BIDANG SEJARAH DAN APRESIASI SENI (SENI BINA) TINGKATAN 5

BIDANG SEJARAH
DAN APRESIASI SENI

TAJUK : SENI BINA

DISEDIAKAN OLEH :
CIKGU NUR AMALINA BT MUHAMMAD

RUMAH TRADISIONAL

RUMAH TRADISIONAL

CIRI-CIRI RUMAH TRADISIONAL MELAYU

❖Bertiang Tebar layar
❖Berpanggung

❖Bertangga

❖Berbumbung curam dan tinggi

❖Perabung yang Panjang perabung
(maksud perabung ialah atap penutup bumbung rumah)

❖Hujung bumbung ditutup dengan tebar layar

(maksud tebar layar ialah bahagian rumah berbentuk segi tiga yang menutupi

ruang di antara dua kasau jantan yang bersilang)

❖Ciri-ciri asas : rumah ibu, loteng dan dapur

RUMAH TRADISIONAL

ASPEK SENI BINA PENTING YANG DITITIKBERATKAN
❖Pengudaraan
❖Pencahayaan
❖Keselamatan
❖Kaya dengan nilai kerohanian
❖Estetika (maksud estetika ialah keindahan)
❖Etika seni bina (setiap bahagian dalam seni bina tradisional mesti diterapkan pada rumah tradisional)
❖Fungsi seni ukiran sebagai ragam hias (menambahkan keunikan seni bina rumah tradisional)

RUMAH TRADISIONAL

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH BUJANG ATAU RUMAH TUNGGAL

❖Ciri-ciri :
❖rumah ibu
❖rumah dapur
❖Selasar/serambi (maksud selasar ialah sambungan
pada rumah yang bersambung ke luar; beranda
atau serambi;ada yang beratap dan ada yang tidak)
❖Bumbung panjang dengan atap singgora (atap
singgora ialah atap genting yang diperbuat daripada
tanah liat)
❖Salur angin menggantikan tingkap sebagai
pengudaraan dan pencahayaan.
❖Kasau bermaksud kayu yang dipasang melintang
pada atap rumah

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH BERPELEH pemeleh

❖Ciri-ciri :
❖Pemeleh ialah sepasang kayu yang terletak di
kedua-dua belah hujung bahagian atas tebar layar.
❖Bentuk pemeleh melengkung dan meruncing ke atas.
❖Tujuannya ialah untuk menutup kasau lintang atau
kasau jantan (kasau jantan ialah kayu bersaiz besar
manakala kasau betina ialah kayu bersaiz kecil)
❖Bentuk seperti ukiran bangau pada perahu

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH PERABONG PANJANG
❖Ciri-ciri :

❖Rumah Melayu Tertua di dunia.
❖Mempunyai satu bumbung yang panjang dan

melintang.
❖Corak/ragam hias terdapat pada tebar layar dan

pemeleh.

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH MINANGKABAU
❖Ciri-ciri :

❖Bentuk rumah memanjang.
❖Bumbung melengkung pada bahagian hujung.
❖Muka tebar layar tirus dan tinggi.
❖Terdapat loteng di bawah bumbung sebagai

tempat menyimpan barang dan ruang tidur
anak gadis.
❖Banyak ragam hias pada bahagian dinding dan
panel pintu.

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH TIANG DUA BELAS
❖Ciri-ciri :

❖Mempunyai 12 batang tiang pada rumah ibu
(6 batang tiang serambi, 6 batang tiang panjang)

❖Mempunyai ukiran yang rumit pada dinding
(sebagai lambang status pemilik)

❖Terdapat juga ukiran pada panel dua pintu,
tingkap dan kekisi.

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH SERAMBI MELAKA
❖Ciri-ciri :

❖Berbumbung panjang berunsur seni bina Bugis,
Jambi, Riau dan Minangkabau.

❖Keunikan pada tangga batunya yang berwarna-
warni bermotif flora (tumbuh-tumbuhan)

❖Tebar layar bermotif bunga
❖Papan pemuka berkerawang ringkas

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH BUMBUNG PERAK
❖Ciri-ciri :

❖Berbumbung panjang dan dikenali sebagai
“Bumbung Perak”.

❖Anjung diukir dengan pelbagai motif/corak.
❖Didirikan dengan tiang yang tinggi dengan

tujuan keselamatan.

