ใบความรู้ เรื่องสายไฟฟ้า

มาตรฐานทีเกียวขอ้ งกบั ไฟฟ้าทีการไฟฟา้ ฯ ยอมรบั เช่น มาตรฐาน IEC, BS, ANSI, NEMA,
DIN, VDE, UL, JIS, AS เป็นตน้ หรอื เป็นชนิดทีไดร้ บั ความเห็นชอบจากการไฟฟ้าฯ ก่อน โดยมาตรฐานที
อา้ งอิงใหย้ ดึ ถือตามฉบบั ทีปรบั ปรุงล่าสดุ ยกตวั อยา่ งมาตรฐานทีนิยมใชใ้ นประเทศไทย ดงั นี

มาตรฐาน IEC (International Electrotechnical Commission) เป็นมาตรฐานนานาชาติ
มาตรฐาน BS (British Standard) เป็นมาตรฐานของประเทศองั กฤษ จะสอดคลอ้ งกบั
มาตรฐาน IEC
มาตรฐาน ANSI (American National Standards Institute) เป็นองคก์ รทีออกมาตรฐาน
และขอ้ กาํ หนดของประเทศสหรฐั อเมรกิ า
มาตรฐาน NEMA (National Electrical Manufactures Association) เป็นมาตรฐาน
อตุ สาหกรรมของโรงงานผผู้ ลิตอปุ กรณไ์ ฟฟา้ ในประเทศสหรฐั อเมรกิ า
มาตรฐาน DIN (Deutsches Institut fur Normung e.V.) เป็นมาตรฐานของประเทศ
เยอรมนี

มาตรฐาน VDE (Verband Deutscher Elektrotechniker e.V.) เป็นองคก์ รของกล่มุ วิศวกร
ไฟฟา้ ในประเทศเยอรมนี

มาตรฐาน UL (Underwriter’s Laboratories, Inc.) เป็นองคก์ รทีทาํ การทดสอบและ
รบั ประกนั ความปลอดภยั ของประเทศสหรฐั อเมรกิ า

มาตรฐาน JIS (Japanese Industrial Standards) เป็นมาตรฐานอตุ สาหกรรมของประเทศ
ญีป่ นุ

มาตรฐาน AS (Australian Standards) เป็นมาตรฐานของประเทศออสเตรเลีย มาตรฐาน
EIT (The Engineering Institute of Thailand) เป็นมาตรฐานการติดตงั ทางไฟฟ้าสาํ หรบั ประเทศไทย
(วศิ วกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชปู ถมั ภ์ : วสท.)

MEA (Metropolitan Electricity Authority) การไฟฟา้ นครหลวง (กฟน.)
PEA (Provincial Electricity Authority) การไฟฟ้าสว่ นภมู ิภาค (กฟภ.)
TISI (Thai Industrial Standards Institute) สาํ นกั งานมาตรฐานผลติ ภณั ฑอ์ ตุ สาหกรรมของ
ประเทศไทย (สมอ.)

ประเทศไทยไดป้ รับปรุงมาตรฐานสายไฟฟ้าใหม่ ตามมาตรฐาน IEC เนืองจากปัจจุบัน
ประเทศไทยไดใ้ ชอ้ ุปกรณต์ ามมาตรฐาน IEC มากขึน กระทรวงอุตสาหกรรมจึงไดด้ าํ เนินการปรบั ปรุง
มาตรฐาน วสท. ใหเ้ ป็นตามมาตรฐาน IEC 60227 คือ มาตรฐานสายไฟฟา้ มอก. 11–2553

มาตรฐานสายไฟฟ้าอา้ งอิงจากมาตรฐานการติดตงั ทางไฟฟ้าสาํ หรบั ประเทศไทย พ.ศ. 2545
หรอื มาตรฐาน วสท. พ.ศ. 2545 (EIT Standard 2001–45) และมาตรฐานการติดตงั ทางไฟฟ้าสาํ หรบั
ประเทศไทย พ.ศ. 2556 หรอื มาตรฐาน วสท. พ.ศ. 2556 (EIT Standard 2001–56) ดงั นี
2.2.1 มาตรฐานสายไฟฟ้าตามมาตรฐาน วสท. พ.ศ. 2545 (EIT Standard 2001–45)

