ลิลิตพระลอ

ลิลิ ลิลิลิลิ ลิตลิพระลอ โศกนาฏกรรมความรัก

เรื่อง ลิลิตพระลอ จัดทำ โดย 1.นายฐิติวัชร์ 2.นางสาวธัญชนก 3.นางสาวสมิตานัน 4.นางสาวจิราพร 5.นางสาวปวีณา บุญรอด เพียลา สืบอ้วน โสมเกตริน ไกรสีทา เลขที่ 2 เลขที่ 20 เลขที่ 22 เลขที่ 28 เลขที่ 33 เสนอ คุณครูสุธินรัตน์ พานอ่อน หนังสือ E-book เล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชา ท31102 รายวิชาภาษาไทย กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โรงเรียนเบ็ญจะมะมหาราช จังหวัดอุบลราชธานี ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2565

คำ นำ การจะทำ นะการจัดทำ หนังสือส่งเสริมการอ่านเรื่อง ลิลิตพระลอ เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชาภาษาไทย ท31102 มีจุดประสงค์เพื่อศึกษา หาความรู้และข้อคิดที่ได้จากเรื่องลิลิตพระลอ ซึ่งถ่ายทอดมาจากชีวิต จริงอย่างเห็นได้ชัดเจน วรรณคดีเรื่องนี้เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับความรัก ลิลิตพระหล่อเป็นวรรณคดีที่ทรงคุณค่าของไทยเพราะประพันธ์ด้วย ถ้อยคำ ลิลิตพระหล่อเป็นวรรณคดีที่ทรงคุณค่าของไทยเพราะประพันธ์ ด้วยถ้อยคำ ที่ไพเราะ จุดเด่นคือพรรณนาอารมณ์ความรู้สึกที่ลึกซึ้ง วรรณคดีเรื่องนี้ได้รับการยกย่องจากวรรณคดีสโมสรเมื่อพ.ศ. 2559 ให้ เป็นยอดแห่งลิลิต คณะผู้จัดทำ ได้นำ เรื่องลิลิตพระลอมาเรียบเรียงเป็น E-book เพื่อ ง่ายต่อการศึกษา เพื่อช่วยให้ผู้อ่านทุกๆท่านอ่านวรรณคดีเรื่องนี้ได้อย่าง เข้าใจง่ายมากยิ่งขึ้น และได้เห็นถึงคุณค่าของวรรณคดี คณะผู้จัดทำ หวังเป็น อย่างยิ่งว่าE-book เล่มนี้ จะให้ความรู้และความบันเทิงแก่ผู้อ่าน รวมมั้งเป็น ประโยชน์ต่อผู้อ่าน คณะผู้จัดทำ ก

สารบับั บั ญบั ญ เรื่อง หน้า คำ นำ สารบัญ เรื่องย่อ ข้อคิด บทนำ ประวัติความเป็นมา คุณค่าของวรรณคดี ผู้แต่งและปีที่แต่ง คำ ประพันธ์ ข ก ข ค 1 2 3 4 7 8 ที่มาและความสำ คัญ ง เนื้อความ บรรณานุกรรม 9 10

