jfile_no181_36673

วารสารวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี มหาวิทยาลยั มหาสารคาม

ววาตั รถสุปารรวะทิสยงาคศ์ าสตรแ์ ละเทคโนโลยี มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม จดั ท�ำ รองศาสตราจารย์ ดร.ฉันทนา อารมยด์ ี
ข้ึนโดยมีวัตถุประสงค์เพ่ือเป็นแหล่งเผยแพร่ผลงานทางวิชาการที่มี มหาวิทยาลยั ขอนแกน่
คุณภาพของนักวิชาการท้ังในและตา่ งประเทศ โดยเผยแพรบ่ ทความ รองศาสตราจารย์ ดร.บุญจง ขาวสิทธวิ งษ์
วจิ ยั (research article) บทความปรทิ ศั น์ (review article) ในสาขาวชิ า สถาบนั บณั ฑติ พัฒนาบริหารศาสตร์
ต่างๆ ไดแ้ ก่ คณติ ศาสตร์ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ รองศาสตราจารย์ ดร.พรเทพ ถนนแก้ว
เกษตรศาสตร์ แพทยศาสตร์ วิทยาศาสตรส์ ุขภาพ และสหวทิ ยาการ มหาวทิ ยาลัยขอนแกน่
ด้านวทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี รองศาสตราจารย์ ดร.นฤมล แสงประดบั
เจา้ ของ มหาวิทยาลัยขอนแกน่
มหาวิทยาลยั มหาสารคาม รองศาสตราจารย์ ดร.เทอดศักด์ิ คำ�เหมง็
ส�ำ นกั งานกองบรรณาธิการ มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น
กองส่งเสรมิ การวจิ ัยและบรกิ ารวิชาการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม รองศาสตราจารย์ยนื ภวู่ รวรรณ
ตำ�บลขามเรยี ง อ�ำ เภอกันทรวิชยั จังหวดั มหาสารคาม 44150 มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์
โทรศพั ทภ์ ายใน 1754 โทรศัพท/์ โทรสาร 0-4375-4416 รองศาสตราจารย์ ดร.อรวชิ ญ์ กุมพล
ทป่ี รกึ ษา มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม
อธิการบดีมหาวทิ ยาลัยมหาสารคาม รองศาสตราจารย์ นายแพทยศ์ ริ เิ กษม ศิริลักษณ์
ศาสตราจารย์ ดร.วิสทุ ธ์ิ ใบไม้ มหาวทิ ยาลยั นเรศวร
ศาสตราจารย์ ดร.วิชัย บญุ แสง ผู้ชว่ ยศาสตราจารย์ ดร.ชวลติ บุญปก
บรรณาธิการ มหาวิทยาลยั มหาสารคาม
ศาสตราจารย์ ดร.ปรชี า ประเทพา ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นพรัตน์ พุทธกาล
ศผาูช้ ส่วตยรบารจรารณยา์ ดธริก.ไาพรโรจน์ ประมวล มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยรี าชมงคลธญั บรุ ี
มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม ผชู้ ว่ ยศาสตราจารย์ ดร.อนชุ า เพยี รชนะ
ศาสตราจารย์ ดร.ศิริธร ศริ ิอมรพรรณ มหาวทิ ยาลัยราชภัฏอบุ ลราชธานี
มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม ผชู้ ว่ ยศาสตราจารย์ ดร.เสกสรร สุขะเสนา
รองศาสตราจารย์ นายสตั วแพทย์ ดร.วรพล เองวานิช มหาวทิ ยาลัยนเรศวร
มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม ผ้ชู ว่ ยศาสตราจารย์ ดร.อภญิ ญา วงศ์พิริยโยธา
รองศาสตราจารย์ ดร.วลั ยา สทุ ธขิ ำ� มหาวิทยาลยั มหาสารคาม
มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม ผชู้ ว่ ยศาสตราจารย์ ดร.อลงกรณ์ ละมอ่ ม
กองบรรณาธกิ าร มหาวทิ ยาลัยมหาสารคาม
ศาสตราจารย์ ดร.ทวีศักด์ิ บญุ เกดิ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ น.สพ.ดร.ณฐพล ภมู พิ นั ธุ์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลยั มหาวทิ ยาลัยมหาสารคาม
ศาสตราจารย์ ดร.ละออศรี เสนาะเมอื ง ผ้ชู ว่ ยศาสตราจารย์ ดร.สมนึก พว่ งพรพทิ ักษ์
มหาวิทยาลยั ขอนแก่น มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม
ศาสตราจารย์ ดร.สุพรรณี พรหมเทศ อาจารย์ ดร.รกั ษจ์ ินดา วัฒนาลัย
มหาวิทยาลยั ขอนแก่น มหาวิทยาลยั สยาม
ศาสตราจารย์ ดร.ปราณี อา่ นเปร่อื ง Mr.Adrian R. Plant
จุฬาลงกรณม์ หาวิทยาลยั มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
ศาสตราจารย์ ดร.นวิ ฒั เสนาะเมอื ง เลขานุการ
มหาวิทยาลัยขอนแกน่ ฉวีวรรณ อรรคะเศรษฐัง
ศาสตราจารย์ ดร.อนงคฤ์ ทธ์ิ แข็งแรง ผ้ชู ว่ ยเลขานกุ าร
มหาวทิ ยาลัยมหาสารคาม พักตร์วไิ ล รงุ่ วิสยั
รองศาสตราจารย์ ดร.สุนนั ท์ สายกระสนุ จิรารตั น์ ภูสีฤทธ์ิ
มหาวิทยาลัยมหาสารคาม กำ�หนดเผยแพร่
รองศาสตราจารย์ ดร.สุวรรณา บุญยะลพี รรณ ปีละ 6 ฉบับ
มหาวิทยาลัยขอนแกน่ ฉบบั ท่ี 1 มกราคม-กุมภาพนั ธ์
รองศาสตราจารย์ ดร.ขวัญใจ กนกเมธากลุ ฉบับท่ี 2 มนี าคม-เมษายน
มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น ฉบบั ที่ 3 พฤษภาคม-มิถนุ ายน
ฉบับที่ 4 กรกฎาคม-สงิ หาคม
ฉบับที่ 5 กนั ยายน-ตุลาคม
ฉบับที่ 6 พฤศจิกายน-ธนั วาคม

