คูมือการปฏิบัติสําหรับหัวหนาอุทยานแหงชาติ และประเด็นตางๆ ที่หัวหนาอุทยานแหงชาติควรทราบ สํานักอุทยานแหงชาติ กรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช
1 คู่มือการปฏิบัติสำหรับหัวหน้าอุทยานแห่งชาติและประเด็นต่างๆ ที่หัวหน้าอุทยานแห่งชาติควรทราบ คู่มือการปฏิบัติสำหรับหัวหน้าอุทยานแห่งชาติ และประเด็นต่างๆ ที่หัวหน้าอุทยานแห่งชาติควรทราบ ลำดับ ประเด็น/ข้อสั่งการ เอกสารประกอบ 1. การปฏิบัติตามพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2562 1.1 มาตรา 18 การจัดทำแผนการบริหารจัดการพื้นที่อุทยานแห่งชาติ และการกำหนดเขตการจัดการภายในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ (Zoning) (1) การคัดเลือกพื้นที่สำหรับปลูกป่าฟื้นฟู ต้องอยู่ในเขตฟื้นฟูสภาพ ธรรมชาติเท่านั้น ดำเนินการใน 2 รูปแบบ คือ - การปลูกป่าในรูปแบบโครงการ CSR - การปลูกป่าเพื่อการแบ่งปันคาร์บอนเครดิตที่ได้จากการปลูก บำรุง อนุรักษ์ และฟื้นฟูป่าในพื้นที่อนุรักษ์ (2) ดำเนินการตรวจสอบข้อมูลพื้นที่แปลงปลูกป่า แปลงปลูกหญ้าแฝก ที่มีพื้นที่ดำเนินงานอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติ ว่ามีความถูกต้อง สอดคล้องกับหลักเกณฑ์การกำหนดเขตการจัดการภายในพื้นที่ อุทยานแห่งชาติ (Zoning) หรือไม่ และดำเนินการแก้ไข ปรับปรุง แผนการบริหารจัดการพื้นที่อุทยานแห่งชาติให้สอดคล้องกับการ กำหนดเขตการจัดการฯ และรายงานให้ สอช. ทราบ ภายในวันที่ 20 พ.ย. 2566 (3) การกำหนดแผนงาน/โครงการ เกี่ยวกับการป้องกันไฟป่า - การกำหนดแนวกันไฟ สามารถกำหนดได้ทุกเขตการจัดการฯ เนื่องจากขึ้นอยู่กับสถานการณ์ไฟป่าของแต่ละพื้นที่ แต่หากจะ ดำเนินการในเขตธรรมชาติหวงห้าม (สีเขียวเข้ม) ควรดำเนินการ เฉพาะขอบรอบนอกของเขตเท่านั้น ทั้งนี้ การดำเนินการต้อง ดำเนินการด้วยความระมัดระวัง - ให้กำหนดแผนงาน/โครงการ เกี่ยวกับการป้องกันไฟป่า ภายในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ เพื่อรองรับกิจกรรมย่อย ๆ ที่ต้อง ดำเนินการ เช่น การจัดทำแนวกันไฟ (4) กรณีพื้นที่ที่มีรอยเลื่อน หรือพื้นที่ที่มีโอกาสพบโบราณสถาน / โบราณวัตถุ / ซากดึกดำบรรพ์ ภายในเขตอุทยานแห่งชาติ ควรมีการ กำหนดบริเวณดังกล่าวเป็นเขตรักษาสภาพธรรมชาติดั้งเดิมไว้ก่อน โดยให้ประสานข้อมูลกับสำนักงานทรัพยากรธรณีและสำนักศิลปากร ในพื้นที่