ที่มาและความสำ คัญของโครงงาน การศึกษาวิชาภาษาไทย มีประโยชน์ช่วยพัฒนาทักษะสื่อสารในชีวิตประจำ วัน ภาษาไทยเป็นเครื่องมือในการดำ เนินชีวิตประจำ วัน การศึกษา รวมถึงการทำ งาน หลักสูตรสาระการเรียนรู้วิชาภาษาไทย ส วรรณคดีและวรรณกรรม กำ หนด มาตราฐาน ท ๕.๑เข้าใจและแสดงความคิดเห็น วิจารณ์วรรณคดีและวรรณกรรมไทย อย่างเห็นคุณค่าและนำ มา ประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง และระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔ ภาคเรียนที่ ๒ กำ หนดสาระการเรียนรู้เรื่อง วรรณคดีสมัยสุโขทัย ให้นักเรียนได้ ศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติม เพื่อให้ได้ความรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรม สภาพสังคม และ เหตุการณ์บ้านเมือง ควบคู่กันไปกับวิวัฒนาการของวรรณคดีในสมัยสุโขทัย อีกทั้ง ช่วยเพิ่มความเข้าใจและความซาบซึ้งในคุณค่าของวรรณคดี กลุ่มข้าพเจ้าได้รับมอบหมายให้ศึกษาค้นคว้าเรื่อง ลิลิตพระลอ โศกนาฏกรรม ความรัก ซึ่งได้พิจารณาร่วมกันแล้วเห็นว่าควรนำ ซึ่งได้พิจารณาร่วมกันแล้วเห็นว่าควรนำ เสนอในรูปแบบหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (e-book) เพราะสามารถอ่านได้ทุกที่ สามารถใช้ โปรแกรมคอมพิวเตอร์สร้างสันหนังสือที่มีสีสัน ภาพ เสียง ที่น่าสนใจ ไม่น่าเบื่อหน่าย และยังมีประโยชน์ ใช้เป็นสื่อการเรียนรู้เพื่อส่งเสริมการอ่านวรรณคดีได้เป็นอย่างดี อีก ทั้งได้ฝึกการทำ งานร่วมกันเป็นกลุ่ม รู้จักการประสานงานร่วมกันที่ดี ฝึกทักษะการใช้ ภาษา หรือการใช้คำ ในการแต่งเรื่อง รวมถึงฝึกทักษะการเทคโนโลยี ความคิด สร้างสรรค์ และจินตนาการได้เป็นอย่างดี ค

บทนำ ลิลิตพระลอ เป็นลิลิตโศกนาฏกรรมความรัก ที่แต่งขึ้นอย่าง ประณีตงดงาม มีความไพเราะของถ้อยคำ และเต็มไปด้วย สุนทรียศาสตร์ พรรณนาเรื่องด้วยอารมณ์ที่หลากหลาย ใช้กวีโวหาร อย่างยอดเยี่ยม ในการบรรยายเนื้อเรื่อง ที่มีฉากอย่างมากมาย หลาก หลายอารมณ์ โดยมีแก่นเรื่องแบบรักโศก หรือโศกนาฏกรรม และแฝง แง่คิดถึงสัจธรรมของชีวิต ลิลิตพระลอนี้เคยถูกวิจารณ์อย่างเผ็ดร้อน จากนักวรรณคดีบางกลุ่ม เนื่องจากเชื่อว่าเป็นวรรณกรรมที่มอมเมา ทางโลกีย์ ลิลิตพระลอที่ได้รับยกย่องจากวรรณคดีสโมสร เมื่อ พ.ศ. 2459 ให้เป็นยอดแห่งลิลิต ง

