สำนวนสุภาษิต และคำพังเพย

สาํ นวนสภุ าษติ
และคําพงั เพย

จัดทําโดย
นางสาวอภญิ ญา สุโพธิ
โรงเรียนนานาชาตอิ ดุ รธานี

คํานํ า

สมดุ เลม่ เลก็ นี เปนส่วนหนึ งของวชิ า
ภเรายี ษนารไทูส้ ํยาหทรบัจดันทั กาํเรขยีนึ นเพในือใเรชอ่ืเ้ ปงนสสําือนกวานร
สภุ าษิตและคําพังเพย

ผจู้ ดั ทาํ หวงั เปนอยา่ งยงิ วา่ เนื อหา
สาระของหนั งสือเลม่ เลก็ เลม่ นี จะเปน
ประโยชน์ ให้ความรูแ้ กผ่ เู้ รยี นและผู้
สนใจศึกษา

อภญิ ญา สโุ พธิ
ผจู้ ดั ทาํ

สารบญั หน้ า
ก
เรอื ง ข
คํานํ า 1
สารบญั 4
สํานวนสภุ าษิต
คําพังเพย 5

ตวั อยา่ งสํานวน 13
ตวั อยา่ งคําพังเพย 21
อา้ งองิ

1

ความหมายของสภุ าษิตไทย

สภุ าษิต หมายถึง คําพดู ทพี ดู ออกมา ไมว่ า่
จะเปนทาํ นอง สํานวนโวหาร ทมี คี วามหมาย
ทดี ี ส่วนใหญค่ นไทยเราจะหยบิ ยกคํา
สภุ าษิตมาเปนตวั อยา่ งในการอบรมสังสอน
ลกู หลาน หรอื บางครงั ใชแ้ สดงเปรยี บเทยี บ
ประกอบการสนทนา สภุ าษิต แบง่ ออกเปน
2 ประเภท ดงั นี

2

1.คําสภุ าษิตประเภททพี ดู
อา่ นหรอื เขา้ ใจเนื อความได้
ทนั ที โดยไมต่ อ้ งแปลความ
หมาย
2.คําสภุ าษิตประเภททพี ดู
อา่ นหรอื ฟงแลว้ ตอ้ งนึ ก
ตรกึ ตรองตคี วามหมายเสีย
กอ่ นจงึ จะทราบ

ความหมายของสํานวน 3

สํานวน หมายถึง โวหาร ทาํ นองพดู
ถอ้ ยคําทเี รยี บเรยี ง เปนลกั ษณะความ
หมายเชงิ อุปมาเปรยี บเทยี บ ไมแ่ ปล
ความหมายตามตวั อกั ษร จงึ ฟงแลว้ มกั
จะไมไ่ ดค้ วามหมายของตวั มนั เอง ตอ้ ง
นํ าไปประกอบกบั เรอื ง หรอื เหตกุ ารณ์
จงึ จะไดค้ วามหมายเปนคตเิ ตอื นใจ
เชน่ เดยี วกบั คําทเี ปนสภุ าษิต

4

ความหมายของคําพังเพย

คําพังเพย หมายถงึ ถอ้ ยคําทเี รยี บเรยี ง
ขนึ มาเปนความหมายกลาง ๆ คือ ไมเ่ น้ น
การสังสอน แตก่ แ็ ฝงคตเิ ตอื นใจหรอื
ขอ้ คิดสะกดิ ใจให้นํ าไปปฏบิ ตั ไิ ด้ และ
เนื อหาของใจความนั นกไ็ มจ่ ําเปนวา่ จะ
ตอ้ งเปนความดี หรอื ความจรงิ แท้
แน่ นอน เพือให้ตคี วามเขา้ กบั เรอื ง มี
ความหมายลกึ ซงึ กวา่ สํานวน มลี กั ษณะ
ตชิ มหรอื แสดงความเห็นในตวั