บทความและความคิดเห็นในวารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลยั มหาสารคาม เป็นความคิดเห็นของผ้เู ขียน กองบรรณาธิการ
ไม่จำ�เป็นต้องเห็นด้วยเสมอไป และบทความในวารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สงวนสิทธิ์ตามกฎหมายไทย การจะนำ�ไปเผยแพร่ต้อง
ไดร้ ับอนุญาตเิ ปน็ ลายลักษณอ์ กั ษรจากกองบรรณาธกิ ารเท่านนั้

วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยมหาสารคาม http://www.journal.msu.ac.th เผยแพรเ่ ม่อื วันที่ 28 กุมภาพนั ธ์ 2564

บทบรรณาธิการ

กัญชง (Hemp) กัญชา (Marijuana): พืชมหศั จรรยผ์ นวกกบั ภมู ปิ ัญญาทอ้ งถน่ิ เพ่อื มวลมนุษยชาติ
ปกวารสารฉบับนี้ ได้นาำ ภาพต้นกญั ชา จากหอ้ งปฏิบตั กิ ารวิจยั ของมหาวทิ ยาลัยมหาสารคาม นาำ เสนอให้ผู้อา่ นไดเ้ หน็

ความสวยงามของตน้ กัญชา ท่มี คี วามสลับซับซอ้ น มปี ริศนา ซ่อนอยูภ่ ายใน ท่ีผ้คู นที่เพงิ่ พบเห็นและพจิ ารณาขอ้ มูลตา่ งๆ ทงั้
แงบ่ วก แงล่ บ จากส่ือตา่ งๆ ทัง้ บนดนิ และใต้ดิน มคี ำาถามมากกมายเกี่ยวกบั อดตี ปจั จบุ ัน และอนาคตของพืชชนดิ นี้ ที่สาำ คัญคอื
พืชชนิดนย้ี งั คงถกู กำาหนดเปน็ พืชที่เปน็ ยาเสพติดประเภทท่ี 5 ตน้ กาำ เนิดของพืชชนิดน้อี ยู่บรเิ วณเอชยี กลาง มีการใช้ประโยชน์
มานานหลายพนั ปี ประมาณครสิ ตศ์ ตวรรษท่ี 13 มกี ารนาำ เขา้ มาปลกู ในแถบเอเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใต้ หมเู่ กาะในมหาสมทุ รแปซฟิ กิ
ทง้ั เขตร้อนและเขตอบอุ่น และมีการใชป้ ระโยชน์ในหลายมติ ิทั้งเป็นยารกั ษาโรค ใชเ้ สน้ ใยสาำ หรบั ตดั เยบ็ เปน็ เคร่ืองนุ่งหม่ ชน้ั ดี

