TUGASAN 2

SISTEM

EJAAN RUMI



PENGHARGAAN

Bismillahirahmanirahim
Assalamualaikum wbt dan salam sejahtera.

Syukur Alhamdulillah dan setinggi-tinggi kesyukuran dipanjangkan ke atas
hadrat ilahi kerana dengan izin limpah kurnian-Nya dapat juga saya
menyempurnakan tugasan bagi kod subjek Sejarah Perkembangan Bahasa
Melayu (BMMB 1074) ini dengan jayanya.
Dengan kesempatan yang ada ini, saya amat berbesar hati untuk
menghadiahkan jutaan terima kasih kepada Dr. Shamsul Aizuwani Bin Nawi,
selaku Pensyarah Sejarah Perkembangan Bahasa Melayu (BMMB 1074) bagi
kelas B1 kerana dengan tunjuk ajar serta bimbingan daripadanya membuka
ruang untuk menyempurnakan tugasan ini dengan jayanya.
Sekarang penghargaan juga kepada sema pihak yang tidak putus-putus
usaha membantu menyiapkan tugasan yang diberikan seperti rakan-rakan
seperjuangan saya kerana telah banyak menghulurkan bantuan serta
kerjasama bagi merealisasikan usaha menyempurnakan tugasan ini dengan
jayanya. Segala bantuan dan budi kalian dari segi informasi terkini mengenai
tugasan amat saya hargai.
Ucapan ini juga ditujukan kepada semua pihak yang terlibat dalam
menjayakan tugasan ini sama ada secara langsung atau secara tidak
langsung. Segala bantuan yang telah mereka hulurkan amatlah saya hargai
kerana tanpa bantuan dan sokongan mereka semua tugasan ini mungkin
tidak dapat disempurnakan dengan baik mengikut kriteria soalan.

DISEDIAKAN OLEH

Jannatul Azzahrah Binti Mohd

Kamarudin

ISI KANDUNGAN

BIL TOPIK MUKA

SURAT

PENGHARGAAN

2
1.0 ISI KANDUNGAN 3
4
2.0 PENGENALAN
5-10
3.0 SEJARAH PERKEMBANGAN SISTEM EJAAN

4.0 RUMI MENGIKUT KRONOLOGI 11-12
5.0 2.1 PRAMERDEKA 13
14

SISTEM EJAAN WILKINSON (1903) 15
SISTEM EJAAN RUMI ZA'BA (1949)
SISTEM EJAAN RUMI FAJAR ASIA
SISTEM EJAAN RUMI KONGRES
2.2 PASCAMERDEKA
SISTEM EJAAN RUMI MELINDO
SISTEM EJAAN RUMI BARU BAHASA

MALAYSIA (1972)

PERANAN DEWAN BAHASA DAN PUSTAKA

(DBP) DALAM MENYERAGAMKAN SISTEM

EJAAN RUMI

CABARAN SISTEM EJAAN RUMI PADA MASA

KINI

PENUTUP

RUJUKAN

1.0 PENGENALAN

Sistem ejaan merupakan suatu
perkara yang penting dalam
sesuatu bahasa. Bahasa Melayu
turut mempunyai sistem
bahasanya yang tersendiri iaitu
sistem ejaan rumi. Menurut
Kamus Dewan Edisi Keempat,
perkataan rumi membawa
maksud kepada huruf ataupun
abjad yang bermula dengan
huruf A dan berakhir dengan
huruf Z. Huruf ini berasal dari
kerajaan Rom Kuno, huruf
Rumawi, huruf Kuno dan huruf
latin. Sistem ejaan rumi yang
digunakan secara meluas pada
masa kini telah bermula sejak
tahun 1972. Sistem ejaan ini
telah luas digunakan dalam
penulisan mahupun pertuturan
masyarakat di Malaysia

