บันทึกภาพจิตรกรรมรามเกียรติ์

๑

๒

บนั ทึกภาพจติ รกรรมรามเกยี รต์ิ

รองศาสตราจารย์ ดร.ศกั ดิค์ เรศ ประกอบผล สาขาวิชาเทคโนโลยีดิจิทลั เพือ่ การศึกษา
คณะครศุ าสตร์ มหาวิทยาลยั ราชภฏั บ้านสมเดจ็ เจ้าพระยา

เผยแพร่ e-book: ๒ เมษายน ๒๕๖๕

๓

คานา

หนงั สอื บนั ทกึ ภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์ เกดิ ขน้ึ จากเจตจานงของผเู้ ขยี นทจ่ี ะนาศาสตรด์ า้ นการถา่ ยภาพ มาชว่ ยบนั ทกึ
และเผยแพรจ่ ติ รกรรมรามเกยี รตมิ ์ รดกอนั ล้าคา่ ของไทย ใหเ้ ป็นทร่ี จู้ กั แกส่ าธารณชน

ตอนตน้ ของหนงั สอื กลา่ วถงึ ความเป็นมาของภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์ และบทวเิ คราะหภ์ าพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์ ทม่ี งุ่
สะทอ้ นใหเ้ หน็ ถงึ กจิ วตั ร ขนบธรรมเนียม ประเพณี ของราชสานกั กรงุ รตั นโกสนิ ทรเ์ มอ่ื ในอดตี และมกี ารยกยอ่ ง “เกยี รตขิ อง
พระราม” ประดุจดงั เทดิ พระเกยี รตขิ องพระมหากษตั รยิ ใ์ นสมยั นนั้

เน้อื หารามเกยี รตเิ ์รมิ่ ตงั้ แต่หอ้ งท่ี ๑ ถงึ หอ้ ง ๑๗๘ ประกอบดว้ ยภาพ มคี าบรรยายใตภ้ าพตามตน้ ฉบบั พรอ้ มทงั้ มชี อ่ื
นามสกุล ของผเู้ ขยี น และปี พ.ศ. ทเ่ี ขยี นภาพ และเขยี นซอ่ ม

การชมภาพจากหนงั สอื เลม่ น้ี จะทาใหผ้ อู้ า่ นมคี วามรสู้ กึ เสมอื นไดไ้ ปยนื ชมภาพจติ รกรรมรามเกยี รตนิ ์ นั้ ดว้ ยตนเอง อยา่ ง
วจิ ติ รงดงามตระการตา ทาใหเ้ กดิ ความภาคภมู ใิ จ รกั และหวงแหน มรดก “จติ รกรรมรามเกยี รต”ิ ์ ใหอ้ ยคู่ กู่ บั ประเทศชาตไิ ทย
ตลอดไป

รองศาสตราจารย์ ดร.ศกั ดค์ เรศ ประกอบผล

๔

บนั ทึกภาพจติ รกรรมรามเกยี รต์ิ

ภาพ : สคุ รพี รบั อาสาไปหกั ฉตั รทศกณั ฐ์

๕

บทนา

บนั ทกึ ภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์ เป็นการถา่ ยภาพจากจติ รกรรมฝาผนงั เรอ่ื งรามเกยี รติ ์ ทว่ี าดไวบ้ รเิ วณระเบยี งคดรอบ
พระอุโบสถวดั พระศรรี ตั นศาสดาราม (วดั พระแกว้ ) ดว้ ยกลอ้ ง Nikon D๘๐๐ ซง่ึ เป็นกลอ้ ง Digital Single-Lens Reflex (DSLR)
ประเภท Full Frame ทม่ี คี วามละเอยี ดสงู ถงึ ๓๖.๓ ลา้ นพกิ เซล เพอ่ื ถ่ายทอดรายละเอยี ดของเสน้ สายและสสี นั อนั วจิ ติ รตระการตา
ใหอ้ อกมาเป็นภาพถ่ายทส่ี มบูรณ์สวยงาม ทาใหผ้ ดู้ เู กดิ ความรสู้ กึ เสมอื นไดไ้ ปดภู าพจติ รกรรมฝาผนงั นนั้ ดว้ ยสายตาของตนเอง
นอกจากน้ีการบนั ทกึ ภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์ ยงั เป็นการนาศาสตรท์ างดา้ นการถา่ ยภาพมาชว่ ยเผยแพรศ่ ลิ ปะภาพจติ รกรรมฝา
ผนงั เรอ่ื งรามเกยี รตใิ ์ หเ้ ป็นทร่ี จู้ กั แกส่ าธารณชน

การบนั ทกึ ภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์ ผเู้ ขยี นไดน้ าหลกั การของ “การถ่ายภาพดรามาตกิ (Dramatic Photography)”
มาเป็นแนวทางในการบนั ทกึ ภาพ การถ่ายภาพแนวน้อี าจออกมาในลกั ษณะการถ่ายทอด อารมณ์ แสง สี ความรสู้ กึ สวยงาม
เหมอื นกบั ทต่ี ามเราเหน็ (Realistic) แต่ในบางสถานการณ์การถ่ายภาพใหเ้ หมอื นดงั่ ทต่ี าเราเหน็ ภาพกลบั ออกมาไมส่ วยงาม กต็ อ้ ง
ปรบั เปลย่ี นวธิ ใี หถ้ า่ ยออกมาเกนิ กวา่ ตาเหน็ (Surrealistic) เพอ่ื ใหภ้ าพมพี ลงั ดแู ลว้ น่าทง่ึ สวยงาม สะดุดตา (ศกั ดคิ ์ เรศ ประกอบผล,
๒๕๖๒ : ๑๑) ซง่ึ ในสถานทจ่ี รงิ ภาพจติ รกรรมฝาผนงั รามเกยี รตวิ ์ าดไวร้ อบระเบยี งคดพระอุโบสถวดั พระศรรี ตั นศาสดาราม หลายจดุ
อยใู่ นมมุ อบั แสงมองภาพดว้ ยสายตาดไู มส่ ดใส ผเู้ ขยี นจงึ บนั ทกึ ภาพออกมาใหม้ สี สี นั สดใสเกนิ กวา่ ตาเหน็ ตามแนวคดิ ของการ
ถา่ ยภาพดรามาตกิ โดยบนั ทกึ ภาพดว้ ยโหมด Vivid ทใ่ี หส้ สี ดใส ปรบั Picture Control เพม่ิ Sharpening +๑, Contrast +๑,
Saturation +๑ เพอ่ื ใหภ้ าพคมชดั สสี ดดมู มี ติ ิ ใชเ้ ลนส์ Wide-Angle ๑๔-๒๔ N เปิดหน้ากลอ้ งท่ี F ๕.๖ ซง่ึ เป็นขนาดรรู บั แสงทใ่ี ห้
ภาพคมชดั ทส่ี ดุ ของเลนสต์ วั น้ี นอกจากกน้ยี งั มผี ลงานวจิ ยั พบวา่ นกั ศกึ ษาชอบภาพถ่ายแนวดรามาตกิ มากวา่ ภาพถา่ ยปกติ
(ศกั ดคิ ์ เรศ ประกอบผล, ๒๕๕๗ : บทคดั ยอ่ )

๖

การบนั ทกึ ภาพจติ รกรรมรามเกยี รตทิ ์ พ่ี บเหน็ ในหนงั สอื ทวั่ ๆ ไป สว่ นใหญ่จะเป็นการถ่ายเจาะเฉพาะบางสว่ นของภาพ
จติ รกรรมฝาผนงั มานาเสนอไปตามลาดบั ของเรอ่ื งรามเกยี รติ ์ โดยผดู้ ไู มม่ โี อกาสไดส้ มั ผสั รบั รอู้ งคร์ วม ของภาพจติ รกรรมฝาผนงั
แต่ละหอ้ งวา่ เป็นอยา่ งไร ตอ้ งการสอ่ื ความหมายเรอ่ื งราวใดบา้ งทน่ี อกเหนอื จากเรอ่ื งรามเกยี รติ ์ ดงั นนั้ การบนั ทกึ ภาพจติ รกรรม
รามเกยี รตใิ ์ นหนงั สอื เลม่ น้ี จงึ ถา่ ยภาพในมมุ กวา้ งใหม้ องเหน็ ความอลงั การของภาพจติ รกรรมฝาผนงั แตล่ ะหอ้ ง และมคี าบรรยาย
ประกอบ (ตามตน้ ฉบบั เดมิ ) อยใู่ ตภ้ าพ พรอ้ มทงั้ มชี อ่ื ผเู้ ขยี นภาพ ชอ่ื ผเู้ ขยี นซอ่ ม ปี พ.ศ. ทเ่ี ขยี นและเขยี นซ่อมอยใู่ ตภ้ าพ เพอ่ื ทา
ใหผ้ อู้ า่ นเกดิ สนุ ทรยี ภาพจากการดภู าพจติ รกรรมรามเกยี รตทิ ์ บ่ี นั ทกึ ไว้ และไดอ้ รรถรสจากการอา่ นคาบรรยายประกอบ เสมอื นดงั่
ไดไ้ ปดภู าพจติ รกรรมรามเกยี รตดิ ์ ว้ ยตนเองในสถานทจ่ี รงิ รวมทงั้ หมด ๑๗๘ หอ้ ง โดยเรมิ่ ตงั้ แตห่ อ้ งท่ี ๑ พระชนกไถดนิ หานางสดี า
จนจบหอ้ งท่ี ๑๗๘ พระพรต พระสตั รดุ พระมงกฎุ และพระลบ กลบั อโยธยาเฝ้าพระราม