ผู้ผู้ผู้เผู้เต่ต่ ต่ ง ต่ งเเละปีปีปี ที่ ปี ที่ ที่ เที่ เเต่ต่ ต่ ง ต่ ง ทั้งเรื่องผู้แต่งและปีที่แต่ง ไม่ปรากฏหลักการหรือข้อความระบุที่ชัดเจน แต่อาจอาศัย เนื้อเรื่องที่ระบุถึงสงครามระหว่างไทยและ เชียงใหม่ มาเป็นจุดอ้างอิง ซึ่งเดิมนั้นเชื่อว่าน่าจะ แต่งขึ้นในสมัย สมเด็จพระนารายณ์มหาราช (พ.ศ. 2199-2231) แต่ไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจน และเป็นที่ถกเถียงกันมาจวบจนปัจจุบัน นักวิจารณ์วรรณคดีส่วนใหญ่ลงความเห็นว่า ลิลิต พระลอแต่งขึ้นในสมัยอยุธยาแน่ และเชื่อว่าเป็นไปได้มากที่จะแต่งขึ้นก่อนสมัยสมเด็จพระ นารายณ์ เนื่องจากหนังสือสอนภาษาไทย " จินดามณี " ที่แต่งโดยพระโหราธิบดีในสมัยสมเด็จ พระนารายณ์ ได้คัดเอาโคลงลิลิตพระลอบทที่ว่า เสียงฦๅเสียงเล่าอ้าง อันใด พี่เอย เสียงย่อมยอยศใคร ทั่วหล้า สองเขือพี่หลับใหล ลืมตื่น ฤๅพี่ สองพี่คิดเองอ้า อย่าได้ถามเผือฯ มาใช้เป็นแบบโคลง 4 เพราะเอกโทตรงตามตำ ราหมดทุกแห่ง นอกจากหนังสือ จินดามณี ยังมีเค้าเงื่อนอย่างอื่นเป็นที่สังเกต คือ หนังสือบทกลอนแต่งครั้งกรุง ศรีอยุธยา (ว่าตามตัวอย่างที่ยังมีอยู่) ในช่วงตอนต้นนับแต่รัชกาล สมเด็จพระบรม ไตรโลกนาถ มาชอบแต่งลิลิตกันเป็นพื้นมีลิลิตโองการแช่งนํ้าพระพิพัฒนสัตยา ลิลิต เรื่องยวนพ่าย และลิลิตเรื่องพระลอเป็นตัวอย่างสำ นวนทันเวลากันทั้ง 3 เรื่อง แต่ การกวีนิพนธ์ตอนกลางและปลายกรุงศรีอยุธยา ไม่ปรากฏว่ามีการแต่งลิลิตเรื่องใด เลย ดังนั้นจึงมีหลักฐานน่าเชื่อว่า ลิลิตพระลอ เป็นวรรณคดีที่แต่งใน กรุงศรีอยุธยา ตอนต้น ราวในระหว่าง พ.ศ. 1991 จนถึง พ.ศ. 2026 [1] แต่ยังมีบางท่านเสนอเวลา ที่ใหม่กว่านั้น ว่าน่าจะแต่งขึ้นในสมัยต้น กรุงรัตนโกสินทร์ แต่ยังมีผู้คล้อยตามไม่มาก นัก เนื่องจากไม่มีหลักฐานสนับสนุน 1

คำคำคำคำประพัพั พั นพั นธ์ธ์ ธ์ธ์ คำ ประพันธ์ในเรื่องลิลิตพระลอ เป็น ลิลิตสุภาพ ประกอบด้วย ร่ายสุภาพ , ร่ายสอดสร้อย , โคลงสองสุภาพ , โคลงสามสุภาพ และ โคลงสี่สุภาพ สลับกัน ตามจังหวะ ลีลา และเนื้อหาของเรื่อง 2

