กรุงธนบุรี

เรื่อง กรุงธนบุรี วิชา ประวัติศาสตร์ รหัสวิชา ส31103 จัดทำ โดย นายนิธิศ แก้วพิพิธภัณฑ์ เลขที่ 2 นางสาวชนันดา แก้วเกิด เลขที่ 18 นางสาวมัลลิกา วิจารณารงค์ เลขที่ 31 นางสาวรินลดา พุดซา เลขที่ 32 กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2566

เรื่อง กรุงธนบุรี วิชา ประวัติศาสตร์ รหัสวิชา ส31103 จัดทำ โดย นายนิธิศ แก้วพิพิธภัณฑ์ เลขที่ 2 นางสาวชนันดา แก้วเกิด เลขที่ 18 นางสาวมัลลิกา วิจารณารงค์ เลขที่ 31 นางสาวรินลดา พุดซา เลขที่ 32 กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2566

คำ นำ หนังสือ E-book ฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชา ประวัติศาสตร์(ส31103) ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โดยมีจุดประสงค์ เพื่อการ ศึกษาความรู้ที่ได้จากเรื่องกรุงธนบุรี ทั้งนี้ เนื้อหาประกอบด้วยความรู้เกี่ยว กับประวัติความเป็นมา ประเด็นที่เกี่ยวข้อง และการเสื่อมอำ นาจของ กรุงธนบุรีตลอดจนแบบทดสอบท้ายบท ผู้จัดทำ ได้เลือกหัวข้อนี้ในการทำ รายงาน เนื่องมาจากเป็นเรื่องที่ น่าสนใจ รวมทั้งแสดงให้เห็นถึงประวัติศาสตร์ของชนชาติไทย ผู้จัดทำ ต้อง ขอขอบคุณอาจารย์สุวรรณี นามพัด ผู้ให้ความรู้ และแนวทางการศึกษา หวังว่าหนังสือ E-Book ฉบับนี้จะให้ความรู้ และเป็นประโยชน์แก่ ผู้อ่านทุกๆ ท่าน หากมีข้อเสนอแนะประการใด ผู้จัดทำ ขอรับไว้ด้วยความ ขอบพระคุณยิ่ง คณะผู้จัดทำ 1

ส า รบั ญเรื่อง ห น้ า คำ นำ ส า ร บั ญ บ ท ที่ 1 ป ร ะ วั ติ แ ล ะ ค ว า มเป็ น ม า บ ท ที่ 2 ป ร ะเด็ น ที่เกี่ ย ว ข้ อ ง บ ท ที่ 3 ก า รเสื่ อ ม อำ น า จ ข อ ง อ า ณ า จั ก ร ธ น บุ รี แ บ บ ท ด ส อ บ ท้ า ย บ ทเฉลยแบบทดสอบท้า ย บ ท บ ร ร ณ า นุ ก ร ม 2 1238 1 3 1 5 1 6 1 7

บทที่1 ประวัติและความเป็นมา 3

ประวัวั วั ติวั ติ ติ แติ และความเป็ป็ป็ นป็ นมา 4 ตุลาคม พ.ศ. 2313 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช สถาปนา “กรุงธนบุรีศรี มหาสมุทร” เป็นราชธานี หลังการเสียกรุงศรีอยุธยาในปี 2310 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรง รวบรวมกำ ลังพลและกองทัพเรือจากเมืองจันทบุรี ทรงต่อสู้โจมตีค่ายโพธิ์สามต้นจน สามารถขับไล่ทหารพม่าออกจากอาณาจักรได้และสามารถกอบกู้กรุงศรีอยุธยาจากการ ยึดครองได้ 4

