มาตรฐานอาหาร สบยช

2. หมวดผัก แบง่ เปน็ 2 ประเภท ไดแ้ ก่

ประเภท ก. ผกั 1 ส่วน คือ ผกั สุก 50-70 กรัม หรอื 1/2-1/3 ถว้ ยตวง หากเป็นผักดบิ 70-100 กรัม หรือ 3/4-

1 ถว้ ยตวง ผกั ประเภทนใี้ ห้พลงั งานต่ามาก ไดแ้ ก่

ผกั กาดขาว ผักกาดสลัด ผกั บุง้ แดง ผกั แว่น ผกั กาดเขียว สายบัว

ยอดฟักทองอ่อน ปวยเลง้ ใบโหระพา กะหลา่ ปลี ดอกกะหล่า ค่นื ชา่ ย

มะเขือเทศ มะเขือ ขม้นิ ขาว แตงร้าน แตงกวา แตงโมอ่อน

ฟักเขยี ว น้าเตา้ แฟง บวบ พริกหนมุ่ พรกิ หยวก

คณู ตั้งโอ๋ หยวกกลว้ ยออ่ น

ประเภท ข. ผกั 1 สว่ น คือ ผักสกุ 50-70 กรมั หรอื 1/3-1/2 ถ้วยตวง หากเป็นผกั ดบิ 70-100 กรัม

หรอื 3/4-1 ถว้ ยตวง ผกั ประเภทน้ใี ห้โปรตีน 2 กรัม คาร์โบไฮเดรต 5 กรัม พลงั งาน 25 กโิ ลแคลอร่ี ได้แก่

มะละกอดบิ หอมหวั ใหญ่ แครอท ถ่ัววอกหัวโต สะตอ ผักหวาน

ใบ-ดอกข้เี หล็ก ถั่วลนั เตา ถวั่ ฝักยาว ถวั่ งอก ถว่ั แขก ถว่ั พู

หัวผักกาดแดง(บที รดู ) ตน้ กระเทยี ม ยอดชะอม ยอดแค ยอดกระถิน ยอดสะเดา

ยอดมะพรา้ วออ่ น ยอดดอกขจร ดอกโสน ดอกผักกวางตุ้ง พรกิ หวาน ผกั ตว้ิ

ผกั กะเฉด ผกั คะน้า ใบทองหลาง ใบยอ รากบัว ข้าวโพดอ่อน

ตะเกียงกะหล่า บรอ็ คโคลี่ ตาลึง มะเขือเสวย มะเขือกรอบ มะระจนี

เห็ดเปา๋ ฮ้ือ เหด็ นางรม หนอ่ ไม้ปี๊บ,ไผ่ตง

3. หมวดผลไม้ ถกู กาหนดให้มีคาร์โบไฮเดรต 15 กรัม พลงั งาน 60 กโิ ลแคลอรี่ ผลไม้ 1 สว่ น มีปรมิ าณดังนี้

ชือ่ อาหาร นา้ หนัก(กรัม) ขนาด(ยาวxเสน้ ผ่าน ศก. หรือ ยาวxกว้างxหนา –ซม.)

กล้วยน้าวา้ 45 1 ผลกลาง (10 x 3.5)

กล้วยไข่ 45 1 ผลกลาง (10x3.5)

กล้วยหอม 50 1 ผลเล็ก (12.5 x 3) หรอื 2/3 ผลกลาง (15 x 3.5)

กลว้ ยหกั มกุ 50 1/2 ผลใหญ่ (13 x 4)

กลว้ ยเล็บมือนาง 80 2 1/2 ผล

เงาะ 85 4 ผลใหญ่ หรอื 5 ผลเล็ก

แตงโม 285 1 ชิน้ (20 x 7.5 x 9.5)

ทุเรียน 40 1 เม็ดกลาง (9 x 4)

ฝรั่ง 120 1/2 ผลกลาง (1 ผลหนัก 240 กรมั )

มะม่วงดิบ 100 1/2 ผลใหญ่ (13 x 8)

มะมว่ งสุก 80 1/2 ผลกลาง (12 x 7)

มะละกอสุก 115 8 ชนิ้ ขนาดพอคา (4 x 2.5 x 2)

46

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บาบดั รักษาและฟืน้ ฟผู ้ตู ิดยาเสพตดิ แหง่ ชาตบิ รมราชชนนี