1. สายไฟฟ้าหุม้ ฉนวน
(1) สายไฟฟ้าทองแดงหมุ้ ฉนวนพวี ีซี เป็นไปตาม มอก. 11–2531
(2) สายไฟฟ้าอะลมู ิเนียมหมุ้ ฉนวนพีวีซี เป็นไปตาม มอก. 293–2541
หมายเหตุ การไฟฟา้ นครหลวงหา้ มใชใ้ นระบบสายแรงตาํ ภายใน
(3) สายไฟฟา้ ตามมาตรฐานการไฟฟา้ นครหลวงหรอื การไฟฟา้ สว่ นภมู ิภาค

2. สายไฟฟ้าเปลือย
(1) สายไฟฟา้ ทองแดงรดี แข็ง สาํ หรบั สายไฟฟา้ เหนือดิน เป็นไปตาม มอก. 64–2517
(2) สายไฟฟา้ อะลมู ิเนียมตเี กลยี วเปลือย เป็นไปตาม มอก. 85–2523
(3) สายไฟฟา้ อะลมู ิเนียมตเี กลยี วเปลอื ยแกนเหลก็ เป็นไปตาม มอก. 86–2523

2.2.2 มาตรฐานสายไฟฟ้าตามมาตรฐาน วสท. พ.ศ. 2556 (EIT Standard 2001–56)
1. สายไฟฟ้าหมุ้ ฉนวน
(1) สายไฟฟา้ ทองแดงหมุ้ ฉนวนพวี ีซี เป็นไปตาม มอก. 11–2553
(2) สายไฟฟ้าอะลมู ิเนียมหมุ้ ฉนวนพีวีซี เป็นไปตาม มอก. 293–2541
หมายเหตุ 1. การไฟฟ้านครหลวงหา้ มใชเ้ ดนิ สายภายในของระบบไฟฟ้า
แรงตาํ
2. การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอนุญาตใหใ้ ชส้ ายชนิดนีเป็นตวั นาํ
ประธาน (สายเมน) ได้ เฉพาะการเดินสายลอยในอากาศ
บนวสั ดฉุ นวน ภายนอกอาคาร

(3) สายไฟฟ้าทองแดงหุม้ ฉนวนครอสลิงกดพ์ อลิเอทิลีน เป็นไปตามมาตรฐาน IEC
60502 หรอื มาตรฐานทีกาํ หนดไวข้ า้ งตน้

(4) สายไฟฟา้ ตามมาตรฐานการไฟฟา้ นครหลวงหรอื การไฟฟ้าส่วนภมู ิภาค
2. สายไฟฟ้าเปลือย

(1) สายไฟฟ้าทองแดงรดี แขง็ สาํ หรบั สายไฟฟา้ เหนอื ดิน เป็นไปตาม มอก. 64–2517
(2) สายไฟฟ้าอะลมู ิเนียมตเี กลยี วเปลอื ย เป็นไปตาม มอก. 85–2548
(3) สายไฟฟ้าอะลมู ิเนียมตเี กลยี วเปลือยแกนเหลก็ เป็นไปตาม มอก. 85–2548
(4) สายไฟฟ้าตามมาตรฐานการไฟฟา้ นครหลวงหรอื การไฟฟา้ ส่วนภมู ิภาค

สายไฟฟ้ามีหน่วยวดั พืนทีหนา้ ตดั ของสายเป็นตารางมิลลิเมตร (Square Millimeter) โดยใชต้ วั
ย่อคือ มม.2, ตร.มม., mm2, หรอื sq.mm. ซงึ เป็นหน่วยวดั ในระบบเมตรกิ ทีนิยมใชใ้ นปัจจบุ นั ส่วนหน่วยวดั
ของระบบองั กฤษจะวดั เป็นเซอรค์ ลู ารม์ ิล (Circular Mil) และการแบง่ ประเภทของสายไฟฟา้ ดงั นี
2.3.1 ประเภทของสายไฟฟ้า แบง่ ตามลักษณะของตวั นาํ