กัญชง (Cannabis sativa subsp. sativa) กัญชา (Cannabis sativa subsp. indica) จากข้อมูลทางอนุกรมวิธาน
กัญชงและกญั ชา เปน็ พืชชนดิ เดยี วกนั (same or single species) ในทางชีววิทยาพชื ชนดิ เดียวกันจะมคี วามหมายวา่ เปน็ พชื
สปชี ีส์เดยี วกัน ถา้ เป็นเช่นน้ี กัญชงและกญั ชา จึงผสมพันธ์ุกันได้ มเี มล็ดทสี่ มบรู ณ์ เพาะพนั ธ์ุตอ่ ไปได้ ข้อมูลท่ใี ชแ้ ยกปัจจุบนั
คือใช้ปริมาณสาร THC (d9- tetrahydrocannabinol) ถ้ามีปริมาณสารชนิดนี้น้อยกว่า 0.3% ถือว่าต้นนั้นเป็นกัญชง THC
มีทั้งคุณและโทษ เหมอื นสารอินทรยี ์อ่ืน ถา้ นาำ เข้าส่รู ่างกายมากเกนิ ไป ในกัญชา มสี าร THC อยูร่ ะหว่าง 1.0 ถงึ มากกวา่ 20%
ข้นึ อยูก่ บั “พนั ธุ”์ (varieties หรอื strains) สัดส่วนทเี่ หลอื คอื สารสาำ คัญทางการแพทย์ คอื CBD (cannabidiol) เปน็ สารอนิ ทรีย์
มหัศจรรย์ ใช้ในทางการแพทย์มานาน พสิ จู น์แลว้ วา่ ไดผ้ ลสาำ หรบั รักษาผปู้ ่วยเปน็ โรคตา่ งๆ มากมาย มีรายงานทางการแพทย์
ท่ีเช่ือถือได้เผยแพร่ในวรสารทางการแพทย์ที่ยอมรับกันจากนักวิชาการด้านเภสัชวิทยาว่า “ยอมรับโดยดุษฎี” ปัจจุบันมีหลาย
บรษิ ัทที่ดาำ เนินธุรกิจด้าน Cannabis เสนอตาำ รับอาหาร ของขบเค้ยี ว ท่ีมสี ่วนผสมของสาร CBD

ประเทศไทย มคี วามอดุ มสมบรู ณท์ างทรพั ยากรธรรมชาติ ดนิ นา้ำ ปา่ ผคู้ นทอี่ าศยั ในขวานทองแหง่ นี้ มคี วามหลากหลาย
ของเผา่ พนั ธุ์ทางพนั ธกุ รรมทม่ี คี วามเฉพาะตวั ของ “ภูมปิ ญั ญาชนเผา่ ” กญั ชา รจู้ ักกนั โดยทั่วไปของ “หมอยาพื้นบ้าน” มีการใช้
ประโยชนท์ างยา ใน “ตาำ รบั ” ยาโบราณมากกวา่ รอ้ ยตาำ รบั ภมู ปิ ญั ญาเหลา่ นน้ั ฝงั ตวั ในชมุ ชนทม่ี กี ารปลกู กญั ชามานานหลายชวั่ คน
บำาบัดทุกข์ของผู้คนให้พ้นจากความทุกข์ ทรมานจากการเจ็บป่วยจากการใช้กัญชามาหลายร้อยปี ก่อนที่จะมีการกำาหนดว่า
กัญชาคือยาเสพติดประเภทท่ี 5 เป็นกฎหมายใช้บังคับปัจจุบัน อนาคตของพืชมหัศจรรย์ที่ผ่านการคัดสรรจากบรรพบุรุษของ
คนไทยในถิ่นสยามประเทศ ถ่ายทอดมาถึงปัจจุบัน เป็นความท้าทายของผู้กำาหนดนโยบายว่าจะเดินต่อไปอย่างไร ท่ีผลลัพธ์
สุดท้ายคือ การใช้ประโยชน์จากพืชชนิดน้ีผสมผสานกับภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ ก่อให้เกิดประโยชน์กับมวลมนุษยชาติ
อยา่ งยง่ั ยืน ตอ่ ไป