ประวัวั วั ติ วั ติ ติ ค ติ ความเป็ป็ป็ นป็ นมา ลิลิตพระลอได้เค้าเรื่องมาจากนิทานพื้นเมือง แสดงถึงสภาพความเป็นไปของ สังคมในเวลานั้นอย่างเด่นหลายประการในด้านการปกครองแสดงให้เห็นการปกครองแบ บนครัฐ คือ เมือง เล็ก ๆ ตั้งเป็นอิสระแก่กัน อันเป็นลักษณะที่ปรากฏทั่วไปก่อนสมัย สุโขทัย และกรุงศรีอยุธยาตอนต้น โดยดินแดนทางภาคเหนือของประเทศไทย 3 ไม่ปรากฏแน่ชัด โดยสืบค้นได้เก่าสุดถึง สมัยอยุธยา ได้แก่ ลิลิตยวนพ่าย และลิ ลิตพระลอ (สำ หรับอายุของลิลิตพระลอยังเป็นที่ถกเถียง ยังไม่ยุติ) แต่ถ้าจะนับอย่าง ธรรมเนียมลิลิตแล้ว น่าจะมีเพียงลิลิตพระลอ เพียงเรื่องเดียวเท่านั้น เนื่องจากในยวน พ่ายนั้น มีร่ายนำ 1 บท แล้วมีร่ายแทรกตอนปลายๆ (ไม่ใช่ท้ายเรื่อง)กลางเรื่องอีก 1 บท เท่านั้น ส่วนลิลิตพระลอนั้น แต่งด้วยร่ายสุภาพและโคลงสุภาพอย่างหลากหลาย สลับ เป็นช่วงๆ (โปรดอ่านรายละเอียดในหัวข้อ ลิลิตพระลอ) มีทั้งโคลงสองสุภาพ โคลงสาม สุภาพ และโคลงสี่สุภาพ นอกจากนี้ยังมีร่ายสอดสร้อยอีกด้วย ลิลิตพระลอ เป็นวรรณคดีที่ได้รับยกย่องจากวรรณคดีสโมสร ให้เป็นยอด แห่ง ลิลิต เมื่อ พ.ศ. 2459 แต่งขึ้นอย่างประณีต งดงาม มีความไพเราะของถ้อยคำ และ เต็มไปด้วยสุนทรียศาสตร์ พรรณนาเรื่องด้วยอารมณ์ที่หลากหลาย ใช้กวีโวหารอย่างยอด เยี่ยม ในการบรรยายเนื้อเรื่อง ที่มีฉากอย่างมากมาย หลากหลายอารมณ์ โดยมีแก่นเรื่อง แบบรักโศก หรือโศกนาฏกรรม และแฝงแง่คิดถึงสัจธรรมของชีวิต ลิลิตพระลอยังเคยถูก วิจารณ์อย่างเผ็ดร้อนจากนักวรรณคดีบางกลุ่ม เนื่องจากเชื่อว่าเป็นวรรณกรรมที่มอมเมา ทางโลกีย์ ในวรรณคดีประเภทลิลิตแล้ว ลิลิตพระลอนั้นนับว่าเป็นลิลิตที่มีศิลปะในการเรียบ เรียงได้ไพเราะจับใจยิ่งนัก จนวรรณคดีสโมสรได้ตัดสินเมื่อ พ.ศ. 2459 ว่าลิลิตพระลอนั้ นเป็นยอดในกระบวนกลอนลิลิตทั้งหลาย ในเพชรพระอุมานั้นมีการกล่าวถึงลิลิตพระลอ ในตอนที่คณะเดินทางได้พบกับเสือโคร่งดำ หรืออีกนัยหนึ่งก็คือเจ้าผีดิบมันตรัยนั่นเอง ระหว่างการเดินทาง เจ้าเสือโคร่งดำ นั้นพยายามหลอกล่อให้รพินทร์ออกไปตามมัน เพื่อ จะได้อยู่ห่างจากคณะจนทำ ให้ เชษฐาต้องเข้ามาเตือนรพินทร์และไม่ให้ออกจากขบวนเด็ด ขาดโดยกล่าวว่า'พระลอตามไก่' เมื่อนั้น"

