพพม่า โดยมีดอยผีปันนา้ ของดอยคา ดอยปกกลา ดอยหลกั
แตง่ ดอยถา้ ป่ อง ดอยถว้ ย ดอยผาวอก และดอยอ่างขางอนั เป็นส่วนหน่ึงของทิวเขาแดนลาว เป็นเส้นก้นั อาณา
เขต ทิศใต้ อาเภอสามเงา อาเภอแม่ระมาด และอาเภอทา่ สองยาง (จงั หวดั ตาก) มีร่องน้าแมต่ ่ืนและดอยผปี ันน้า
ดอยเร่ียม ดอยหลวงเป็นเสน้ ก้นั อาณาเขต ทิศตะวนั ออก อาเภอแมฟ่ ้าหลวง อาเภอเมืองเชียงราย อาเภอแมส่ รวย
อาเภอเวยี งป่ าเป้า(จงั หวดั เชียงราย) อาเภอเมืองปาน อาเภอเมืองลาปาง(จงั หวดั ลาปาง) อาเภอบา้ นธิ อาเภอเมือง
ลาพนู อาเภอป่ าซาง อาเภอเวียงหนองล่อง อาเภอบา้ นโฮ่ง และอาเภอล้ี(จงั หวดั ลาพนู ) ส่วนท่ีติดจงั หวดั เชียงราย
และลาปาง มีร่องน้าลึกของแม่น้ากก สนั ปันน้าดอยซาง ดอยหลมุ ขา้ ว ดอยแม่ววั นอ้ ย ดอยวงั ผา และดอยแม่โต
เป็นเสน้ ก้นั อาณาเขต ส่วนที่ติดจงั หวดั ลาพูนมีดอยขนุ หว้ ยหละ ดอยชา้ งสูง และ ร่องนา้ แม่ปิ งเป็นเสน้ ก้นั อาณา
เขต ทิศตะวนั ตก อาเภอปาย อาเภอเมืองแมฮ่ ่องสอน อาเภอขนุ ยวม อาเภอแม่ลานอ้ ย อาเภอแมส่ ะเรียง และ
อาเภอสบเมย(จงั หวดั แม่ฮ่องสอน) มีดอยผปี ันนา้ ดอยก่ิวแดง ดอยแปรเมือง ดอยแม่ยะ ดอยองั เกตุ ดอยแม่
สุรินทร์ ดอยขนุ ยวม ดอยหลวง และร่องแม่ริด แม่ออย และดอยผีปันนา้ ดอยขนุ แม่ต่ืนเป็น เสน้ ก้นั อาณาเขต
จงั หวดั เชียงใหม่มีชายแดนติดต่อกบั ประเทศพม่าเพียงประเทศเดียว และมีพ้ืนที่ติดต่อใน 5 อาเภอ ไดแ้ ก่ อาเภอ
แม่อาย : 4 ตาบลไดแ้ ก่ ตาบลแม่อาย ตาบลมะลิกา ตาบลแม่สาว ตาบลทา่ ตอน เมืองที่ติดตอ่ คือ เมืองยอน รัฐฉาน
อาเภอฝาง : 2 ตาบลไดแ้ ก่ ตาบลมอ่ นป่ิ น และตาบลแม่งอน เมืองท่ีติดต่อ คือ บา้ นโป่ งป่ าแขม เมืองตว่ น รัฐฉาน
อาเภอเชียงดาว : 1 ตาบลไดแ้ ก่ ตาบลเมืองนา เมืองท่ีติดต่อคอื บา้ นนา้ ยมุ เมืองต่วน รัฐตองยี อาเภอเวียงแหง : 3
ตาบลไดแ้ ก่ ตาบลเปี ยงหลวง ตาบลเมืองแหง ตาบลแสนไห เมืองท่ีติดต่อคือ บา้ นบางใหมส่ ูง บา้ นปางเสือเฒ่า
บา้ นกองเฮือบิน เมืองตว่ น รัฐตองยี อาเภอไชยปราการ : 1 ตาบลไดแ้ ก่ ตาบลหนวงบวั เมืองที่ติดต่อคอื บา้ นโป่ ง
ป่ าแขม เมืองตว่ น รัฐฉาน รวมระยะทางท้งั สิ้น 227 กิโลเมตร พ้ืนท่ีเขตแดนส่วนใหญเ่ ป็นป่ าเขา ทาใหไ้ ม่
สามารถปักหลกั เขตแดนไดอ้ ยา่ งชดั เจน จึงเกิดปัญหาเสน้ เขตแดนระหวา่ งประเทศบ่อยคร้ัง

ลกั ษณะภูมิประเทศของจงั หวดั เชียงใหม่ โดยทวั่ ไปมีสภาพพ้นื ที่เป็นภเู ขาและป่ าละเมาะ มีที่ราบอยู่