2.0 SEJARAH PERKEMBANGAN SISTEM EJAAN RUMI

2.1 PRAMERDEKA

2.1.1 SISTEM EJAAN RUMI WILKINSON (1903)

Menurut Mohd Naim Daipi (1990), R.J.Wilkinson turut

menggalas tanggungjawab sebagai pegawai pemerintah

Inggeris. Beliau telah menyusun sebuah kamus yang

berjudul “Malay-English Dictionary” yang mempunyai

1300 halaman muka surat yang mula diusahakan pada

tahun 1986. Sistem yang telah disusun oleh beliau ini

menjadi penting kepada persekolahan Melayu di negeri-

negeri Melayu Bersekutu atas arahan pemerintah pada

ketika itu. Kepentingan ini jelas terlibat apabila sistem

ejaan ini digunakan secara rasmi di semua sekolah-

sekolah umum. Sistem ejaan Wilkinson ini bertujuan untuk

memperkemaskan lagi ejaan-ejaan dalam sistem yang

lama iaitu Sistem Marsden (1812) dan Sistem Shellaber

(1901). R.J.Wilkinson telah mengambil pendekatan

transliterasi daripada tulisan jawi kepada tulisan rumi

sebagai kaedah untuk merumikan bunyi-bunyi Melayu.

Wilkinson telah menerapkan huruf-huruf vocal seperti a,

e (taling), e (pipit),i, o dan u. Beliau juga menggunakan

konsonan ch bagi menggambarkan bunyi c, sh bagi

menggambarkan bunyi sy begitu juga dengan kh, ng, ny,

yh, dh dan dz. Menurut R.O.Windstedt (1952), Wilkinson

telah mempertahankan ejaan “tuan” dan bukannya dieja

sebagai “tuwan”. Menurut beliau, ejaan “tuwan”

memberikan idea yang bertentangan dengan fungsi

huruf alif.

2.1.2 SISTEM EJAAN RUMI ZA'BA (1949)

Dalam sistem ini terdapat aspek
Sistem ejaan rumi ini muncul

pelambangan vokal, Za’ba telah
apabila Za’ba membuat

menggunakan istilah “huruf saksi”
perubahan kepada sistem ejaan

Wilkinson kerana ia mempunyai

untuk maksud fonem vokal. beberapa kelemahan dan

kekeliruan kerana ia melibatkan

Menurut Asmah Omar (2008) kaedah penggunaan lambang-

lambang huruf yang beraneka

Sistem ejaan tersebut telah
ragam menyebabkan berlakunya

digunakan secara meluas di sekolah-
ketidakseimbangan dalam

pengejaan dalam tulisan rumi.

sekolah dan di dalam urusan rasmi
Sistem Ejaan Rumi Za’ba

tanah air sejak tahun 40-an lagi.
merupakan sistem ejaan yang

lebih maju berbanding sistem

Sistem ejaan ini terus digunakan dan
ejaan Wilkinson:
dikaji semula untuk diselaraskan

pada tahun 70-an.

Beliau telah membahagikan
Za’ba berpendapat bahawa tiada konsep

enam bunyi yang
panjang pendek vokal
dilambangkan oleh enam huruf

vokal iaitu a (bunyi atas
kerana Za’ba berpegang kepada konsep

kasar), e (bunyi atas halus), e
tulisan Rumi Melayu hendaklah dieja

(bunyi bawah kasar), i (bunyi
mengikut bunyinya. Za’ba telah

bawah halus), o (bunyi

hadapan kasar) dan u (bunyi
menetapkan beberapa peraturan dalam

hadapan halus). Za’ba juga
sistem keserasian vokal ejaannya seperti

telah memadamkan huruf alif
grafem e digunakan pada suku kata akhir

dengan a dan e, ya dengan i
yang ditutupi dengan h atau k sahaja tanpa

dan e serta wau dengan u dan

o. mengira jenis vokal pada suku kata

praakhir.

Selain itu, grafem e yang digunakan

pada suku kata akhir yang ditutupi

dengan beberapa konsonen selain h


dan k jika suku kata praakhir

mengandungi vokal e atau o.

