กาพย์เห่เรือวรรณศิลป์



กาพยเหเรอ
ื








ิ

ุ
คณคาดานวรรณศลป 













การสรรคํา



การใชภาพพจน ์
้



ลลาการประพนธ ์
ี
ั

ุ
ิ
สมาชกภายในกลม

การสรรคํา














ื
ี
้
ี
เจาฟ าธรรมธเบศรทรงมพระปรชาสามารถในการเลอกสรร
ิ
คําอยางเหมาะสมกบชนดของคําประพนธและเน อความท ี
์
ั
ิ
ื
ั
่
ี
ื
บรรยาย มความประณตในกระบวนการใชคํา สามารถเลอกใช ้
ี
้
ี
่
ู้
้
ั
้
คําท ใหความรสกแกผอานไดตามตองการ ดงน ี
ู้
่
ึ
้
้
ี
้
้
้
ู
ื
๑.๑) การเลอกใชคําไดถกตองตรงตามความหมายท ตองการ
่
้
ี
ื
ึ
ี
ู้
ั

ึ
ี
ั
กวตองการจะกลาวถงนางผเปนท รก กวจงเลอกเฟ นท งเสยง
ี
ั
ั
้
่
ั
และความหมายใหเหมาะแกคณะและสมผสตามขอบงคบของ
ั
้
ั
ั
์
ฉนทลกษณน นๆ ดงบทประพนธ ์
ั
ั
ั

ิ
์
ั
มะลวลยพนจกจวง ดอกเปนพวงรวงเรณ ู
่
ิ
ั
่
ื
หอมมานาเอนด ชช นจตคดวนดา
ิ
ิ
ู
ู
ิ
็
ุ
ื
้
ื
ื
่
ี
๑.๒) การเลอกใชคําท เหมาะแกเน อเร องและฐานะของบคคลใน
เร อง ดงบทประพนธ ์
ั
ั
ื
็
ื
ิ
พระเสดจโดยแดนชล ทรงเรอตนงามเฉดฉาย
้
่
ิ
ั
ั
้
้
ก งแกวแพรวพรรณราย พายออนหยบจบงามงอน
้
ํ
็
ี
่
ื
่
้
้
ื
ื
กวเลอกคํามาใชใหเหมาะสมแกเน อเร อง เหนไดในสานวนวา
ิ
ั
ั
ํ
้
ื
ี
์
่
เจาฟ าธรรมธเบศรทรงพระนพนธสาหรบเหเรอพระท น งในการ
ิ
ึ
ื
ั
ั
็
ตามเสดจทางชลมารค จากจงหวดพระนครศรอยธยาเพ อข น
ี
ุ
ั
ุ
ั
ั
ุ
ี
ไปยงพระพทธบาท จงหวดสระบร ในเวลาเชา
้

่
่
ื
่
ื
่
ั
ื
้
เน อออนออนแตช อ เน อนองฤๅออนท งกาย
ใครตองของจตชาย ไมวายนกตรกตรงทรวง
ึ
้
ึ
้
่
ิ
ึ
์
ี
จากบทประพนธคําวา ตอง เปนคําไทย แปลวา ถก ในท น หมาย
่
ู

ี
ั
้
่
ั
ถง สมผส แตเปนสมผสท แผวเบา ถายทอดความรสหวงแหน
่
่
่
ั
ึ
ู้
ั
ึ
ี

ั
ู้
่
ี
แสดงถงความละเมยดละไมของผทํากรยาไดชดเจนกาพยเหเรอ
ิ
ึ
์
ิ
ื
ั
้
้
ั
ใชคําไดเหมาะกบการชมธรรมชาต ชมไม ชมนก ชมปลา ชม
ิ
้
้
้
่
ี
ื
กระบวนเรอโดยใชคําไทยงายๆมความหมายแจมแจงแสดง
้
่
ั
้
ความรสกและอารมณไดชดเจน
ู้
ึ
์
๑.๓) การใชคําโดยคํานงถงเสยง ดงน ี
ึ
ี
้
ึ
ั
ั
้
ิ
ั
้
ั
(๑) การเลนเสยงสมผส ทําใหเกดความไพเราะ โดยใชสมผสใน
ั
ี
่
ี
ั
ั
ั
้
ั
ั
ท งสมผสสระและสมผสพยญชนะ ทําใหเสยงของกาพยร นห ม ี
์
ู
ื
ั
ั
ึ
ู้
ั
สมผสคลองจองกน ใหความรสกถงความ
้
ึ
ั
้
ั
ั
ราบร น ไพเราะ ดงบทประพนธ ์
ื
ั
ั
ั
้
สมรรถชยไกรกาบแกว แสงแวววบจบสาคร
่
ู่
เรยบเรยงเคยงคจร ด งรอนฟ ามาแดนดน
ี
ิ
ี
ี
ั
ั
ุ
ี
ั
กาพยบทน มสมผสสระและสมผสพยญชนะครบทกวรรคในบท
ี
์
ั
ั
ั
ั
เดยวกน สมผสสระ
ั
ั
ี
ไดแก ชย-ไกร, วบ- จบ, เรยง-เดยง, ฟ า- มา
ี
ี
่
ั
ั
้
ั
่
้
ั
ั
้
สมผสพยญชนะ ไดแก กาบ - แกว, แวว-วบ,
ั
ั
ี
ี
แสง - สา, เรยบ - เรยง, เดยง- ค, ด ง- แดน- ดน
ี
ิ
ั
ู่