ตอนกลางตามสองฟากฝั่งแม่นา้ ปิ ง มีภเู ขาสูงท่ีสุดในประเทศไทย คอื "ดอยอินทนนท"์ สูงประมาณ 2,575 เมตร
อยใู่ นเขตอาเภอจอมทอง นอกจากน้ียงั มีดอยอื่น ๆ ที่มี ความสูงรองลงมาอีกหลายแห่ง เช่น ดอยฟ้าห่มปก สูง
2,285 เมตร ดอยหลวงเชียงดาว สูง 2,170 เมตร ดอยสุเทพ สูง 1,601 เมตร สภาพพ้นื ท่ีแบง่ ออกไดเ้ ป็น 2
ลกั ษณะ คอื พ้ืนท่ีภเู ขา ส่วนใหญอ่ ยทู่ างทิศเหนือและทิศตะวนั ตกของจงั หวดั คิดเป็นพ้ืนที่ประมาณ 80% ของ
พ้นื ท่ีจงั หวดั เป็นพ้นื ที่ป่ าตน้ น้าลาธารไมเ่ หมาะตอ่ การเพาะปลกู พ้ืนที่ราบลุ่มนา้ และท่ีราบเชิงเขา กระจายอยู่
ทว่ั ไประหวา่ งหุบเขาทอดตวั ในแนวเหนือ-ใตอ้ นั ไดแ้ ก่ ท่ีราบลุ่มน้าปิ ง ลมุ่ น้าฝาง และลมุ่ น้าแมง่ ดั เป็นพ้ืนท่ีที่มี
ความอุดมสมบูรณ์เหมาะสมตอ่ การเกษตร ลกั ษณะภูมิอากาศของจงั หวดั เชียงใหม่ เชียงใหมเ่ ป็นจงั หวดั ท่ีมี
สภาพอากาศคอ่ นขา้ งเยน็ เกือบตลอดท้งั ปี มีอุณหภมู ิเฉล่ียท้งั ปี 25.4 องศาเซลเซียส โดยมีค่าอุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย
31.8 องศาเซลเซียส อุณหภมู ิต่าสุดเฉล่ีย 20.1 องศาเซลเซียส มีปริมาณนา้ ฝนเฉล่ีย 1,100-1,200 มิลลิเมตร
สภาพภมู ิอากาศจงั หวดั เชียงใหมอ่ ยภู่ ายใตอ้ ิทธิพลมรสุม 2 ชนิด คอื ลมมรสุมตะวนั ตกเฉียงใต้ และลมมรสุม
ตะวนั ออกเฉียงเหนือ แบ่งภมู ิอากาศออกไดเ้ ป็ น 3 ฤดู ไดแ้ ก่ ฤดูฝน เร่ิมต้งั แต่กลางเดือนพฤษภาคมจนถึงเดือน
ตุลาคม ฤดูหนาว เริ่มต้งั แต่เดือนพฤศจิกายนไปจนถึงกลางเดือนกมุ ภาพนั ธ์ ฤดูร้อน เริ่มต้งั แต่เดือนกุมภาพนั ธถ์ ึง
กลางเดือนพฤษภาคม

ประชากรของจงั หวดั เชียงใหม่ จงั หวดั เชียงใหมม่ ีประชากรรวมท้งั สิ้น 1,682,382 คน แยกเป็น ชาย 821,031
คน หญิง 861,351 คน ความหนาแน่นเฉลี่ย 84 คน/ตร.กม. ประชากรชนกลุ่มนอ้ ยในจงั หวดั มีจานวน 64,505
คน กระจายตามอาเภอต่าง ๆ ใน 16 อาเภอ โดยแยกเป็น บุคคลบนพ้ืนท่ีสูง จานวน 7,828 คน อดีตทหารจีนคณะ
ชาติ จานวน 739 คน จีนฮ่ออพยพ จานวน 302 คน จีนฮ่ออิสระ จานวน 2,356 คน ผพู้ ลดั ถิ่นสฐั ชาติพม่า จานวน
451 คน ผหู้ ลบหนีเขา้ เมืองจากพมา่ (มีถิ่นท่ีอยถู่ าวร) จานวน 1,852 คน ผหู้ ลบหนีเขา้ เมืองจากพม่า (อยกู่ บั
นายจา้ ง) จานวน 3,393 คน ไทยล้ือ จานวน 271 คน ชุมชนบนพ้นื ท่ีสูงท่ีเป็นชาวเขา จานวน 4,346 คน ชุมชนบน
พ้ืนท่ีสูงที่ไมใ่ ช่ชาวเขา จานวน 35,528 คน บุตรของชนกลมุ่ นอ้ ยกลุ่มต่างๆ จานวน 7,439 คน