สื่อรักษ์ป่าพรุภูเก็ต เล่ม 2

แผนที่ป่าพรุเจ๊ะสัน
~ 46 ~

แผนที่ป่าพรุจิก
~ 47 ~

แผนที่ป่าพรุแหลมหยุด
~ 48 ~

แผนที่ป่าพรุยาว
~ 49 ~

แผนที่ป่าพรุจูด/พรุจวด
~ 50 ~

แผนที่ป่าพรุหลังวัดไม้ขาว
~ 51 ~

แผนที่ป่าพรุทุ่งเตียน
~ 52 ~

แผนที่ป่าพรุยายรัตน์
~ 53 ~

2.1.3 การศึกษาการใช้ประโยชน์ที่ดินจากข้อมูลเชิงพื้นที่

ข้อมูลเชิงพื้นสำหรับการวิเคราะห์การใช้ประโยชน์ที่ดินและการเปลี่ยนแปลง
การใช้ประโยชน์ที่ดิน ปี พ.ศ. 2552 และ 2556 ได้รับอนุเคราะห์จากกรม
พัฒนาที่ดิน โดยประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์

เกร็ดความรู้เพิ่มเติม ตำแหน่งลูกค้า
เส้นถนน
ระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ ตำแหน่งสถานที่
(Graphic Information System: GIS) เส้นชั้นความสูง
คือ การนำเสนอข้อมูลในลักษณะของ ประเภทการใช้ประโยชน์ที่ดิน
แผนที่เพื่อให้ง่ายต่อความเข้าใจ ซึ่ง
ข้อมูลที่นำเสนอมีลักษณะเป็นชั้นข้อ ลักษณะพื้นที่จริง
มูลหลายๆ ระดับ

ข้อมูลเชิงพื้นที่มี 3 ลักษณะ ดังนี้

1) จุด (Point) เป็นลักษณะที่ใช้แสดงตำแหน่งของ

พื้นที่นั้นๆ ไม่มีขนาดและทิศทาง เช่น ที่ตั้งจังหวัด

จุด (Point) หมู่บ้าน โรงเรียน เป็นต้น
2) เส้น (Line) เป็นลักษณะที่ใช้แสดงข้อมูลที่เชื่อม

ต่อของพื้นที่ มีระยะและทิศทางระหว่างจุดเริ่มต้น

เส้น (Line) ไปยังจุดสิ้นสุด เช่น เส้นทางน้ำ ถนน เป็นต้น
3) รูปหลายเหลี่ยม (Polygon) เป็นลักษณะที่ใช้

แสดงพื้นที่หรือขอบเขต เช่น พื้นที่จังหวัด พื้นที่

ป่าไม้ เป็นต้น

รูปหลายเหลี่ยม (Polygon)

~ 54 ~

วิธีการศึกษา

การวิเคราะห์การใช้ประโยชน์ที่ดิน และการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์
ที่ดินปี พ.ศ. 2552 และ 2556 โดยการวิเคราะห์แบบซ้อนทับ (Overlay analysis)
ทั้งนี้ เพื่อศึกษาการใช้ประโยชน์ที่ดินในแต่ละประเภทมีการเปลี่ยนแปลงหรือ
ไม่ รูปแบบการวิเคราะห์จะเป็นในลักษณะจุดภาพต่อจุดภาพ (Pixel : Pixel) ซึ่ง
มีขนาดจุดภาพ (Cell size) 30x30 เมตร

ตัวอย่างการวิเคราะห์ข้อมูลแบบจุดภาพ

ปี 2552

ปี 2556

~ 55 ~

ผลการศึกษา

การวิเคราะห์การใช้ประโยชน์ที่ดิน
การวิเคราะห์การใช้ประโยชน์ที่ดินของตำบลไม้ขาว แบ่งออกเป็น 5 ประเภท
ได้แก่ ป่าไม้ เกษตรกรรม ชุมชนและสิ่งปลูกสร้าง แหล่งน้ำ และพื้นที่
เบ็ดเตล็ด จากผลการศึกษาพบว่า พื้นที่ส่วนใหญ่ คือ เกษตรกรรม รองลงมา
คือ ชุมชนและสิ่งปลูกสร้าง ป่าไม้ แหล่งน้ำ และพื้นที่เบ็ดเตล็ด ตามลำดับ

ปี พ.ศ. 2552 ปี พ.ศ. 2556

คำอธิบายสั ญลักษณ์ ชุมชนเเละสิ่ งปลูกสร้าง พื้นที่เบ็ดเตล็ด
ป่าไม้ เเหล่งน้ำ ป่าพรุ
เกษตรกรรม

~ 56 ~

การวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน
การเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน ในปี พ.ศ. 2552 และ 2556 โดย
จากการเปรียบเทียบการใช้ประโยชน์ที่ดินทั้ง 2 ปี มีผลการศึกษา ดังนี้

พื้นที่เกษตรกรรม ในปี พ.ศ. 2556 มีเนื้อที่ลดลง เนื่องจากส่วน
ใหญ่เปลี่ยนแปลงเป็นพื้นที่ชุมชนและสิ่งปลูกสร้าง พื้นที่เบ็ดเตล็ด
และพื้นที่ป่าไม้