2.1.3 SISTEM EJAAN RUMI

FAJAR ASIA

Sistem ejaan rumi ini merupakan sistem ejaan yang dipakai oleh

Majalah Fajar Asia di Singapura. Menurut Nordin Hussin (2013),

MaJalah Fajar Asia diterbitkan oleh Ahmadiah Oress dari


dikendalikan oleh Zainal Abidin Ahmad bersama isterinya Rohana

DJamil. Zainal Abidin Ahmad merupakan seorang individu yang


terkenal dalam bidang pengarangan pada zaman sebelum Perang

Dunia Kedua dan pernah memimpin majalah Panji Islam di Medan.

Fajar Asia ini diterbitkan dengan restu pihak pemerintah Jepun di

Singapura oleh Pejabat Pembangunan Melayu Baru yang berada di


Singapura.

Penerbitan Fajar Asia ini bermula pada 25 Januari 1943 dan

berakhir pada 10 April 1944. Majalah ini mempunyai bilangan

halaman yang tidak tetap dan menggunakan huruf rumi. Majalah

ini hanya dikeluarkan sebanyak 19 keluaran sahaja. Terbitan

pertama Fajar Asia memperlihatkan artikel tentang tujuan majalah

ini diterbitkan. Zainal Abidin Ahmad menerbitkan majalah ini bagi

memenuhi harapan bangsa Melayu di Tanah Melayu dan Indonesia

agar lahirnya satu majalah yang mempunyai semangat baru sekali

gus dapat memandu bangsa mereka untuk mencapai kemajuan

dan kemuliaan.

Di dalam majalah ini, Zainal Abidin juga turut memuji Jepun sebagai

suatu bangsa yang gagah perkasa dalam mengusir kuasa-kuasa Barat di

Asia. Bangsa Jepun mempunyai potensi untuk memimpin bangsa-bangsa

di Asia supaya mereka dapat berdiri tegak di atas kakinya sendiri dengan


semangat muda dan tenaga baru untuk mencapai cita-cita Lingkungan

Kesemakmuran Asia Timur Raya. Selain itu, matlamat Fajar Asia juga telah


memajukan bidang kebudayaan dan keseniaan bangsa Melayu di Tanah

Melayu dan Indonesia.

2.1.4 SISTEM EJAAN

RUMI KONGRES

Menurut Mohd Naim Daipi (1990), sistem ejaan rumi Kongres ini

merupakan satu sistem yang telah dipersetujui oleh Kongres Bahasa

dan Persuratan Melayu ke-3 yang telah diadakan pada 16 hingga 21

September 1956 di Singapura dan Johor Bahru. Kongres ini telah

dihadiri oleh lebih kurang 500 orang perwakilan dan pemerhati

daripada 59 buah badan bahasa dan persuratan Melayu di seluruh

Malaysia. Beberapa orang wakil rasmi dari Indonesia turut menyertai

kongres ini. Melalui kongres ini, satu rumusan telah dipersetujui

berkaitan dengan sistem ejaan bahasa Melayu bagi kedua-dua buah

negara.