ประวัวั วั ติวั ติ ติ แติ และความเป็ป็ป็ นป็ นมา จากนั้นพระองค์ได้เสด็จสำ รวจความเสียหายของบ้านเมือง และประทับแรมใน พระนคร ณ พระที่นั่งทรงปืน เเต่พระเจ้าตากสินมหาราชทรงพระสุบินนิมิตรว่า พระเจ้าแผ่นดินกรุงศรีอยุธยา “มาขับไล่ไม่ให้อยู่” พระเจ้าตากสินมหาราชทรงเล่าให้ ขุนนางทั้งหลายฟัง แล้วดำ รัสว่า "เราคิดสังเวชเห็นว่าบ้านเมืองจะร้างรกเป็นป่า จะ มา ช่วยปฏิสังขรณ์ทํานุบํารุงขึ้นให้บริบูรณ์ดีดังเก่า เมื่อเจ้าของเดิม ท่านยังหวงแหนอยู่แล้ว เราชวนกันไปสร้างเมืองธนบุรีอยู่เถิด" แล้วตรัสสั่งให้เลิกกองทัพกวาดต้อนราษฎร แล สมณพราหมณาจารย์ ทั้งปวงกับทั้งโบราณขัติยวงษ์ซึ่งยังเหลืออยู่นั้น ก็เสด็จกลับลงมา ตั้งอยู่ ณ เมืองธนบุรี ภายหลังเมื่อพระเจ้าตากสินมหาราชทรงปราบชุมนุมต่างๆ แล้ว พระองค์ได้ทรง สถาปนาเมืองธนบุรี ขึ้นราชธาน 5

ประวัวั วั ติวั ติ ติ ขติ ของผู้ผู้ผู้ก่ผู้ก่ ก่ อ ก่ อตั้ตั้ ตั้ งตั้ ง พระราชประวัติสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พ.ศ. 2277 - สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระราชสมภพ เมื่อวันอาทิตย์ เดือน 5 ขึ้น 15 ค่ำ ปีขาล ฉศก จุลศักราช 1096 ในแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรม โกศพระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา มีพระนามเดิมว่า สิน พระราชบิดาเป็นชาวจีนชื่อ นายไหฮอง หรือ หยง แซ่แต้เป็นนายอากรบ่อนเบี้ย มีบรรดาศักดิ์เป็นขุนพัฒน์ พระราช ชนนีชื่อนางนกเอี้ยง (ภายหลังได้รับการสถาปนาเป็น กรมพระเทพามาตย์) ตั้งบ้านเรือน อยู่ใกล้กับจวนเจ้าพระยาจักรีที่สมุหนายก พ.ศ. 2286 - อายุได้ 9 ขวบ เจ้าพระยาจักรีก็นำ ไปฝากให้เล่าเรียนหนังสืออยู่ ในสำ นักของพระอาจารย์ทองดี ณ วัดโกษาวาส พ.ศ. 2290 - อายุได้ 13 ปี เจ้าพระยาจักรีได้นำ นายสินเข้าถวายตัวรับราชการ เป็นมหาดเล็กในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว บรมโกศ พ.ศ. 2298 - อายุได้ 21 ปี เจ้าพระยาจักรีได้ประกอบการอุปสมบทนายสินเป็น พระภิกษุสงฆ์อยู่ในสำ นัก อาจารย์ทองดี ณ วัดโกษาวาส พ.ศ. 2301 - สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศเสด็จสวรรคต สมเด็จพระบรมราชา ที่ 3 และได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้นายสินมหาดเล็กรายงานเป็นข้าหลวงเชิญท้อง ตราพระราชสีห์ขึ้นไปชำ ระความหัว เมืองฝ่ายเหนือ ต่อมาจึงได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นหลวงยกกระบัตรเมืองตาก ช่วยราชการอยู่กับพระยาตาก ครั้นเมื่อพระยาตากถึงแก่ กรรมลงก็ทรงโปรดเกล้า ฯ ให้เลื่อนหลวงยกกระบัตร (สิน) เป็นพระยาตาก ปกครอง เมืองตากแทน 6

ประวัวั วั ติวั ติ ติ ขติ ของผู้ผู้ผู้ก่ผู้ก่ ก่ อ ก่ อตั้ตั้ ตั้ งตั้ ง พ.ศ. 2308 - พระยาตาก (สิน) ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้เข้ามาช่วย ราชการสงครามเพื่อป้องกันพม่าในกรุง ศรีอยุธยา พระยาตาก (สิน) มีฝีมือการรบ ป้องกันพระนครอย่างเข้มแข็งมีความดี ความชอบมาก จึงได้รับพระกรุณาโปรด เกล้า ฯ ให้เลื่อนตำ แหน่งขึ้นเป็น พระยา วชิรปราการ (สิน) สำ เร็จราชการเมือง กำ แพงเพชรแทนเจ้าเมืองเดิมที่ถึงแก่กรรม พ.ศ. 2310 - กรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่าในเดือนเมษายน พระยาตากก็ สามารถกอบกู้กรุงศรีอยุธยากลับคืนได้ และได้สถาปนากรุงธนบุรีขึ้นเป็นราชธานี และได้ทรงพระนามว่า พระบรมราชาธิราชที่ ๔ พ.ศ. 2325 - สมเด็จหระเจ้าตากสินมหาราชเสด็จสวรรคต 7