ช่อื อาหาร นา้ หนัก(กรัม) ขนาด(ยาวxเสน้ ผ่าน ศก. หรอื ยาวxกวา้ งxหนา –ซม.)
8 ชน้ิ ขนาดพอคา หรอื 1 ชนิ้ (14 x 8 x 2)
สับปะรด 125 2 ผลกลาง (1 ผลหนกั 75 กรัม)
สม้ เขยี วหวาน 150 2 กลีบ (9.5 x 5 x 2.5)
ส้มโอ 1 ผลเลก็
แอปเป้ลิ 130 1 ผล
สาล่ี 100 1/2 ผล
น้อยหน่า 135 2 ผล
พลบั สด 70 2 1/3 ผล
ละมุด 115
สม้ จีน 80 6 ลูก
แคนตาลูป 150
พุดทราไทย 200 1 เม็ดกลาง
พุดทราแอปเปล้ิ 70 2 ยวง
มงั คุด 145
มะพรา้ วออ่ น (เนื้อ) 80 6 ผล
ทุเรียน 80 5-6 ผล
ขนุน 40 7 ผล
องนุ่ 60 6 ผล
ลาไย 100
ลองกอง 55
ลางสาด -
ลิ้นจี่ 90
เชอร่ี 75
สตรอเบอรร์ ี่ 195
มะขามหวาน 175
20

47

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บาบดั รักษาและฟืน้ ฟผู ้ตู ิดยาเสพตดิ แหง่ ชาติบรมราชชนนี

ผลไม้อบแห้งตามธรรมชาติ พรนุ 3 ผล (ขนาดกลาง)
แอปเป้ลิ 4 ช้ิน ลกู เกด 2 ชอ้ นโตะ๊
มะเดื่อ 1 1/2 ผล

นา้ ผลไม้ นา้ อง่นุ 1/3 ถ้วยตวง (80 มล.)
น้าแอปเปิ้ล 1/2 ถว้ ยตวง (120 มล.) น้าสปั ปะรด 1/2 ถว้ ยตวง (120 มล.)
น้าส้ม 1/2 ถว้ ยตวง (120 มล.) นา้ ผลไมร้ วม 1/3 ถ้วยตวง (80 มล.)
นา้ พรุน 1/3 ถว้ ยตวง (80 มล.)

4.หมวดเนอ้ื สตั ว์

เนอื้ สตั ว์มีหลายชนิด ทง้ั สตั ว์บก สัตวน์ ้า และสตั ว์ปกี แตล่ ะชนดิ มีสารอาหารโปรตีน 8 กรัม แต่ไขมนั
แตกต่างกนั จงึ แบง่ เน้ือสตั วอ์ อกเปน็ 4 ประเภทตามปริมาณไขมนั ได้แก่

ประเภทที่ 1 เนื้อสตั วท์ ีม่ ีไขมันต่ามาก (very lean meat) เน้อื สัตว์ 1 ส่วน คอื เนอ้ื สตั วท์ ี่มนี ้าหนกั สุก 30
กรมั (2 ช้อนโต๊ะ) หรือ นา้ หนักดบิ 40 กรัม (3 ชอ้ นโตะ๊ ) ใหโ้ ปรตนี 7 กรัม ไขมนั 0-1 กรัม ใหพ้ ลังงาน 35 กโิ ล
แคลอร่ี ใหแ้ ก่เนอ้ื สัตว์ดงั น้ี

ปลาช่อน ปลาตาเดยี ว ปลาเก๋า ปลานกแก้ว
ปลากะพงขาว ปลาทู ปลาหางเหลือง ปลาสีกุน

ปลาใบขนนุ ปลาทรายแดง ปลาดกุ อยุ ปลานา้ ดอกไม้

ปลาเนอื้ อ่อน ปลาหมอเทศ ปลากระบอก ปลาอินทรีย์

ลกู ชนิ้ ปลา ลกู ชนิ้ เน้ือ ปลาหมึกสาย,ยักษ์ หอยเชลล์

หอยแครง หอยลาย เน้อื กุง้ ทะเล เนอื้ ก้งุ นา้ จืด
กุ้งฝอย เนือ้ ปูทะเล อกไก,่ สันในไก่ เนอื้ นอ่ ง(ไม่มีหนัง)