Rumusan tersebut ialah ejaan di Malaya dan Indonesia hendaklah

disatukan dan disamakan. Selain itu, peraturan ejaan hendaklah

mudah, maka sistem fonologi diterima sebagai sistem yang lebih baik

daripada sistem fonetik dan satu fonom hendaklah digambarkan

dengan hanya satu tanda (huruf) saja. Seterusnya, pengejaan

hendaklah sekata mengikut satu kaedah sahaja. Selepas itu,

perkataan-perkataan dari bahasa-bahasa asing hendaklah disusun

pengejaannya mengikut hukum-hukum fonologi Melayu. Oleh itu,

terdapat beberapa ketetapan yang perlu dicapai dalam sistem ejaan

bahasa Melayu. Antara ketetapan tersebut ialah ejaan Kongres

menetapkan 30 huruf dan grafem baru yang melambangkan fonem-

fonem Melayu dan bukan Melayu yang diterima sebagai huruf-huruf

dalam tulisan Rumi. Selain itu, ejaan Kongres menetapkan terdapat 5

huruf vokal yang melambangkan 6 fonem vokal iaitu garfem e mewakili

2 fonem iaitu e (taling) dan e (pepet). Selepas itu, sistem ejaan ini juga

meminda ketiga-tiga diftong kepada baharu dengan alasan bukan

semua ai dan au dalam ejaan lama berupa diftong tetapi hanyalah

vokal rangkap yang perlu dibezakan grafemnya daripada grafem

diftong.

2.2 PASCAMERDEKA

2.2.1SISTEM EJAAN
RUMI MELINDO

Menurut Mohd Naim Daipi (1990), sistem ejaan rumi

Melindo ini terhasil kerana timbulnya beberapa desakan

daripada pengguna bahasa, maka jawatankuasa telah

dibentuk bagi menghalusi ejaan Kongres dan membuat

hubungan dengan pihak Indonesia bagi tujuan

penyelarasan.

Sidang pertama antara jawatankuasa

Ejaan Rumi Baru Persekutuan dengan

jawatankuasa Panitia/Ejaan yang

mewakili negara Indonesia telah

berlangsung pada 7 Disember 1957.

Melalui perundingan ini satu

persetujuan telah diambil berdasarkan

kepada gagasan iaitu ejaan yang

dipersetujui hendaklah disebut ejaan

Melayu-Indonesia atau singkatannya

ialah Melindo.

Terdapat beberapa persetujuan yang dicapai dalam sistem

ejaan rumi Melindo ini antaranya ialah sistem ini

mempunyai 6 huruf vokal iaitu a, e, i, o dan u. Sistem ini

turut mempunyai tiga diftong iaitu ay, aw dan oy. Selain itu,

fonem f,s dan z hendaklah digunakan untuk

menggambarkan kata-kata asing. Perselisihan politik antara

Malaysia dan Indonesia menyebabkan sistem ejaan ini tidak

dapat digunakan lagi bermula tahun 1964

2.2.2 SISTEM EJAAN RUMI BARU

BAHASA MALAYSIA (1972)

Menurut Mohd Naim Daipi (1990), sistem ejaan ini merupakan

usaha yang disambung pada tahun 1966 setelah tamatnya

masalah antara Malaysia dan Indonesia sehingga menyebabkan

sistem ejaan Melindo tidak dapat digunakan lagi.

Beberapa rundingan telah diadakan untuk menghasilkan

kesefahaman yang lebih konkrit antara kedua-dua belah


pihak antaranya ialah mengadakan kolaborasi yang

berterusan dalam merancang pembinaan bahasa dalam


jangka waktu yang panjang.

Selain itu, meningkatkan bahan-bahan yang berkaitan dengan

bahasa dan kesusasteraan serta menyelaraskan penggunaan istilah-

istilah. Setelah beberapa kali rundingan dilakukan, maka pelaksanaan

ejaan bersama Indonesia-Malaysia yang dikenali dengan nama

Sistem Ejaan Baharu telah diisytiharkan penggunaan rasminya 16

Ogos 1972.

Sistem ejaan ini diperlukan sedemikian supaya kedua-dua golongan

pengguna bahasa Melayu dan Indonesia dapat menerima sistem


ejaan ini. Sistem Ejaan Rumi Baharu memperlihatkan prinsip-prinsip

linguistik, ekonomi, kesederhanaan, kejelasan dan fleksibiliti serta


taraf standardisasi yang tinggi dan lebih nyata berbanding dengan

sistem-sistem yang terdahulu. Sistem Ejaan Rumi Baharu tidak syak


lagi merupakan wahana yang cukup mudah dan cekap bagi

penulisan Rumi bahasa Melayu di rantau ini untuk beberapa


dasawarsa yang akan datang.

