บทชมปลา

ก า พ ย์ เ ห่ เ รือ

บ ท เ ห่ ช ม ป ล า

พ ร ะ นิ พ น ธ์ เ จ้ า ฟ้ า ธ ร ร ม า ธิ เ บ ศ ร

คำ นำ

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-book) เล่มนี้เป็นส่วนหนึ่ง
ของรายวิชาภาษาไทย11 (ท33101) มีจุดประสงค์เพื่อ
ศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับกาพย์เห่เรือ อันเป็นพระนิพนธ์
ของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร ตอน บทเห่ชมปลา ทั้งนี้เนื้อหา
ประกอบไปด้วยโคลงและกาพย์ในบท พร้อมทั้งการแปล
ความหมาย รวมไปถึงการวิเคราะห์วรรณกรรมทั้งด้าน
เนื้อหา วรรณศิลป์ สังคม และความคิดเห็นของผู้จัดทำถึง
บทเห่ชมเรื่องนี้

คณะผู้จัดทำคาดหวังเป็นอย่างยิ่งว่าการจัดทำชิ้น
งานฉบับนี้จะมีข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อผู้ที่สนใจศึกษา
กาพย์เห่เรือ ตอน บทเห่ชมปลา เป็นอย่างดี

คณะผู้จัดทำ

ส า ร บั ญ

1-14

ก า พ ย์ เ ห่ เ รือ

15-17

คุ ณ ค่ า ท า ง ว ร ร ณ ค ดี

18

ค ว า ม น่ า ส น ใ จ ข อ ง เ ห่ ช ม ป ล า

19

อ้ า ง อิ ง

20

ผู้ จั ด ทำ

01

ก า พ ย์ เ ห่ เ รือ
บ ท เ ห่ ช ม ป ล า
โคลง

พิศพรรณปลาว่ายเคล้า คลึงกัน
ถวิลสุดาดวงจันทร์ แจ่มหน้า
มัตสยาย่อมพัวพัน พิศวาส
ควร ฤ พรากน้องช้า ชวดเคล้าคลึงชม

ก า พ ย์ คิดถึงเจ้าเศร้าอารมณ์
สมสาใจไม่พามา
พิศพรรณปลาว่ายเคล้า
มัตสยายังรู้ชม

คำอธิบาย : มองดูปลาที่ว่ายคู่กันมา ทำให้เศร้าใจ ขนาด
ปลายังว่ายมาเป็นคู่ สมน้ำหน้าตัวเองที่ไม่พาคนรักมา
ด้วย

02

นวลจันทร์เป็นนวลจริง เจ้าหน้าพริ้งยิ่งนวลปลา
คางเบือนเบือนหน้ามา ไม่งามเท่าเจ้าเบือนชาย

คำอธิบาย : ปลานวลจันทร์ที่ว่านวลแล้ว แต่น้องนวลงาม
ยิ่งกว่าปลา ปลาคางเบือนที่เบือนหน้ามาก็ไม่งามเท่าน้อง
เบือนหน้ามองพี่

05

น้ำเงินคือเงินยวง ขาวพรายช่วงสีสำอาง
ไม่เทียบเปรียบโฉมนาง งามเรืองเรื่อเนื้อสองสี

คำอธิบาย : ปลาน้ำเงินมีสีขาวสวย แต่ก็ไม่สวยเท่าผิว
ของน้อง

03

เพียนทองงามดั่งทอง ไม่เหมือนน้องห่มตาดพราย

กระแหแหห่างชาย ดั่งสายสวาทคลาดจากสม

คำอธิบาย : ปลาตะเพียนทองที่มีสีงามดั่งทองแต่ไม่งาม
เท่าน้องเมื่อห่มตาด ปลากระแหที่ว่ายห่างจากพี่เปรียบ
ดังที่พี่ต้องห่างจากน้อง