บทที่2 ประเด็นที่เกี่ยวข้อง 8

ประเด็ด็ ด็ นด็ นที่ที่ ที่ เที่ เกี่กี่ กี่ ยกี่ ยวข้ข้ ข้ อ ข้ อง กรุงศรีอยุธยาถูกทำ ลายชำ รุดทรุดโทรมมาก ยากแก่การบูรณะให้ดีดังเดิมได้ กรุงศรีอยุธยามีบริเวณกว้างขวางมาก เกินกว่ากำ ลังของพระองค์ที่มีอยู่ เพราะผู้คนอาศัย อยู่ตามเมืองน้อย ส่วนมากหลบหนีพม่าไปอยู่ตามป่า จึงยากแก่การรักษาบ้านเมืองได้ สะดวกและปลอดภัย ข้าศึกโดยเฉพาะพม่ารู้ลู่ทางภูมิประเทศและจุดอ่อนของกรุงศรีอยุธยาเป็นอย่างดี ทำ ให้ ไทยเสียเปรียบในด้านการรบ ที่ตั้งของกรุงศรีอยุธยาเป็นอันตรายทั้งทางบกและทางน้ำ ข้าศึกสามารถโจมตีได้สะดวก กรุงศรีอยุธยาตั้งอยู่ห่างจากปากแม่น้ำ มากเกินไป ทำ ให้ไม่สะดวกในการติดต่อค้าขายกับ ต่างประเทศ ซึ่งนับวันจะเจริญขึ้นเรื่อยๆ สาเหตุการสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานี 1. 2. 3. 4. 5. 9

ประเด็ด็ ด็ นด็ นที่ที่ ที่ เที่ เกี่กี่ กี่ ยกี่ ยวข้ข้ ข้ อ ข้ อง กรุงธนบุรีเป็นเมืองขนาดเล็ก เหมาะสมกับกำลังป้องกันทั้งทางบกและทางน้ำ กรุงธนบุรีตั้งอยู่ปากแม่น้ำเจ้าพระยา สะดวกในการติดต่อค้าขายกับต่างประเทศ สะดวกในการควบคุมการลำเลียงอาวุธและเสบียงต่างๆ ไปตามหัวเมืองหรือจาก หัวเมืองเข้ามาช่วย เมื่อเกิดศึกสงคราม ถ้าหากข้าศึกยกกำลังมามากเกินกว่ากำลังของทางกรุงธนบุรีจะต้านทานได้ก็ สามารถย้ายไปตั้งมั่นที่จันทบุรีได้ โดยอาศัยทางเรือได้อย่างปลอดภัย กรุงธนบุรีมีป้อมปราการอยู่ทั้งสองฟากแม่น้ำ ที่สร้างไว้ตั้งแต่สมัยสมเด็จพระ นารายณ์มหาราชหลงเหลืออยู่ สามารถใช้ในการป้องกันข้าศึกได้บ้างที่จะเข้ามา รุกรานโดยยกกำลังมาทางเรือคือ ป้อมวิไชยประสิทธิ์ และป้อมวิไชเยนทร์ ทำ ไมเลือกเอากรุงธนบุรีเป็นราชธานี 1. 2. 3. 4. 5. 10