1) MEMBAKUKAN EJAAN DAN SEBUTAN

Penubuhan Dewan Bahasa dan Pustaka telah dilakukan
dengan rasminya di Johor pada 22 Jun 1956. Penubuhan ini
merupakan hasil perjuangan golongan ahli bahasa,
sasterawan, wartawan, pendidik dan agamawan melalui
Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu Kedua (1954) serta
Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu Ketiga (1956). Pada
mulanya, Dewan Bahasa dan Pustaka terletak di Bukit
Timbalan, Johor Bahru. Penubuhan DBP ini merupakan suatu
perkara yang penting kerana ia mempunyai banyak peranan
dalam menyeragamkan sistem ejaan rumi. Menurut Awang
Sariyan (2020), antara peranan DBP ini ialah, membakukan
ejaan dan sebutan serta membentuk istilah yang sesuai
dalam bahasa kebangsaan. Peranan ini mempunyai tujuan
untuk memantapkan lagi pembekuan sistem ejaan rumi dan
penggubalan istilah dalam negara kita sejak dari awal
penubuhan DBP lagi. Perkara ini merupakan sesuatu yang
penting kerana ia dapat menyeragamkan sistem ejaan rumi
ini kepada seluruh masyarakat tanpa menimbulkan sebarang
kekeliruan semasa mengeja sesuatu perkataan.

2) MEMPERKAYA DAN MEMBINA

BAHASA KEBANGSAAN

Menurutnya lagi, DBP juga berperanan dalam memperkaya dan
membina bahasa kebangsaan iaitu bahasa Melayu dalam semua
bidang termasuk sains dan teknologi. Perkara ini merupakan sesuatu
yang positif kerana ia dapat menimbulkan istilah-istilah yang baharu
dalam bidang tersebut. Apabila munculnya istilah-istilah yang baharu
ini, ia dapat membantu kita dalam pengejaan istilah tersebut dalam
rumi. Seterusnya, DBP juga berperanan dalam mencetak atau
menerbitkan buku-buku, majalah dan lain-lain bentuk kesusasteraan
dalam bahasa kebangsaan. Perkara ini dapat meningkatkan
pengetahuan tentang ejaan sesuatu perkataan apabila seseorang
membaca bahan-bahan tersebut. Ia akan menjadikan seseorang
terebut dapat mengeja dengan betul sekali gus dapat
menyeragamkan sistem ejaan rumi. Selepas itu, DBP berperanan
untuk menggalakkan penggunaan bahasa kebangsaan supaya ia
dapat digunakan secara meluas. Perkara ini akan menyebabkan
setiap masyarakat kaya dengan ilmu bahasa Melayu serta dapat
memastikan mereka dapat mengeja mengikut sistem ejaan rumi yang
selaras. DBP turut melibatkan diri dalam pembakuan tatabahasa
dan sebutan. Peranan ini merupakan perkara yang dominan kerana
ia dapat memberikan kesan yang ketara kepada keseragaman sistem
ejaan rumi.

4.0 CABABARAN SISTEM


EJAAN RUMI PADA MASA


KINI

Sistem ejaan rumi pada masa kini semakin mendapat kekangan dan

cabaran dari pelbagai aspek untuk masyarakat menggunakannya.

Perkara ini amat membimbangkan kita ia dapat menghapuskan sistem

ejaan rumi yang telah dijayakan dengan begitu lama oleh pejuang-

pejuang bahasa Melayu. Menurut Awang Sariyan (2020), cabaran utama

ialah dalam pembudayaan bahasa negara dalam kalangan semua

golongan. Perkara ini merupakan satu cabaran besar bagi sistem ejaan

rumi pada masa kini. Jika kita lihat, terdapat anak muda di negara kita

meminati sesuatu perkara dari luar negara seperti Korea atau Jepun. Hal

ini menyebabkan mereka akan meneroka negara tersebut dengan

kemudahan yang dimiliki oleh mereka seperti media massa. Mereka akan

lebih berminat untuk membudayakan pertuturan dan penulisan negara

tersebut berbanding negara kita sendiri. Sistem ejaan rumi akan

tergugat kerana negara lain menggunakan sistem ejaan yang berbeza

dengan sistem ejaan negara kita. Hal ini akan menyebabkan sistem

ejaan rumi akan menjadi terpinggir jika ramai masyarakat lebih fokus

untuk menguasai sistem ejaan bahasa asing berbanding bahasa ibunda.