๗

ความเป็ นมาของ
ภาพจติ รกรรมรามเกยี รต์ิ

พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟ้าจุฬาโลก ไดป้ ราบดาภเิ ษกเป็นปฐมกษตั รยิ แ์ หง่ พระบรมราชจกั รวี งศ์ ทรงมพี ระบรมราช
โองการโปรดเกลา้ ฯ ใหส้ รา้ งราชธานกี รงุ เทพฯ ขน้ึ เมอ่ื พ.ศ. ๒๓๒๕ พรอ้ มกบั ทรงสรา้ งพระอารามในพระราชวงั ทรงขนานนามวา่
“วดั พระศรรี ตั นศาสดาราม” หรอื “วดั พระแกว้ ” เพอ่ื เป็นทป่ี ระดษิ ฐานของพระพุทธมหามณรี ตั นปฏมิ ากร หรอื พระแกว้ มรกต และ
โปรดเกลา้ ฯ ใหเ้ ขยี นภาพเรอ่ื งรามเกยี รตไิ ์ วบ้ รเิ วณระเบยี งคดรอบพระอุโบสถ (สานกั งานสลากกนิ แบง่ รฐั บาล, ๒๕๓๘)

ภาพจติ รกรรมรามเกยี รตทิ ์ เ่ี ขยี นมาตงั้ แต่สมยั รชั กาลท่ี ๑ เกดิ การชารดุ ทรดุ โทรมไปตามกาลเวลา รชั กาลท่ี ๓ จงึ ทรงพระ
กรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหเ้ ขยี นภาพรามเกยี รตใิ ์ หมใ่ นวโรกาสทม่ี กี ารฉลองพระนครครบรอบ ๕๐ ปี ในปี พ.ศ. ๒๓๗๕ และมกี าร
ซ่อมแซมอกี เมอ่ื มกี ารฉลองพระนครครบรอบ ๑๐๐ ปี ในรชั สมยั รชั กาลท่ี ๕ ในปี พ.ศ. ๒๔๒๕ และเมอ่ื มกี ารฉลองพระนครครบรอบ
๑๕๐ ปี ในสมยั รชั กาลท่ี ๗ กท็ าการซ่อมแซมอกี ในปี พ.ศ. ๒๔๗๕ แตภ่ าพจติ รกรรมรามเกยี รตกิ ์ ย็ งั ชารดุ เป็นอนั มาก ตอ้ งทาการ
ซ่อมเลก็ ซอ่ มน้อยกนั เรอ่ื ยมา สาเหตุอนั เน่ืองมาจากสภาพดนิ ฟ้าอากาศ ความชน้ื และความเคม็ ของผนงั ปนู ครงั้ ถงึ รชั สมยั รชั กาล
ท่ี ๙ จงึ ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหม้ กี ารซอ่ มแซมใหญ่อกี ครงั้ ตงั้ แต่ พ.ศ. ๒๕๑๓ จนถงึ พ.ศ. ๒๕๒๔ และเสรจ็ ทนั การฉลอง
สมโภชพระนครครบ ๒๐๐ ปี ในปี พ.ศ. ๒๕๒๕ การซ่อมแซมครงั้ น้ไี ดน้ าเทคนคิ วทิ ยาการสมยั ใหมเ่ ขา้ มาชว่ ยเพอ่ื ใหภ้ าพจติ รกรรม
รามเกยี รตมิ ์ คี วามสวยงามคงทนถาวร ชารดุ เสยี หายยากขน้ึ และอยเู่ ป็นสมบตั ขิ องชาตไิ ทยสบื ไป

