วรรณกรรมชุมชนภาษาสะกอม

ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ÀÒÉÒÊСÍÁ Ãó¡ÃÃÁªØÁª¹à¾×èÍ¡ÒÃàÃÕ¹ÃÙé¨Ñ§ËÇѴʧ¢ÅÒ ÈÙ¹Âì¡ÒÃàÃÕ¹ÃÙéµÓºÅÊСÍÁ ÈÙ¹ÂìÊè§àÊÃÔÁ¡ÒÃàÃÕ¹ÃÙéÍÓàÀͨйРÇ

ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ชื่อหนังสือ วรรณกรรมชุมชนเรื่องภาษาสะกอม ชื่อหน*วยงาน สกร.อำเภอจะนะ ทีมงานดำเนินเรื่อง นายมามุ โต:ะหยม ผู>ให>ข>อมูล นายเจ:ะหวัง อนันทบริพงคH ผู>ให>ข>อมูล นายมูIหำหมัด บินลIาเต:ะ ผู>สำรวจ ทีมงานสนับสนุนระดับสถานศึกษา นายวิเชียร โชติชIวง ผอ.สกร.อำเภอจะนะ ทีมงานสนับสนุนระดับหน*วยงาน นางเกษร ธานีรัตนH ผอ.สกร.จังหวัดสงขลา น.ส.บุบฝาชาติ เรืองกูล รองผอ.สกร.จังหวัดสงขลา

ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á เมืองจะนะมีประวัติศาสตร3ความเป5นมาที่ยาวนาน ตั้งแต;สมัยกรุงธนบุรี มีการตั้งเมืองและยBายที่ตั้งเมืองหลาย ครั้ง ตามหลักฐานที่คBนพบปรากฏมาจนถึงปIจจุบันเป5นเมือง ที่สำคัญทางประวัติศาสตร3 มีความหลากหลายทาง วัฒนธรรม มีภูมิปIญญา แหล;งเรียนรูB วิถีชีวิต ตลอดจนเรื่อง เล;าที่ทรงคุณค;ามากมายใหBเยาวชนรุ;นหลังไดBเรียนรูB ประวัติศาสตร3ของชุมชนเมืองจะนะ ศูนย3ส;งเสริมการเรียนรูB อำเภอจะนะ ไดBตระหนักและเห็นคุณค;าความเป5นมาของ ชุมชนเมืองจะนะ คณะครูและบุคลากร สกร.อำเภอจะนะ ไดBดำเนินการสืบโยดสาวย;าน สืบคBน สัมภาษณ3ผูBรูB รวบรวม เป5นองค3ความรูBที่ทรงคุณค;าควรแก;การศึกษาไดBเล;าขานเป5น ตำนานจะนะ เมืองประวัติศาสตร3ชายแดนใตBเกิดเป5น วรรณกรรมชุมชน ใหBประชาชนไดBศึกษาความ เป5นมาของชุมชนที่เป5นถิ่นเกิดหรืออยู;อาศัย และขยายต;อเพิ่มเติมเรื่องราวอื่น ๆ ที่ส า ม า ร ถ น ำ ม า ร B อ ย เ ร ี ย ง เ ป5 น วรรณกรรมชุมชนที่สามารถเรียนรูBไดB ทุกที่ ทุกเวลา ตลอดชีวิต นายวิเชียร โชติช-วง ผู1อำนวยการ สกร.อำเภอจะนะ

ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á

ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á

1 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ภาษาไทยถิ่นใต. “สะกอม” อันภาษาที่ใช>ในไทยนี้ หลายหลากที่ก็มีใช>หลายภาษา กลาง อีสาน เหนือใต>ย>ายแยกมา เรียกวIาภาษาถิ่นดินแดนไทย เอกลักษณHแตIละถิ่นทักษิณนี้ แตIละที่เขตคามตามยุคสมัย ท>องถิ่นหนึ่งซึ่งภาษาละมุนละไม วIาใครได>ฟVงจำฝVงตรึง ถิ่นสะกอม ตรงปากบางทางสงขลา ตรงเขตแดนเทพาพาคิดถึง เอกลักษณHทางภาษายังตราตรึง สำเนียงซึ่งกังวานหวานจับใจ เปXนสำเนียงคนใต>ที่ย>ายถิ่น มาปVกหลักทำกินอยูIอาศัย วาจาดังกังวานมานานนัย