ศาสตราจารย์ ดร. ปรชี า ประเทพา
บรรณาธกิ าร

สารบัญ

Biological Science 1

ปรมิ าณ และแหลง่ ที่อยู่อาศัยหอยหลอด (Solen spp.) บรเิ วณหาดเลนงอกใหมแ่ หลม
ผักเบีย้ จงั หวดั เพชรบรุ ี
Quantity and habitation of Razor Clam (Solen spp.) at the new mudflat area of Laem Phak Bia,
Phetchaburi province

เสถียรพงษ์ ขาวหิต
Satienpong Khowhit

การผลติ มวลเซลล์ Bacillus sp. ที่ความเข้มขน้ สงู โดยเทคนิคการเพาะเล้ียงแบบแบตซพ์ ิเศษแทนวธิ ีเฟดแบตซ์ 11
The production of Bacillus sp. cell biomass at high concentration by special batch cultivation
technique instead of fed-batch mode

จตพุ ร สขุ หนา, ขวญั ฤทัย มาลัยเรอื ง, เศรษฐวชั ร ฉ่ำาศาสตร์
Jatuporn Sukna, Kwanruthai Malairuang, Seathawat Chamsart

การสง่ เสรมิ การเจริญเตบิ โตของต้นกลา้ ข้าวดอกมะลิ 105 โดยแบคทีเรยี ทีป่ ลูกภายใตส้ ภาวะความเค็ม 21
Promoting rice seedling Khao Dawk Mali 105 growth by Pseudomonas putida grown under
saline condition

จริ าวรรณ สิทธิสวนจิก, ทิราภรณ์ กนกฉันท์, เศรษฐวัชร ฉ่ำาศาสตร,์ จนั ทรา อินทนนท์
Jirawan Sitisuanjik, Tiraporn kanokchan, Saethawat Chamsart, Chantra Indananda

การสง่ เสรมิ การเจริญเติบโตของพชื ภายใต้สภาวะความเคม็ โดยแอคติโนมยั สีททคี่ ัดแยกจากมลู ไส้เดือนดิน 30
Plant growth promoting activity under saline conditions by actinomycetes isolated
from vermicast of earthworm

ทริ าภรณ์ กนกฉันท์, จริ าวรรณ สทิ ธิสวนจิก, เศรษฐวัชร ฉา่ำ ศาสตร์, จนั ทรา อนิ ทนนท์
Tiraporn Kanokchan, Jirawan Sitisuanjik, Saethawat Chamsart, Chantra Indananda

Computer and Information Technology 40

การวิเคราะหห์ าค่าเทรชโฮลด์ทีเ่ หมาะสมและปลอดภยั สาำ หรบั การยืนยันตวั ตนผ่านม่านตา
Finding of suitable and secure threshold value for an iris authentication

วชิ ริณี สวสั ดี, ณรงค์ฤทธ์ิ วังครี ี
Vicharinee Sawasdee, Narongrit Wangkeeree

การใชเ้ ทคนิคเหมอื งขอ้ มูลในการวเิ คราะห์สารสนเทศเพ่อื การพฒั นาระบบสนบั สนนุ การตดั สินใจ 50
เลอื กสาขาวิชาในระบบคดั เลอื กบุคคลเขา้ ศกึ ษาต่อในระดับอุดมศกึ ษา
Application of data mining techniques in analysis of information to develop decision support systems
in selecting programs under Thai University Central Admission System