เนื้นื้ นื้ อ นื้ อความ มีเมืองสรวง เจ้าเมืองชื่อท้าวแมนสรวง ชายาชื่อนางบุญเหลือ มีโอรสชื่อพระลอ เป็น ชายที่มีรูปร่างงามมาก ส่วนอีกเมืองหนึ่งชื่อเมืองสรอง เจ้าเมืองชื่อท้าวพิมพิสาร มีโอรสชื่อท้าวพิชัยพิษณุกร บิดาได้ไปขอนางดาราวดีเป็นชายา มีธิดา ๒ องค์ คือพระเพื่อนและพระแพง ต่อมาท้าวแมนสรวงได้ยกทัพไปตีเมืองสรอง ท้าวพิมพิสาร ออกรบถูกอาวุธตาย ท้าว พิชัยพิษณุกรโอรสจึงป้องกันเมืองอย่างแข็งขัน ทำ ให้ท้าวแมนสรวงต้องยกทัพกลับ ต่อมา ความงามของพระลอเป็นที่เลื่องลือจนมีนักขับเพลงนำ ความงามของพระลอไปขับยลโฉม ยังเมืองต่างๆพระเพื่อน พระแพงได้ฟังคำ เล่าลือ เกิดไข้ใจหลงรักทั้งยังไม่เคยเห็นหน้า นางรื่น นางโรยพี่เลี้ยงของนางทั้งสองคิดกลอุบายให้พระลอมาเมืองสรอง จึงได้หาหมอ ทำ เสน่ห์ คือ ปู่เจ้าสมิงพราย 4

พระลอเกิดคลั่งไคล้ไม่ยอมอยู่เมือง นางบุญเหลือขัดขืนพระลอไว้ไม่ได้จึงอนุญาตให้ ไป พระลอเดินทางไปพร้อมพี่เลี้ยงคือนายแก้ว นายขวัญ เมื่อเดินทางถึงแม่น้ำ กาหลงจึง เสี่ยงน้ำ มีลางบอกเหตุว่าไปแล้วจะเป็นอันตราย พระลอก็ไม่ยอมเดินทางกลับ รับสั่งให้ นายแก้วนายขวัญ ไปลาดเลาในเมืองสรอง และเตรียมที่พักซ่อนตัว จึงกลับมารายงาน ขณะที่พระลอเดินทางเข้าเมืองสรอง นางรื่นนางโรย ก็ไปเตือนปู่เจ้าสมิงพราย ปู่เจ้าจึงเสก ผีเข้าสิงไก่ไปล่อพระลอ พระลอหลงตามไก่และไปพักหลบอยู่ในสวนสงัด ใกล้สวนพระเพื่อนพระแพง โดยพระลอปลอมตัวเป็นพราหมณ์ชื่อศรีเกศ นายแก้วนาย ขวัญเปลี่ยนชื่อเป็น นายรัตน์ นายราม ปลอมตัวเป็นนักท่องเที่ยว ต่อมาพระลอได้พบกับ พระเพื่อนพระแพง โดยนางรื่น นางโรยออกอุบายลอบนำ พระลอ นายแก้ว นายขวัญ เข้าไปซ่อนไว้ในที่ประทับของพระเพื่อนพระแพง ซ่อนอยู่นานถึงครึ่งเดือน เรื่องรู้ไปถึงท้าว ชัยพิษณุกร เมื่อพระองค์ได้เห็นพระลอก็ทรงเมตตา และตรัสว่าได้ฤกษ์ วันดี คืนดี จะจัด อภิเษก แต่เจ้าย่ายังผูกใจเจ็บได้ออกอุบายล้อมจับในคืนดึกสงัด พระลอ พระเพื่อน พระ แพง นางรื่น นางโรย นายแก้ว นายขวัญ ได้ต่อสู้จนถูกตายหมด 5

ท้าวพิชัยพิษณุกรทรงทราบ จึงจับทหารเหล่านั้นพร้อมเจ้าย่าประหารชีวิต แล้วให้บรรจุ ศพสามกษัตริย์และพี่เลี้ยง มีสารไปแจ้งแก่นางบุญเหลือ นางบุญเหลือจึงแต่งทูตพร้อม เครื่องบูชาศพไปยังเมืองสรอง ท้าวพิชัยพิษณุกรจัดถวายเพลิงศพ จึงสร้างสถูปขึ้น ๓ องค์ บรรจุอังคารสามกษัตริย์ และพี่เลี้ยง แต่นั้นมาทั้งสองเมืองก็เป็นไมตรีต่อกัน 6