2 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ตั้งที่อยูIอาศัยใกล>ทะเล เสียงลมซูIคลื่นซัดซIาภาษาก>อง เปลIงเสียงต>องแขIงคลื่นลมนานถมเถ ถ>าฟVงสำเนียงแขIงเสียงลมทะเล บางคนบอกสำเนียงเส> แบบสะกอม เอกลักษณHของภาษามาหนหลัง มีนายหนังได>ประดิษฐHคิดถนอม ตัดรูปหนังบังสะหม>อชาวสะกอม สำเนียงพร>อมเสียงสะหม>อหัวรIอครืน ฟVงไหลลื่นระรื่นหูดูภาษา เพิ่มคำหน>า ย>ายคำหลัง เชIน “เฉียงฟ]น” กลับมาเปXน “ฟ]นเฉียง” เสียงยานยาน เชิญทุกทIานได>มาฟVง เที่ยว กิน ถิ่นสะกอม สำราญ เฟ<องฟ=า,2567

3 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ชาวสะกอมเปXนชนกลุIมหนึ่งที่อพยพมาจาก อำเภอหนองจิก จังหวัดปVตตานี เพื่อหนีอหิวาตกโรค มาตั้งถิ่นฐานใหมIที่บางพังกา ตำบลสะกอม อำเภอ เทพา จังหวัดสงขลา ตIอมาเกิดภาวะฝนแล>งจนพรุ กระจูดแห>ง ผู>นำจึงได>ออกสำรวจสถานที่มาเรื่อย ๆ จนพบคลองที่ไหลมาจากอำเภอนาทวีออกสูIอIาวไทย

4 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ที่บ>านปากบางสะกอม ซึ่งเหมาะสำหรับตั้งถิ่นฐานและ ทำมาหากิน โดยเฉพาะการทำประมง จากนั้นจึงได> ชักชวนชาวบ>านตั้งบ>านเรือนอยูIที่บริเวณดังกลIาว ซึ่งเดิมเรียกกันวIาบ>าน " สะฆอรA " เปXนภาษา มลายูถิ่น หมายถึงต>นไม>ชนิดหนึ่งใบเล็ก ๆ ผลสีแดง ซึ่งเปXนต>นไม>ที่พบในตำบล และได>เพี้ยนเสียงเปXน “สะกอม”จนปVจจุบัน และอีกกระแสสันนิษฐานวIา บ>านสะกอมมีประวัติความเปXนมาไมIตำกวIา 200 ปc โดยในสมัยที่กรุงศรีอยุธยาแตก เมื่อปc 2310 ชาวบ>าน ที่นับถือศาสนาอิสลามสIวนหนึ่งได>อพยพจากกรุงศรี อยุธยาหนีพมIามาตั้งถิ่นฐานที่บ>านสะกอม และอีกสIวน หนึ่งไปตั้งถิ่นฐานที่อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส ชาวบ>านทั้งสองพื้นที่นี้มีภาษาที่ใช>คล>ายคลึงมาก สำหรับกลุIมชาวจีนเข>ามาทีหลังในลักษณะพอค>า สำเภาลIองเรือผIานบ>านสะกอม เห็นทำเลที่ปากน้ำ สะกอมเหมาะสำหรับการติดตIอค>าขาย จึงได>เข>ามาตั้ง ถิ่นฐานกลางหมูIบ>าน ซึ่งเรียกกันวIาบ>านจีน