๘

บนั ทึกภาพจติ รกรรมรามเกยี รต์ิ

ภาพ : กุมภกรรณอาสาทาพธิ ที ดน้า

๙

บทวิเคราะห์
ภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ์

ภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์ เป็นภาพจติ รกรรมฝาผนงั ทม่ี คี วามวจิ ติ รงดงามตามเรอ่ื งราวของรามเกยี รติ ์ เป็นการทาศกึ
สงครามระหวา่ งพระรามฝ่ายธรรมะกบั ทศกณั ฑฝ์ ่ายอธรรม แต่ถา้ พจิ ารณาภาพจติ รกรรมรามเกยี รตใิ ์ นเชงิ ลกึ จะพบวา่ ภาพ
จติ รกรรมรามเกยี รตนิ ์ ้สี ะทอ้ นใหเ้ หน็ ถงึ กจิ วตั ร ขนบธรรมเนยี ม ประเพณี ของราชสานกั กรงุ รตั นโกสนิ ทรเ์ มอ่ื ในอดตี และมกี าร
ยกยอ่ ง “เกยี รตขิ องพระราม” ประดจุ ดงั เทดิ พระเกยี รตขิ องพระมหากษตั รยิ ใ์ นสมยั นนั้ ดว้ ยปัจจยั หลายประการจงึ เป็นตวั บ่งชไ้ี ดว้ า่
จติ รกรรมรามเกยี รตเิ ์ ป็นการบนั ทกึ เรอ่ื งราวในราชสานกั กรงุ รตั นโกสนิ ทร์ โดยจาลองกรงุ รตั นโกสนิ ทรไ์ วใ้ นจติ รกรรมฝาผนงั นนั่ เอง
ปัจจยั ดงั กลา่ วประกอบดว้ ย (Tair, ๒๕๕๔ : ออนไลน์)

๑. เรอ่ื งราวรามเกยี รตจิ ์ ากภาพจติ กรรมหอ้ งท่ี ๑ ไมไ่ ดเ้ รมิ่ เรอ่ื งเหมอื นในวรรณกรรมทเ่ี รม่ิ กนั ตงั้ แต่พระนารายณ์อวตาร
เป็นหมปู ่าเพอ่ื ปราบยกั ษห์ ริ ญั แต่ภาพจติ รกรรมรามเกยี รตใิ ์ นหอ้ งท่ี ๑ เรมิ่ ตน้ ดว้ ยพระชนกไถดนิ หานางสดี า (ตอนกาเนดิ นางสดี า)
และเรอ่ื งราวกอ่ นหน้าน้ี เชน่ พระนารายณ์อวตารเป็นหมปู ่า พธิ หี งุ ขา้ วทพิ ย์ นนทกชน้ี ้วิ เพชร ฯลฯ กลบั นาไปวาดไวบ้ นเหนือซมุ้
ประตตู า่ งๆ ๗ ซุม้ แยกกระจายออกไป ทาใหไ้ มโ่ ดดเดน่ และไมต่ อ่ เน่ืองกบั เรอ่ื งราวหลกั ทเ่ี ขยี นไวบ้ นฝาผนงั

๒. ภาพจติ รกรรมรามเกยี รตไิ ์ มไ่ ดเ้ น้นประเดน็ หลกั ในเน้อื หาของเรอ่ื งราวรามเกยี รติ ์ จะเหน็ ไดจ้ ากการวางองคป์ ระกอบ
ภาพในแต่ละหอ้ ง ซง่ึ ตาแหน่งทเ่ี ป็นจดุ เดน่ ทส่ี ดุ จะอยใู่ นระดบั สายตามองเหน็ ชดั เจนและมขี นาดใหญ่ สว่ นใหญ่จะเป็นภาพชวี ติ ใน
พระราชวงั แสดงกจิ กรรมตา่ งๆ ของกษตั รยิ ์ เชน่ การปรกึ ษาหารอื กบั เหลา่ เสนา การวางแผนรบ กจิ กรรมเหลา่ น้จี ะถกู จดั วาง
องคป์ ระกอบภาพใหอ้ ยตู่ รงกลาง มขี นาดใหญ่ ดโู ดดเดน่ สว่ นภาพตามเรอ่ื งราวรามเกยี รตจิ ์ ะอยรู่ อบ ๆ ภาพกจิ กรรมในราชวงั
ดงั เชน่ ภาพหอ้ งท่ี ๒๒ ตอนทพ่ี ญาขร (พช่ี ายนางสามนกั ขา) ต่อสกู้ บั พระราม ซง่ึ เป็นภาพตามเรอ่ื งราวรามเกยี รติ ์ กลบั มขี นาดเลก็

๑๐

และอยดู่ า้ นบนเหนอื ระดบั สายตามองลาบาก สว่ นภาพทเ่ี ป็นจดุ เดน่ ของหอ้ งน้กี ลบั เป็นภาพขณะพญาขรกาลงั ปรกึ ษาหารอื กบั เหลา่
เสนา ซง่ึ ไมใ่ ชป่ ระเดน็ หลกั ของเน้อื หาในเรอ่ื งรามเกยี รติ ์ แตถ่ ูกนามาวางไวต้ รงกลางมขี นาดใหญ่ อยใู่ นระดบั สายตา มองดโู ดดเดน่
เหน็ ชดั เจน