2 คู่มือการปฏิบัติสำหรับหัวหน้าอุทยานแห่งชาติและประเด็นต่างๆ ที่หัวหน้าอุทยานแห่งชาติควรทราบ ลำดับ ประเด็น/ข้อสั่งการ เอกสารประกอบ (5) การจัดตั้งวิสาหกิจชุมชน ในพื้นที่ตามมาตรา 64 เช่น การประกอบ กิจการในรูปแบบลานกางเต็นท์ / โฮมสเตย์ โดยการดำเนินงานภายใต้ อำนาจของหัวหน้าอุทยานแห่งชาติร่วมกับชุมชน 1.2 มาตรา 22 พนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจอนุญาตให้บุคคลกระทำการ ตามมาตรา 19 (2) (5) (6) และ (7) เพื่อการสำรวจ การศึกษา การวิจัย หรือการทดลองทางวิชาการ การถ่ายภาพยนตร์ วีดิทัศน์ หรือสารคดี การถ่ายภาพ การศึกษาธรรมชาติ การบำรุงรักษา โครงสร้างสาธารณูปโภคพื้นฐาน หรือเพื่อความมั่นคงทางพลังงาน หรือการท่องเที่ยวที่เป็นประโยชน์ ตามเขตการจัดการภายในพื้นที่ อุทยานแห่งชาติที่กำหนดไว้ - เน้นย้ำ !!! ให้ดำเนินการด้วยความรวดเร็ว เนื่องจากในการ พิจารณาอนุญาตมีระยะเวลาในการปฏิบัติกำกับไว้ - โดยเฉพาะในส่วนที่ 4 การอนุญาตเพื่อการบำรุงรักษาโครงสร้าง สาธารณูปโภคพื้นฐาน หรือเพื่อความมั่นคงทางพลังงาน เนื่องจากมี ความเกี่ยวเนื่องกับความเดือดร้อนของประชาชน จึงต้องรีบ ดำเนินการพิจารณาโดยด่วน หากมีเอกสารหลักฐานที่ไม่ครบถ้วน หรือไม่ถูกต้อง ให้รีบดำเนินการแจ้งผู้ขออนุญาตโดยทันที 1.3 มาตรา 23 การให้พนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจกระทำการตามมาตรา 19 ตามระเบียบกรมฯ ว่าด้วยการปฏิบัติการของพนักงานเจ้าหน้าที่ ในอุทยานแห่งชาติ วนอุทยาน สวนพฤกษศาสตร์ และสวนรุกขชาติ พ.ศ. 2564 1.4 มาตรา 64 การอยู่อาศัยหรือทำกินของประชาชนภายในเขตอุทยาน แห่งชาติ - ดำเนินการตรวจสอบข้อมูลการสำรวจการครอบครองที่ดินของ ราษฎรภายในพื้นที่รับผิดชอบ ว่าได้มีการดำเนินการตามขั้นตอน แนวทางการแก้ไขปัญหาที่ดินของราษฎรในเขตป่าอนุรักษ์ หรือไม่ - ดำเนินการตรวจสอบว่าในพื้นที่มีการดำเนินการตามมาตรา 64 ครบถ้วนทั้งพื้นที่แล้วหรือไม่ (มีการตกสำรวจหรือไม่) - ดำเนินการตรวจสอบเอกสารหลักฐานในการดำเนินการที่ กำหนดให้เก็บไว้ ณ พื้นที่ป่าอนุรักษ์ ครบถ้วนสมบูรณ์หรือไม่ (แบบ อส.1 - แบบ อส.6)
3 คู่มือการปฏิบัติสำหรับหัวหน้าอุทยานแห่งชาติและประเด็นต่างๆ ที่หัวหน้าอุทยานแห่งชาติควรทราบ ลำดับ ประเด็น/ข้อสั่งการ เอกสารประกอบ - การดำเนินการรังวัดฝังหลักเขตบริหารเพื่อการอนุรักษ์เป็นไป ตามผลการพิจารณาของคณะทำงานสำรวจการครอบครองที่ดิน ระดับพื้นที่ และคณะกรรมการพิจารณาผลการสำรวจการครอบครอง ที่ดิน ระดับ สบอ. หรือไม่ และดำเนินการแล้วเสร็จตามแผนงาน ที่กำหนดหรือไม่ 1.5 มาตรา 65 การเก็บหาหรือใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติที่ สามารถเกิดใหม่ทดแทนได้ตามฤดูกาล 2 แนวทางการบริหารจัดการพื้นที่อนุรักษ์แบบบูรณาการ - การดำเนินการใดๆ ภายในเขตอุทยานแห่งชาติ ต้องบริหารจัดการ ตามเขตการจัดการภายในพื้นที่อุทยานแห่งชาติที่กำหนดไว้ - การบูรณาการแผนงาน อัตรากำลัง วัสดุอุปกรณ์สำหรับการ ปฏิบัติงาน - การกำจัดวัชพืชเพื่อป้องกันไฟป่า - การจัดตั้งจุดตรวจ/จุดสกัด และจุดเฝ้าระวัง และพื้นที่ล่อแหลม เสี่ยงต่อการลักลอบเก็บหาของป่าในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ 3 แผนปฏิบัติการบิน - ให้ดำเนินการเป็นกลุ่มๆ ตามพื้นที่กลุ่มป่าที่มีความต่อเนื่องกัน 4 หลักเกณฑ์และวิธีการจ่ายเงินสวัสดิการช่วยเหลือเจ้าหน้าที่ ผู้พิทักษ์ป่าในการปฏิบัติหน้าที่ - ให้ทุก สบอ. ดำเนินการตั้งคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริง เพื่อเตรียมความพร้อมในกรณีเจ้าหน้าที่ผู้พิทักษ์ป่าเสียชีวิตหรือได้รับ บาดเจ็บ และรายงานให้กรมฯ ทราบ - กรณีเจ้าหน้าที่ผู้พิทักษ์ป่าเสียชีวิต ให้หัวหน้า อช. และ ผอ.สบอ. ดำเนินการตามขั้นตอนโดยด่วน
4 คู่มือการปฏิบัติสำหรับหัวหน้าอุทยานแห่งชาติและประเด็นต่างๆ ที่หัวหน้าอุทยานแห่งชาติควรทราบ ลำดับ ประเด็น/ข้อสั่งการ เอกสารประกอบ 5 การปฏิบัติงานลาดตระเวนเชิงคุณภาพ (Smart patrol) - การจ่ายค่าตอบแทนพิเศษเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานลาดตระเวนเชิงคุณภาพ ให้เตรียมความพร้อมใน การปรับรูปแบบการจ่ายค่าตอบแทน ซึ่งขณะนี้กรมฯ อยู่ระหว่างการหารือต่อกรมบัญชีกลาง - การจัดแผนการลาดตระเวนเชิงคุณภาพและการปรับจำนวนเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนต่อชุดให้ สอดคล้องกับการปฏิบัติภารกิจในแต่ละห้วง เช่น ในพื้นที่ที่ภัยคุกคามจากกลุ่มขบวนการทำไม้ ควรมี เจ้าหน้าที่ไม่น้อยกว่า 8 คนต่อชุด / การสำรวจทรัพยากรป่าไม้ หรือการเฝ้าระวังแนวเขตพื้นที่ตาม มาตรา 64 อาจใช้เจ้าหน้าที่เพียง 4 - 5 คนต่อชุด - การรายงานผลการลาดตระเวนฯ ให้รายงานผลเฉพาะในส่วนของการเดินลาดตระเวนเท่านั้น - หัวหน้าอุทยานฯ และผู้ช่วยหัวหน้าอุทยานฯ ต้องมีการทบทวนงานด้านการลาดตระเวนเชิง คุณภาพอย่างสม่ำเสมอ 6 การเตรียมความพร้อมสำหรับการส่งเสริมการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ 7 การของบประมาณเพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงาน - งบเงินอุทยานแห่งชาติ ***เร่งด่วน (1) การสำรวจความพร้อมของวิทยุ หากชำรุดให้ ดำเนินการซ่อมแซมโดยด่วน (2) เรือตรวจการณ์ -การเตรียมความพร้อมสำหรับการดำเนินโครงการนักเรียน นักศึกษา ช่วยปฏิบัติงานอุทยานแห่งชาติ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 - การของบประมาณสำหรับโครงการก่อสร้าง ให้ดำเนินการขอ จากงบประมาณปกติ ซึ่งจะสามารถดำเนินการของบประมาณได้ครั้ง ต่อไปในปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 (เสนอโครงการในช่วงก่อนเดือน ธ.