อนันต์ ปนิ ะเต
Anan Pinate

สารบัญ

การเปรยี บเทียบประสิทธิผลการพัฒนาโปรแกรมประยกุ ตบ์ นระบบปฏบิ ตั ิการแอนดรอยดร์ ะหว่างภาษา 63
โปรแกรมเชงิ ทัศนข์ องเครอ่ื งมอื พฒั นาเกมที่ใช้ผา่ นโปรแกรมอันเรยี ลเอนจินและภาษาจาวาที่ใชผ้ า่ น 73
โปรแกรมอคี ลิปส์ 82
Comparison of the effectiveness of application development on android operating system between 90
visual programming of game engine on unreal engine and java on eclipse program 111
120
อิทธศิ กั ดิ์ ศรีดำา, ศกั ดา สาครตานนั ท์
Idhisak Sridam, Sakda Sakorntanant

Engineering

การพัฒนาสมการในการประมาณค่าความจุของทางหลวงชนบทสองช่องจราจรในประเทศไทย
โดยวธิ ีวดั ค่าความจุสงู สุดจากแบบจาำ ลองการจราจร
Development of equations to estimate the capacity of two-lane rural highways in
Thailand by measuring the maximum capacity using the traffic model

วฒุ ไิ กร ไชยปญั หา, ปฏิภาณ แก้ววิเชยี ร
Wuttikrai Chaipanha, Patiphan Kaewwichian
ผลของการใชก้ รวดแมน่ ้ำาโขงเป็นมวลรวมหยาบท่ีมตี ่อคุณสมบัติของคอนกรตี
Effect of gravel from the Mekong River as coarse aggregate to concrete properties
สทิ ธิรกั ษ์ แจ่มใส, ภาคิณ ลอยเจริญ
Sittiruk Jamsai, Phakin Loyjaroen

Mathematics

การหาค่าเหมาะสมโดยข้นั ตอนวิธีซาตินโบเวอรเ์ บิรด์แบบอลวน สาำ หรับการเพ่มิ ประสิทธภิ าพ
ของการหาคา่ เหมาะสมของฟงั ก์ชันเชงิ ตวั เลข
Chaotic satin bowerbird optimization for improving the efficiency of numerical
function optimization

ธนชั พงษ์ วังคาำ หาญ, อนงคน์ าถ โรจนกร วงั คำาหาญ
Tanachapong Wangkhamhan, Anongnart Rotjanakorn Wangkhamhan

Physical Science

การประเมนิ ความเส่ยี งของเสียอนั ตรายในหอ้ งปฏิบัตกิ ารเคมีพื้นฐาน: กรณศี กึ ษาอาคารเกบ็ สารเคมี
คณะวทิ ยาศาสตร์ประยุกต์ มจพ.
Risk assessment of hazardous waste in a basic chemistry laboratory: The case study of
a chemical storage building, Faculty of Applied Science, KMUTNB

จติ มณี พ่วงป่ิน, วราภรณ์ บญุ โต, โกวิทย์ ปยิ ะมงั คลา
Jitmanee Puangpin, Waraporn Boonto, Kowit Piyamongkala
กมั มันตภาพรังสใี นเบริลหลงั ถูกปรบั ปรงุ คณุ ภาพโดยการฉายดว้ ยลาำ อิเลก็ ตรอน
Radioactivity in improved beryl by electron irradiation
อมรา อิทธพิ งษ,์ วชิ าญ เลศิ ลพ, ธนฐั กรอบทอง
Ammara Ittipongse, Wichan Lertlope, Thanat Krobtong

VI J Sci Technol MSU Vol 40. No 1, January-February 2021

ปริมาณและแหล่งท่ีอยู่อาศัยหอยหลอด (Solen spp.) บริเวณหาดเลนงอกใหม่แหลม
ผักเบย้ี จงั หวดั เพชรบรุ ี
Quantity and habitation of Razor Clam (Solen spp.) at the new mudflat area of Laem
Phak Bia, Phetchaburi province

เสถยี รพงษ์ ขาวหติ 1*
Satienpong Khowhit1*
Received: 11 November 2019 ; Revised: 20 June 2020 ; Accepted: 4 August 2020
บทคดั ย่อ