สายไฟฟา้ ถา้ แบง่ ตามลกั ษณะของตวั นาํ ไดเ้ ป็น 2 ประเภท คือ
1. สายเดยี วแข็งหรอื สายตนั (Solid Wire) จะเป็นสายไฟฟ้าขนาดเล็กหมุ้ ฉนวนเป็นสว่ นใหญ่
2. สายตีเกลียว (Stranded Wire) โดยเอาสายเดยี วหลายเสน้ มาพนั เป็นเกลยี ว
2.3.2 ประเภทของสายไฟฟ้า แบง่ ตามการใช้แรงดนั ไฟฟ้า
สายไฟฟ้า ถา้ แบง่ ตามการใชแ้ รงดนั ไฟฟา้ ไดเ้ ป็น 2 ประเภท คอื
1. สายไฟฟ้าแรงดนั ตาํ (Low Voltage Wire) จะเป็นสายไฟฟ้าขนาดเล็ก เชน่ สาย VAF, IEC01
และ NYY เป็นตน้

2. สายไฟฟ้าแรงดนั สงู (High Voltage Wire) จะเป็นสายตีเกลียวขนาดใหญ่ มีทงั สายเปลอื ย
และหมุ้ ฉนวน เชน่ สายอะลมู ิเนียมตเี กลียวเปลอื ย (AAC: All Aluminium Stranded Conductor) เป็นตน้
2.3.3 ประเภทของสายไฟฟ้า แบง่ ตามการหอ่ หมุ้ ฉนวน

สายไฟฟ้า ถา้ แบง่ ตามการหอ่ หมุ้ ฉนวนไดเ้ ป็น 2 ประเภท คือ
1. สายไฟฟ้าทีมีฉนวนห่อหุม้ จะเป็นสายไฟฟ้าขนาดเล็กใชต้ ามบา้ นเรือนและโรงงานตา่ ง ๆ
เชน่ สาย VAF และ IEC01 เป็นตน้
2. สายไฟฟ้าทีไม่มีฉนวนห่อหุม้ จะเป็นสายตีเกลียวขนาดใหญ่ใชใ้ นระบบไฟฟ้าแรงสูง เช่น
สายอะลมู ิเนียมตีเกลียวเปลือย (AAC) และสายอะลมู ิเนียมแกนเหลก็ (ACSR: Aluminium Conductor
Steel Reinforced) เป็นตน้

ระบบแรงตาํ (Low Voltage System) หมายถึง ระบบไฟฟา้ ทีมีแรงดนั ระหว่างเฟส (Phase
to Phase) ไมเ่ กิน 1,000 โวลต์ หรอื แรงดนั เทียบดินไม่เกิน 600 โวลต์
2.4.1 การกาํ หนดสี ตามมาตรฐาน วสท. พ.ศ. 2545 (EIT Standard 2001–45)

1. ตวั นาํ นวิ ทรลั ใชส้ ีเทาออ่ นหรอื สีขาว
2. สายเสน้ ไฟ ตอ้ งใช้สายทีมีสีต่างไปจากตัวนาํ นิวทรัลและตวั นาํ สาํ หรับต่อลงดิน สีของ
สายไฟ ในระบบไฟฟ้า 3 เฟส ใหใ้ ชส้ ายทีมีสีฉนวนหรือทาํ เครอื งหมายเป็นสีดาํ แดง และนาํ เงิน สาํ หรบั
เฟส 1, 2 และ 3 ตามลาํ ดบั
3. สายดินของบรภิ ณั ฑไ์ ฟฟา้ ใชส้ เี ขียว หรอื สีเขยี วแถบเหลอื ง หรอื เป็นสายเปลอื ย

ข้อยกเว้นที 1 สายไฟฟ้าทีมีขนาดโตกว่า 16 ตร.มม. ใหท้ าํ เครอื งหมายแทนการ
กาํ หนดสี ทีปลายสาย