ค. 2567) - การของบประมาณสำหรับซ่อมแซมหรือปรับปรุงสิ่งอำนวย ความสะดวก จะสามารถดำเนินการเสนอโครงการเพื่อของบประมาณ ได้ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 (เสนอโครงการภายในเดือน ก.พ. 2567) ***โครงการก่อสร้าง / ซ่อมแซมหรือปรับปรุง ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 สามารถดำเนินการได้เฉพาะโครงการที่ผ่านความเห็นชอบ จาก คกก.เงินอุทยานแห่งชาติแล้ว จำนวน 6 โครงการ เท่านั้น
5 คู่มือการปฏิบัติสำหรับหัวหน้าอุทยานแห่งชาติและประเด็นต่างๆ ที่หัวหน้าอุทยานแห่งชาติควรทราบ ลำดับ ประเด็น/ข้อสั่งการ เอกสารประกอบ - งบประมาณจากหน่วยงานภายนอก กรณีที่อุทยานแห่งชาติและวนอุทยาน จะขอรับการสนับสนุน งบประมาณจากหน่วยงานอื่น จะต้องได้รับความเห็นชอบจากกรมฯ ก่อนนำไปเสนอขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากหน่วยงานอื่น *** ทั้งนี้ ให้ปฏิบัติตามหนังสือ อส. ที่ ทส 0910.503/ว 7684 ลว. 7 เมษายน 2566 เรื่อง แนวทางการจัดทำโครงการเพื่อขอรับการ สนับสนุนงบประมาณจากหน่วยงานอื่น อย่างเคร่งครัด 8 แนวทางในการจัดทำคำขอและการพิจารณาโครงการเพื่อเสนอ ขอรับงบประมาณ ประเภทสิ่งก่อสร้างและสิ่งอำนวยความสะดวก ภายในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ - ให้หัวหน้าอุทยานแห่งชาติและหัวหน้าวนอุทยานทุกแห่ง ที่เสนอ ขอรับงบประมาณปกติ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 ประเภท สิ่งก่อสร้างและสิ่งอำนวยความสะดวก ตรวจสอบโครงการที่ได้เสนอมา ดังนี้ (1) หัวหน้าอุทยานแห่งชาติ/หัวหน้าวนอุทยาน ทราบหรือไม่ว่า อุทยานฯ/วนอุทยาน ของท่านเสนอโครงการดังกล่าว (2) โครงการที่เสนอมีความสอดคล้องกับเขตการจัดการพื้นที่ อุทยานแห่งชาติ (Zoning) และแผนงาน/โครงการที่บรรจุอยู่ใน แผนการบริหารจัดการพื้นที่อุทยานแห่งชาติ (มาตรา 18) หรือไม่ (3) พื้นที่ดังกล่าวมีการขอใช้ประโยชน์พื้นที่จากหน่วยงานที่ เกี่ยวข้อง (ถ้ามี) ครบถ้วนแล้วหรือไม่ (4) โครงการดังกล่าวมีความสอดคล้องและเหมาะสมต่อ เป้าหมาย/แผนการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวในบริเวณดังกล่าวหรือไม่ โดยคำนึงถึงความจำเป็น สภาพพื้นที่ ลักษณะกิจกรรมนันทนาการ จำนวนนักท่องเที่ยวที่รองรับได้ และสิ่งอำนวยความสะดวกอื่น ๆ เป็นต้น ฯลฯ 9 การตรวจสอบข้อมูลพื้นที่ ส.ป.