5 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á มาจนถึงปVจจุบัน กลIาวกันวIาคนจีนที่เข>าอาศัย ที่บ>านสะกอม เปXนคนจีนกลุIมเดียวกันกับคนจีนที่ตั้ง ถิ่นฐานที่ถนนนครนอกและนครใน อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา หลักฐานที่พอจะสนับสนุนข>อ สันนิษฐานนี้ได>แกIศาลเจ>าบุน เถ>ากfงที่บ>านจีน ซึ่งมี ลักษณะ เชIนเดียวกับศาลเจ>าบุน ถ>ากfงที่หลักเมือง สงขลา

6 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á นอกจากนี้ ชาวบ>านจีนที่ตำบลสะกอมกับชาว จีนที่ถนนนครนอกและถนนนครใน มีความสัมพันธH และไปมาหาสูIกันอยูIเสมอ อาชีพหลักของชาวสะกอม ในสมัยนั้น กลุIมชาวไทยมุสลิมมักจะทำการประมง ชายฝVgง สIวนกลุIมชาวจีนค>าขายทางทะเล

7 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ชาวไทยพุทธและชาวไทยเชื้อสายจีนที่อาศัยใน ตำบลสะกอม อำเภอจะนะ และตำบลสะกอม อำเภอ เทพา จังหวัดสงขลา โดยใช>ภาษาที่เปXนเอกลักษณH แตกตIางไปจากภาษาไทยถิ่นใต>และภาษามลายู ปVตตานีเพราะมีคำศัพทHเฉพาะถิ่นของตนเองและด>วย ความที่อาณาเขตของภาษาอยูIบริเวณรอยตIอทาง วัฒนธรรมของไทยถิ่นใต>และมลายูปVตตานีจนทำให> เกิดความผสมผสานทางภาษา ภาษาถิ่นสะกอมถูกใช> เปXนสำเนียงพูดของ อ>ายสะหม>อ

8 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á “อDายสะหมDอ” ตัวละครหนึ่งในหนังตะลุงบาง คณะ มีรูปพรรณเตี้ย สวมหมวกแขก นุIงโสรIง คางย>อย คอเปXนหนอก หลังโกIง และลงพุง ซึ่งสร>างจาก จินตนาการ โดยระบุวIานำมาจากบุคคลจริงและได>รับ การอนุญาตจากเจ>าตัวแล>วชื่อ "สะหม>อ" หรือ สาเมาะ บุตรชายของโต:ะยีโซะ เปXนชาวบ>านสะกอม อำเภอจะ นะ จังหวัดสงขลา พูดจาพาทีด>วยภาษาถิ่น ซึ่งเกิดขึ้น จากเสียงเลIาลือวIาเขาเปXนคนสนุกสนาน แตIดุ และเปXน นักเลงเต็มตัวด>วยเหตุนี้ภาษาถิ่นสะกอมจึงเปXนที่รู>จัก ในชื่อ ภาษาสะหม>อ ตามชื่อตัวหนัง ในปVจจุบันภาษา ถิ่นสะกอมยังถูกใช>โดยประชาชนในพื้นที่ ทั้งในการ ประชุมหรือในการจัดรายการวิทยุท>องถิ่น แตIปVญหาที่ เกิดจากเหตุปVจจัยตIาง ๆ ทำให>ภาษาถิ่นสะกอม ประสบปVญหาการเปลี่ยนแปลงด>านคำศัพทH เพราะ ได>รับอิทธิพลจากภาษาอื่น และคำศัพทHสะกอมหลาย คำเริ่มถูกแทนที่ด>วยคำจากภาษาไทยมาตรฐาน

9 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ภาษาถิ่นสะกอมได>รับการขึ้นทะเบียนเปXน มรดกทางวัฒนธรรมของชาติพ.ศ. 2556 ภาษา สะกอมประกอบด>วยเสียงพยัญชนะเดี่ยวจำนวน 23 หนIวยเสียง เสียงที่ตIางจากภาษาไทยมาตรฐาน คือ เสียง ฆ (เสียงกักก>อง เพดานอIอน) และ ญ (เสียงนาสิก เพดานแข็ง) เสียงพยัญชนะทุกเสียงทำหน>าที่เปXน พยัญชนะต>นได>ทุกเสียง และมีเสียงที่ทำหน>าที่เปXน พยัญชนะท>ายได>เพียง 9 หนIวยเสียงเหมือนกับ ภาษาไทยมาตรฐาน ระบบเสียงสระประกอบด>วยสระ เดี่ยว (18 หนIวยเสียง) สระประสม (3 หนIวยเสียง) และระบบเสียงวรรณยุกตHจำนวน 5 หนIวยเสียง ระบบ คำและการเรียงคำ À É Ê ¡ Á Ò Ò Ð Í

