การเมืองการปกครองสมัยอยุธยา

พัฒนาการ
ดา้ นการเมอื งการ
ปกครองสมัยอยุธยา

Teacher Alisa’s Class

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ลักษณะการเมืองการปกครองสมัยอยุธยา

1. 2.

พระมหากษตั รยิ ์ทรงมีพระราช ทรงเป็นสมมติเทพตามความ
อ นาจสูงสดุ ในการปกครอง เชอื่ ในศาสนาพราหมณ์-ฮินดู
ทรงเปน็ ประมขุ ของอาณาจักร และเป็นธรรมราชาตามคติ
ความเช่อื ในพระพทุ ธศาสนา

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ำ

การปกครอง

กรุงศรีอยุธยามกี ารปกครองในระบอบราชาธิปไตย
ถือวา่ กษตั ริยเ์ ป็นสมมติเทพ ทรงไว้ซง่ึ พระราชอ นาจ
สงู สดุ เหนือทกุ สงิ่ กรงุ ศรีอยุธยาเปน็ ราชธานถี ึง 417 ปี
มีพระมหากษัตริย์ปกครองทั้งหมด 33 พระองค์ และ

ราชวงศ์ทปี่ กครองท้ังหมด 5 ราชวงศ์

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ำ

การปกครอง

ราชวงศ์ ราชวงศ์ ราชวงศ์ ราชวงศ์
อ่ทู อง สุพรรณภมู ิ อูท่ อง สุพรรณภมู ิ

พ.ศ.1893 พ.ศ.1913 พ.ศ.1931 พ.ศ.1952 พ.ศ.2112

ราชวงศ์ ราชวงศ์ ราชวงศส์ โุ ขทัย
บ้านพลูหลวง ปราสาททอง

พ.ศ.2310 พ.ศ.2231 พ.ศ.2172 พ.ศ.2112

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

พฒั นาการด้านการเมอื งการปกครองสมัยอยุธยา

การเมืองการปกครองสมยั อยธุ ยา แบ่งเป็น 3 ระยะ

1. พ.ศ. 1893-1991 ตรงกบั สมยั สมเด็จพระเจา้ อู่ทองต้งั กรุงศรอี ยธุ ยาเป็น
2. พ.ศ. 1991-2231 ราชธานี จนถงึ สมยั สมเด็จพระบรมราชาธิราชท่ี 2
3. พ.ศ. 2231-2310
ตรงกบั สมยั สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ จนถงึ สมยั
สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช

ตรงกบั สมยั สมเดจ็ พระเพทราชา จนถึงสมยั สมเด็จ
พระที่น่งั สุริยาสนอ์ ัมรินทร์ (พระเจ้าเอกทศั )

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ให้นกั เรียนแบ่งกล่มุ ออกเปน็ 5 กล่มุ

1. ระยะท่ี 1 การปกครองส่วนกลาง(สมัยพระเจ้าอูท่ อง)
2. ระยะท่ี 1 การปกครองสว่ นหวั เมือง (สมัยพระเจา้ อทู่ อง)
3. ระยะท่ี 2 การปกครองส่วนกลาง(สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ)
4. ระยะท่ี 2การปกครองสว่ นหัวเมือง(สมัยสมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ)
5. ระยะท่ี 3 ปฏิรูประบบบรหิ ารราชการแผ่นดนิ ในปลายสมยั อยุธยา

นักเรียนแตล่ ะกลุ่มทนี่ เสนองานตงั้ ค ถาม ถามเพอ่ื นใน
ห้องเรียนอยา่ งนอ้ ย 2 ค ถาม

PRESENTATION BY TEACHER ALISA


ำำำ

ระยะที่ 1 การจัดระเบียบการปกครองในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีท่ี 1 (พระเจ้าอู่ทอง)
1. การจัดการปกครองส่วนกลาง (ในเมืองหลวง)

ขนุ เวยี ง (กรมเมือง) มหี น้าที่ปกครองท้องท่ี
รักษาความสงบ ปราบปรามผรู้ า้ ย

การปกครองส่วนกลาง ขุนวัง (กรมวัง) มหี น้าท่เี กีย่ วกับราชส นกั
(จตสุ ดมภห์ รือหลักท้งั ส่ี) และพจิ ารณาพพิ ากษาคดคี วามแกร่ าษฎร

ขุนคลัง (กรมคลงั ) มหี นา้ ท่คี วบคมุ ดูแล
รักษาผลประโยชน์แผ่นดินตลอดรายรับ
รายจ่าย และเก็บรักษาราชทรพั ย์

ขุนนา (กรมนา) มีหนา้ ท่ดี แู ลการท ไรน่ า
และรักษาเสบียงอาหารส หรบั พระนคร

PRESENTATION BY TEACHER ALISA


ำำำ

ระยะท่ี 1 การจัดระเบียบการปกครองในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีท่ี 1 (พระเจ้าอู่ทอง)
2. การจัดการปกครองในหัวเมือง

เมอื งราชธานี กรงุ ศรอี ยธุ ยาเป็นราชธานี มีพระ
มหากษัตริยเ์ ป็นประมขุ

การปกครอง เมืองหน้าด่าน เมอื งส หรบั ป้องกนั ราชธานที ั้ง
หวั เมอื ง สี่ทิศ พระมหากษัตริย์แต่งตั้นนายช้ันสูงไป