เมืองสรวงและเมืองสรองเป็นศัตรูกัน พระลอ กษัตริย์เมืองสรวงทรงพระสิริ โฉมยิ่งนัก จนเป็นที่ต้องพระทัยของพระเพื่อนพระแพงราชธิดาของท้าวพิชัยพิษณุกร กษัตริย์แห่งเมืองสรอง นางรื่นนางโรย พระพี่เลี้ยงได้ขอให้ปู่เจ้าสมิงพรายช่วยทำ เสน่ห์ให้พระลอเสด็จ มาเมืองสรวง เมื่อพระลอต้องเสน่ห์ได้ตรัสลาพระนางบุญ เหลือพระราชมารดา และนางลักษณวดีมเหสี เสด็จไปเมืองสรองพร้อมกับนายแก้ว นายขวัญพระพี่เลี้ยง พระลอทรงเสี่ยงทายน้ำ ที่แม่น้ำ กาหลง ถึงแม้จะปรากฏรางร้ายก็ ทรงฝืนพระทัยเสด็จต่อไป ไก่ผีของปู่เจ้าสมิงพรายล่อพระลอกับนายแก้วนายขวัญไป จนถึงสวนหล วง นางรื่นนางโรยพี่เลี้ยงของพระเพื่อนพระแพง ออกอุบายลอบนำ พระลอกับนายแก้วนายขวัญไปไว้ในตำ หนักของพระเพื่อน พระแพง ท้าวพิชัยพิษณุกร ทรงทราบเรื่องก็ทรงพระเมตตารับสั่งจะจัดการอภิเษกพระลอกับพระเพื่อนและพระ แพงให้ แต่พระเจ้าย่าเลี้ยงของพระเพื่อนพระแพงยังทรงพยาบาทพระลอ อ้าง รับสั่งท้าวพิชัยพิษณุกรตรัสสั่งใช้ให้ทหารไปรุมจับพระลอ พระเพื่อนพระแพงและพี่เลี้ยง พระลอ พระเพื่อน พระแพง และพี่เลี้ยงทั้งสี่ช่วยกันต่อสู้จนสิ้นชีวิตทั้งหมด ท้าว พิชัยพิษณุกรพิโรธพระเจ้าย่าและทหาร รับสั่งให้ประหารชีวิตทุกคน พระนางบุญ เหลือทรงส่งทูตมาร่วมงานพระศพกษัตริย์ทั้งสาม ในที่สุดเมืองสรวงและเมืองสรองก็ กลับมาเป็นไมตรีต่อกัน เรื่รื่ รื่ อ รื่ องย่ย่ ย่ อ ย่ อ 7

คุคุคุ ณ คุ ณค่ค่ ค่ า ค่ าของวรรณคดีดี ดีดี ลิลิตพระลอได้รับการตัดสินจากวรรณคดีสโมสรในสมัยรัชกาลที่ 6 เป็น ยอดวรรณคดีแห่งลิลิต ประเภทลิลิต เพราะมีความโดดเด่น คือ ให้แง่คิดด้าน ความรัก ความกล้าหาญ ความสะเทือนใจ ใช้ภาษาได้ไพเราะคมคาย เป็นเเบบอ ย่างของการแต่งโคลงและวรรณคดีประเภทลิิลิต 8

ข้ข้ ข้ อ ข้ อคิคิ คิ ด คิ ด ขอให้คิดอยู่เสมอว่าจะต้องทำ ความดี ไม่ต้องอาย จงอย่าทำ ยศของพ่อให้ หายไป รักษาเกียรติยศไว้ อย่าให้เกียรติยศต้องเสื่อมทราม ต้องรักษาไว้ตลอด ชีวิต 9

บรรณานุนุ นุก นุกรม 10 https://th.m.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%A5%E0 %B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A5 %E0%B8%AD https://sites.google.com/site/filmjaruwan1995/thima-khxng-li-lit-phra-lx https://sites.google.com/site/wrrnkhdii/li-lit-phra-lx