พัฒนาการของอาณาจักรอยุธยา

ตั ว อ ย่ า ง ก า ร ส ร้ า ง ส ร ร ค์ ภู มิ ปั ญ ญ า แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม ไ ท ย ส มั ย อ ยุ ธ ย า

๒ ภูมิปญั ญาและวฒั นธรรมไทยในการวางระบบการควบคมุ กาลงั คน

• ระบบการควบคมุ กาลงั คนสมัยอยธุ ยากาหนดให้ไพร่ตอ้ งสงั กดั มลู นาย โดยมูลนายจะตอ้ งดแู ลและใหค้ วาม
คมุ้ ครองไพรใ่ นแตล่ ะกรมกอง ส่วนไพรก่ ต็ ้องให้ความเคารพยาเกรงมลู นายของตน

• การควบคุมแรงงานไพรใ่ นแต่ละกรมจะมีการควบคมุ เป็นลาดบั ชนั แต่ละกรมจะจดั ทาบญั ชีรายชอ่ื และทอ่ี ยู่
ของไพรท่ ี่สงั กดั กรมของตนนอกจากนยี งั มพี ระสุรสั วดี ทาหน้าที่เปน็ ผ้ถู ือบญั ชีไพรข่ องทกุ กรมและขึนตรงตอ่
พระมหากษตั รยิ ์

• ระบบการควบคุมกาลังคนในสมัยอยุธยาทาให้กลุ่มคนไทยสามารถอยรู่ วมกนั ได้เปน็ กลมุ่ ก้อน ไมก่ ระจดั
กระจายกนั ออกไป และสะดวกตอ่ การเกณฑ์ไพรพ่ ลไปทาสงคราม

ตั ว อ ย่ า ง ก า ร ส ร้ า ง ส ร ร ค์ ภู มิ ปั ญ ญ า แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม ไ ท ย ส มั ย อ ยุ ธ ย า

๓ ภมู ิปัญญาและวฒั นธรรมไทยในการสรา้ งที่อยอู่ าศยั

เรอื นขนุ นาง (เรอื นเครอื่ งสบั )
• เปน็ เรอื นชนั เดยี ว ใต้ถนุ สงู สรา้ งด้วยวสั ดุทีแ่ ขง็ แรงทนทาน เชน่ ไมส้ ัก ไม้

เนือแขง็ ตวั เรือนสามารถรือถอนแล้วนาไปประกอบใหมไ่ ดเ้ หมือนเดมิ

เรอื นไพร่ (เรอื นเครอ่ื งผกู )
• เปน็ เรือนชนั เดียว ใต้ถุนเตยี สร้างดว้ ยวัสดไุ ม่คงทนถาวร เช่น ไมไ้ ผ่ มักปลกู

เปน็ การช่วั คราว ถ้าไพรม่ ฐี านะสูงก็สามารถใช้เรอื นแบบขนุ นางได้
เรอื นขนุ นาง (เรอื นเครอื่ งสบั )

ตั ว อ ย่ า ง ก า ร ส ร้ า ง ส ร ร ค์ ภู มิ ปั ญ ญ า แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม ไ ท ย ส มั ย อ ยุ ธ ย า

๔ ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทยในการบาบดั รกั ษาคนไข้

• การแพทยแ์ ผนไทยสมัยอยธุ ยามพี ืนฐานมาจากความเชอ่ื ความรู้ ความคิด และการยอมรับ
ร่วมกันของคนในสังคม จนสามารถแกไ้ ขปัญหาสขุ ภาพตงั แตส่ มยั อยธุ ยาจนถึงปัจจบุ นั

• ระบบการแพทย์สมยั อยธุ ยามีการจัดตงั หน่วยงานรบั ผิดชอบเปน็ สดั สว่ น มีเจา้ หน้าทีท่ ี่
รบั ผดิ ชอบเกี่ยวกบั การบาบัด รกั ษาคนไขแ้ ตกต่างกนั เช่น โรงพระโอสถ เปน็ หนว่ ยงาน
ดูแลยาสมุนไพร จาแนกหมวดหมู่ยา ควบคุมมาตรฐานและผลติ ยา ตาราแพทย์หลวง

ตั ว อ ย่ า ง ก า ร ส ร้ า ง ส ร ร ค์ ภู มิ ปั ญ ญ า แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม ไ ท ย ส มั ย อ ยุ ธ ย า

๕ ภมู ิปัญญาและวฒั นธรรมไทยในการปลูกฝงั ศลี ธรรมใหก้ บั สงั คม

• มกี ารใช้วรรณกรรมของพระพทุ ธศาสนามาสอนคนให้รจู้ ักบาปบุญคณุ โทษ เช่น หนงั สือ
พระมาลยั คาหลวง ซง่ึ นิพนธ์โดยเจา้ ฟา้ ธรรมธิเบศ (เจา้ ฟา้ กงุ้ )