ู
้
ี
้
่
ั
้
่
ี
(๒) การเลนคําพองเสยง เลนคําในลกษณะพองรปพองเสยง
ั
ั
ดงตวอยาง
่
้
ํ
้
แกมช าช าใครตอง อนแกมนองช าเพราะชม
ั
้
ํ
้
ํ
ุ
์
ุ
์
ี
ุ
ี
ปลาทกทกขอกกรม เหมอนทกขพ ท จากนาง
ื
ึ
ี
ํ
่
ิ
ี
ํ
กวเลนคําวาช า ซ งหมายถงปลาชนดหน งช อ แกมช า พองเสยง
้
ึ
ื
ึ
้
่
ี
่
้
ื
่
ั
่
ั
ํ
กบคําวา ช า และพองเสยงคําวา ทก ท เปนช อปลา กบคําวา
ุ

ี
่

ี

ั
ี
้
ั
์
ู้
ึ
ทกข ซ งใหความรสกวาการจากนางอนเปนท รกมาทําใหกวเปน
้
ึ
ุ
ทกข ์
ุ
่
ิ

ื
้
้
(๓) การใชคําเลยนเสยงธรรมชาต เปนการใชคําบงบอกหรอ
ี
ี
ี
ู้
ู้
็
ึ
ี
้
เลยนเสยงท เกดข นทําใหผอานและผฟ งเหนภาพและเกดความ
่
ี
ิ
ิ
ั
ั
รสก ดงตวอยาง
่
ู้
ึ
ุ
เรอครฑยดนาคห ว ล วลอยมาพาผนผยอง
ิ
ิ
ื
ั
ุ
้
พลพายกรายพายทอง รองโหเหโอเหมา
่
่
้
้
ื

่
่
ี
่
รองโหเหโอเหมา เปนการเลยนเสยงการรองเหเรอ ซ งชวยให ้
้
้
ึ
่
ี
่
ุ
บรรยากาศสมจรงราวกบวาผอานไดเขาไปอยในเหตการณ ์
่
ู้
ิ
ั
้
ู่
่
้
้
็
้
ไดยนไดเหนดวยตนเอง
้
ิ

ึ
ํ
ั
้
ิ
ี
้

(๔) การซ าคํา เปนการสรางสนทรยภาพใหเกดข นท งในดาน
ุ
้
ี
ั
้
ี
ภาพและเสยงโดยการใชคําๆ เดยวกน แทรกไปเปนระยะๆ

ี
ึ
ื
้
ในชวงท กวตองการสรางความรสกชนดใคชนดหน ง หรอ
้
ู้
ี
่
ึ
ิ
ิ
ตองการท จะเนนคําๆ น น ดงบทประพนธ ์
ั
ั
ั
้
ี
ั
โคลง
ุ
ิ
ั
้
รอนรอนสรยโอ อสดง
ื
ุ
ื
ํ
้
ั
เร อยเร อยลบเมรลง ค าแลว
รอนรอนจตจํานง นชพ เพยงแม ่
ี
ี
ุ
ิ
้
้
ั
ื
ี
ี
ื
ี
เร อยเร อยเรยมคอยแกว คลบคลายเรยมเหลยว
ี
กวซ าคําข นตนคําวา รอนรอน และ เร อยเร อย ในโคลงส ี
่
ื
ํ
ื
ึ
้
ั
์
ิ
ุ
้
่
็
ี
สภาพ สองบาทแรกทําใหเหนภาพพระอาทตยท กําลงออน
แสงลงทละนอย ในบาทท สามและส กวรสกใจหายและคอย
้
ู้
ี
ี
ี
ี
ึ
ี
ั
้
ิ
ึ
ู้
้
ึ
คะนงหานางผเปนท รก ทําใหเกดความรสกเหงาเศราตามกว ี
ู้

การใชภาพพจน 













์
ี
ื
้
่
กาพยเหเรอของเจาฟ าธรรมธเบศรมความไพเราะงดงาม ม ี
ิ
ิ
ึ
้
ึ
การแสดงตามหมายไดอยางชดเจนลกซ ง กนใจ ดวยลก
่
ั
้
ั
ษณสาคญ ดงน ี
ั
ั
ํ
ี
์
้
ิ

่
ี
ุ
๒.๑) การใชภาพพจนอปมา เปนการเปรยบเทยบส งหน งวา
ึ
ื
้
่
ึ
ี
ื
ี
ิ
เหมอนอกส งหน งโดยใชคําเช อมท แสดงความหมายวา
ั
ั
ื
ื