04

แก้มช้ำช้ำใครต้อง อันแก้มน้องช้ำเพราะชม
ปลาทุกทุกข์อกกรม เหมือนทุกข์พี่ที่จากนาง

คำอธิบาย : ปลาแก้มช้ำ ช้ำเพราะเหตุใดแต่ที่แก้มน้องช้ำ
นั้น เพราะถูกเชยชม ปลาทุกชื่อเหมือนทุกข์ระทมใจ
เหมือนที่พี่ต้องห่างจากน้อง

06

ปลากรายว่ายเคียงคู่ เคล้ากันอยู่ดูงามดี
แต่นางห่างเหินพี่ เห็นปลาเคล้าเศร้าใจจร

คำอธิบาย : ปลากรายที่วายมาเป็นคู่ดูสวยงาม แต่เำราะ
ตัวพี่ที่ห่างกับน้อง พอเห็นปลาว่ายเป็นคู่ก็รู้สึกเศร้าใจ

07

หางไก่ว่ายแหวกว่าย หางไก่คล้ายไม่มีหงอน
คิดอนงค์องค์เอวอร ผมประบ่าอ่าเอี่ยมไร

คำอธิบาย : ถึงจะได้ชื่อว่าปลาหางไก่ แต่มันก็ไม่มีหงอน

พอมองแล้วก็คิดถึงเอวกับผมประบ่าที่งดงามของน้อง

08

ปลาสร้อยลอยล่องชล ว่ายเวียนวนปนกันไป
เหมือนสร้อยทรงทรามวัย ไม่เห็นเจ้าเศร้า บ่ วาย

คำอธิบาย : ปลาสร้อยที่ลอยผ่านมา ก็เหมือนเห็นสร้อยที่

น้องใส่ แต่ตอนนี้ไม่ได้เจอหน้า เลยทำให้พี่รู้สึกเศร้าไม่หาย

09

เนื้ออ่อนอ่อนแต่ชื่อ เนื้อน้องฤๅอ่อนทั้งกาย
ใครต้องข้องจิตชาย ไม่วายนึกตรึกตรึงทรวง

คำอธิบาย : ปลาเนื้ออ่อน อ่อนแค่ชื่อแต่เนื้อน้องอ่อนทั้ง
ตัว ใครได้สัมผัสไม่วายตรึงอยู่ในใจ

10

ปลาเสือเหลือที่ตา เลื่อมแหลมกว่าปลาทั้งปวง
เหมือนตาสุดาดวง ดูแหลมล้ำขำเพราคม

คำอธิบาย : ปลาเสือตาเเหลมกว่าปลาอื่น เหมือนตาน้อง
ที่ดูแหลมคม

11

แมลงภู่คู่เคียงว่าย เห็นคล้ายคล้ายน่าเชยชม
คิดความยามเมื่อสม สนิทเคล้าเจ้าเอวบาง

คำอธิบาย : ปลาแมลงภู่ว่ายเคียงคู่เหมือนกำลังเชยชม
กันทำให้คิดถึงเมื่อตอนเราอยู่ใกล้ชิดคลอเคลียกัน

12

หวีเกศเพศชื่อปลา คิดสุดาอ่าองค์นาง
หวีเกล้าเจ้าสระสาง เส้นเกศสลวยรวยกลิ่นหอม

คำอธิบาย : มองเห็นปลาหวีเกศก็ทำให้นึกถึงเมื่อน้องหวี
สางผมเส้นผมสลวยและมีกลิ่นหอม

13

ชะแวงแฝงฝั่ งแนบ ชะวาดแอบแปบปนปลอม
เหมือนพี่แอบแนบถนอม จอมสวาทนาฏบังอร

ปลาชะแวง

ปลาชะวาด

คำอธิบาย : ฝูงปลาชะแวงที่ว่ายอยู่ตามริมน้ำที่มีปลา
ชะวาดว่ายปนอยู่ด้วย เหมือนพี่ที่แอบใกล้ชิดดูแลตัวน้อง