ตวั อยา่ งสํานวนไทย 5

1. สกุ เอาเผากนิ

การทํางานหรอื ทาํ อะไรสักอยา่ งแบบลวกๆ
ให้พอเสรจ็ สินและผา่ นพ้นไป

2. ผกั ชีโรยหน้า

การทาํ ดเี พียงผวิ เผนิ ทาํ ดเี พือเอาหน้ า หรอื
ทาํ ให้จบๆ ไปทงั ทงี านยงั ไมเ่ สรจ็ เรยี บรอ้ ย

6

3. งมเข็มในมหาสมทุ ร
การค้นหาอะไรบางอยา่ ง หรอื ทาํ สิงที
ยากมากๆ เปรยี บเสมอื นการงมหาเขม็ สักเลม่ ใน

มหาสมทุ ร

4. หัวลา้ นนอกครู
ไมเ่ ชอื ครูบาอาจารย์ ทาํ นอกแบบแผนทสี ังสอน

กนั มา จนสดุ ทา้ ยไดร้ บั ความเดอื ดรอ้ น

7

5. ไมเ่ อาถ่าน
การทาํ ตวั เหลวไหล พึงพาไมไ่ ด้ ไมเ่ อา

ใส่ใจในการเรยี น หรอื การทาํ งาน

6. ช้าๆ ไดพ้ รา้ เลม่ งาม
ไมค่ วรรบี รอ้ น ควรจะศึกษาหาขอ้ มลู หรอื
ทบทวนให้รอบคอบ เพือให้งานออกมาดี

ทสี ดุ

8

7. ราํ ไมด่ โี ทษปโทษกลอง
ตนเองทาํ ผดิ พลาดเอง แตด่ นั ไปโยนความ

ผดิ ให้คนอนื

8. คนลม้ อยา่ ข้าม
ไมค่ วรไปดถู กู คนทตี กตา ลม้ เหลว หรอื

กําลงั ลําบากในชวี ติ

9

9. จบั ปลาสองมอื
การทาํ หรอื คาดหวงั อะไรสองอยา่ งพรอ้ มๆ
กนั โดยไมค่ ํานึ งถงึ ความสามารถของตนเอง

10. ลกู ไมห้ ลน่ ไมไ่ กลตน้
ลกู ยอ่ มไมแ่ ตกตา่ งไปจากพ่อแมม่ ากนั ก

ใชไ้ ดท้ งั เชงิ บวกและลบ

10

11.นาขึนให้รบี ตกั
เมอื มโี อกาสดๆี เขา้ มา ให้รบี ควา้ ไวก้ อ่ นจะ
หลดุ ลอยไป เพราะโอกาสดๆี ไมไ่ ดม้ บี อ่ ยนั ก

12.ขีช้างจบั ตกั แตน
การยอมลงทนุ เปนจํานวนมาก เพือทาํ สิง

เลก็ ๆ แตส่ ดุ ทา้ ยกไ็ ดไ้ มค่ ุ้มทนุ

11

13.ปลาหมอตายเพราะปาก
การพดู พลอ่ ยๆ ไปเรอื ยโดยไมย่ งั คิด สดุ ทา้ ย

ตนเองกไ็ ดร้ บั อนั ตรายจากคําพดู นั น

14.ทาํ นาบนหลงั คน
การเอาเปรยี บนาพักนาแรงของผอู้ นื

12

15.ดาบสองคม
สิงทที าํ ลงไปอาจมผี ลดี แตข่ ณะเดยี วกนั ก็
อาจมผี ลเสียดว้ ยกไ็ ด้ ให้ทงั คุณและโทษใน

เวลาเดยี วกนั

16.รกั ววั ให้ผกู รกั ลกู ให้ตี
การสังสอนลกู หลานให้เชอื ฟง หรอื
ลงโทษหากทาํ ผดิ บางครงั กต็ อ้ งเฆยี นตกี นั