ประเภทท่ี 2 เน้ือสัตวท์ ีม่ ีไขมันต่า (lean meat) เนื้อสัตว์ 1 สว่ น คอื เน้อื สตั ว์ทีม่ นี ้าหนักสุก 30 กรมั (2
ชอ้ นโตะ๊ ) หรือ นา้ หนักดบิ 40 กรมั (3 ช้อนโตะ๊ ) ใหโ้ ปรตีน 7 กรมั ไขมนั 3 กรัม ใหพ้ ลงั งาน 55 กโิ ลแคลอร่ี ให้แก่
เน้ือสตั วด์ ังน้ี

ไก่อ่อน(เนื้อ) ไก่อ่อน(ปีก) เป็ดยา่ งไม่มหี นงั นมถัว่ เหลือง 240 มล.*

*หมายเหตุ นมถ่ัวเหลอื งชนิดไม่เติมน้าตาล มีคุณค่าเท่ากบั ข้าวแปง้ 1/2 สว่ น เนือ้ สัตว์ไขมันต่า 1 สว่ น 48

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บาบดั รักษาและฟืน้ ฟผู ้ตู ิดยาเสพตดิ แหง่ ชาติบรมราชชนนี

ประเภทที่ 3 เนื้อสัตว์ทม่ี ีไขมันปานกลาง (medium fat meat) เน้อื สตั ว์ 1 สว่ น คือเนอื้ สัตว์ท่ีมีน้าหนัก
สกุ 30 กรัม (2 ช้อนโตะ๊ ) หรือ น้าหนักดิบ 40 กรัม (3 ช้อนโต๊ะ) ใหโ้ ปรตีน 7 กรมั ไขมัน 5 กรัม ใหพ้ ลงั งาน 75
กิโลแคลอร่ี ให้แก่เนื้อสตั วด์ ังนี้

เนื้อหมปู ่า หมู, ซ่โี ครง, เนือ้ (ไมต่ ดิ มนั ) หม,ู ขา(ไม่ติดมัน) เนื้อไก่แก่

ไข่เป็ด, ไข่ไก่ ( 50 กรัม/ฟอง) เต้าหแู้ ขง็ (60 กรัม) เตา้ หขู าวอ่อน(180 กรมั )

ประเภทท่ี 4 เนื้อสัตว์ทีม่ ีไขมันสงู (high fat meat) เนอื้ สัตว์ 1 สว่ น คือเนือ้ สตั วท์ ่ีมีน้าหนกั สกุ 30 กรัม
(2 ช้อนโต๊ะ) หรือ น้าหนกั ดิบ 40 กรัม (3 ช้อนโต๊ะ) ใหโ้ ปรตีน 7 กรมั ไขมัน 8 กรมั ใหพ้ ลงั งาน 100 กิโลแคลอรี่
ไดแ้ กเ่ น้ือสัตว์ดังนี้

ปลาสวาย เปด็ ,เน้อื และหนงั หมู,เน้ือตดิ มนั หมบู ด หมูยอ
ไสก้ รอกหม,ู ไก่ กุนเชียง หมูแผ่น แฮม แหนม
หมู (เน้ือและหนัง) ซ่โี ครงหมู (ตดิ มนั ) เน้อื ววั ตดิ มนั ไก่ (เน้ือและหนัง)

5. หมวดนม

นม 1 สว่ น หรอื 240 มล. ให้โปรตนี 8 กรัม ไขมนั 0-8 คาร์โบไฮเดรต 12 กรมั และพลังงาน 90-150 กิโล
แคลอร่ี แบง่ ประเภทนม

ปริมาณอาหารหมวดนม 1 ส่วน

ชนิดนม ปริมาตร น้าหนกั /ปริมาตร (กรัม/มล.)