ประเด็ด็ ด็ นด็ นที่ที่ ที่ เที่ เกี่กี่ กี่ ยกี่ ยวข้ข้ ข้ อ ข้ อง ด้านการปกครอง ยังคงใช้ระบบการปกครองแบบกรุง ศรีอยุธยา ส่วนด้านกฎหมาย เมื่อครั้งกรุง แตก กฎหมายบ้านเมืองกระจัดกระจายหาย สูญไปมาก จึงโปรดให้ทำ การสืบเสาะค้นหา มารวบรวมไว้ได้ประมาณ 1 ใน 10 และ โปรดให้ชำ ระกฎหมาย ด้านเศรษฐกิจ เป็นระยะเวลาที่สร้างบ้านเมืองกันใหม่ การค้า เจริญรุ่งเรืองทั้งของหลวงและของราษฎร สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงทำ นุบำ รุงการ ค้าขายทางเรืออย่างเต็มที่ ทรงแต่งสำ เภาหลวง ออกไปค้าขายทางด้านตะวันออกไปถึงเมืองจีน ทางด้านตะวันตกเฉียงเหนือถึงอินเดียตอนใต้ เพื่อบรรเทาภาระภาษีของราษฎร 11

ประเด็ด็ ด็ นด็ นที่ที่ ที่ เที่ เกี่กี่ กี่ ยกี่ ยวข้ข้ ข้ อ ข้ อง ด้านศิลปกรรม มีการฟื้นฟู และบำ รุงศิลปกรรมไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ทางด้านนาฏ ดุริยางค์ และวรรณกรรม ด้านนาฏ ดุริยางค์ ด้านการศาสนา โปรด ให้ปฏิสังขรณ์วัดวาอารามต่างๆ ที่รกร้าง ปรักหักพังตั้งแต่ครั้งพม่าเข้าเผาผลาญทำ ลาย และกวาดต้อนทรัพย์สิน ไปพม่า แล้วโปรดให้ อาราธนาพระภิกษุสงฆ์เข้าจำ วัดต่าง ๆ ส่วน พระไตรปิฎกยังเหลือตกค้างอยู่ที่ใด ก็โปรดให้ คัดลอกสร้างเป็นฉบับหลวง 12

บทที่3 การเสื่อมอำ นาจ 13

การเสื่สื่ สื่ อสื่ อมอำอำอำอำนาจของ กรุรุรุ ง รุ งธนบุบุบุ รี บุ รี รีรี หลังการเสียกรุงครั้งที่ ๒ บ้านเมืองเสียหายหนัก ระบบทุกอย่างพังหมด และที่สำ คัญ ประชากรลดลงไปจำ นวนมาก ทำ ให้ขาดแรงงานในการทำ นา บวกกับระยะเวลา ๑๕ ปี ของกรุงธนบุรี ก็มีศึกสงครามตลอดเวลา รบกับพม่าก็ ๙ ครั้ง ยังไม่นับสงคราม เพื่อขยายอาณาเขตอีกนับไม่ถ้วน ซึ่งจำ เป็นต้องส่งเสบียง ทำ ให้อาหารขาดแคลน ประชาชนทุกข์เข็ญ จนมีการกำ หนดโทษอย่างรุนแรงห้ามไม่ให้ลักลอบขายข้าวขายเกลือ โดยมีบทลงโทษ ตั้งค่าปรับที่สูงมาก รวมไปถึงการเฆี่ยนตี แต่ในปลายรัชสมัย มีการตั้งข้อหาอย่างไม่ ธรรม ทำ ให้ประชาชนเดือดร้อน เกิดจลาจลขึ้นในบ้านเมือง 14

-แบบทดสอบท้ายบทกรุงธนบุรีเป็นราชธานีของไทยเป็นระยะเวลา 10 ปี หลังจากกอบกู้เอกราชคืนจากพม่าแล้วพระเจ้าตากสินสร้างความมั่นคงให้ กับอาณาจักรธนบุรีโดยวิธีการปราบชุมนุมต่างๆ สาเหตุที่พระเจ้าตากไม่สถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีหลังจากกอบกู้ ได้สำ เร็จเป็นเพราะพระองค์ทรงพระสุบินนิมิตว่าเจ้าเมืองเดิมไม่ให้ท่านอยู่ สาเหตุของกาสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานีเพราะ พม่ารู้ภูมิประเทศและ จุดอ่อนของธนบุรีเป็นอย่างดี และทำ ให้ไทยได้เปรียบในการสู้รบ พ.ศ.2310 พระยาตากสามารถกอบกู้สุโขทัยกลับคืนได้ และได้สถาปนา กรุงธนบุรีขึ้นเป็นราชธานี ในสมัยธนบุรีลักษณะทางด้านสังคมวัฒนธรรมมีความคล้ายคลึงกับ อาณาจักรอยุธยาตอนปลาย ในสมัยธนบุรีงานทางด้านสถาปัตยกรรมส่วนใหญ่จะเกี่ยวข้องการสร้างวัด ขนาดใหญ่ เหตุผลที่งานทางด้านศิลปกรรมของอาณาจักรธนบุรีจึงไม่มีความเจริญ รุ่งเรืองเท่าที่ควรเป็นเพราะบ้านเมืองอยู่ในศึกสงคราม ประเทศคู่ค้าที่สำ คัญของไทยในสมัยธนบุรีคือชาติจีน-อินเดีย พระยาตาก(สิน)ขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ทรงพระนามว่าพระบรม ราชาธิราชที่ 4 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ให้นักเรียน ❌ หน้าข้อความที่ผิด และ ✅ หน้าข้อความที่ถูกต้อง 15