10 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á โดยรวมเหมือนกับภาษาไทยถิ่นใต>ทั่วไป แตIมี ลักษณะเฉพาะบางประการในแงIจำนวนพยางคHของคำ ซึ่งมักไมIนิยมตัดเสียงของคำให>เหลือพยางคHเดียว เหมือนภาษาไทยถิ่นใต>ทั่วไป แตIมักจะใช>เปXนคำสอง พยางคH เชIน กะเดียว = เดียว กะพรก = กะลา ชะลุย = มากมาย กือชะ = ตะกร>า การเรียงลำดับของคำบางสIวนก็จะสลับกับ ภาษาไทยถิ่นใต>ทั่วไป เชIน น>อยแล็ก = เล็กน>อย หลังถอย = ถอยหลัง เข>าน้ำ = น้ำเข>า ร>อนทุกขH = ทุกขHร>อน

11 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á นอกจากนี้ ภาษาสะกอมยังใช>ศัพทHเฉพาะถิ่นที่ เอกลักษณHตIางจากภาษาละแวกใกล>เคียงอื่น เชIน ดอย = ตาย จะล็อก = ล>อเลียน ผ>าปลIอย = ผ>าขาวม>า กะได = เคย แถลง (พูด) จากับ = สนทนา เปXนต>น (ผู$ช&วยศาสตราจารย/เชิดชัย อุดมพันธ/,2559)

12 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ลักษณะของภาษา ภาษาไทยถิ่นสะกอม มีสำเนียงเปXนเอกลักษณH แม>จะพูดกันในพื้นที่บางสIวนของอำเภอจะนะ และ อำเภอเทพา ซึ่งอยูIในเขตพื้นที่ของจังหวัดสงขลา แตI กลับมีความแตกตIางจากภาษาถิ่นสงขลา และด>วย อาณาเขตของภาษาอยูIในบริเวณพื้นที่ชIวงรอยตIอ ระหวIางจังหวัดสงขลากับจังหวัดปVตตานี สIงผลให> ภาษาไทยถิ่นสะกอมมีความผสมผสานกับภาษาถิ่น อื่น ๆ ซึ่งมีความโดดเดIนทั้งในด>านสำเนียงและคำศัพทH สำเนียงสะกอมนั้น มีความผสมผสานกับภาษาถิ่น ละแวกใกล>เคียง ดังการศึกษาภาษาสะกอมของเฉลิม มากนวล ที่วIา "นอกจากภาษาสะกอมมีสำเนียงกึ่ง ภาษาตากใบกับภาษาสงขลาแล>ว ยังเปXนภาษาที่ ผสมผสานระหวIางภาษาไทยถิ่นใต>กับภาษามลายูถิ่น"

13 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á เนื่องจากภาษาสะกอมเปXนภาษาที่อยูIระหวIาง รอยตIอของภาษาไทยถิ่นใต>กับภาษามลายูปVตตานี ทำให>ชุมชนชาวสะกอมได>รับอิทธิพลดังกลIาวนี้มา ผสมผสานเข>าด>วยกัน จนเปXนภาษาที่เปXนเอกลักษณH ของตนเอง โดยเฉพาะคำศัพทHและสำเนียงการพูด โดยผู>พูดภาษาถิ่นสะกอมจะใช>เสียงดัง เนื่องจากต>อง พูดสู>เสียงทะเล ไมIสุภาพนุIมนวล และพูดอยIาง ตรงไปตรงมา แตIมีลักษณะอันเปXนเอกลักษณHคือ คำที่ มีสองพยางคH จะไมIนิยมตัดคำเหมือนภาษาไทยถิ่นใต> ทั่วไป มีการเติมเสียงพยางคHหน>า และยังมีการเรียงคำ สับ ที่เปXนภาษาถิ่นใต>ทั่วไป เชIน พุงขึ้น ("ท>องขึ้น") จะ เปXนขึ้นพุง เปXนต>น