นมขาดมนั เนย (90 กิโลแคลอรี)่ 1 ถ้วยตวง 240
นมสดขาดมนั เนย 1/2 ถ้วยตวง 120
โยเกิร์ตขาดมนั เนย 4 ช้อนโต๊ะ 25
นมผงขาดมนั เนย
1 ถว้ ยตวง 240
นมพรอ่ งมนั เนย (120 กิโลแคลอรี่) 1 ถ้วยตวง 120
นมสดพรอ่ งมนั เนย
โยเกริ ์ตพร่องมันเนย 1 ถ้วยตวง 240
1 ถ้วยตวง 240
นมครบสว่ น (150 กโิ ลแคลอรี่)
นมววั สด
นมแพะ

นมระเหย 1/2 ถว้ ยตวง 120
นมผงครบสว่ น 6 ช้อนโต๊ะ 30

หมายเหตุ นมปรงุ แต่งรสชนดิ ตา่ งๆ จะมีพลังงานเพม่ิ จากน้าตาล

49

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บาบดั รักษาและฟืน้ ฟผู ้ตู ดิ ยาเสพตดิ แหง่ ชาตบิ รมราชชนนี

6. หมวดไขมนั

ไขมนั 1 ส่วน ให้ไขมนั 5 กรัม และพลังงาน 45 กิโลแคลอรี่ แบ่งตามประเภทกรดไขมันไดด้ ังน้ี

ประเภทท่ี 1 กล่มุ ไขมันที่มีกรดไขมนั อ่ิมตัวตาแหนง่ เดยี ว (MUFA) ไดแ้ ก่

น้ามนั มะกอก 1 ชอ้ นชา นา้ มนั ราข้าว 1 ช้อนชา

นา้ มนั ถั่วเหลือง 1 ชอ้ นชา เนยถ่ัวลสิ ง 1 ชอ้ นชา

ถวั่ ลิสง 10 เม็ด เมด็ มะมว่ งหมิ พานต์ 6 เม็ด

ประเภทท่ี 2 กลมุ่ ไขมันที่มีกรดไขมนั ไม่อิม่ ตัวหลายตาแหน่ง (PUFA) ไดแ้ ก่

นา้ มนั ถ่วั เหลือง นา้ มนั ขา้ วโพด นา้ มนั ดอกคาฝอย น้ามนั ดอกทานตะวนั 1 ช้อนชา

มายองเนส 1 ช้อนชา นา้ มนั สลดั 1 ชอ้ นโตะ๊

เมด็ ฟักทอง 1 ชอ้ นโตะ๊ เม็ดดอกทานตะวนั 1 ช้อนโตะ๊

ประเภทท่ี 3 กลมุ่ ไขมันที่มกี รดไขมันอิ่มตวั (SFA) ได้แก่

น้ามนั หมู น้ามนั ไก่ 1 ชอ้ นชา เบคอน 1 ช้นิ

เนยขาว 1 ชอ้ นชา เนยสด 1 ช้อนชา

กะทิ 1 ช้อนโตะ๊ ครีมสด 2 ชอ้ นโต๊ะ

หมายเหตุ ไขมนั ทกุ ชนดิ ให้พลงั งานสูงควรจากัดปรมิ าณการบริโภค และควรเลอื กใช้ไขมันชนิดไมอ่ ่ิมตัวดกี ว่าชนิด
อม่ิ ตวั

50

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บาบดั รักษาและฟืน้ ฟผู ้ตู ิดยาเสพตดิ แหง่ ชาตบิ รมราชชนนี

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บาบดั รักษาและฟืน้ ฟผู ้ตู ิดยาเสพตดิ แหง่ ชาตบิ รมราชชนนี เมนชู สู ขุ ภาพ

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บา่ บดั รักษาและฟ้ืนฟูผตู้ ดิ ยาเสพตดิ แหง่ ชาตบิ รมราชชนี

วนั อาทติ ย์ จันทร์ องั คาร พธุ พฤหสั บดี ศกุ ร์ เสาร์
แกงส้มผกั รวม
สัปดาห์ท่ี แกงจืดสาหร่ายไกบ่ ด แกงจืดหน่อไมส้ ดหมชู ้นิ แกงจืดผกั กาดขาว ผัดผกั รวมหมชู ิน้ แกงจืดกะหล่าปลไี กบ่ ด เกาเหลา
1 ผดั กะหล่าปลหี มู แกงจืดฟกั
แกงส้มผักรวม แกงจืดหัวไชเทา้ ลาบไก่
2 แกงจืดกะหล่าปลี
ยา่ ว้นุ เส้น
3
ตม้ ย่า แกงจืดวุ้นเส้นฟองเตา้ หู้ จับฉา่ ยไก่ แกงจืดสาหร่ายไกบ่ ด แกงจดื ผกั กวางตงุ้ เตา้ หู้ไข่ แกงจืดผักกาดขาวเตา้ หู้
ไข่ตนุ๋
แกงป่า แกงเลียง ภาคผนวก 5
เมนูชูสขุ ภาพ
แกงจืดหัวไชเท้า น่้าพริกหม-ู ผักสด