ข้อยกเว้นที 2 สายออกจากเครืองวดั หน่วยไฟฟ้าถึงบริภัณฑป์ ระธาน (ตัวนาํ
ประธานเขา้ อาคาร)

2.4.2 การกาํ หนดสี ตามมาตรฐาน วสท. พ.ศ. 2556 (EIT Standard 2001–56)
1. ตวั นาํ นิวทรลั ใชส้ ีฟา้
2. สายเสน้ ไฟ ตอ้ งใชส้ ายทีมีสีต่างไปจากตวั นาํ นิวทรลั และตัวนาํ สาํ หรบั ต่อลงดิน สีของ

สายไฟ ในระบบไฟฟ้า 3 เฟส ใหใ้ ชส้ ายทีมีสีฉนวนหรือทาํ เครอื งหมายเป็นสีนาํ ตาล ดาํ และเทา สาํ หรบั
เฟส 1, 2 และ 3 ตามลาํ ดบั

3. สายดนิ ของบรภิ ณั ฑไ์ ฟฟ้าใชส้ เี ขียว หรอื สีเขียวแถบเหลอื ง หรอื เป็นสายเปลือย
ข้อยกเว้นที 1 สายไฟฟ้าแกนเดียวทมี ีขนาดตงั แต่ 16 ตร.มม. อาจทาํ เครอื งหมาย
ทีปลาย สายแทนการกาํ หนดสไี ด้
ข้อยกเว้นที 2 สายออกจากเครืองวัดหน่วยไฟฟ้าถึงบริภัณฑป์ ระธาน (ตวั นาํ
ประธานเขา้ อาคาร)

ขนาดกระแสของสายไฟฟ้า กล่าวถึงเฉพาะสายไฟฟ้าทองแดงหมุ้ ฉนวนพีวีซีและสายไฟฟ้า
ทองแดงหมุ้ ฉนวนครอสลิงกดพ์ อลิเอทลิ ีน ในระบบแรงดนั ตาํ ดงั นี
2.5.1 ขนาดกระแสของสายไฟฟ้าตามมาตรฐาน มอก. 11–2531

ขนาดกระแสของสายไฟฟ้าทองแดงหมุ้ ฉนวนพีวีซี (Polyvinyl Chloride: PVC) ทีผลิตตาม
มาตรฐานของสาํ นกั งานมาตรฐานผลติ ภณั ฑอ์ ตุ สาหกรรมที มอก. 11–2531 ตามตารางที 2.1 และ 2.2

ขนาดกระแสของสายไฟฟ้าทองแดงหุ้มฉนวนครอสลิงกด์พอลิเอทิลีน (Cross-Linked
Polyethylene: XLPE) ระบบแรงดนั 600 โวลต์ ตามตารางที 2.3
ตารางที 2.1 ขนาดกระแสของสายไฟฟา้ ทองแดงหมุ้ ฉนวนพีวีซี ตาม มอก.11–2531 อุณหภมู ิตวั นาํ 70

องศาเซลเซียส ขนาดแรงดัน 300 หรือ 700 โวลต์ อุณหภูมิโดยรอบ 40 องศาเซลเซียส
(สาํ หรบั วธิ ีการเดนิ สาย ก–ค) และ 30 องศาเซลเซียส (สาํ หรบั วธิ ีการเดินสาย ง–จ)





ตารางที 2.1 ขนาดกระแสของสายไฟฟ้าทองแดงหมุ้ ฉนวนพีวีซี ตาม มอก.11–2531 อณุ หภมู ิตวั นาํ 70
องศาเซลเซียส ขนาดแรงดัน 300 หรือ 700 โวลต์ อุณหภูมิโดยรอบ 40 องศาเซลเซียส
(สาํ หรบั วิธีการเดนิ สาย ก–ค) และ 30 องศาเซลเซียส (สาํ หรบั วิธีการเดินสาย ง–จ) (ตอ่ )