๓. ภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์ สะทอ้ นสงั คมจรงิ และสงั คมอุดมคติ เน้นการจาลองชวี ติ ในราชสานกั เพอ่ื ยกยอ่ งพระรามเป็น
สมมตเิ ทพ และเป็นกษตั รยิ แ์ หง่ กรงุ รตั นโกสนิ ทรท์ ส่ี บื ต่อจากอโยธยา ดงั นนั้ ภาพจติ รกรรมรามเกยี รตจิ ์ านวนมาก จงึ เป็นภาพ
พระราชวงั คลา้ ยกบั กรงุ รตั นโกสนิ ทร์ ถงึ แมใ้ นเรอ่ื งรามเกยี รตจิ ์ ะเรยี กเมอื งของพระรามวา่ เมอื งอโยธยา ชง่ึ ถอื วา่ เป็นเมอื งในอุดมคติ
ตามทอ้ งเรอ่ื ง และในภาพซุม้ ประตเู มอื งของพระราม จะเขยี นวา่ กรงุ ศรอี ยธุ ยานครหลวงของไทย ตามชอ่ื เมอื งอโยธยาของพระราม
แต่ทกุ อยา่ งเหมอื นกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ ซง่ึ เป็นเมอื งหลวงในสงั คมจรงิ

นอกจากภาพพระราชวงั และชวี ติ ในพระราชวงั แลว้ พระราชพธิ ตี ่างๆ กถ็ ูกหยบิ ยกขน้ึ มาใสไ่ วใ้ นภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์
เชน่ พระราชพธิ อี ภเิ ษกสมรส การเฉลมิ ฉลอง การประกอบพระเมรมุ าศ ขบวนเดจ็ เชน่ ขบวนแห่ ขบวนเรอื ขบวนรถทรง จะถูก
วาดใหด้ โู ดดเดน่ มขี นาดพน้ื ทใ่ี หญ่ อยใู่ กลร้ ะดบั สายตา และลงรายละเอยี ดของภาพมากเป็นพเิ ศษพรอ้ มทงั้ มกี ารปิดทองใหส้ วยงาม
มากยงิ่ ขน้ึ สงิ่ เหลา่ น้สี ะทอ้ นใหเ้ หน็ ถงึ จุดประสงคห์ ลกั ของภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์ ทต่ี อ้ งการสรา้ งภาพสะทอ้ นทางอุดมคตขิ อง
พระมหากษตั รยิ ์ ซง่ึ ถูกสมมตเิ ป็นพระรามแหง่ กรงุ อโยธยา ดงั นนั้ ภาพจติ รกรรมรามเกยี รตจิ ์ งึ ถกู ถา่ ยทอดเรอ่ื งราว เกย่ี วกบั พระราช
กรณยี กจิ ราชสานกั และพธิ ตี ่างๆ มากกวา่ เน้ือหาในเรอ่ื งรามเกยี รติ ์

ดงั นนั้ เมอ่ื ไปชมภาพจติ รกรรมรามเกยี รติ ์ ถา้ จะมองหาภาพตามเน้อื หาเรอ่ื งราวรามเกยี รติ ์ สว่ นใหญ่ตอ้ งใชส้ ายตามอง
ภาพทอ่ี ยรู่ ายลอ้ มภาพหลกั ทเ่ี ป็นพระราชวงั และชวี ติ ในราชสานกั กจ็ ะพบภาพตามเน้อื เรอ่ื งรามเกยี รตเิ ์ หลา่ นนั้ อยา่ งไรกต็ ามภาพ
จติ รกรรมรามเกยี รติ ์ เป็นจติ รกรรมทย่ี งิ่ ใหญ่ตระการตาทส่ี ะทอ้ นเรอ่ื งราวในราชสานกั กรงุ รตั นโกสนิ ทร์ ผสมผสานกบั วรรณกรรม
เรอ่ื งรามเกยี รตไิ ์ ดอ้ ยา่ งวจิ ติ รงดงาม เป็นจติ รกรรมทช่ี าวไทยทุกคนควรภาคภมู ใิ จ ศกึ ษาเรยี นรู้ รว่ มกนั อนุรกั ษ์ และเผยแพรส่ ู่
สาธารณชนตอ่ ไป

๑๑

บนั ทึกภาพจติ รกรรมรามเกยี รต์ิ

ดาเนนิ เรอ่ื ง
จากหอ้ งท่ี ๑ ถงึ หอ้ ง ๑๗๘
พรอ้ มคำบรรยำยประกอบ(ตำมตน้ ฉบบั )