14

พิศดูหมู่มัจฉา ว่ายแหวกมาในสาคร
คะนึงนุชสุดสายสมร มาด้วยพี่จะดีใจ

คำอธิบาย : มองดูหมู่ปลาว่ายในแม่น้ำ ทำให้คิดถึงน้อง
อันเป็นที่รัก ถ้าหากน้องมาด้วยกันพี่ก็คงจะรู้สึกดีใจ

15

คุ ณ ค่ า ท า ง ว ร ร ณ ค ดี

คุ ณ ค่ า ด้ า น เ นื้ อ ห า

พิศพรรณปลาว่ายเคล้า คิดถึงเจ้าเศร้าอารมณ์
มัตสยายังรู้ชม สมสาใจไม่พามา

คำอธิบาย :

เนื้อหาในบทเห่ชมปลา กวีสามารถบรรยายสภาพแวดล้อมผ่านการเดิน
ทางทางเรือได้อย่างละเอียด แสดงถึงลักษณะสังคม ความเป็นอยู่
วัฒนธรรม การคมนาคมสมัยก่อนที่นิยมเดินทางทางน้ำเป็นสำคัญ
โดยในที่นี้ กวีสื่อถึงการมองดูปลาที่ว่ายเคล้าคลึงกัน ทำให้นึกถึงน้อง
จนเศร้าใจ ปลายังอยู่เชยชมกัน แต่ตัวพี่ได้แต่สมน้ำหน้าตัวเองที่ไม่ได้
พาน้องมาด้วย

16

คุ ณ ค่ า ท า ง ว ร ร ณ ค ดี

คุ ณ ค่ า ด้ า น ว ร ร ณ ศิ ล ป์

แก้มช้ำช้ำใครต้อง อันแก้มน้องช้ำเพราะชม
ปลาทุกทุกข์อกกรม เหมือนทุกข์พี่ที่จากนาง ฯ

คำอธิบาย:

อุปลักษณ์ เป็นการเปรียบเทียบด้วยการกล่าวว่าสิ่งหนึ่งเป็นอีก
สิ่งหนึ่งเป็นการเปรียบเทียบที่ไม่กล่าวตรง ๆ ซึ่งแปลได้ว่า ปลา
แก้มช้ำ ช้ำเพราะเหตุใดแต่ที่แก้มน้องช้ำนั้น เพราะถูกเชยชม
ปลาทุกชื่อเหมือนทุกข์ระทมใจ เหมือนที่พี่ต้องห่างจากน้อง

17

คุ ณ ค่ า ท า ง ว ร ร ณ ค ดี

คุ ณ ค่ า ด้ า น สั ง ค ม

หางไก่ว่ายแหวกว่าย หางไก่คล้ายไม่มีหงอน
คิดอนงค์องค์เอวอร ผมประบ่าอ่าเอี่ยมไร

คำอธิบาย:

บ่งบอกถึงค่านิยมที่ว่าผู้หญิงจะชอบไว้ผมทรงหางไก่หรือใน
ปัจจุบันคือทรงประบ่า และเก็บไรที่ถอนผมออกเป็นวงกลม

18

ค ว า ม น่ า ส น ใ จ ข อ ง เ ห่ ช ม ป ล า

1. นายพลจักร เจียมตระกูล เอก SGS เลขที่ 5
ความคิดเห็น : เป็นการคิดถึงคนรักที่โรแมนติกมากๆ
และเป็นการประพันธ์ที่สวยงาม

2. นางสาวบุรพร ทรัพย์สมบูรณ์ เอก SGS เลขที่ 11
ความคิดเห็น : การนำลักษณะเด่นหรือชื่อของปลามา กล่าวถึงคนรัก

3. นางสาวกัลยรักษ์ พิกุลทอง เอก SGS เลขที่ 12
ความคิดเห็น : เป็นการประพันธ์ที่สวยงาม และ สามารถ
สะท้อนภาพชีวิตของคนไทยในปลายกรุงศรีอยุธยาที่ใช้การ
สัญจรทางน้ำ เป็นสำคัญ เนื่องจากประเทศไทยมีแม่น้ำลำคลอง
มาก.