หมายเหตุ (ตารางที 2.1)
1) D = เสน้ ผ่านศนู ยก์ ลางของสายไฟฟา้
2) ชนิดของตวั นาํ และรูปแบบการติดตงั ไฟฟา้ เป็นไปดงั นี

หมายเหตุ (ตารางที 2.1)
1) D = เสน้ ผ่านศนู ยก์ ลางของสายไฟฟ้า
2) ชนิดของตวั นาํ และรูปแบบการติดตงั ไฟฟา้ เป็นไปดงั นี (ตอ่ )

3) อณุ หภมู ิโดยรอบทีแตกตา่ งจาก 40 องศาเซลเซียส (สาํ หรบั วธิ ีการเดินสายแบบ
ก–ค) หรอื 30 องศาเซลเซียส (สาํ หรบั วิธีการเดินสายแบบ ง และ จ) ใหค้ ณู ค่าขนาดกระแสไฟฟ้าดว้ ยตวั
คณู ดงั นี

4) ในทีซึงมีการเดินสายผสมระหว่างการเดินสายในอากาศหรือเกาะผนัง (วิธีการ
เดินสาย ก หรือ ข) และการเดินสายในท่อ (วิธีการเดินสาย ค) หากความยาวสายทีเดินในท่อไม่เกิน
ครงึ หนงึ ของความยาวสายทงั หมด
ตารางที 2.2 ขนาดกระแสไฟฟ้าของสายไฟฟ้าทองแดงหมุ้ ฉนวนพีวีซี ตาม มอก.11–2531 อณุ หภมู ิตวั นาํ

70 องศาเซลเซียส ขนาดแรงดันไฟฟ้า 300 หรือ 750 โวลต์ อุณหภูมิโดยรอบ 40 องศา
เซลเซียส วางบนรางเคเบิล (Cable Tray)







หมายเหตุ (ตารางที 2.2)
1) D = เสน้ ผา่ นศนู ยก์ ลางของสายไฟฟ้า
2) ชนิดของตวั นาํ และรูปแบบการติดตงั เป็นไป ดงั นี

3) อณุ หภมู ิโดยรอบทีแตกตา่ งจาก 40 องศาเซลเซียส ใหค้ ณู คา่ ขนาดกระแสไฟฟ้า
ดว้ ยตวั คณู เชน่ เดียวกบั หมายเหตุ 3) ของตารางที 2.1

ตารางที 2.3 ขนาดกระแสของสายไฟฟ้าทองแดงหมุ้ ฉนวนครอสลิงกดพ์ อลิเอทิลีน อุณหภมู ิตวั นาํ 90
องศาเซลเซียส ขนาดแรงดนั 600 โวลต์ อุณหภูมิโดยรอบ 40 องศาเซลเซียส (สาํ หรบั การ
เดินสายใน อากาศ) และ 30 องศาเซลเซียส สาํ หรบั การเดินสายใตด้ นิ





2.5.2 ขนาดกระแสของสายไฟฟ้าตามมาตรฐาน มอก. 11–2553
ขนาดกระแสของสายไฟฟ้าทองแดงหุม้ ฉนวนพีวีซี ทีผลิตตามมาตรฐานของสาํ นักงาน

มาตรฐานผลิตภณั ฑอ์ ุตสาหกรรมที มอก.11–2553 ยกเป็นตวั อย่างตามตารางที 2.4–2.6 รูปแบบการ
ตดิ ตงั อา้ งองิ ตามลกั ษณะการตดิ ตงั อธิบายตามตารางที 2.7 และมีขอ้ ควรรูเ้ กียวกบั แรงดนั ไฟฟ้า ดงั นี

แรงดนั ไฟฟา้ กาํ หนดใหเ้ ป็น UO/U มี 3 ขนาด คือ 300/300 V, 300/500 V และ 450/750 V
UO หมายถงึ แรงดนั อารเ์ อ็มเอส (Root Mean Square: RMS) ระหว่างตวั นาํ กบั ดิน
U หมายถึง แรงดนั อารเ์ อ็มเอส ระหว่างตวั นาํ กบั ตวั นาํ