๑๒

ห้องที่ ๑ พระชนกฤษที าพธิ บี วงสรวง ไถไดน้ างสดี า แลว้ ลาเพศกลบั เขา้ เมอื งมถิ ลิ า พระเทวาภนิ ิมมติ (ฉาย เทยี มศลิ ปไชย) เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๔
นายสนิท ดษิ ฐพ์ นั ธุ์ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๒๐

๑๓

ห้องที่ ๒ ทา้ วชนกจกั รวรรดปิ รารภจะหาคใู่ หน้ างสดี า กบั ใหโ้ หรหาฤกษ์ ฯ นายกาจดั ประดษิ ฐเ์ ขยี น
เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๔ เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๕

๑๔

ห้องท่ี ๓ ทา้ วชนกจกั รวรรดใิ หป้ ่าวประกาศเชญิ หน่อกษตั รยิ ต์ ่างเมอื งมายกศร หลวงวจิ ติ รจ์ านงค์ ( พจน์ พฒั นานนท)์ เขยี นพ.ศ. ๒๔๗๒
นายบญุ ยงั แสนสมรส เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๕

๑๕

ห้องที่ ๔ พระรามสบเนตรกบั นางสดี า กบั พธิ ยี กมหาธนูโมลี นายกาจดั ประดษิ ฐเ์ ขยี น
เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๓ เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๕

๑๖

ห้องท่ี ๕ ทา้ วชนกจกั รวรรดิ สง่ ราชสาสน์ไปยงั ศรอี ยธุ ยา นายสกุ สนิทแนบ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นายกาจดั ประดษิ ฐเ์ ขยี น เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๕

๑๗

ห้องที่ ๖ พระพรตพระสตั รดุ ทลู ลาทา้ วไกยเกษเพอ่ื ไปอยธุ ยา นายเสง็ ออ่ นงามพรอ้ ม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
พ.ท.ศริ ิ จนิ ดา เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๑๘

ห้องที่ ๗ พระพรตพระสตั รุดทลู ลาทา้ วไกยเกษไปอยธุ ยา เพอ่ื ตามเสดจ็ ไปในงานววิ าห์ นายชนั้ โฉมเฉลา เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
พระรามทม่ี ถิ ลิ า นายวทิ ย์ พณิ คณั เงนิ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๑๙

ห้องที่ ๘ อุปภเิ ษกพระรามกบั นางสดี าในเมอื งมถิ ลิ า ร.ท.ยง้ ลมิ านนท-์ นายชอบ บุณยะเสน เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นายประทปี สวา่ งสุข เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๒๐

ห้องท่ี ๙ ทา้ วทศรถ พระรามยกทพั กลบั อยธุ ยา พบรามสรู ขวางหน้า พระรามรบกบั รามสรู นายผล หลงสาราญ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๓
รามสรู เหน็ เป็นนารายณ์ขอถวายศร พระรามฝากพระพริ ุณรกั ษาไว้ นายสวุ ฒั น์ ขะมนั จา เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๒๑

ห้องที่ ๑๐ กาเนิดทรพใี นฝงู ทรพา เทวดาชว่ ยรกั ษาจนทรพเี ตบิ โตเทา่ บดิ า นายปรกิ ชา่ งปัน้ ชา่ งเขยี น เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
มาทา้ แลว้ ขวดิ ทรพา “ผเู้ ป็นพอ่ ” ตาย นายจนิ ดา สดุ สจุ รติ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๒๒

ห้องที่ ๑๑ ทรพกี าเรบิ ทา้ รบพระอศิ วร พระอศิ วรใหไ้ ปทา้ พาลที ก่ี รงุ ขดี ขนิ นายกาจดั ประดษิ ฐเ์ ขยี น
เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๕

๒๓

ห้องที่ ๑๒ ทรพบี กุ เขา้ ถงึ หน้าพระลานทา้ พาลรี บ นายโชติ อจรานนท์
เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๒๔

ห้องที่ ๑๓ พาลฆี า่ ทรพตี ายแลว้ ขบั ไลส่ คุ รพี ออกจากเมอื ง นายชอบ บณุ ยะเสน-นายสทุ ธิ์ ดาเดน่ งาม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๓
ไปอาศยั อยทู่ อ่ี ามตงั สงิ ขร นายจกั รพนั ธ์ โปษยกฤต เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๕

๒๕

ห้องที่ ๑๔ นางกุจจคี อ่ มทลู ยยุ งนางไกยเกษี นายเสง็ ออ่ นงามพรอ้ ม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
ร.ต.ท.ชศู กั ด์ิ บุญไชย เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๕