่
ี
เหมอนกน เชน คําวา เหมอน ดง เพยง เปนตน ดงบท
่
้
ั
ประพนธ ์
ั
ู
ิ
สวรรณหงสทรงพหอย งามชดชอยลอยหลงสนธ ุ์
ั
่
้
ุ
้
์
ื
ื
ิ
ิ
์
์
เพยงหงสทรงพรหมนทร ลนลาศเล อนเตอนตาชม
ี

์
ั
ุ
ั
จากตวอยางเปนการเปรยบเทยบเรอสวรรณหงสกบหงส ์
ี
ี
่
ื
พาหนะของพระพรหม เปรยบเทยบการเคล อนไหวอยาง
ื
่
ี
ี
งามสงาของเรอสวรรณหงสกบการเคล อนไหวของหงส ์
ั
์
ื
่
ุ
ื
้
้
่
ซ งชวยสรางมโนภาพใหแกผอานไดเปนอยางด ี
ึ
่

่
้
ู้
่

ุ
ี
์
ั
ี

๒.๒) การใชภาพพจนอปลกษณ เปนการเปรยบเทยบโยง
้
์
ึ
ความคดอยางหน งไปสความคดหน ง โดยใชคําวา คอ เปน
้
่
ิ
ู
ื
่
ิ

่
ึ
ั
ึ

ิ
ี
ู่
ิ
ี
ั
ึ
อยในประโยค วธน ความหมายเปนนยลกซ งเกนธรรมดา ดง
ั
บทประพนธ ์
ิ
น าเงนคอเงนยวง ขาวพรายชวงสสาอาง
ิ
ื
่
ํ
ํ
ี
ี
่
ื
ื
ี
ไมเทยบเปรยบโฉมนาง งามเร องเร อเน อสองส ี
ื
ิ
น าเงนคอเงนยวงเปนการใชอปลกษณเพ อบอกวาปลา

ํ
่
ื
ุ
ั
ิ
้
์
ื
่
ี
ิ
ิ
ั
ํ
็

ี
น าเงนน นมเกลดเปนสเงนงามเชน
ิ
ั
ิ
้
ุ
ุ
ี
ิ
เงนยวง (เงนบรสทธ ท ยอยลงมา) การใชอปลกษณทําให ้
์
้
ิ

ึ
ี
ึ
ิ
นกถงภาพวาเกลดปลาน าเงนท เปนสเงน
ิ
ี
ํ
็
่
ั
ี
ุ
ิ
ั
บรสทธ น น ยงเทยบไมไดกบผวกายของนางท มผวพรรณด ู
ิ
ี
้
ี
ิ
ั
่
ิ
ุ
ึ
ิ
ผดผองเร อเรองงามย งนก การใชอปลกษณลกษณะน จง
ื
้
ื
ั
่
ี
ั
ั
ุ
์
ี
ั
่
ี
้
เปนการเนนวาผวกายของนางน นมความงดงามมากเพยง
ิ

ใด

ี
ลลาการประพนธ 
ั












้
ึ
ิ
ิ
ี
๓.๑) เสาวรจน บทชมความงามทางธรรมชาต ส งแวดลอม ซ ง
์

่
ิ
่
ั
เปนลกษณะเดนของกาพยเหเรอเจาฟ าธรรมธเบศร ในเน อเร อง
ื
ื
ื
้
้
ื
่
มท งบทเหชมกระบวนเรอ บทเหชมปลา บทเหชมไม บทเหชมนก
่
่
่
ั
ี
้
่
้
ลวนแลวแตชมความงามไดอยางไพเราะ ดงเชน
่
่
้
ั
สวรรณหงสทรงพหอย งามชดชอยลอยหลงสนธ ุ์
ู
้
์
้
่
ั
ุ
ิ
ี
ิ
เพยงหงสทรงพรหมนทร ลนลาศเล อนเตอนตาชม
ิ
์
ื
ื
์
้
ั
ั
์
๓.๒) สลลาปงคพสย บทแสดงความเศราโศก อาลยอาวรณ กว ี

ั
ิ
ึ
ู้

่
ั
ั
รําพนความรสก ความรกอาลยท มตอนางผเปนท รก เชน
่
ี
ั
ี
ู้
ั
ี
็
้
ี
เรยมทนทกขแตเชา ถงเยน
์
่
ึ
ุ
่
ุ
ู
็
ื
่
มาสสขคนเขญ หมนไหม ้
่
์
ี

ุ
ชายใดจากสมรเปน ทกขเทา เรยมเลย
้
ี
ู่
ั
์
ุ
จากควนเดยวได ทกขป มปานป
ี
ี
้
่
ี
กวทรงบรรยายวาการจากนางเพยงวนเดยว ทําใหมความทกข ์
ุ
ั
ี
ุ
เหมอนกบจากนางเปนป ซ งเปนการย าวาความทกขของ
์
ื
ั


ํ

่
ึ
ี

ี
ู้
พระองคน นมมากเพยงใด เปนการแสดงความรสกของผท ตก
ั
ู้
์
ึ
ี
่
ั
ุ
์
ู่
อยในความทกขจากการพลดพรากไดอยางเหมาะสม
้