ตารางที 2.4 ขนาดกระแสของสายไฟฟ้าทองแดงหมุ้ ฉนวนพีวีซี มี/ไม่มีเปลือกนอก สาํ หรบั ขนาดแรงดนั
(เซUลO/เUซ)ยี ไสมเเ่ ดกนิินใ0น.ช6อ่/1งเกดิโนิ ลสโวาลยตใน์ ออณุ ากหาภศมู ิตวั นาํ 70 องศาเซลเซียส อณุ หภมู ิโดยรอบ 40 องศา–







หมายเหตุ (ตารางที 2.4)
ดคู าํ อธิบายรูปแบบการติดตงั ในตารางที 2.7

ตารางที 2.5 ขนาดกระแสของสายไฟฟ้าตวั นาํ ทองแดงหุม้ ฉนวน มีเปลือกนอก สาํ หรบั ขนาดแรงดนั (UO
/U) ไม่เกิน 0.6/1 กิโลโวลต์ อณุ หภมู ิตวั นาํ 70 องศาเซลเซียส อุณหภมู ิโดยรอบ 40 องศา
เซลเซียส เดินเกาะผนงั ในอากาศ







หมายเหตุ (ตารางที 2.5)
1) ดคู าํ อธิบายรูปแบบการตดิ ตงั ในตารางที 2.7
2) ดคู าํ อธิบายรหสั ชนดิ เคเบลิ ทีใชง้ านในตารางที 2.9

ตารางที 2.6 ขนาดกระแสของสายไฟฟ้าตวั นาํ ทองแดงแกนเดยี วหมุ้ ฉนวนพีวซี ี มอก.11–2553 สาํ หรบั
ขนาด แรงดัน (UO/U) ไม่เกิน 450/750 โวลต์ อุณหภมู ิตวั นาํ 70 องศาเซลเซียส อณุ หภูมิ
โดยรอบ 40 องศาเซลเซยี ส เดินบนฉนวนลกู ถว้ ยในอากาศ

หมายเหตุ (ตารางที 2.6)
1) ดคู าํ อธิบายรูปแบบการตดิ ตงั ในตารางที 2.7
2) ดคู าํ อธิบายรหสั ชนดิ เคเบลิ ทีใชง้ านในตารางที 2.9

ตารางที 2.7 รูปแบบการตดิ ตงั อา้ งองิ





2.6.1 ข้อกาํ หนดการใช้งานของสายไฟฟ้าตามมาตรฐาน มอก. 11–2531
การติดตงั ทีออกแบบใชส้ ายไฟฟ้าตามมาตรฐาน มอก.11–2531 แตส่ ายไฟฟ้าทีนาํ มาใชเ้ ป็น

สายทีผลิตตาม มอก.11–2553 อนุญาตใหใ้ ชข้ นาดกระแสของสายตามตารางในมาตรฐาน วสท. พ.ศ.
2545 (ฉบบั ปรบั ปรุงครงั ที 1 พ.ศ. 2551) ได้ และการออกแบบใชส้ ายไฟฟ้าตามมาตรฐาน มอก. 11–2553
แตใ่ นการติดตงั อาจมีสายทผี ลิตตาม มอก. 11–2531 รวมอยดู่ ว้ ย

สายไฟฟ้าทีใช้มากทีสุดในระบบไฟฟ้าแรงดันตาํ จะเป็นสายไฟฟ้าหุ้มฉนวน ทีผลิตขึนตาม
มอก.11–2531 ดงั ตารางที 2.8 มีทังหมด 17 ชนิด แต่ทีนิยมใชม้ ีไม่กีชนิด เช่น VAF, IEC01 และ NYY
เป็นตน้
ตารางที 2.8 ขอ้ กาํ หนดการใชง้ านของสายไฟฟ้าทีผลติ ตาม มอก. 11–2531 (อณุ หภมู ิใชง้ าน 70 ºC)



หมายเหตุ
IEC01 T: Thermoplastic (พลาสตกิ ทนความรอ้ น)

H: Heat Resistance (ทนความรอ้ น)
W: Moisture Resistance (ทนความชืน)