14 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á

15 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ตัวอย*างคำศัพทAภาษาสะกอม สะกอม ไทยถิ่นใต0 คำแปล กะดานละฆั้น ดานเฉียง เขียง กะพร็อก พร็อก กะลา กุโบ เปรว ป]าชBา กุหรัง พั่ง พัง จะระโผง หัวรุ;ง รุ;งสาง จะล็อก หยอก หยอก, ลBอเลียน บะจี๋น ดีปลี, ลูกเผ็ด พริก บาระ กินเหนียว แต;งงาน ตะหลำ ทBาด ถาด ถะแหลง แหลง พูด ติหมา หมา ถังน้ำ ปาแรแหยด แบ`น แบน สะลอหว็อด วุ;นวาย ชุลมุน, วุ;นวาย

16 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á ตัวอย*างประโยคภาษาสะกอม ประโยค : เด็กนำผลฝรั่งไปนั่งทานที่สะพาน ภาษาสะกอม : แด็ก-พา-ยาหมู-ไปนั่งกิน-เทIตะพ>าน ประโยค : ยายขยันเอาพริกใสIถาดไปตากแดด ภาษาสะกอม : เมาะ-ราเยน-เอา-บะจี๋น-ใสIตะหลำไป-ตากแดด ประโยค : พIอปลูกต>นตะไคร>ในปuามะพร>าว ภาษาสะกอม :เจ:ะ-โปก-จะไค>-ใน-ปuา-กะพร>าว ประโยค : เอาพริกใสIถาดให>แมIหนIอยสิ ภาษาถิ่นสะกอม : เอา-บะจี๋น-ใสI-ตะหลำ-ให>-แมะ-ที ประโยค : คนที่ถูกรถชนเมื่อวานนี้ คงบาดเจ็บหนัก ภาษาถิ่นสะกอม : คน-เทI-โถก-รถ-ชุน-เหลกวาทำทIา-ตะโระ

17 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á เด็ก เยาวชน และประชาชนในพื้นที่ตำบล สะกอม ยังคงใช>ภาษาสะกอมในชีวิตประจำวัน ซึ่ง เปXนเอกลักษณHเฉพาะพื้นที่ ที่มีการสืบทอดกันมา ยาวนานจนถึงปVจจุบัน

18 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á รายชื่อคณะทำงาน - ผู>ทรงคุณวุฒิ - บรรณาธิการ (คณะทำงานระดับจังหวัด (เฉพาะเรื่อง) - คำประพันธH/ออกแบบและตรวจทานเนื้อหา (คณะทำงานระดับจังหวัด (เฉพาะเรื่อง) - รูปเลIมและภาพประกอบ (คณะทำงานระดับ จังหวัด/อำเภอ (เฉพาะเรื่อง) - จัดพิมพH (ศูนยHสIงเสริมการเรียนรู>อำเภอจะนะ สำนักงานสIงเสริมการเรียนรู>จังหวัดสงขลา)

19 ÀÒÉÒÊСÍÁ À Ò É Ò Ê Ð ¡ Í Á àÃ×èͧÃÒÇ µÓ¹Ò¹ ¤ÇäèÒàÅèÒ¢Ò¹ ¼èҹ˹ѧÊ×Í Êӹѡ§Ò¹Êè§àÊÃÔÁ¡ÒÃàÃÕ¹ÃÙé¨Ñ§ËÇѴʧ¢ÅÒ ¡ÃÁÊè§àÊÃÔÁ¡ÒÃàÃÕ¹ÃÙé ¡ÃзÃǧÈÖ¡ÉÒ¸Ô¡ÒÃ