4. นางสาวภัคจิรา หนูฤทธิ์ เอก SGS เลขที่ 13
ความคิดเห็น : เป็นการชื่นชมความงดงามของปลาเปรียบเทียบกับ
ความงดงามในด้านต่าง ๆ ของหญิงผู้เป็นที่รัก

5. นางสาวขทิรา คล่องเชาว์ชาญ เอก SGS เลขที่ 16
ความคิดเห็น : เป็นการเปรียบเทียบความงามของ
หญิงอันเป็นที่รัก และเป็นคนที่รักคนรักมาก พอเห็น
ปลาแต่ละชนิดก็ทำให้นึกถึงคนรักตลอดเวลา

6. นางสาวปานเพชร เหล่าสุทธิ เอก SGS เลขที่ 17
ความคิดเห็น : การเปรียบความคิดถึงคนรักกับปลาชนิดต่างๆ

เพื่ออธิบายลักษณะรูปร่าง เครื่องแต่งกายของหญิงอันเป็นที่รัก

7. นางสาวปารีณา น่วมเจริญ เอก SGS เลขที่ 19
ความคิดเห็น : บทเห่ชมปลาเป็นบทที่เริ่มกล่าวถึงคนรักบทแรก
ในกาพย์เห่เรือ

19

อ้ า ง อิ ง

https://www.megafishingthailand.com/small-scale-mud-carp-cirrhinus-microlepis/



https://kingkarnk288.wordpress.com/2015/08/16/%E0%B8%A1%E0%B8%B1%E0
%B8%88%E0%B8%89%E0%B8%B2%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0
%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%84%E0%B8%94%E0%B8%B5/%E0
%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0

%B9%80%E0%B8%9A%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%99/



https://th.theasianparent.com/menu-knife-fish-recipes



https://zt2downloadlibrary.fandom.com/wiki/Red-tailed_Tinfoil_Barb_(PaJaS30)



https://incredible-fish.co.za/product/red-cheek-barb/



http://www.dooasia.com/fish/fish-fwf169.shtml



http://www.thaigoodview.com/node/31204



https://pasusat.com/ปลาสร้อย/

20

ผู้ จั ด ทำ

1. นายพลจักร เจียมตระกูล เลขที่ 5 (ความรับผิดชอบ: หน้า 11,12)
2. นางสาวบุรพร (ความรับผิดชอบ: หน้า 3,4,16)
3. นางสาวกัลยรักษ์ ทรัพย์สมบูรณ์ เลขที่ 11 (ความรับผิดชอบ: หน้า 9,10,15)
4. นางสาวภัคจิรา (ความรับผิดชอบ: หน้า 13,14,คำนำ)
5. นางสาวขทิรา พิกุลทอง เลขที่ 12 (ความรับผิดชอบ: หน้า 5,6)
6. นางสาวปานเพชร (ความรับผิดชอบ: หน้า 7,8,17)
7. นางสาวปารีณา หนูฤทธิ์ เลขที่ 13 (ความรับผิดชอบ: หน้า 1,2,รูปเล่ม)

คล่องเชาว์ชาญ เลขที่ 16

เหล่าสุทธิ เลขที่ 17

น่วมเจริญ เลขที่ 19

ปลาสร้อยลอยล่องชล ว่ายเวียนวนปนกันไป

เหมือนสร้อยทรงทรามวัย ไม่เห็นเจ้าเศร้า บ่ วาย

เนื้ออ่อนอ่อนแต่ชื่อ เนื้อน้องฤๅอ่อนทั้งกาย

ใครต้องข้องจิตชาย ไม่วายนึกตรึกตรึงทรวง