Selain itu, sistem pendidikan negara juga merupakan cabaran bagi

sistem ejaan rumi pada masa kini. Contohnya, ada sesetengah sekolah

meletakkan bahasa Arab sebagai bahasa dalam pembelajaran agama.

Hal ini akan menyebabkan sistem ejaan rumi terjejas. Seterusnya, dasar

globalisasi juga akan membuka peluang kepada penjajah linguistik

bahasa asing khususnya bahasa Korea mendominasi pelbagai aspek

kehidupan iaitu ilmu, budaya dan media. Hal ini membuktikan apabila

ramai anak muda di negara kita menggunakan sistem ejaan dalam

bahasa Korea dalam kehidupan seharian mereka.

5.0 PENUTUP

Jelaslah bahawa sistem ejaan rumi ini mengalami banyak perubahan

mengikut peredaran zaman antaranya ialah Sistem Ejaan Wilkinson,

Sistem Ejaan Za’ba, Sistem Ejaan Fajar Asia, Sistem Kongres dan

sebagainya. Dewan Bahasa dan Pustaka juga memainkan peranan

yang penting dalam usaha meyeragamkan sistem ejaan rumi.

Kesimpulannya, sistem ejaan rumi ini merupakan perkara yang

penting dalam kehidupan seharian kita termasuklah dalam bidang

pendidikan dan pemerintahan negara. Jadi, sebagai masyarakat yang

cinta akan bahasa, kita seharusnya menjaga sistem ejaan rumi ini

supaya dapat mengelakkannya daripada pupus ditelan zaman.

SUMBER
KAMUS
RUJUKAN
Kamus Dewan Bahasa Edisi Keempat (2005),
CONTACT Dewan Bahasa dan Pustaka. Dewan Bahasa
dan Pustaka
IPG KAMPUS BAHASA MELAYU
JURNAL
123-456-7890
Iqbal, U., Hussin, N., & Seman, A.A. (2013). IDEA

[email protected] PANDANG KE JEPUN DALAM AKHBAR DAN

MAJALAH SEMASA PERANG DUNIA KEDUA :

flipbook THE OOK-TO-JAPAN IDEA IN NEWSPAPER

AND MAGAZINES DURING THE SECOND

WEBSITE WORLD WAR. Jurnal Pengajian Melayu / Jurnal

of Malay Studies (JOMAS), 24(1), 188-247.
Evonhf, (2021). Sistem Ejaan

Wilkinson. Scribd.
Rusdi, L.H. (2016). METODOLOGI

https://www.scribd.com/presentat
PERUMIAN KITAB-KITAB KLASIK, KAJIAN

ion/332622916/Sistem-Ejaan-
TERHADAP KITAB TAFSIR NUR AL-IHSAN.

Wilkinson Jurnal 'Ulwan, 1(1), 111-127.

Sariyan, A. (2020, Jun 12). Isu
BUKU
bahasa, kuasa DBP jangan hanya

tegur, nasihat. Berita Harian.
bin Ahmad, M.A. (1994). Ejaan rumi bahasa

https://www.bharian.com.my/renc
Melayu.
ana/muka10/2020/06/699435/isu-

bahasa-kuasa-dbp-jangan-hanya-
Daipi, M.N. (1990). Perkembangan ejaan

tegur-nasihat rumi bahasa Melayu.

Omar, A., (2008). Ensiklopedia Bahasa

Melayu. Dewan Bahasa dan Pustaka

Windstedt, R.O., (1952). Malay Grammar,
Second Edition, Oxford.