บา้ งให้หลาบจํา

ตวั อยา่ งคําพังเพย 13

1.ตงี ใู ห้กากนิ
หมายถงึ ลงทนุ ทาํ ในสิงทไี มเ่ ปนคุณแก่

ตนเอง และอาจไดร้ บั โทษดว้ ย

2.ววั หายลอ้ มคอก
หมายถงึ เมอื เกดิ ความเสียหายแลว้ จงึ

คิดหาทางปองกนั

14

3.แพ้เปนพระ ชนะเปนมาร
หมายถงึ การยอมแพ้ทาํ ให้เรอื งสงบ การไม่

ยอมแพ้ทาํ ให้เรอื งไมส่ งบ

4.พบไมง้ ามเมอื ขวานบนิ
หมายถงึ พบหญงิ สาวทตี อ้ งใจเมอื แก่

15

5.ยงิ ปนนัดเดยี วไดน้ กสองตวั
หมายถงึ การทาํ อยา่ งเดยี วแตไ่ ดผ้ ล 2 อยา่ ง

6.ขวานผา่ ซาก
โผงผางไมเ่ กรงใจใคร(ใชแ้ ค่กรยิ าพดู )

16

7.ขิงกร็ าข่ากแ็ รง
ตา่ งกจ็ ดั จา้ นพอๆกนั ,ตา่ งกม็ อี ารมณ์รอ้ น

พอๆกนั ,ตา่ งไมย่ อมลดละกนั

8.เห็นกงจกั รเปนดอกบวั
หมายถงึ การเห็นผดิ เปนชอบ หรอื เห็น

สิงทไี มถ่ กู ตอ้ งวา่ เปนสิงทถี กู ตอ้ ง

17

9.ให้ทกุ ข์แกท่ า่ น ทกุ ข์นันถึงตวั
หมายถงึ ทาํ ให้คนอนื เดอื ดรอ้ น แตผ่ ลก
ลบั ยอ้ นมาทาํ ให้ตวั เองเดอื ดรอ้ นไปดว้ ย

10.คางคกขึนวอ
คนทมี ฐี านะตาตอ้ ยพอไดด้ บิ ไดด้ กี ม็ กั

แสดงกริ ยิ าอวดดลี มื ตวั

18

11.หมองตู ายเพราะงู
หมายถงึ ชาํ นาญอะไรมกั ไดร้ บั ภยั จาก

หน้ าทนี ั น

12.จบั ปใู ส่กระดง้
การเปรยี บเทยี บกบั เดก็ ๆทซี กุ ซนไมย่ อม
อยนู่ ิ งผใู้ หญต่ อ้ งคอยควบคุมดแู ลตลอด

เวลาเพือให้เดก็ อยใู่ นระเบยี บ

19

13.อดเปรยี วไวก้ นิ หวาน
หมายถงึ อดใจไวก้ อ่ นเพราะหวงั สิงทดี ี

กวา่ ขา้ งหน้ า

14.อยบู่ า้ นทา่ นอยา่ นิงดดู าย ปนววั ปน
ควายให้ลกู ทา่ นเลน่

หมายถงึ อยบู่ า้ นผอู้ นื ไมค่ วรทาํ ตวั เปน
คนอยเู่ ฉยๆ ควรชว่ ยเหลอื งานในบา้ นเทา่

ทจี ะทาํ ได้

20

15.อาบนารอ้ นมากอ่ น
หมายถงึ เกดิ กอ่ นจงึ มปี ระสบการณ์

มากกวา่

16.อา้ ปากกเ็ ห็นลนิ ไก่
หมายถงึ รูเ้ ทา่ ทนั คําพดู ทพี ดู ออกมา

อา้ งองิ 21

สืบค้นจากอนิ เทอรเ์ น็ ต
https://teen.mthai.com/education/176913.html?
fbclid=IwAR28pKCBgYnzmkugL4wJHIfgdFylA88zFG72siia6QENL0
WPkArKqGxrC3Q
สืบค้นเมอื 10สิงหาคม2564