ก. ในเขตพื้นที่รับผิดชอบ หากมีกรณีปัญหาให้ดำเนินการรายงาน ให้กรมฯ ทราบ และเตรียมความพร้อมกรณีนโยบายการนำพื้นที่ ส.ป.ก. ไปเปลี่ยนเป็นโฉนด 10 การเตรียมความพร้อมกรณีปัญหาเรื่องร้องเรียน หรือข้อเสนอแนะจากองค์กรอิสระ/ชุมชน/ราษฎร จากปัญหาต่างๆ ของการปฏิบัติหน้าที่ หรือจากข้อกำหนด/กฎหมาย รวมถึงปัญหาแนวเขตพื้นที่ โดยการสรุปเรื่อง/ประเด็น/ภาพถ่ายประกอบ เพื่อรายงานผู้บังคังบัญชา กรณีต้องการข้อมูลเร่งด่วน 11 ปฏิทินวันสำคัญและการเปิด – ปิดอุทยานแห่งชาติ
6 คู่มือการปฏิบัติสำหรับหัวหน้าอุทยานแห่งชาติและประเด็นต่างๆ ที่หัวหน้าอุทยานแห่งชาติควรทราบ ลำดับ ประเด็น/ข้อสั่งการ เอกสารประกอบ 12 การรายงานเหตุการณ์ที่ไม่ปกติ ให้ดำเนินการรายงานโดยตรงอย่างเร่งด่วน 13 การเตรียมความพร้อมสำหรับการจัดเก็บค่าบริการผ่านระบบ E-Ticket ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 จำนวน 31 แห่ง - ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 เปิดให้บริการด้วยระบบจำหน่าย บัตรอิเล็กทรอนิกส์ (E-Ticket) จำนวน 6 แห่ง คือ อช.เขาใหญ่ อช.เอราวัณ อช.ดอยอินทนนท์ อช.อ่าวพังงา อช.หมู่เกาะสิมิลัน และ อช.หาดนพรัตน์ธารา-หมู่เกาะพีพี - ให้ดำเนินการจัดส่งเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบเพื่อเข้าศึกษาการใช้งาน การจัดเก็บค่าบริการผ่านระบบ E-Ticket ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ ที่ได้ดำเนินการแล้ว ดังนี้ (1) กลุ่มภาคเหนือ จำนวน 4 แห่ง : อช.แจ้ซ้อน อช.ดอยสุเทพ-ปุย อช.ดอยผ้าห่มปก อช.ห้วยน้ำดัง เข้าศึกษาระบบที่ อช.ดอยอินทนนท์ (2) กลุ่มภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 15 แห่ง : อช.น้ำตกเจ็ดสาวน้อย อช.ภูหินร่องกล้า อช.คลองลาน อช.เขาชะเมาเขาวง อช.เขาแหลมหญ้า-หมู่เกาะเสม็ด อช.น้ำตกพลิ้ว อช.เขาคิชฌกูฏ อช.หมู่เกาะช้าง อช.ตาดโตน อช.ภูกระดึง อช.ภูเรือ อช.ผาแต้ม อช.เขาพระวิหาร อช.ภูลังกา อช.ภูสอยดาว เข้าศึกษาระบบที่ อช.เขาใหญ่ (3) กลุ่มภาคตะวันตก จำนวน 4 แห่ง : อช.เขื่อนศรีนครินทร์ อช.ไทรโยค อช.แก่งกระจาน อช.เขาสามร้อยยอด เข้าศึกษาระบบที่ อช.เอราวัณ (4) กลุ่มภาคใต้ จำนวน 8 แห่ง : อช.เขาสก อช.หมู่เกาะอ่างทอง อช.หมู่เกาะลันตา อช.ธารโบกขรณี อช.หมู่เกาะสุรินทร์ อช.เขาหลักลำรู่ อช.หาดเจ้าไหม อช.ตะรุเตา เข้าศึกษาระบบที่ อช.หาดนพรัตน์ ธารา-หมู่เกาะพีพี หรือ อช.สิมิลัน หรือ อช.อ่าวพังงา 14 การติดตามโครงการที่ได้รับอนุมัติจากงบประมาณจากเงินอุทยานฯ แต่ยังดำเนินการไม่แล้วเสร็จ -การติดตามโครงการที่ขอขยายระยะเวลาเบิกจ่ายเงินอุทยานแห่งชาติ -กรณีได้รับอนุมัติโครงการให้ดำเนินงานจากงบประมาณเงินอุทยาน แห่งชาติ หากไม่มีการดำเนินการใดๆ ในระยะเวลา 30 วัน หลังจากที่ ได้รับอนุมัติให้ใช้จ่ายเงินอุทยานแห่งชาติ จะถือว่างบประมาณเป็นอันตก พับไป และจะดำเนินการตั้งคณะกรรมการสอบสวนต่อไป