การศึกษาอิทธพิ ลของปจั จัยทางสงิ่ แวดล้อมต่อแหลง่ ท่อี ยู่อาศัยหอยหลอด (Solen spp.) บริเวณหาดเลนงอกใหม่แหลมผักเบีย้
จงั หวดั เพชรบรุ ี ในชว่ งระหวา่ งเดอื นพฤษภาคม 2555 ถงึ เดอื นเมษายน 2556 โดยก�ำ หนดจดุ เกบ็ ตวั อยา่ งหอยตลบั พนื้ ทห่ี าดเลน
แบง่ เปน็ 10 แนว แต่ละแนวหา่ งกนั 100 เมตร พบว่าหอยหลอดอาศัยฝังตวั ในดินตะกอนชนิดดนิ ร่วนปนทรายแปง้ (silt loam)
เนือ้ ดินตะกอนประกอบดว้ ยดินทราย (sand) 27 เปอรเ์ ซ็นต์ ดนิ ทรายแป้ง (silt) 59 เปอร์ เซ็นต์ ดินเหนียว (clay) 14 เปอร์เซน็ ต์
ทรี่ ะดับความลกึ 15 เซนตเิ มตร จนกระท้ังความลกึ ไม่เกนิ 30 เซนตเิ มตร (15-30 เซนติเมตร) หอยหลอดมีอตั ราความหนาแนน่
คา่ เทา่ กบั 14.19 ตวั /ตารางเมตร เดอื นมิถุนายนพบมากท่สี ดุ 31.60 ตัว/ตารางเมตร ฤดูฝนพบมากที่สุด 21.48 ตวั /ตารางเมตร
น�้ำ หนกั รวมทง้ั หมดมคี า่ เท่ากับ 36.39 ตนั ตอ่ ปี จำ�นวนทงั้ หมดมคี ่าเท่ากบั 511.94 ลา้ นตวั ตอ่ ปี
ค�ำ สำ�คัญ: ปรมิ าณ แหลง่ อาศัย หอยหลอด (Solen spp.)

Abstract

The study on Influence of environment factor on habitation of Razor Clam (Solen spp.) in the New Mudflat Area
of Laem Phak Bia at Phetchaburi Province during May 2012 to April 2013. Field collection of the hard clams were
carried out by line transect sampling method, using 10 line of a 100 meters transect (L1–L10). The result showed that
the Razor Clam occur in silt loam sediment in the depth of 15 to 30 centimeters which composed of 27% sandy 59%
siltand 14% clay. A total density of 14.19 individuals/sq.m. of Razor Clam were obtained in this study. Our survey
demonstrates that the highest numberof the Razor Clam was 31.61 individuals/sq.m. in June, 21.48 individuals/sq.m. in
the rainy season, 36.39 tonnes per year in the total weight and 511.94 million individuals per year in the total number.
Keywords: quantity, habitation, Razor Clam (Solen spp.)

1 อาจารย,์ สาขาการจัดการทรพั ยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดลอ้ ม คณะสิ่งแวดลอ้ มและทรพั ยากรศาสตร์ มหาวิทยาลยั มหาสารคาม 44150
1 Lecture, Department of Natural Resources and Environment Management, Faculty of Environment and Resource Studies, Mahasarakham

University 44150
* Corresponding author: Satienpong Khowhit, Department of Natural Resources and Environment Management, Faculty of Environment and

Resource Studies, Mahasarakham University 44150, [email protected]