เมอื งชั้นใน เมอื งอยู่ถัดจากเมอื งหนา้ ด่าน ทรง
แตง่ ตง้ั ข้าราชการไปปกครอง

เมอื งพระยามหานคร หรือหวั เมอื งชัน้ นอก เมืองทีอ่ ยู่
ออกห่างราชธานที ั้งสท่ี ศิ มีเจา้ เมืองปกครองกนั เอง หรอื
ส่งราชการจากราชธานีไปปกครอง

เมืองประเทศราช เมืองอยู่ชายขอบพระราชอ นาจเจา้ นาย
พื้นเมืองปกครองมีสิทธิขาดในเมืองของตน เพียงแต่งส่ง
เคร่ืองพรรณาการ และสง่ ทพั มาช่วยยามสงคราม PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ำำ

ระยะท่ี 1 การจัดระเบียบการปกครองในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง)
2. การจัดการปกครองในหัวเมือง

แผนภมุ แิ สดงถึงการปกครองหัวเมืองในสมัยสมเดจ็ พระรามาธบิ ดีท่ี 1 (พระเจ้าอทู่ อง)

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ระยะท่ี 2 ปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดินในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
สาเหตุของการปฏิรูปการปกครอง

1. จัดระบบการปกครองให้มีประสิทธิภาพมากข้ึน เน่ืองจากอาณาจักร
อยุธยามีการขยายกว้างขวางกว่าเดิม ท ให้มีประชากรมาก
2. มีเจ้านายขุนนางและพราหมณ์จากสุโขทัยและเขมรเข้ามาอาศัยอยู่ใน
ราชส นักนักอยุธยาจึงได้เรียนรู้วัฒนธรรมและรูปแบบการปกครองจน
ท ให้มีการปฏิรูปการบริหารราชการแผ่นดิน

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ำำำ

ระยะท่ี 2 ปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดินในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
1. การจัดการปกครองส่วนกลาง (ในเมืองหลวง)

การปกครองส่วน สมหุ กลาโหม หัวหนา้ ราชการฝ่ายทหารมีหนา้ ทรี่ พ
กลาง ในยามสงคราม ส่วนเวลาปกติเตรียมพร้อมรวบรวม
ก ลงั คน

สมหุ นายก หัวหน้าฝา่ ยพลเรอื นและควบคุมจตสุ ดมภ์
โดยมกี ารเปลย่ี นชื่อไปจากเดิม คือ

กรมเมือง เปน็ ออกพระนครบาล หรือยมราช
กรมวัง เป็นออกพระธรรมาธิกรณ์
กรมคลงั เป็น ออกพระโกษาธบิ ดี
กรมนา เป็น ออกพระเกษตราธิบดี

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ำ

ระยะท่ี 2 ปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดินในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
2. การจัดการปกครองในหัวเมือง

การจัดระเบียบการ
ปกครองหัวเมือง

หัวเมืองช้ันใน ยกเลิกเมือง
หน้าดา่ น และใหอ้ ยู่ในการ
ควบคุมของราชธานี(ผรู้ ง้ั )

หวั เมอื งช้นั นอก หรอื เมอื งพระยามหานคร พระ
มหากษัตริย์ทรงส่งราชวงศ์หรือข้าราชการชั้นสูง
ไปปกครอง มอี นาจในฐานะผูแ้ ทนพระองค์

เมืองประเทศราช ใหเ้ จา้ นายชนชาตินั้น เปน็ ผปู้ กครอง
ตามจารีตประเพณี แตเ่ จา้ เมืองตอ้ งสง่ เครือ่ งบรรณาการ
มาให้และเมือ่ มีสงครามต้องสง่ กองทัพมาชว่ ย PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ำ

ระยะท่ี 2 ปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดินในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

แผนภมู แิ สดงการจัดระเบยี บการปกครองหวั เมอื งในสมัยสมเด็จ
พระบรมไตรโลกนาถ
PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ระยะท่ี 3 ปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดินในปลายสมัยอยุธยา

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

ระยะท่ี 3 ปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดินในปลายสมัยอยุธยา

พระมหากษัตรยิ ์

สมุหนายก สมุหพระกลาโหม พระยาโกษาธบิ ดี
ดูแลค้านทหารและพลเรอื น ดแู ลคา้ นทหารและพลเรอื น ดแู ลหวั เมอื งชายทะเลตะวนั ตก

ในหัวเมอื งฝา่ ยเหนือ ในหัวเมืองฝ่ายใต้ และการค้าขายต่างชาติ

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

3.1.3 กฎหมายและการศาลสมัยอยุธยา
กฎหมายของอยุธยาได้รับการจัดการรบ

แบบเป็นระบบยุติธรรมหลักของไทยที่ยึดถือ
เปน็ แบบอย่างมาถงึ สมัยธนบุรีและรัตนโกสินทร์

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

กฎหมาย

จารตี ประเพณี ระเบยี บข้อบังคบั ของชุมชน

พระธรรมศาสตร์ หลักในการบญั ญัตกิ ฎหมายมาจาก

มอญและขอมท่รี บั คัมภีร์มนุธรรมศาสตรจ์ ากอนิ เดยี

พระราชศาสตร์ กฎหมายที่พระมหากษัตรยิ ์ทรงออก

และมีราชวนิ ิจฉัยให้เหมาะสมกับขนบธรรมเนยี มประเพณี

PRESENTATION BY TEACHER ALISA

Thank you

for listening!

PRESENTATION BY TEACHER ALISA