๒๖

ห้องท่ี ๑๕ ทา้ วทศรถใหต้ งั้ กระบวนแหพ่ ระรามเลยี บเมอื ง นายเยอ้ื น สาทบั กจิ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นายโชติ อจรานนท์ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๒๗

ห้องท่ี ๑๖ พระรามเตรยี มการบวชเป็นฤษี พระลกั ษมณ์ออกบวชตาม นายเสง็ ออ่ นงามพรอ้ ม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
พระพรตจะฟันนางไกยเกษมี ารดา เหตุทท่ี าใหพ้ ระบดิ าสน้ิ พระชนม์ พ.ท.ศริ ิ จนิ ดา เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๒๘

ห้องที่ ๑๗ ทา้ วทศรถสน้ิ พระชนม์ ตงั้ พระเมรุมาศทา้ วทศรถ พระฤษหี า้ มไมใ่ ห้ นายเสง็ ออ่ นงามพรอ้ ม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นางไกยเกษี และพระพรตขน้ึ ไปขมาพระศพ นายโหมด วอ่ งสวสั ด์ิ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๒๙

ห้องท่ี ๑๘ พระพรตพระสตั รดุ กบั สามชนนีตามพระราม นายเสง็ ออ่ นงามพรอ้ ม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
พ.ท.ศริ ิ จนิ ดา เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๓๐

ห้องท่ี ๑๙ พระรามพระลกั ษมณ์นางสดี า พบกบั ฤษสี ระภงั ค์ นายเสง็ ออ่ นงามพรอ้ ม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
พ.ท.ศริ ิ จนิ ดา เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๓๑

ห้องที่ ๒๐ พระราม พระลกั ษณ์ นางสดี า เขา้ สวนพริ าพ และฆา่ พริ าพตาย นายสุก สนิทแนบ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
พ.ท.ศริ ิ จนิ ดา เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๓๒

ห้องที่ ๒๑ ทศกณั ฐป์ ระพาสป่าใหช้ วิ หาน้องเขยรกั ษาเมอื ง ชวิ หาตระเวนรกั ษาเมอื งจนงว่ งนอน นายกาจดั ประดษิ ฐเ์ ขยี น
ทนไมไ่ หว แผลงฤทธแิ์ ลบลน้ิ ปิดเมอื งไว้ ทศกณั ฐก์ ลบั มาไมเ่ หน็ เมอื ง ขวา้ งจกั รถกู ลน้ิ เขยี น พ.ศ.๒๔๗๒ เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖
ชวิ หาขาดตาย

๓๓

ห้องท่ี ๒๒ นางสามนกั ขาถูกพระลกั ษมณ์ทาโทษ มาทลู พระยาขร หลวงรงุ่ โรจน์ประทปี ฉาน เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๔
พระยาขรยกออกรบพระราม พระรามฆา่ ตาย นายสงวน รกั มติ ร เขยี นแกไ้ ข พ.ศ. ๒๕๑๖

๓๔

ห้องท่ี ๒๓ พระยาทตู กบั พระยาตรเี ศยี รยกพลออกไปรบกบั พระราม นายจรนิ ทร์ จติ ราวทิ ย์ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๔
พระรามสงั หารพระยาทตู และตรเี ศยี ร นายสงวน รกั มติ ร เขยี นแกไ้ ข พ.ศ. ๒๕๑๖

๓๕

ห้องที่ ๒๔ นางสามนกั ขามาทลู ทศกณั ฐ์ ทศกณั ฐห์ ลงเชอ่ื ใหม้ ารศี แปลงกายเป็นกวางทองไปลวง พระครเู ทยี่ ง วดั ระฆงั เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
แลว้ ตนเองแปลงเป็นฤษเี ขา้ ลกั นาง พระรามแผลงศรตอ้ งมารศี ตาย นายสวาท ภมรจนั ทร์ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๓๖

ห้องท่ี ๒๕ พระรามพระลกั ษมณ์ตามหานางสดี า พบสดายบุ อกข่าวว่าทศกณั ฐล์ กั ไป ถวายแหวนแลว้ สน้ิ ใจ นายสุทธิ์ ดาเด่นงาม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นายอมร ศรพี จนารถ เขยี นแกไ้ ข พ.ศ. ๒๕๒๑
พระรามปลงศพใหแ้ ลว้ ตดิ ตามพลดั เขา้ ไปในวงแขนยกั ษ์กุมพล โปรดยกั ษก์ ุมพลพน้ ทรมาน
จนถงึ หนุมารถวายตวั