-เฉลยแบบทดสอบท้ายบท- ❌1. กรุงธนบุรีเป็นราชธานีของไทยเป็นระยะเวลา 10 ปี ✅2. หลังจากกอบกู้เอกราชคืนจากพม่าแล้วพระเจ้าตากสินสร้างความมั่นคง ให้กับอาณาจักรธนบุรีโดยวิธีการปราบชุมนุมต่างๆ ✅3. สาเหตุที่พระเจ้าตากไม่สถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีหลังจากกอบกู้ ได้สำ เร็จเป็นเพราะพระองค์ทรงพระสุบินนิมิตว่าเจ้าเมืองเดิมไม่ให้ท่านอยู่ ❌4. สาเหตุของกาสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานีเพราะ พม่ารู้ภูมิประเทศ และจุดอ่อนของธนบุรีเป็นอย่างดี และทำ ให้ไทยได้เปรียบในการสู้รบ ❌5. พ.ศ.2310 พระยาตากสามารถกอบกู้สุโขทัยกลับคืนได้ และได้สถาปนา กรุงธนบุรีขึ้นเป็นราชธานี ✅6. ในสมัยธนบุรีลักษณะทางด้านสังคมวัฒนธรรมมีความคล้ายคลึงกับ อาณาจักรอยุธยาตอนปลาย ❌7. ในสมัยธนบุรีงานทางด้านสถาปัตยกรรมส่วนใหญ่จะเกี่ยวข้องการสร้าง วัดขนาดใหญ่ ✅8. เหตุผลที่งานทางด้านศิลปกรรมของอาณาจักรธนบุรีจึงไม่มีความเจริญ รุ่งเรืองเท่าที่ควรเป็นเพราะบ้านเมืองอยู่ในศึกสงคราม ✅ 9. ประเทศคู่ค้าที่สำ คัญของไทยในสมัยธนบุรีคือชาติจีน-อินเดีย ✅10. พระยาตาก(สิน)ขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ทรงพระนามว่าพระบรม ราชาธิราชที่ 4 16

บรรณานุกรม ประเทศอันสูงส่ง. [Online]. เข้าถีงได้จาก : https://bum875.wordpress.com (สืบค้นข้อมูลเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2566) ประวัติศาสตร์ไทย. สมัยกรุงธนบุรี. [Online]. เข้าถึงได้จาก : https://sites.google.com/a/srisawat.ac.th/prawatisastr-thiy/home/smaykrungthnburi (สืบค้นเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2566) เว็บท่ากรมศิลปากร. (2563). การค้าขายกับชาวต่างชาติในสมัยกรุงธนบุรี.รี [Online]. เข้าถึงได้จาก : https://www.finearts.go.th/literatureandhistory/view/23848-การค้ากับชาวต่าง ชาติในสมัยกรุงธนบุรี (สืบค้นเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2566) เสมียนนารี. (2564). การถาปนากรุงธนบุรีศรีมหาสมุทร. [Online]. เข้าถึงได้จาก : https://www.silpa-mag.com/this-day-in-history/article_39817 (สืบข้อมูลเมื่อ วันที่ 4 สิงหาคม 2566) 17

บรรณานุกรม True ปลูกปัญญา. (2565). อาณาจักรธนบุรี. [Online]. เข้าถึงได้จาก : https://www.trueplookpanya.com/learning/detail/13207 (สืบค้นเมื่อ 4 สิงหาคม 2566) 18

THANKS FOR READING