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH KUTAI / RUMAH POTONG PATTANI

❖Ciri-ciri :
❖Atap diperbuat daripada daun rumbia.
❖Asas rumah daripada kayu keras.
❖Dinding diperbuat daripada anyaman buluh atau rotan.
❖Bumbung yang agak tinggi.
❖2 jenis Rumah Kutai;
❖Rumah Kutai Tiang 12
❖Rumah Kutai Tiang 16.
❖Keunikan ragam hias lebah bergantung
❖Menggunakan daun tepas sebagai kelarai pada tebar
layar. (daun tepas ialah anyaman daripada bilah buluh
untuk dinding rumah)

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH LIMAS / RUMAH BAJU KURUNG

❖Ciri-ciri :
❖Bumbung berbentuk limas (limas ialah bentuk timba
yang diperbuat daripada daun pisang/upih yang
berbentuk tirus ke atas seperti piramid)
❖Puncak bumbung terdapat Tunjuk Langit.
❖Kekisi dipasang pada jendela sebagai langkah
keselamatan, pengudaraan dan pencahayaan.
❖Kaya dengan seni ukiran pada kekisi, panel pintu,
tingkap dan tebar layar.
❖Menggunakan motif awan larat, kosmos, geometri
dan fauna.

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH PERABONG LIMA
❖Ciri-ciri :

❖Bersaiz besar.
❖Tidak mempunyai tebar layar.
❖Dikenali berdasarkan bentuk bumbung daripada

perabong lurus.
❖Perabung ini bersambung dengan 4 buah

perabung yang turun ke cucuran atap.
❖Dihiasi dengan ukiran kerawang.

JENIS-JENIS RUMAH TRADISIONAL

RUMAH PANJANG
❖Ciri-ciri :

❖Satu deretan yang mengandungi rumah-rumah
kelamin.

❖Berpegang teguh dengan adat tradisi suku kaum.
❖Rumah ini mengandungi ruang tanju (serambi),

ruai (ruang terbuka) dan bilik.
❖Didirikan tinggi sebagai faktor keselamatan.

RUMAH IBADAT

MASJID

MASJID arabes
❖Tempat solat bagi penganut agama Islam.
❖Dipengaruhi oleh seni bina Timur Tengah, Champa

dan Demak.
❖Mempunyai kubah, menara, ruang solat, mihrab, landskap

dan hiasan dalaman.
❖Menggunakan motif arabes (corak geometri, kaligrafi

dan motif flora).
❖Ukiran ditonjolkan pada mihrab, kekisi, mimbar dan pintu.

JENIS-JENIS MASJID

MASJID KAMPUNG LAUT
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Tumpat, Kelantan.
❖Masjid tertua di Asia Tenggara.
❖Bumbung berbentuk atap limas bertingkat dan

bersegi tiga menirus ke atas.
❖Puncak dihiasi buah buton.
❖Dibina menggunakan Teknik ‘tebus pasak’ (tidak

menggunakan sebarang paku)

Buah
buton

JENIS-JENIS MASJID

MASJID UBUDIAH
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Kuala Kangsar, Perak.
❖Dikenali juga sebagai Masjid Iskandariah atau

Masjid Diraja.
❖Rekabentuk dipengaruhi oleh seni bina Saracenic

atau India-Islam.
❖Berbentuk octagon (segi lapan).
❖Mempunyai kubah utama berbentuk bawang.
❖4 menara utama dan 16 menara kecil yang

dihiasi kubah di sekeliling bumbung masjid.

JENIS-JENIS MASJID

MASJID SULTAN SALAHUDDIN ABDUL AZIZ SHAH
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Shah Alam, Selangor.
❖Masjid kedua terbesar di Asia Tenggara.
❖Mempunyai kubah terbesar di dunia.
❖4 menara mengelilingi kubah.
❖Di bahagian luar, terdapat enamel yang dihiasi

tulisan khat berwarna biru berlatarkan panel kelabu.

JENIS-JENIS MASJID

MASJID NEGARA
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Kuala Lumpur.
❖Reka bentuk gabungan corak Islam, moden

serta seni bina tempatan.
❖Menara berbentuk seperti payung yang

kuncup.
❖Bumbung berbentuk payung yang terbuka.