แกงจืดสาหร่ายไกบ่ ด ตม้ จับฉา่ ย แกงจดื ผกั กวางตงุ้ เตา้ หไู้ ข่ ลาบไก่ แกงจืดหวั ไชเทา้ แกงจืดฟกั
แกงจืดหน่อไมส้ ดหมชู น้ิ
แกงเหลอื งมะละกอปลา ย่าวนุ้ เส้น

4 แกงจดื ผกั กาดขาวหมูบด แกงจืดผกั กวา่ งตงุ้ ไกบ่ ด แกงจืดฟกั แกงจืดหัวไชเท้า แกงจืดเตา้ หหู้ ลอด ตม้ ยา่ ไก่ แกงจืดกะหล่าปลี

แกงสม้ ผกั รวม แกงจืดวุน้ เสน้ ฟองเตา้ หู้ ผัดผกั รวม แกงจืดสาหร่ายไกบ่ ด แกงเหลือง

5 แกงเหลอื งมะละกอปลา แกงจืดวุ้นเสน้ ฟองเตา้ หู้ แกงจืดหัวไชเทา้ แกงจืดผกั กาดขาว แกงจดื ผกั กวางตงุ้ หมูบด ผดั บวบหมชู ิ้น แกงเลยี ง
แกงจืดฟกั
แกงจืดหน่อไมไ้ กบ่ ด
หมายเหตุ * เคร่อื งปรุงหลกั ท่ใี ช้ในอาหารประเภทผัด : นา้ มนั หอย ซอสปรุงรส แกงส้มผกั รวม
เครือ่ งปรงุ หลกั ที่ใชใ้ นอาหารประเภทตม้ จดื /ตม้ ซปุ : ซอสปรุงรส เกลอื
เคร่ืองปรงุ หลกั ทใ่ี ชใ้ นอาหารประภทแกง : นา้ ปลา เกลอื
ห้ามใช้ผงชูรสในการปรุงประกอบอาหาร

51

ภาคผนวก 6
รูปแบบการจดั วางอาหารพเิ ศษ

อาหารเชา้

กบั ข้าว กับข้าว กบั ข้าว

ขนม/ ข้าวต้ม/ เคร่อื ง
ดม่ื
ผลไม้ ขา้ วสวย

ขนม/ เคร่ือง
ผลไม้ ดม่ื

ข้าวต้ม
เคร่อื ง

52

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บาบดั รักษาและฟืน้ ฟผู ้ตู ดิ ยาเสพตดิ แหง่ ชาตบิ รมราชชนนี

อาหารกลางวัน/ อาหารเยน็

กับข้าว กบั ข้าว กบั ข้าว

ขนม/ ขา้ วต้ม/
ผลไม้ ขา้ วสวย

ขนม/ น้าซุป/ 53
ผลไม้ แกงจืด

อาหาร
จานเดียว

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บาบดั รักษาและฟืน้ ฟผู ้ตู ิดยาเสพตดิ แหง่ ชาติบรมราชชนนี

เอกสารอา้ งอิง

รจุ ิรา สัมมะสตุ . (2521). หลักการปฏบิ ัตดิ า้ นโภชนบาบดั (3, 192). ฝา่ ยโภชนาการ.
โรงพยาบาลรามธบิ ดี

กองโภชนาการ. (2546). ปริมาณสารอาหารอ้างองิ ที่ควรได้รับประจาวนั สาหรับคนไทย พ.ศ.
2546. นนทบรุ ี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข

Food Composition Database ND.2 for INMUCAL PROGRAM, สถาบนั วจิ ยั โภชนาการ
มหาวิทยาลัยมหิดล

54

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บาบดั รักษาและฟืน้ ฟผู ้ตู ิดยาเสพตดิ แหง่ ชาตบิ รมราชชนนี

55

กลมุ่ งานโภชนศาสตร์ สถาบนั บาบดั รักษาและฟืน้ ฟผู ้ตู ิดยาเสพตดิ แหง่ ชาติบรมราชชนนี