7 คู่มือการปฏิบัติสำหรับหัวหน้าอุทยานแห่งชาติและประเด็นต่างๆ ที่หัวหน้าอุทยานแห่งชาติควรทราบ ลำดับ ประเด็น/ข้อสั่งการ เอกสารประกอบ 15 การเตรียมความพร้อมสำหรับการดำเนินการตามเส้นทางความก้าวหน้าในสายอาชีพตำแหน่ง หัวหน้าหน่วยงานพื้นที่อนุรักษ์ 16 ป้ายชื่ออุทยานแห่งชาติให้จัดทำได้เพียง 2 ภาษา คือ ภาษาไทย และภาษาอังกฤษ สำหรับป้ายสื่อ ความหมาย กรณีมีชาวจีนเข้าไปท่องเที่ยวเป็นจำนวนมาก อาจมีการเพิ่มภาษาจีนได้ 17 การประชาสัมพันธ์การให้บริการประกับอุบัติเหตุกลุ่มกับ นักท่องเที่ยวในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ (แบบสมัครใจ) - เพื่อเป็นการสร้างความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยในพื้นที่อุทยาน แห่งชาติ สร้างความมั่นใจให้กับนักท่องเที่ยว และลดความเสี่ยงในการ รับภาระชดเชยค่ารักษาพยาบาล ค่าเสียหายในกรณีที่มีนักท่องเที่ยว ประสบอุบัติเหตุในอุทยานแห่งชาติ จึงให้ดำเนินการตามหนังสือ อส. ที่ ทส 0910.5702/2340 ลว. 1 กุมภาพันธ์ 2566 และประชาสัมพันธ์ ให้นักท่องเที่ยวทราบอย่างทั่วถึง 18 การดำเนินการควบคุมการใช้สาธารณูปโภค (ค่าไฟฟ้า) - ดำเนินการแยกมิเตอร์หรือเครื่องวัดในส่วนที่ใช้ในราชการกับมิได้ ใช้ในราชการออกจากกันให้ชัดเจน และไม่ให้นำเงินงบประมาณไปใช้ จ่ายค่าสาธารณูปโภคในส่วนที่มิได้ใช้ในราชการ - การใช้พลังงานทดแทน เช่น พลังงานแสงอาทิตย์ เป็นต้น 19 การปฏิบัติงานด้านงานคดีและการติดตามผล - การจัดทำบันทึกจับกุม - แนวทางการการปฏิบัติตามมาตรา 35 และมาตรา 36 แห่ง พระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2562 - แนวทางการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปราม การทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565 - การรายงานการกระทำความผิดตามกฎหมายเกี่ยวกับการป่าไม้ - การติดตามและเร่งรัดการดำเนินคดี ***กรณีพบพื้นที่บุกรุก หรือการกระทำความผิดของกลุ่มผู้มีอิทธิพล หรือผู้เกี่ยวข้องใกล้ชิด ซึ่งไม่สามารถดำเนินการได้ ให้แจ้งมายังหน่วย เฉพาะกิจปฏิบัติการพิเศษผู้พิทักษ์อุทยานแห่งชาติและสัตว์ป่า (พญาเสือ) โดยด่วน เพื่อเข้าดำเนินการต่อไป สำนักอุทยานแห่งชาติ 16 พฤศจิกายน 2566
สํานักอุทยานแหงชาติ กรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช