1_Bacteria

รูป Halobacterium halobium ในนาเกลอื ทก่ี าลังเจริญเตบิ โตอยา่ งรวดเร็วโดย
จะเหน็ เป็ นสแี ดง-ส้มตามเมด็ สที ส่ี ร้างขนึ้

รูปแสดง ทะเลสาบเนตรอน (Lake Natron) หรือเรียกอกี ชื่อว่า ทะเลสาบแหง่ ความตาย ตัง้ อยู่
ทางตอนเหนือ ลักษณะเป็ นทะเลสาบนา้ เคม็ ขนาดใหญ่

Archaebacteria (ต่อ)

Methanogens

- แบคทเี รียทสี่ ร้างมเี ทน
- พบในสภาพแอนแอโรบในแหล่งทม่ี อี นิ ทรียม์ าก เช่น บงึ หนอง สระ
- มคี วามสาคัญในการย่อยสลาย สามารถย่อยขยะและมูลสัตว์ เพอ่ื

เปลยี่ นเป็ นแก๊สชวี ภาพได้
- ใช้ในโรงบาบดั นา้ เสยี แบบไม่ใช้อากาศ ไ ออก เจน
- บางชนิดพบในลาไส้ของคนและสัตว์ และในกระเพาะววั ควาย

จะ แ ส เทน

ีม๊กีมิซีม่ม

Archaebacteria (ต่อ)

Thermoacidophile

- กลุ่มสงิ่ มชี วี ติ ทชี่ อบเจริญในทม่ี อี ุณหภมู แิ ละความ เป็ นกรดสูง
- สงิ่ มชี วี ติ ในกลุ่มนีจ้ ะใช้ซัลเฟอรเ์ ป็ นแหล่งพลังงาน และใช้

คารบ์ อนไดออกไซด์ เป็ นแหล่งคารบ์ อน เชน่ Sulfolobus acidocaldarius

Eubacteria

แบง่ ออกเป็ น 3 กลุ่ม ตามความแตกตา่ งของผนังเซลล์ แปป โคไกลแดน)

Mycoplasma

Negative bacteria บาง

Positive bacteria หนา

พิ

Mycoplasma

- แบคทเี รียทไี่ ม่มผี นังเซลล์ มแี ตเ่ ยอื่ หุม้ เซลลเ์ ทา่ นั้น
- เซลลจ์ งึ ยดื หยุ่นและเปลย่ี นรูปร่างได้ ไ ผ งเซล
- มขี นาดเลก็ มากคล้ายไวรัส
- สามารถลอดผ่านเคร่ืองกรองแบคทเี รียได้
- บางชนิดกอ่ โรคในคนและสัตวไ์ ด้ เช่น Mycoplasma pneumonia

อง เ ย

Mycoplasma pneumonia Mycoplasma sp.

ีส้ท์ลันีม่ม

Negative bacteria

❖ แบคทเี รียทตี่ รึงแก๊สไนโตรเจน เช่น Rhizobium sp. อ
❖อเแย บคทเี รียแกรมลบทกี่ ่อใหเ้ กดิ โรค เช่น Vibrio cholera, Vibrio parahaemolyticus,

Salmonella typhi, Yersinia enterocolitica, Escherichia coli

❖ แบคทเี รียเป็ นสาเหตุให้อาหารเน่าเสยี เช่น Pseudomonas spp., Serratia sp.,
Campylobacter jejuni

ขีส้ขีด้

Positive bacteria

- Lacticacidbacteria สร้างกรดแลคตกิ

- Streptococcus spp. พบในปาก ทางเดนิ อาหาร บางชนิดเป็ นเชอื้ พวยโอกาส
ทาใหเ้ กดิ การตดิ เชอื้ ในทางเดนิ ปัสสาวะ และเยอ่ื บุหัวใจ บางชนิดทาให้เกดิ
โรค ไข้ดาไข้แดง เจบ็ คอ

- Clostridium sp. สร้างเอนโดสปอรแ์ ละเจริญในทไี่ ม่มอี อกซเิ จน บางชนิดทา
ให้เกดิ โรคบาดทะยัก โรคเนือ้ เน่าตาย โรคอาหารเป็ นพษิ

- Actinomycetes เป็ นแบคทเี รียแกรมบวก ลักษณะคล้ายเชอื้ รา คอื มเี ส้นใย
แตกกง่ิ ก้านและมสี ปอรค์ ล้ายรา ส่วนใหญ่ช่วยยอ่ ยสลายในดนิ บางชนิดเชน่
Streptomyces ผลติ สารปฏชิ วี นะ

Growth Curve of bacteria

ลักษณะการเจริญเตบิ โตของแบคทเี รีย แบง่ เป็ น 4 ระยะ

1. Laทอgง วงphase เป็ นระยะทใี่ ส่แบคทเี รียลงในอาหารเลีย้ งเชือ้ แบคทเี รียจะปรับตวั ใหเ้ ข้ากับ
สิง่ แวดล้อมใหม่ จานวนแบคทเี รียยงั ไม่เพมิ่ ขึน้ เพราะยงั ไมแ่ บง่ เซลล์ แต่เซลลจ์ ะว่องไว เป็ น
ช่วงทแี่ บคทเี รียมกี จิ กรรมทางสรีรวทิ ยาสูง ขนาดของเซลลจ์ ะเพม่ิ ขึน้ ส่วนใหญ่เป็ นการเพมิ่
ความยาว ตอนปลายของระยะนี้ แบคทเี รียจะแบง่ ตวั แต่เน่ืองจากแบคทเี รียทกุ ตัวไม่ได้
แบง่ ตวั พร้อมกัน ดงั นั้นจานวนประชากรจะค่อยๆเพมิ่ ขึน้

2. Logarithmic phase หรือ Exponential phase หรือระยะ Log phase เป็ นระยะทแี่ บคทเี รีย
แบง่ ตวั อยา่ งรวดเร็วในอัตราคงที่ คอื การแบง่ เซลลแ์ ตล่ ะครั้งจะใช้เวลาเทา่ ๆกนั ระยะนีอ้ ัตรา
การเจริญจะมากทสี่ ุด เซลลว์ ่องไวทส่ี ุด สารอาหารจะถูกนาไปใช้อย่างมากและรวดเร็ว การ
แบง่ เซลลจ์ ะสัมพนั ธก์ บั การสังเคราะหโ์ พรโทพลาซมึ และกจิ กรรมทางเคมขี องแบคทเี รีย
จานวนแบคทเี รียจะเพม่ิ ขึน้ เป็ นสองเทา่ จงึ ทาใหล้ ักษณะของ curve เป็ น exponential

ร่

Growth Curve of bacteria

ลักษณะการเจริญเตบิ โตของแบคทเี รีย แบง่ เป็ น 4 ระยะ

3. Stationary phase ระยะแบคทเี รียจะมจี านวนสูงสุดและคงที่ ไม่มกี ารเพม่ิ จานวนอกี คอื
ถงึ แม้จะมกี ารแบง่ ตัวเพมิ่ ขนึ้ แต่จะเทา่ กับอตั ราการตาย ทงั้ นีเ้ น่ืองจากสารอาหารถูกใช้ไป
เกอื บหมด และอาจมกี ารขับของเสยี ทเี่ ป็ นพษิ ออกมาจากกระบวนการเมแทบอลซิ มึ

4. Death phase หรือ Decline phase เป็ นระยะทแี่ บคทเี รียจะตายอยา่ งรวดเร็วและตายมากขนึ้
จนสม่าเสมอเป็ น exponential หรือ logarithm สาเหตุการตายอาจเนื่องมาจากสารอาหารทใ่ี ช้
เลีย้ งเซลลห์ มดไป และเกดิ การสะสมของเสีย และสารพษิ ทเ่ี กดิ จากกระบวนการเมแทบอลซิ มึ
แบคทเี รียจะมอี ตั ราการตายทแี่ ตกต่างกนั ขนึ้ อยกู่ ับชนิดของแบคทเี รีย เช่น พวกทรงกลม
แกรมลบจะตายอย่างเร็วมาก ภายใน 2-3 วัน และเหลอื เซลลท์ มี่ ชี ีวิตอยูน่ ้อยมาก เชือ้ บางชนิด
ตายช้าจงึ ทาใหม้ แี บคทเี รียมชี ีวติ เหลืออยูเ่ ป็ นเวลานานหลายเดอื น

Growth Curve of bacteria

เา การตาย

µน

ช้

ความหลากหลายทางเมแทบอลซิ มึ ของแบคทเี รีย

แบ่งแบคทเี รียตามความตอ้ งการสารอาหาร เป็ น 4 ประเภท คอื
โฟโตออโตโทรฟ (Photoautotroph)

โฟโตเฮเทอโรโทรฟ (Photoheterotroph)

เคโมออโตโทรฟ (Chemoautotroph)

เคโมเฮเทอโรโทรฟ (Chemoheterotroph)

Photoautotroph

➢ หมายถงึ แบคทเี รียทไ่ี ดพ้ ลังงานจากแสงโดย
อาศัยคลอโรฟิ ลล์ (chlorophyll) พเิ ศษ

➢ ใช้แก๊สคารบ์ อนไดออกไซดเ์ ป็ นแหล่งคารบ์ อน
และใช้สารอนินทรียเ์ ป็ นตวั ใหอ้ เิ ล็กตรอน

➢ ได้แก่ ไซยาโนแบคทเี รีย (cyanobacteria หรือ
blue green algae) แบคทเี รียซัลเฟอรส์ ีมว่ ง (purple
sulfur bacteria) แบคทเี รียซัลเฟอรส์ เี ขียว (green
sulfur bacteria)

Photoheterotroph

➢ หมายถงึ แบคทเี รียทไ่ี ดพ้ ลังงานจาก
แสง

➢ ไดแ้ หล่งคารบ์ อนจากสารอนิ ทรีย์ และ
ใช้สารอนิ ทรยี เ์ ป็ นแหล่งอเิ ลก็ ตรอน เช่น
แอลกอฮอล์ กรดไขมัน

➢ ได้แก่ แบคทเี รียนันซัลเฟอรส์ ีม่วง
(purple non sulfur bacteria) แบคทเี รีย
นันซัลเฟอรส์ ีเขยี ว (green non sulfur
bacteria)

Chemoautotroph

➢ หมายถงึ แบคทเี รียทสี่ ามารถสร้างสารอนิ ทรีจากสาร
อนินทรียโ์ ดยอาศัยพลังงานจากปฏกิ ริยาเคมี ไมต่ ้องพงึ่
แสงกส็ ร้างอาหารเองได้แบบพชื

➢ ไดแ้ หล่งพลังงานจากการออกซเิ ดชัน (oxidation) ของ
สารอนินทรีย์ เช่น แกส๊ ไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H2S) แกส๊
แอมโมเนีย (NH3) เฟอรร์ ัสไอออน (Fe2+)
➢ แหลง่ คารบ์ อนและอเิ ล็กตรอนไดจ้ ากแกส๊
คารบ์ อนไดออกไซด์

➢ ไดแ้ ก่ ซลั เฟอรแ์ บคทเี รีย (sulfur bacteria) ไอออน
แบคทเี รีย (ion bacteria) ไฮโดรเจนแบคทเี รีย (hydrogen
bacteria) ไนทริฟายองิ แบคทเี รีย (nitrifying bacteria)

Chemoheterotroph

➢ หมายถงึ แบคทเี รียทไ่ี ดพ้ ลังงาน มษ

คารบ์ อนและอเิ ลก็ ตรอนได้จากสารอนิ ทรีย์

➢ ไดแ้ ก่ แบคทเี รียส่วนใหญ่ท่ัวไป

➢ นอกจากนีย้ งั พบในพวก โพรทสิ ต์
(protist) ฟังไจ (fungi) และสัตว์

น์ยุ

การเจริญในสภาพแวดล้อม

อุณหภูมิ (Temperature)
อากาศ (Aeration)

ความเป็ นกรด-เบส (pH)

อุณหภมู ิ (Temperature)

อุณหภูมิ สามารถแบ่งแบคทเี รียได้ 3 กลุ่ม ดงั นี้
# ไซโครไฟล์ (psycophiles) : ชอบอุณหภมู ติ ่า ≤ 15 ºC มักทาให้เกดิ การเน่าเสยี
ของอาหารแช่เยน็

# มโี ซไฟล์ (mesophiles) : เจริญไดท้ อ่ี ุณหภูมิ 25 - 40 ºC

# เทอรโ์ มไฟล์ (thermophiles) : เจริญทอี่ ุณหภมู สิ ูง 50 - 55 ºC บางชนิดเจริญท่ี
85 ºC บางชนิดทาให้อาหารกระป๋ องเน่าเสยี

อากาศ (Aeration)

จัดจาแนกตามความตอ้ งการอากาศ ไดด้ งั นี้

แผล เ ด

# แอรโ์ รบ (aerobes) : ตอ้ งการ O2 เพอ่ื ใช้ในกระบวนหายใจระดบั เซลล์

# แฟคัลเตดเทด ปี แอนแอรโ์ รบ (facultative anaerobes) : เจริญในทที่ มี่ ี O2 หรือไม่มี
กไ็ ด้ เ อก มให

แผล ด

# แอนแอรโ์ รบ (anaerobes) : ไม่ตอ้ งการ O2 ในการเจริญ

ิป่มุ่ล้ืชิปิปิป

การเจรญิ ของจุลนิ ทรียแ์ บบต่างๆ

ชอบ Crd
0

-

ไพอ จะท ไ อากาศ อากาศ โต

า อากาศ ชอบ ไ อากาศ โต

ีม้ถ็กีม่ม้ด็กีม่ม

ความเป็ นกรด-เบส (pH)

❖ ความเป็ นกรดเป็ นด่าง (pH) แบคทเี รียส่วนมากมักเจริญได้ดใี นท่ี pH ทเี่ ป็ น
กลางหรอื ดา่ ง ไดม้ กี ารจดั แบคทเี รียออกเป็ น 3กลุ่ม ตาม pH ทใ่ี ช้ การ
เจริญเตบิ โต ดงั นี้

▪ Acidophile เจริญไดด้ ที ส่ี ุดท่ี pH ระหวา่ ง1.0-5.5
▪ Neutrophile เจริญไดด้ ที สี่ ุดที่ pH ระหว่าง 5.5-8.0 กรด เ ก อย
▪ Alkalophile เจริญได้ดที สี่ ุดท่ี pH ระหว่าง 8.5-11.5

❖ ถ้าแบคทเี รียไปอย่ใู นสภาพที่ pH แตกตา่ งไปจากทๆี่ มันเคยอยู่ จะพบว่า เยอื่
หุม้ เซลล์ จะเกดิ การพีกขาด เอนไซม์ หยุดการทางาน การดดู ซมึ สารอาหาร
จะผิดปกตไิ ป และในทส่ี ุดแบคทเี รีย กจ็ ะตาย

ล้น็

Thanks for your attention