พื้นที่ชุมชนและสิ่งปลูกสร้าง ในปี พ.ศ. 2556 มีเนื้อที่เพิ่มขึ้น ส่วนใหญ่
เปลี่ยนแปลงมาจากพื้นที่เกษตรกรรม พื้นที่ป่าไม้ และพื้นที่เบ็ดเตล็ด

พื้นที่ป่าไม้ ในปี พ.ศ. 2556 มีเนื้อที่ลดลง เนื่องจากส่วนใหญ่
เปลี่ยนแปลงไปเป็นพื้นที่แหล่งน้ำ เนื่องจากป่าพรุซึ่งเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ
ในบางพื้นที่ป่าพรุมีการสำรวจแยกพื้นที่แหล่งน้ำและพื้นที่ป่าออกจาก
กัน และบางปีมีการรวมเป็นพื้นที่เดียวกัน

ปี พ.ศ. 2552 ปี พ.ศ. 2556

คำอธิบายสั ญลักษณ์ ชุมชนเเละสิ่ งปลูกสร้าง พื้นที่เบ็ดเตล็ด
ป่าไม้ เเหล่งน้ำ ป่าพรุ
เกษตรกรรม
~ 57 ~

เกมจับผิดภาพ

คำสั่ง: วงกลมจุดที่แตกต่างกัน (วงกลมมากกว่า 3 จุด)

ชุมชนและสิ่งปลูกสร้าง

แผนที่การใช้ที่ดิน แผนที่การใช้ที่ดิน
แผนปีทีพ่ก.าศร.ใ2ช5้ท5ี่ด2ิน แผปนี พที่.กศา.ร2ใ5ช5้ที6่ดิน

ปี พ.ศ.2552 ปี พ.ศ.2556

คำอธิบายสั ญลักษณ์ เเหล่งน้ำ
ป่าไม้ พื้นที่เบ็ดเตล็ด
เกษตรกรรม ป่าพรุ
ชุมชนเเละสิ่ งปลูกสร้าง

~ 58 ~

เกมจับผิดภาพ

คำสั่ง: วงกลมจุดที่แตกต่างกัน (วงกลมมากกว่า 3 จุด)

ป่าไม้

แผนที่การใช้ที่ดิน แผนที่การใช้ที่ดิน
แผนปีทีพ่ก.าศร.ใ2ช5้ท5ี่ด2ิน แผปนี พที่.กศา.ร2ใ5ช5้ที6่ดิน

ปี พ.ศ.2552 ปี พ.ศ.2556

คำอธิบายสั ญลักษณ์ เเหล่งน้ำ
ป่าไม้ พื้นที่เบ็ดเตล็ด
เกษตรกรรม ป่าพรุ
ชุมชนเเละสิ่ งปลูกสร้าง

~ 59 ~

2.1.4 การศึกษาการใช้ประโยชน์ที่ดินจากภาพถ่ายดาวเทียม

สำหรับการวิเคราะห์การใช้ประโยชน์ที่ดินที่เป็นปัจจุบัน เป็นการนำ
ภาพถ่ายดาวเทียมมาวิเคราะห์ เนื่องจากดาวเทียมมีการบันทึกข้อมูลภาพถ่ายที่
เป็นปัจจุบัน โดยดาวเทียมสำรวจทรัพยากรมีหลายดวง ซึ่งการศึกษาในครั้ง
นี้ ได้มีการใช้ภาพถ่ายดาวเทียม Landsat-7 และดาวเทียม Sentinel-2

Landsat-7 Sentinel-2

ทั้งนี้ จะดำเนินการวิเคราะห์การใช้ประโยชน์ที่ดินรอบบริเวณพื้นที่ป่าพรุ
ตำบลไม้ขาว ในระยะต่าง ๆ ได้แก่ 100 เมตร 500 เมตร และ 1 กิโลเมตร

500 เมตร

1 กิโลเมตร

100 เมตร

~ 60 ~

วิธีการศึกษา
การแปลตีความภาพถ่ายดาวเทียม

สำหรับการวิเคราะห์การใช้ประโยชน์ที่ดินและการเปลี่ยนแปลงการใช้
ประโยชน์ที่ดินจากภาพถ่ายดาวเทียม Landsat-7 (ข้อมูลในปี พ.ศ. 2554)
และ Sentinel-2 (ข้อมูลในปี พ.ศ. 2563) ซึ่งเริ่มจากการนำภาพถ่ายดาวเทียม
มาจำแนกการใช้ประโยชน์ที่ดินเบื้องต้น โดยการแปลตีความจากข้อมูล
ภาพถ่ายดาวเทียมด้วยสายตาของวัตถุบนภาพถ่ายดาวเทียม นอกจากนี้
สามารถเปรียบเทียบกับข้อมูลอื่นประกอบ (เช่น ภาพถ่ายดาวเทียมความ
ละเอียดสูงจากโปรแกรม Google Earth Pro) และตรวจสอบความถูกต้อง
โดยการสำรวจในพื้นที่จริง

อ้างอิง: สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน)

~ 61 ~

การลงพื้นที่ตรวจสอบความถูกต้อง
ภาพถ่ายดาวเทียม ภาพถ่ายในพื้นที่จริง

ป่าไม้

ชุมชนและ
สิ่ งปลูกสร้าง

เกษตรกรรม

แหล่งน้ำ

พื้นที่เบ็ดเตล็ด

~ 62 ~

การประมวลผลภาพถ่ายดาวเทียม
สำหรับการประมวลผลภาพถ่ายดาวเทียมในครั้งนี้ ได้ดำเนินการผ่าน

Google Earth Engine (GEE) ซึ่งเป็นเว็บแอปพลิเคชันในการประมวลผลที่ช่วย
ในการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่ได้รวดเร็วขึ้น และสามารถดึงข้อมูลภาพถ่าย
ดาวเทียมจากฐานข้อมูลออนไลน์ได้ โดยในการประมวลจะใช้ค่าการสะท้อน
แสงในช่วงคลื่นต่าง ๆ ของภาพถ่ายดาวเทียม ทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความถูกต้องใน
การประมวลผลมากยิ่งขึ้น จึงได้ใช้ค่าดัชนีพืชพรรณ (Vegetation Indices:
VIs) เป็นตัวแปรหนึ่งในการประมวลผลข้อมูล

จากนั้นเลือกใช้วิธีการประมวลผลในการจำแนกประเภทการใช้ประโยชน์
ที่ดิน ซึ่งมีวิธีการที่หลากหลาย โดยทีมวิจัยได้เลือกวิธีการที่เหมาะสมและเป็น
นิยม ได้แก่ วิธีการป่าสุ่ม (Random Forest: RF) การจำแนกประเภทและการ
ถดถอยต้นไม้ (Classification and Regression Trees: CART) และซัพพอร์ต
เวกเตอร์แมทชีน (Support Vector Machine: SVM) ทั้งนี้ ได้ดำเนินการเปรียบ
เทียบวิธีการที่ให้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุด ซึ่งพบว่า วิธีการป่าสุ่ม ให้ค่าความถูกต้อง
ของการประมวลผลมากที่สุด

สำหรับขั้นตอนสุดท้าย ดำเนินการตรวจสอบความถูกต้องของผลลัพธ์ที่
ได้กับข้อมูลในพื้นที่จริงอีกครั้ง จากนั้นดำเนินการปรับปรุงข้อมูลหลังการ
จำแนก (Post-classification) เพื่อให้ผลลัพธ์ที่ได้มีความถูกต้องมากยิ่งขึ้น

~ 63 ~

เกร็ดความรู้เพิ่มเติม

ดัชนีพืชพรรณ (Vegetation Index: VI) คือ ค่าที่บอกถึงสัดส่วนของพืช
พรรณที่ปกคลุมพื้นผิว โดยคำนวณจากค่าการสะท้อนแสงในช่วงคลื่นต่าง ๆ
ของภาพถ่ายดาวเทียมที่เกี่ยวข้องกับพืชพรรณ ตัวอย่างดัชนีที่ใช้สำหรับการ
ประมวลผลในครั้งนี้ ได้แก่

1) ดัชนีผลต่างพืชพรรณ (Normalized Difference
Vegetation Index: NDVI)
ใช้สำหรับศึกษาความหนาแน่นของพืชพรรณ ซึ่งสามารถ
บ่งบอกพื้นที่ที่มีการปกคลุมของพืชพรรณได้

2) ดัชนีน้ำเปลี่ยนแปลงความต่างปกติ (Modified
Normalized Difference Water Index: MNDWI)
ใช้สำหรับศึกษาค่าความต่างความชื้นของน้ำ ซึ่งจะบ่งบอก
ถึงพื้นที่แหล่งน้ำต่าง ๆ จากข้อมูลภาพ ถ่ายดาวเทียมได้

3) ดัชนีผลต่างสิ่งปลูกสร้าง (Normalized Difference
Built-up Index: NDBI)
ใช้สำหรับศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างอุณหภูมิพื้นผิวในเมือง
และการใช้ที่ดินจากภาพถ่ายดาวเทียม ซึ่งจะบ่งบอกถึงความ
หนาแน่นของวัตถุ และสิ่งก่อสร้างบนพื้นผิวโลก

~ 64 ~

การปรับปรุงข้อมูลหลังการจำแนก

ก่อนปรับปรุง

สำหรับการปรับปรุง
ข้อมูลหลังการจำแนก
ประเภทการใช้ประโยชน์
ที่ดิน (Post-classification)
เป็นการปรับปรุงข้อมูลใน
จุดผิดพลาดที่ไม่ตรงกับ
ข้อมูลจากการลงสำรวจใน
พื้นที่จริง ให้มีความ
ถูกต้องมากยิ่งขึ้น

หลังปรับปรุง

คำอธิบายสั ญลักษณ์

ป่าไม้
เกษตรกรรม
ชุมชนเเละสิ่ งปลูกสร้าง
เเหล่งน้ำ
พื้นที่เบ็ดเตล็ด
ป่าพรุ

~ 65 ~

ผลการศึกษา
ผลการวิเคราะห์การใช้ประโยชน์ที่ดินรอบบริเวณพื้นที่ป่าพรุ

การวิเคราะห์การใช้ประโยชน์ที่ดินรอบบริเวณพื้นที่ป่าพรุตำบลไม้ขาว ปี
พ.ศ. 2554 และ พ.ศ. 2563 แบ่งการจำแนกออกเป็น 5 ประเภท ได้แก่ ป่าไม้
เกษตรกรรม ชุมชนและสิ่งปลูกสร้าง แหล่งน้ำ และพื้นที่เบ็ดเตล็ด โดยมีผล
การศึกษาที่ระยะต่าง ๆ ดังนี้

2554 2563

ระยะ 100 เมตร ผลการวิเคราะห์การใช้ประโยชน์
ระยะ 500 เมตร ที่ดินรอบพื้นที่ป่าพรุทั้ง 3 ระยะ
ระยะ 1 กิโลเมตร พบว่า มีพื้นที่เกษตรกรรมมาก
ที่สุด รองลงมา คือ พื้นที่ชุมชน
และสิ่งปลูกสร้างพื้นที่ป่าไม้
และพื้นที่เบ็ดเตล็ด ตามลำดับ

คำอธิบายสั ญลักษณ์ ชุมชนเเละสิ่ งปลูกสร้าง พื้นที่เบ็ดเตล็ด
ป่าไม้ เเหล่งน้ำ ป่าพรุ
เกษตรกรรม

~ 66 ~

ผลการวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน
รอบบริเวณพื้นที่ป่าพรุ

การเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน พบว่า พื้นที่ชุมชน และสิ่งปลูก
สร้างมีการเปลี่ยนแปลงโดดเด่น ซึ่งพื้นที่ที่เพิ่มขึ้นมาจากพื้นที่เกษตรกรรม
และพื้นที่เบ็ดเตล็ด สำหรับพื้นที่เกษตรกรรมมีแนวโน้มลดลง

2554 2563

คำอธิบายสั ญลักษณ์ ชุมชนเเละสิ่ งปลูกสร้าง พื้นที่เบ็ดเตล็ด
ป่าไม้ เเหล่งน้ำ ป่าพรุ
เกษตรกรรม

~ 67 ~

2.2 การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรในป่าพรุ
พื้นที่ตำบลไม้ขาวมีทรัพยากรป่าพรุ ผืนสุดท้ายของจังหวัดภูเก็ต สำหรับป่า
พรุจูดเป็นหนึ่งในป่าพรุที่มีสภาพค่อนข้างสมบูรณ์ มีน้ำท่วมขังตลอดทั้งปี ใน
ช่วงฤดูแล้งปริมาณน้ำจะลดลง ทำให้สามารถเดินเข้าไปในพื้นที่บางส่วนได้
ซึ่งชาวบ้านได้เข้ามาใช้ประโยชน์ในพื้นที่จนถึงปัจจุบัน
2.2.1 การใช้ประโยชน์ต่าง ๆ ในพื้นที่ป่าพรุ
ชาวบ้านในพื้นที่ได้เข้าไปใช้ประโยชน์ เพื่อการอุปโภคและบริโภคที่หลาก
หลาย รวมทั้งเป็นแหล่งสร้างรายได้เลี้ยงชีพ ตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ได้แก่ การ
ทำประมง การเก็บพืชผักและสมุนไพร การใช้วัสดุทางธรรมชาติผลิตอุปกรณ์
เครื่องใช้ในครัวเรือน และเข้ามาใช้พื้นที่สำหรับเลี้ยงสัตว์

~ 68 ~

2.2.2 การทำผ้ามัดย้อมจากทรัพยากรป่าพรุ
การย้อมสีจากธรรมชาตินับเป็นภูมิปัญญาไทยที่สืบทอดกันมาตั้งแต่อดีต

ต้องอาศัยทักษะและวิธีการที่มีขั้นตอน โดยใช้สีจากธรรมชาติที่ได้จากพืช สัตว์
ดินและแร่ธาตุ สำหรับการย้อมสีผ้าจากธรรมชาติมีกระบวนการที่ยุ่งยากและ
ซับซ้อน แต่ยังคงได้รับความนิยม เนื่องจากเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม อีกทั้ง
เป็นการสร้างสรรค์ผลงานที่มีความโดดเด่น สวยงาม และสามารถเพิ่มมูลค่า
ให้กับผลิตภัณฑ์

การมัดย้อม เป็นการมัด ผูก หรือหนีบผ้า โดยใช้วัสดุต่าง ๆ เช่น ยางรัด
เชือก ไม้หนีบ ร่วมกับการม้วน พับ จับจีบ หรือขยำผ้า ซึ่งเมื่อนำไปย้อมสีจะ
ทำให้เกิดลวดลายที่แตกต่างกัน ผลิตภัณฑ์ที่ได้จึงเรียกว่า “ผ้ามัดย้อม”

สำหรับป่าพรุตำบลไม้ขาวมีต้นเสม็ดที่เป็นทรัพยากรสำคัญในพื้นที่ ซึ่ง
เปลือกมีลักษณะคล้ายเยื่อฟองน้ำที่สามารถลอกเป็นแผ่นได้ จึงเป็นตัวเลือก
หลักในการนำมาใช้เป็นวัตถุดิบหลักในการทำสีสกัดสำหรับทำผ้ามัดย้อม

~ 69 ~

เกร็ดความรู้เพิ่มเติม
เสม็ดขาว (Melaleuca cajuputi)


เสม็ดขาว เป็นพืชในวงศ์ Myrtaceae พบทั่วไปบริเวณพื้นที่ชุ่มน้ำ เช่น ชายทะเล
บริเวณลุ่มน้ำขัง และในป่าพรุ พบมากในภาคตะวันตกเฉียงใต้ ภาคตะวันออก และภาค
ใต้ของประเทศไทย มีลักษณะส่วนประกอบต่าง ๆ มีดังนี้
ใบ: เป็นใบเดี่ยวเรียงเวียนสลับเป็นรูปรีหรือรูปใบหอก ใบอ่อนมีขนเป็นมัน ส่วน
ใบแก่ผิวใบเกลี้ยง และมีสีเทาแกมเขียว
ดอก: มีสีขาวเป็นช่อตามซอกใบหรือใกล้กับปลายกิ่ง
ผลและเมล็ด: ผลคล้ายรูปถ้วย ซึ่งมีเมล็ดเล็ก ๆ อยู่ภายในผล
ลำต้น: เนื้อไม้คงทนต่อสภาพที่เปียกชื้นและทนต่อน้ำเค็ม สามารถนำมาแปรรูป
และใช้สร้างที่พักอาศัย รวมทั้งเป็นไม้ฟืน และเผาถ่านได้
เปลือก: มีลักษณะเป็นเส้นใยสีน้ำตาลเข้มกว่าเปลือกชั้นในที่มีลักษณะคล้ายเยื่อ
ฟองน้ำ สามารถลอกเป็นแผ่น ในอดีตใช้ทำฝาบ้าน มุงหลังคา อุดรูรั่วของเรือ และ
ใช้เป็นวัสดุในการย้อมแห อวน ทำให้ยืดอายุการใช้งานได้นานขึ้น ทำฉนวนกัน
ความร้อน ทำขี้ไต้จุดไฟให้แสงสว่าง รวมทั้งใช้ยัดฟูก และหมอน

~ 70 ~

อุปกรณ์และวิธีการทำผ้ามัดย้อม
การทำผ้ามัดย้อมด้วยสีย้อมธรรมชาติจากการใช้เปลือกและใบเสม็ด ซึ่งจะ

ให้สีน้ำตาลแกมส้ม โดยมีอุปกรณ์และวิธีการ ดังนี้

วัสดุและอุปกรณ์ที่ใช้

น้ำสารส้ม น้ำปูนแดง

เปลือกเสม็ด และใบเสม็ด สารกระตุ้นให้ผ้าติดสี

ภาชนะสำหรับการต้ม น้ำเปล่า เกลือแกง
เตาแก๊ส

ผ้าฝ้าย /ผ้าด้ายดิบ อุปกรณ์มัดลาย

~ 71 ~

วิธีการสกัดสีย้อม
1) นำเปลือกและใบเสม็ดน้ำหนักอย่างละ 250 กรัม (รวม 500 กรัม) ไปต้ม
กับน้ำเปล่า 3 ลิตร ทิ้งไว้ 1 ชั่วโมง เพื่อสกัดสีจากใบและเปลือกเสม็ด
2) จากนั้นกรองเปลือกและใบเสม็ดออก และเติมเกลือแกง 1 ช้อนชา
3) เตรียมสารเร่งสี เพื่อกระตุ้นการติดสี โดยใช้น้ำปูนใส (ผสมปูนแดง 100
กรัม กับน้ำสะอาด 500 มิลลิลิตร) และน้ำสารส้ม (ผสมสารส้ม 100 กรัม กับ
น้ำสะอาด 500 มิลลิลิตร) เพื่อนำไปใช้ในขั้นตอนการย้อมสีผ้า

~ 72 ~

วิธีการย้อมสีผ้า
1) เตรียมผ้าดิบโดยนำมาต้มด้วยน้ำเปล่า ประมาณ 15 นาที เพื่อขจัดสาร
เคลือบและสิ่งสกปรกที่ติดผ้า จากนั้นล้างทำความสะอาดแล้วตากให้แห้ง
2) นำผ้ามามัดลาย และใส่ผ้าลงไปต้มในสีมัดย้อมที่เตรียมไว้ โดยใช้ไฟอ่อน
ทิ้งไว้ 1 ชั่วโมง ระหว่างต้มให้กลับด้านผ้าอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ผ้าดูดสี
สม่ำเสมอกันทั้งผืน โดยสังเกตสีที่ซึมเข้าไปในเนื้อผ้า
3) จากนั้นนำผ้าไปแช่ในน้ำปูนใส/น้ำสารส้มที่เตรียมไว้ ประมาณ 5-10 นาที
แล้วแกะยางรัดและวัสดุต่าง ๆ ออก
4) นำไปล้างด้วยน้ำสะอาด และตากให้แห้ง
5) สุดท้ายนำมาซักด้วยผงซักฟอก เพื่อทำความสะอาดก่อนนำไปใช้งาน

~ 73 ~

เทคนิคการมัดลายผ้า

การมัดย้อม จะทำให้เกิดลวดลายที่แตกต่างกันออกไป ขึ้นอยู่กับความ
ต้องการของผู้ทำ ซึ่งแต่ละวิธีจะให้ลายที่เป็นเอกลักษณ์มีความแตกต่างกัน มี
หลายรูปแบบ ดังรูป

ลายก้นหอย

ลายจุด

ลายข้าวหลามตัด

ลายริ้วล้อรถ

~ 74 ~

ลายก้นหอย

ขั้นตอนการมัดลายผ้า

1. เตรียมผ้าสำหรับมัดลาย 2. พับครึ่งตามแนวนอน

3. พับครึ่งผ้าจากขวาไปซ้าย 4. พับผ้าจากมุมล่างซ้ายไปด้านบน

5. พับผ้าจากมุมทั้งสองด้าน
แล้วรวบเข้าหากัน

6. ใช้ยางรัดตั้งแต่ปลายลงมาเรื่อย ๆ ลายที่ได้จากการมัดย้อม

~ 75 ~

ลายจุด

1. จับเนื้อผ้าขึ้นมาเล็กน้อย

2. ใช้ยางรัดเนื้อผ้าที่จับขึ้นมา

3. จากนั้นใช้ยางรัดไปเรื่อย ๆ ตามจุดที่ต้องการ จนทั่วทั้งผืน

ลายที่ได้จากการมัดย้อม
~ 76 ~

ลายข้าว
หลามตัด

2. พับครึ่งผ้าตามแนวนอน
จากขวาไปซ้าย

1. พับครึ่งผ้าตามแนวนอน

3. ใช้ตะเกียบทาบทั้งสองด้าน แล้ว
รัดด้วยยางรัดให้แน่น โดยทาบทั้ง

ผืนตามที่ต้องการ

ลายที่ได้จากการมัดย้อม
~ 77 ~

ลายริ้วล้อรถ

1. นำท่อ PVC วางบนผ้า
2. ใช้ท่อ PVC ม้วนผ้าจากมุมด้านใดด้านหนึ่ง

3. จับที่ปลายท่อม้วนเป็นเกลียวจน 4. จากนั้นรัดด้วยยางให้แน่น และ
สุดปลายผ้า แล้วม้วนผ้ามาพันกับท่อ ทำเช่นเดียวกันทั้งสองด้าน

ลายที่ได้จากการมัดย้อม
~ 78 ~

ผลิตภัณฑ์มัดย้อม

~ 79 ~

แนวคิดการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรในป่าพรุ
การทำผ้ามัดย้อมจากวัสดุธรรมชาติ โดยใช้ทรัพยากรในท้องถิ่นให้เกิด
ประโยชน์สูงสุด เช่น เปลือกและใบจากต้นเสม็ดขาว ถือเป็นการเพิ่มมูลค่าให้
กับวัสดุในท้องถิ่น อีกทั้งการทำผ้ามัดย้อมส่งผลให้เกิดการกระตุ้นความคิด
สร้างสรรค์จากการออกแบบลวดลายต่าง ๆ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนา
ด้านอาชีพของชาวบ้านในชุมชนต่อไปได้

~ 80 ~

เกมมัดย้อมก้อนเมฆ

คำอธิบาย: อธิบายวิธีย้อมสีผ้าตามรูปภาพในแต่ละขั้นตอน

........................................................ ........................................................
.........................................................
.........................................................
.........................................................
.......................................... .........................................................

..........................................

........................................................ .......................................................
......................................................... .......................................................
......................................................... .......................................................
......................................................... ..................................................
.

........................................................ ........................................................
......................................................... .........................................................
......................................................... .........................................................
. .

~ 81 ~

เฉลย

~ 82 ~

เกมทายภาพปริศนา

คำอธิบาย: ทายภาพปริศนาที่ให้ว่าเป็นชื่อของพรรณไม้ใด

1) ตีนเป็ด

เเลง

2) มะเม่าไข่ปลา

3) หม้อข้าวหม้อแกงลิง
4) มะลิวัลย์

~ 83 ~

เกมทายภาพปริศนา

คำอธิบาย: ทายภาพปริศนาที่ให้ว่าเป็นชื่อของพรรณไม้ใด

5) มะม่วงหิมพานต์

6) หญ้างวงช้าง

7) หญ้าพันงูเขียว
8) สนทะเล

~ 84 ~

เกมจับคู่ภาพกับคำศัพท์

คำอธิบาย: วงกลมชื่อสัตว์จากภาพที่กำหนดให้
นกปรอดหน้านวล นกพิราบป่า นกตีทอง

นกโพระดกธรรมชาติ นกจาบคาหัวสีส้ม

นกเขาเปล้าคอสีม่วง

นกขมิ้นน้อยธรรมดา นกคัดคูเเซงเเซว

นกจับเเมลงสีน้ำตาล

มวนมะพร้าว เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล

เพลี้ยกระโดดดำ

แมลงปอบ้านก้นกระเปาะ แมลงปอบ้านเอเชีย
แมลงปอบ้านบ่อ

ผีเสื้อเณร ผีเสื้อหนอนใบกุ้มเส้นดำ

ผีเสื้อลายขี้เมี่ยง

เฟอร์เร็ต นาก พอสซัม

~ 85 ~

เกมความสัมพันธ์

คำอธิบาย: โยงเส้นให้สัมพันธ์กัน
สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน
สาหร่ายสีเขียว
สาหร่ายยูกลีนา
ไดอะตอม
หนอนตัวกลม
โรติเฟอร์
สัตว์มีข้อปล้อง

~ 86 ~

เกมครอสเวิร์ด

คำอธิบาย: เติมคำในช่องว่างให้ถูกต้อง

สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน สาหร่ายสีเขียว สาหร่ายยูกลีนา

พราซิโนไฟท์ ไดอะตอม คริสโซไฟท์

ไดโนแฟลกเจลเลท หนอนตัวกลม โรติเฟอร์

ส า ห ร่ า ย สี เ ขี ย ว
า
ห
ร่
า
ย
สี
โ ร ติ เ ฟ อ ร์
ขี
ย
ว

เเ
ห น อ น ตั ว ก ล ม
ไ ด อ ะ ตอม

น้
ำ
คเ
ริ งิ
ส า ห ร่ า ย ยู ก ลี น า
โ
ซ
ไ ด โ น เเ ฟ ล ก เ จ ล เ ล ท
ฟ
พ ร า ซิ โ น ไ ฟ ท์

~ 87 ~

เกมจับคู่ภาพ
คำอธิบาย: เติมคำศัพท์/ชื่อวิทยาศาสตร์ในช่องว่างให้สอดคล้องกับภาพ

Anabas testudineus Tadpole Eichharia crassipes

Macrobrachium lanchesteri Ipomoea aquatica

Frog Millipede Oreochromis niloticus

Anabas testudineus Macrobrachium lanchesteri Millipede
(ปลาหมอ) (กุ้งฝอย) (กิ้งกือ)

Ipomoea aquatica Eichharia crassipes Oreochromis niloticus
(ผักบุ้งแดง) (ผักตบชวา) (ปลานิล)

Frog (กบ) Tadpole (ลูกอ๊อด)

~ 88 ~

เฉลยเกมบันไดงู

1 ยกตัวอย่างชนิดนกที่พบในระบบนิเวศบก
ป่าพรุจูดมา 1 ชนิด

นกเอี้ยงสาริกา, อีกา, นกกระแตแต้แวด, นกแอ่น,
นกจาบคาหัวสีส้ม, นกกาเหว่า, นกเอี้ยงหงอน,
นกพิราบป่า, นกขมิ้นน้อยธรรมดา

2 ยกตัวอย่างชนิดแมลงที่พบในระบบนิเวศบก
ป่าพรุจุดมา 1 ชนิด

ผีเสื้อ, ผีเสื้อกลางคืน, แมงปอ, แมงมุม,
ตั๊กแตน, ผีเสื้อลายเสือสีฟ้าจาง, ผีเสื้อขาวเเคระ,
แมงปอบ้านบ่อ, ผีเสื้อหนอนหนามกะทกรก,
เพลี้ยกระโดดดำ, ผีเสื้อหนอนใบกุ้มเส้นดำ

3 ยกตัวอย่างชนิดสัตว์หน้าดินขนาดใหญ่
ที่พบในระบบนิเวศบกป่าพรุจูดมา 1 ชนิด

หอยฝาเดียว, หอยทากน้ำจืด, ลูกอ๊อด, กิ้งกือ, กบ,
แมงดานา

~ 89 ~

4 ยกตัวอย่างแพลงก์ตอนพืชหรือสัตว์ที่พบในบริเวณ
พื้นที่ป่าพรุจูดมา 1 ชนิด

สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน, สาหร่ายยูกลีนา, พราซิโนไฟท์,
ไดอะตอม, คริสโซไฟท์, ไดโนแฟลกเจลเลท, หนอนตัว
กลม, โรติเฟอร์, สัตว์มีข้อปล้อง

5 ยกตัวอย่างพรรณไม้น้ำและสัตว์ว่ายน้ำ
ที่พบในบริเวณพื้นที่ป่าพรุจูดมา 1 ชนิด

ผักตบชวา, ผักกะเฉด, ผักบุ้งแดง, บัวหลวง, บัวสาย, สาหร่ายข้าว
เหนียว, ปลากริมควาย, ปลากระดี่หม้อ, ปลาสลิด, ปลาช่อนนา,
ปลาหมอ, ปลานิล, ปลาหัวตะกั่ว, กุ้งฝอย, ปลาซิวควาย, ปลากะ
สง, ปลาซิวข้าวสาร

6 ยกตัวอย่างพรรณไม้บกที่พบในบริเวณ
พื้นที่ป่าพรุจูดมา 1 ชนิด

เสม็ดขาว, มะนาวผี, กระถินเทพา, ไทร, มะม่วงหิมพานต์, สน
ทะเล,หว้า, หญ้าสาบเสือ, กะพ้อ, หญ้างวงช้าง, ผักขวง, หญ้าพันงู
เขียว, แพงพวยใหญ่, โมกแดง, โคลงเคลง, มะเม่าไข่ปลา, เพรม
น่า, รสสุคนธ์, มะลิวัลย์, ย่านลิเภา, ลำเพ็ง, หม้อข้าวหม้อแกงลิง

~ 90 ~

เกม

ดาวเทียเติมมคเำติมคำ

คำสั่งค:ำสเัต่งิ:มเตคิมำคใำนในชช่่อองงว่าว่งาใงห้ใถูหก้ตถ้อูกง ต้อง

โดรน ภาพถ่ายทางอากาศ
ภาพถ่ายทางอากาศ
โดรน

ภาพถ่ายทาง ดาวเทียมสำรวจ

ภาพถ่ายทาง ดาวเทียมสำรวจ

ดาวเทียม ทรัพทยรัพากยารกร

ดาวเทียม

การใช้ประโยชน์ แผนที่การใช้ที่ดิน

การใช้ประโยชน์ แผนที่การใช้ที่ดิน

การกเการษเกตษรตร

~ 91 ~

เกมจับผิดภาพ

คำสั่ง: วงกลมจุดที่แตกต่างกัน (วงกลมมากกว่า 3 จุด)

ชุมชนและสิ่งปลูกสร้าง

แผนที่การใช้ที่ดิน แผนที่การใช้ที่ดิน
แผนปีทีพ่ก.าศร.ใ2ช5้ท5ี่ด2ิน แผปนี พที่.กศา.ร2ใ5ช5้ที6่ดิน

ปี พ.ศ.2552 ปี พ.ศ.2556

คำอธิบายสั ญลักษณ์ เเหล่งน้ำ
ป่าไม้ พื้นที่เบ็ดเตล็ด
เกษตรกรรม ป่าพรุ
ชุมชนเเละสิ่ งปลูกสร้าง

~ 92 ~

เกมจับผิดภาพ

คำสั่ง: วงกลมจุดที่แตกต่างกัน (วงกลมมากกว่า 3 จุด)

ป่าไม้

แผนที่การใช้ที่ดิน แผนที่การใช้ที่ดิน
แผนปีทีพ่ก.าศร.ใ2ช5้ท5ี่ด2ิน แผปนี พที่.กศา.ร2ใ5ช5้ที6่ดิน

ปี พ.ศ.2552 ปี พ.ศ.2556

คำอธิบายสั ญลักษณ์ เเหล่งน้ำ
ป่าไม้ พื้นที่เบ็ดเตล็ด
เกษตรกรรม ป่าพรุ
ชุมชนเเละสิ่ งปลูกสร้าง

~ 93 ~

เกมมัดย้อมก้อนเมฆ

คำสั่ง: อธิบายวิธีย้อมสีผ้าตามรูปภาพในแต่ละขั้นตอน


ต...้.ม....ผ..้..า..ด..ิ..บ....ด..้..ว...ย...น...้..ำ...เ.ป....ล..่..า....ป....ร...ะ...ม...า...ณ..... ....ต...้.ม....น...้..ำ..ส..ี..ท..ี.่.เ..ต....ร..ี.ย...ม....ไ..ว..้.ใ...ห..้..เ.ด...ื.อ....ด..........
......เ.พ..ื.่..อ...ใ...ห..้..ส..ี..ต..ิ.ด....ท....น.....น....า...น....แ...ล....ะ.......
.1..5....น.....า..ท...ี...ล..้..า..ง...ท....ำ...ค....ว...า...ม....ส...ะ...อ...า...ด....แ...ล..้..ว

ต....า...ก....ใ..ห..้..แ....ห..้..ง......................... ...ส..ี..ส....ด....ข.ึ.้.น................................

น.…ำ…ผ…้า…ที่…ผู…ก…ล…าย…ล…ง…ไ…ป…ต้…มส..ี …..แ...…ช่ผ…้า…ใ…น.น.…้.ำ
ใ.…ช้…ไฟ…อ…่อ…น……60……น…าท…ี………. ป…ูน…ใ…ส…ที…่เ…ต…รีย…ม.…ไ…ว้..…...
ใ.…ห้…ก…ลั…บ…ด้…า.น…ผ…้า…ห…ร…ือ........ ป…ร…ะ…ม…าณ……5.…-1…0…น...า..ท..…ี .
ก....ว…น…ต…ล…อ…ด…เ…พื่…อ.ใ..ห...้........ แ...ล..้..ว..…แก…ะ…ย…า…งร…ัด…….....
.ส..ี..ส....ม..่...ำ..เ.ส....ม....อ......
…ซั.ก.…ด…้ว…ย…ผ.ง…ซ…ัก...ฟ....อ...ก.....
น.…ำ…ไป…ล…้า…ง…ด้…ว…ยน…้…ำส…ะ…อ…า.ด... …เพื…่อ.…ท.…ำค…ว…า…ม…ส…ะอ…า…ด…....
…แ…ล้…วต…า…ก…ใ…ห้.แ…ห…้ง…1…ค…ร..ั.้ง..... …ก…่อ…น…น…ำ.…ไป……ใช…้ง..า..น....…..

~ 94 ~

คณะทำงาน

โครงการความหลากหลายทางชีวภาพของทรัพยากรชายฝั่ งภูเก็ต
เพื่อการฟื้ นฟูและอนุรักษ์สู่การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน

รศ.ดร.พันธ์ ทองชุมนุม รองอธิการบดีวิทยาเขตภูเก็ต
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
ผศ.ดร.วีระพงค์ เกิดสิน คณบดีคณะเทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม
นางสาวอุดมลักษณ์ คงสังข์ นักวิจัยและผู้เรียบเรียง
นางสาวจุฑาพร เกษร นักวิจัยและผู้เรียบเรียง
นายสุรเชษฐ์ ปิ่นแก้ว นักวิจัยและผู้เรียบเรียง
นายกลยุทธ ทองดีเพ็ง นักวิชาการป่าไม้ปฏิบัติการ ผู้เรียบเรียง
นายสมพล บุญศรี นักวิเคราะห์นโยบายและแผน ผู้เรียบเรียง
นายเอกชัย กกแก้ว ผู้เรียบเรียง
นายวีรนันท์ สงสม ผู้เรียบเรียง
นายพีระพัฒน์ ว่องพัฒนากุล ผู้เรียบเรียง
นางสาวศิริพร หนักเพ็ชร ผู้เรียบเรียง
นางสาวพรชนก เกษร ผู้ออกแบบ
นางสาวสูฮัยลาร์ สมาแอ ผู้ตรวจทาน