• ปจั จบุ ันยงั มปี ระเพณสี วดพระมาลัยหน้าศพที่ตงั บาเพ็ญกศุ ลทวี่ ดั หรอื ทบ่ี ้าน หรือ
พระภกิ ษสุ งฆอ์ าจนาสาระดีๆ ในหนังสอื พระมาลัยคาหลวงไปเทศน์ส่ังสอนผ้คู น

ตั ว อ ย่ า ง ก า ร ส ร้ า ง ส ร ร ค์ ภู มิ ปั ญ ญ า แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม ไ ท ย ส มั ย อ ยุ ธ ย า

๖ ภูมิปญั ญาและวฒั นธรรมไทยดา้ นศลิ ปกรรม

ด้านศลิ ปกรรม

• สว่ นใหญเ่ ป็นสิ่งกอ่ สรา้ งในพระพทุ ธศาสนา เชน่ เจดยี ์ พระปรางค์ โบสถ์ วิหาร มณฑป รวมถงึ
สงิ่ กอ่ สร้างทเ่ี กี่ยวข้องกับพระมหากษัตริย์ เช่น พระราชวัง พระที่นั่งตา่ งๆ

• ศิลปกรรมอยุธยาเกดิ จากการผสมผสานระหว่างศิลปวัฒนธรรมดงั เดมิ ของคนไทย และศิลปวัฒนธรรม
ที่รบั มาจากภายนอก โดยเฉพาะอินเดียและจนี รวมทงั ทางตะวันตก

• วดั พระศรีสรรเพชญ์ เป็นวดั สาคัญในเขตพระราชวงั หลวงเทียบได้กับวดั พระศรรี ัตนศาสดาราม
กรงุ เทพมหานคร โดยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถโปรดใหส้ รา้ งขึนเพื่อเป็นท่สี าหรบั ประกอบพธิ ี
สาคญั ตา่ งๆ จึงเปน็ วดั ท่ีไม่มีพระสงฆ์จาพรรษา

ตั ว อ ย่ า ง ก า ร ส ร้ า ง ส ร ร ค์ ภู มิ ปั ญ ญ า แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม ไ ท ย ส มั ย อ ยุ ธ ย า

๖ ภมู ปิ ญั ญาและวฒั นธรรมไทยดา้ นศลิ ปกรรม พระพทุ ธรูปทรงเครอ่ื ง
ประดษิ ฐานภายในอโุ บสถวดั หนา้ พระเมรุ
ด้านประตมิ ากรรม
จังหวัดพระนครศรอี ยธุ ยา
• สว่ นใหญ่นยิ มสร้างพระพุทธรปู พระพทุ ธรูปยคุ แรกๆ เปน็ แบบอทู่ อง เชน่ สนั นษิ ฐานวา่ สรา้ งขนึ ในสมยั สมเดจ็ พระเจา้ ปราสาททอง
พระพทุ ธรูปองค์ใหญ่ทีว่ ดั พนญั เชงิ จนถึงสมยั สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ศิลปะ
แบบสุโขทัยไดแ้ พร่หลายเขา้ มา ครันถงึ สมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททองเปน็ ตน้
มา พระพุทธรูปมกั ทาเป็นแบบทรงเครอื่ ง มเี คร่อื งประดบั สวยงาม เช่น พระ
ประธานวัดหน้าพระเมรุ ท่พี ระนครศรอี ยุธยา

ตั ว อ ย่ า ง ก า ร ส ร้ า ง ส ร ร ค์ ภู มิ ปั ญ ญ า แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม ไ ท ย ส มั ย อ ยุ ธ ย า

๖ ภมู ปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทยดา้ นศลิ ปกรรม ภาพพระสมั มาสมั พุทธเจา้ ทรงตรสั รู้ จากวกิ พิ เี ดยี

ด้านจติ รกรรม

• ส่วนใหญ่จะเกย่ี วเนือ่ งกบั พระพุทธศาสนา เปน็ ภาพเขยี นสี นยิ มเขยี นเปน็ พทุ ธ
บูชาตามผนงั โบสถ์ วหิ าร ศาลาการเปรียญ ในคหู าภายในองค์พระปรางค์ สถปู
เจดีย์ และในสมุดไทย เช่น ภาพเขยี นบนผนงั ในกรุพระปรางคว์ ัดราชบรู ณะ
เป็นต้น

ตั ว อ ย่ า ง ก า ร ส ร้ า ง ส ร ร ค์ ภู มิ ปั ญ ญ า แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม ไ ท ย ส มั ย อ ยุ ธ ย า

๖ ภูมิปญั ญาและวฒั นธรรมไทยดา้ นศลิ ปกรรม

ด้านประณตี ศลิ ป์

• มที ังประเภทเครอ่ื งใช้ เคร่ืองประดบั ตกแต่ง เครือ่ งเงนิ เคร่อื งทอง เคร่อื งไม้
จาหลัก ซ่ึงล้วนมฝี ีมือสวยงามและประณตี เช่น เครือ่ งทองในพระปรางคว์ ดั ราช
บูรณะ เป็นตน้

ภาพจากสารานกุ รมไทย