JENIS-JENIS MASJID

MASJID NEGARA
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Tengkera, Melaka.
❖Asalnya diperbuat dariapada kayu.
❖Bumbung diperbuat daripada daun nipah.
❖Keunikan bumbung berbentuk pagoda.
❖3 lapisan bumbung pada masjid;

❖Bumbung Beranda
❖Bumbung Ruang Sembahyang
❖Bumbung Kubah

GEREJA

GEREJA
❖Terdiri daripada;

❖ Gereja Katolik (dibina oleh Portugis pada abad ke-16)
❖ Gereja Protestan (dibina oleh orang Belanda pada abad ke-17)

Gereja Gereja
Protestan Katolik

JENIS-JENIS GEREJA

GEREJA ST. PAUL
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Melaka.
❖Gereja tertua di Malaysia.
❖Dibina daripada batu laterit (batu lada).
❖Batu penutup kubur mempunyai tulisan dan

ukiran.
❖Di luar perkarangan gereja terdapat tugu

St. Francis Xavier.

JENIS-JENIS GEREJA

GEREJA ST. ANTHONY
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Kuala Lumpur.
❖Struktur menegak dan mempunyai bumbung gabel klasik

berbentuk segi tiga di bahagian puncak.
❖Bentuk siling tinggi membuatkan ruang dalam sejuk.

Bumbung
gabel

TOKONG

TOKONG

❖Rumah ibadat penganut agama Buddha, Taoisme
dan Konfusianisme.

❖Reka bentuk dipengaruhi dari China dan Tibet.
❖Dihiasi dengan patung dan lukisan tertentu.

JENIS-JENIS TOKONG

TOKONG SAM POH TONG
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di dalam gua batu kapur di Perak.
❖Terdapat arca-arca Buddha yang terletak di

antara bongkah-bongkah stalaktit dan
stalagmit.
❖Memiliki kolam berkonsep Jepun yang
mempunyai banyak ikan kap Jepun dan
kura-kura sebagai lambang panjang umur.

JENIS-JENIS TOKONG

TOKONG SAM POH TONG Roda
Dharmacakra
❖Ciri-ciri :
❖Terletak di Tumpat, Kelantan.
❖Terdapat patung Buddha berbaring
berukuran 40 meter yang dikenali sebagai
‘Sleeping Buddha’.
❖Elemen penting yang terdapat di sini ialah;
❖Roda Dharmacakra
❖Arca Dewi Guan Yin
❖Pavilion Cina
❖Dewan Gaya Tibet

KUIL

KUIL
❖Tempat ibadat penganut agama Hindu.
❖Kuil terawal dijumpai di negara kita adalah di

Lembah Bujang.
❖Reka bentuk kuil besar dan kaya dengan sejarah.
❖Seni bina penuh dengan ukiran, lukisan dan arca.

JENIS-JENIS KUIL

KUIL SRI MAHAMARIAMMAN

❖Ciri-ciri :
❖Terletak di Kuala Lumpur.
❖Kuil tertua di Malaysia.
❖Mempunyai gopuram (pintu gerbang yang
berhias)
❖Gopuram berbentuk piramid lima tingkat ini
mempunyai arca yang menggambarkan Tuhan
dalam agama Hindu.
❖Siling pada dewan utama dihiasi dengan
lukisan corak bulatan berwarna-warni.
❖Terdapat arca timbulan dan arca yang
menggambarkan dewa-dewi dalam Hindu.

JENIS-JENIS KUIL

KUIL BATU CAVES

❖Ciri-ciri :
❖Terletak di Batu Caves, Selangor.
❖Terdiri daripada 3 kuil utama dan
beberapa kuil kecil yang dipenuhi arca
dan lukisan.
❖Terdapat 272 anak tangga yang berwarna-
warni untuk masuk ke dalam kuil gua.
❖Terdapat patung Dewa Murugan setinggi
42.7 meter di pintu masuk kompleks kuil
ini.

GUDWARA

GUDWARA

❖Tempat perhimpunan atau penyembahan kaum Sikh.
❖Dilengkapi dengan dewan langar, perpustakaan,

bilik mesyuarat, bilik perubatan dan sebagainya.

JENIS-JENIS GUDWARA

GUDWARA SAHIB TATT KHALSA

❖Ciri-ciri :
❖Terletak di Kuala Lumpur.
❖Tertua di Malaysia.
❖Mempunyai menara dan kubah yang
berwarna keemasan.
❖Terdapat corak geometri yang menghiasi
dinding, menara dan tingkap.

ISTANA

ISTANA

ISTANA
❖Kediaman raja atau ketua negara.
❖Ciri-ciri reka bentuk istana hampir sama;

❖Balairong Seri
❖Dewan Mengadap
❖Singgahsana
❖Bilik Santapan
❖Kamar Beradu

JENIS-JENIS ISTANA

ISTANA NEGARA
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Kuala Lumpur.
❖Tempat persemayaman rasmi Yang di-Pertuan

Agong dan Raja Permaisuri Agong.
❖Reka bentuk istana menekankan ciri-ciri

binaan Islam serta tradisional Melayu.
❖Pintu gerbang mempunyai corak berulang.
❖Singgahsana dihiasi dengan ukiran tradisional

Melayu dan tulisan Khat.

Pintu gerbang
istana

JENIS-JENIS ISTANA

ISTANA ISKANDARIAH
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Perak.
❖Menyerupai seni bina India-Islam atau Saracenic

yang dicampur dengan seni bina Asia Barat.
❖Motif gerbang tajam.
❖Menara dan kubah berbentuk bawang.
❖Pintu gerbang masuk utama dan singgahsana

dihiasi dengan ukiran dan jata negeri Perak.

JENIS-JENIS ISTANA

ISTANA MAZIAH
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Kuala Terengganu.
❖Dibina pada zaman pemerintahan Sultan Zainal

Abidin III.
❖Terdapat Panca Persada yang digunakan untuk

upacara istiadat tertentu berhampiran dengan
pintu gerbang istana. (Panca Persada ialah balai
bertingkat-tingkat tempat raja bersemayam/mandi)

Panca Persada

JENIS-JENIS ISTANA

ISTANA MAZIAH

❖ Ciri-ciri :
❖ Terletak di Negeri Sembilan.
❖ Telah diubah menjadi Muzium Diraja Istana
Lama Seri Menanti.
❖ Diperbuat daripada kayu tanpa menggunakan
paku.
❖ Diukir dengan pelbagai motif seperti;
❖ Awan Berarak
❖ Bunga Tampuk Manggis
❖ Bunga Semantung
❖ Gunungan
❖ Menyerupai seni bina Minangkabau yang
melambangkan pendidikan, kekeluargaan
dan kesenian.

KOMPLEKS MAKAM

KOMPLEKS MAKAM

KOMPLEKS MAKAM
❖Tempat bersemadi golongan yang dihormati

seperti raja, pembesar atau pahlawan.
❖Makam-makam ini ditempatkan di dalam

kompleks yang bercantum dengan bahagian
masjid.
❖Diperbuat daripada batu marmar yang
dihiasi dengan pelbagai motif ukiran.

JENIS-JENIS KOMPLEKS MAKAM

KOMPLEKS MAKAM DIRAJA MAHMOODIAH
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Johor.
❖Terdiri daripada 2 bahagian.
❖Bangunan utama mempunyai seni bina

seperti masjid.
❖Perkarangan makam Diraja terdapat Kawasan

lingkaran tembok putih yang dipanggil
Kota Lama atau Lingkaran Dalam.
❖Menempatkan makam kerabat Diraja Johor
dan pembesar-pembesar negeri yang lain.

JENIS-JENIS KOMPLEKS MAKAM

KOMPLEKS MAKAM DIRAJA LANGGAR
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Kedah.
❖Menempatkan makam-makam Sultan Kedah

dan keluarga Diraja dari abad ke-17.
❖Pintu gerbang berbentuk gunung dengan

tulisan khat, diletakkan pada 2 batang tiang
yang mempunyai kubah berbentuk bawang.

JENIS-JENIS KOMPLEKS MAKAM

KOMPLEKS MAKAM DIRAJA JUGRA/MAKAM
ALMARHUM SULTAN ABDUL SAMAD
❖Ciri-ciri :

❖Terletak di Jugra, Banting, Selangor.
❖Kawasan pemakaman keluarga Diraja Selangor.
❖Terdapat binaan bangunan yang menempatkan

makam Almarhum Sultan Abdul Samad bin
Almarhum Tengku Abdullah.
❖Makam-makam kerabat Diraja yang lain
ditempatkan di luar kompleks ini.

TAMAT
TERIMA KASIH