๓๗

ห้องที่ ๒๖ หนุมานพาสุครพี มาถวายพระราม สุครพี กบั พาลรี บกนั นายชอบ บณุ ยะเสน - นายสุทธ์ิ ดาเดน่ งาม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
จนพาลรี วู้ า่ เป็นศรนารายณ์จงึ ยอมตาย นายจนิ ดา สุดสุจรติ เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๓๘

ห้องท่ี ๒๗ พระรามเผาศพพระยาพาลี และเทวดานาเครอ่ื งทรง นายบุญยงั แสนสมรส เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
มาถวายใหพ้ ระรามสกึ นายประพฒั น์ โยธาประเสรฐิ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๓๙

ห้องที่ ๒๘ พระลกั ษมณ์มาเตอื นพลเมอื งขดี ขนิ และหนุมานลกั ทา้ วมหาชมพู นายมณี สกุ รมขุ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
ไปถวายพระรามทภ่ี เู ขาคนั ธมาทน์ นายสวาท ภมรจนั ทร์ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๔๐

ห้องท่ี ๒๙ พระรามใหส้ ามทหารไปสบื ขา่ วนางสดี า และสบื หาทางไปลงกา นายชอ้ ย โปรง่ เปรมพงศ์ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นายสวาท ภมรจนั ทร์ เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๔๑

ห้องที่ ๓๐ องคตลบู หลงั ยกั ษป์ ักหลนั่ ใหพ้ น้ สาป นายชอ้ ย โปรง่ เปรมพงศ์ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นายสวาท ภมรจนั ทร์ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๔๒

ห้องที่ ๓๑ หนุมาน ชมพพู าน องคต พบพระชฎลิ ฤษี และนกสมั พาที นายกาจดั ประดษิ ฐเ์ ขยี น เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นายภกั ดี กนิ เจ เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๔๓

ห้องท่ี ๓๒ หนุมานฆา่ อสรุ ผี เี สอ้ื สมุทรนายดา่ นทางน้าเมอื งลงกา ร.ท.ยง้ ลมิ านนท์ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นายภกั ดี กนิ เจ เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๔๔

ห้องที่ ๓๓ หนุมานเขา้ พบพระฤษนี ารถ ลองฤทธแิ์ พพ้ ระฤษี และรบกบั นางอากาศตะไล นายอุดม ชวุ านนท์ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
เสอ้ื เมอื งลงกา นายดา่ นทางอากาศ ฆา่ นางอากาศตะไลตาย แลว้ คน้ หานางสดี า นายจนิ ดา สดุ สจุ รติ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๔๕

ห้องที่ ๓๔ ทศกณั ฐเ์ กย้ี วนางสดี า และนางสดี าผกู ศอ หนุมานพบชว่ ยแก้ นายสวงษ์ ทมิ อุดม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
แลว้ ถวายแหวน นายประพฒั น์ โยธาประเสรฐิ เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๔๖

ห้องท่ี ๓๕ หนุมานเขา้ หกั สวนขวญั ฆา่ สหสั กุมารตาย อนิ ทรชติ จบั ตวั ได้ ขนุ นิมติ รราชสถาน เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นายสวุ ฒั น์ ขะมนั จา เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๖

๔๗

ห้องที่ ๓๖ หนุมานถูกลงโทษตา่ งๆ แลว้ เผาเมอื งลงกา นายเลศิ พว่ งพระเดช เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๒
นายสวุ ฒั น์ ขะมนั จา เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๘

๔๘

ห้องที่ ๓๗ ทศกณั ฐพ์ าพระญาตวิ งศห์ นีเพลงิ ไปอยเู่ ขาสตั นา นายเสง็ ออ่ นงามพรอ้ ม เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๓
นายประพฒั น์ โยธาประเสรฐิ เขยี นซอ่ ม พ.ศ. ๒๕๑๘

๔๙

ห้องที่ ๓๘ ทศกณั ฐใ์ หเ้ ทวดาลงมาสรา้ งเมอื งใหใ้ หม่ ร.อ.ขนุ เสนาเทพ-นายบุญยงั แสนสมรส เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๓
นายนยั ยะ อว่ มสวสั ด์ิ เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖

๕๐

ห้องท่ี ๓๙ สามทหารกลบั จากลงกามาเฝ้าพระราม พระรามยกพลไปประชดิ ลงกา นายวเิ ชยี ร ประสานวรรณ เขยี น พ.ศ. ๒๔๗๓
นายสวุ ฒั น์ ขะมนั จา เขยี นซ่อม พ.ศ. ๒๕๑๖