2 Satienpong Khowhit J Sci Technol MSU

บทน�ำ ลูกบาศก์เมตร/ช่ัวโมง (ธนวฒั น์, 2557 ; Satreethai, et al,
2013 ; Chunkao, et al, 2014) ปจั จบุ นั หอยหลอดมจี ำ�นวน
หอยหลอดเป็นหอยสองฝาที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจและพบ ลดลงเป็นเข้าขั้นวิกฤต อันเน่ืองเกิดจากการทำ�ประมงหอย
ตามชายฝั่งทะเลตามธรรมชาติเท่าน้ันประเทศไทยมีการแพร่ หลอดไมถ่ กู วธิ ี เชน่ การใชป้ นู ขาว และทรพั ยากรชายฝงั่ ทะเล
กระจายอยู่บริเวณชายฝ่ังทะเลอันดามันและชายฝ่ังทะเล เสอ่ื มโทรมลงอนั เนอ่ื งจากกจิ กรรมของมนษุ ย์ สง่ ผลกระทบตอ่
ด้านอ่าวไทยหลายชนิด หอยหลอดอ่าวไทยตอนบนต้ังแต่ ระบบนิเวศและแหลง่ ทอ่ี ยู่อาศยั หอยหลอดตามไป
บริเวณชายฝัง่ ทะเล จังหวดั สมุทรปราการ จงั หวดั สมุทรสาคร ดังน้ันการศึกษาปริมาณและแหล่งที่อยู่อาศัยของ
จังหวัดสมุทรสงคราม และจังหวัดเพชรบุรี มีพื้นที่รวมกัน หอยหลอด บรเิ วณหาดเลนงอกใหมแ่ หลมผกั เบย้ี ซง่ึ มลี กั ษณะ
22,000 ไร่ จะมีหอยหลอดด้วยกัน 4 ชนิด ได้แก่ Solen ของดินตะกอนที่เป็นแหล่งอยู่อาศัยฝังตัวของหอยหลอดที่
strictus Gould 1861, Solen coneus Lamarck, 1818, Solen แตกต่างต่างจากธรรมชาติท่ัวๆ ไปคือเป็นดินตะกอนท่ีเกิด
regularis Dunker, 1861, Solen thailandicus Cosel, 2002 โดยที่ จากนำ้�เสียจากชุมชนเทศบาลเมืองเพชรบุรีผ่านการบำ�บัด
บริเวณดอนหอยหลอด จังหวัดจังหวัดสมุทรสงครามจะเป็น แล้ว จะทำ�ทราบถึงปัจจัยทางด้านแวดล้อมที่มีความเหมาะ
บริเวณที่พบหอยหลอดมากทสี่ ดุ 320 ตันตอ่ ปี มแี พลงก์ตอน สมต่อการดำ�รงชีวิตฝังตัวในดินตะกอนและการเติบโตรวมถึง
พืชที่สะสมในกระเพาะอาหารประกอบด้วย Coscinodiscus วงจรชวี ติ ของหอยหลอดเมอ่ื เปรยี บเทยี บกบั พน้ื ทช่ี ายฝงั ทะเล
sp., Planktoniella sp. ชนดิ หอยหลอดทพี่ บมากและมผี ลผลติ ตามธรรมชาตทิ ั่วๆ ไป รวมถึงหาแนวทางในการป้องกันและ
สงู คือหอยหลอดชนดิ Solen strictus (รังสมิ า, 2540 ; สุนันท์ อนรุ ักษห์ อยหลอดตอ่ ไป
และอำ�นวย, 2548 ; อภิญญา, 2555 ; Tuaycharoen, 1999 ;
Worrapimphong, 2010) วิธกี ารด�ำ เนนิ งานวจิ ยั
หอยหลอดมีลักษณะของเปลือกผิวเปลือกด้านนอก
เป็นเงามีสีขาวอมเหลืองหรือเขียวอ่อนๆ ที่ห่อหุ้มลำ�ตัวเป็น 1. พ้นื ที่ศึกษา
รปู ทรงกระบอกเปลือกบางลักษณะเหมอื นกันและมีขนาดเท่า หาดเลนงอกใหม่แหลมผักเบี้ยที่รองรับน้ำ�ทิ้ง
กัน มีเอ็นยึดฝาทั้งสองข้าง มีช่องเปิดด้านหัวและท้าย มีท่อ จากระบบบำ�บัดนำ�้ เสยี ชุมชนเทศบาลเมืองเพชรบรุ ี โครงการ
นำ้�เข้าและออกแยกจากกันมีผนังก้ันและอยู่ส่วนปลาย จะมี ศึกษาวิจัยและพัฒนาสิ่งแวดล้อมแหลมผักเบ้ียอันเนื่อง
เท้าจะอยู่ส่วนปลายอีกด้าน หอยหลอดมีพฤติกรรมและวงจร มาจากพระราชดำ�ริ ตั้งอยู่ตำ�บลแหลมผักเบี้ย อำ�เภอ
ชีวิตฝังตัวอยู่ในดินท่ีเป็นดอนดินตะกอนเป็นชนิดดินทราย บ้านแหลม จังหวดั เพชรบรุ ี ต้งั อย่บู นพกิ ัดละติจูด 14o42.240/
ปนโคลน ที่ระดับความลึกจากผิวดินตะกอนประมาณ 1-12 เหนอื ถงึ 14o43.480/ เหนอื และ ลองจจิ ูด 06o17.780/ ตะวัน
น้ิว อาหารท่ีพบในกระเพาะหอยหลอดส่วนใหญ่เป็นสัตว์และ ออกถึง 06o19.271/ ตะวัน ออก การด�ำ เนินงานของโครงการฯ
พืชขนาดเล็กที่เรียกว่าแพลงก์ตอน จำ�พวกไดอะตอม รวม โดยมกี ารรวบรวมน�ำ้ เสยี ทส่ี ถานีสบู น�ำ้ คลองยาง และสูบดว้ ย
ท้ังอินทรียวัตถุที่เน่าเป่ือย (Detritus) (กรมประมง, 2538 ; เคร่ือง สูบนำ้�แรงดันสูงการวางท่อส่งน้าํ เสีย High Density
วนั ทนา อยสู่ ขุ , 2541) พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ในรชั กาล Polyethylene ขนาดเสน้ ผา่ ศนู ยก์ ลาง 40 เซนตเิ มตร เปน็ ระยะ
ท่ี 9 ทรงมีพระราชดำ�ริ ก่อต้ังโครงการศึกษาวิจัยและพัฒนา ทาง 18.50 กิโลเมตร เข้าระบบบ�ำ บดั ของโครงการฯ ประกอบ
สงิ่ แวดลอ้ มแหลมผกั เบย้ี อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ รใิ นปี พ.ศ. ด้วยระบบบำ�บัดนำ้�เสียแบบบ่อผ่ึง ระบบบำ�บัดนำ�้ เสียด้วย
2533 เพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาน้ำ�เสียแม่นำ้�เพชรบุรีที่ตำ�บล พืชและหญ้ากรอง ระบบพื้นท่ีชุ่มนำ้�เทียม และระบบป่าชาย
แหลมผักเบ้ีย อำ�เภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี มีปริมาณ เลนซึ่งมีการปลูกพืชป่าชายเลน นำ้�เสียท่ีผ่านการบำ�บัดแล้ว
นำ้�เสียชุมชนเทศบาลเมืองเพชรบุรีที่ถูกสูบมาบำ�บัดท่ี จะไหลออกสู่หาดทรายเลนงอกใหม่และทะเลอ่าวไทยต่อไป
โครงการฯ เฉลีย่ ประมาณ 6,167 ลกู บาศกเ์ มตร/วัน ดว้ ยอตั รา (Satreethai, et al., 2013) (Figure 1)
การไหล 303.15 ลูกบาศก์เมตร/ชัว่ โมง เข้าบ่อบำ�บัด 268.55

Vol 40. No 1, January-February 2021 Quantity and habitation of Razor Clam (Solen spp.) 3

Thailand at the new mudflat area of Laem Phak Bia, Phetchaburi province

Petchburi province The King’s Royally Initiative
Laem Pak Bia Environmental
Research and Development
Project. (The LERD Project)

Study area

Figure 1 Localization of the new mudflat area of Laem Phak Bia receiving effluent from phetchaburi municipal
wastewater treatment system, the LERD Project

Figure 1 Localization of the new mudflat area of Laem Phak Bia receiving effluent from phetchaburi
2. การศึกษาปรมิ mาuณnicหipอaยl wหaลstอewดater treatment system, the LERD Project 2.3) นำ้าหนักหอยหลอด (ตัน)=ข้อ 2.2 x น้ำาหนัก
ใถหคหรึงลมอเอดบ่แดือคหอนลอลก2พเเุมกมลมท.าฤหเกผหนษำาษปานางักกภาน็รดดอาเศยาจบกเรค1กึนุดลทเใมี0้ยษเกหานกใาแพกพ็บบ็นมงปาน.ตตอ.ศ่ชแรรศววั.ิมัเกวหว่ อก.แ2อางใลย็บ5ตณหรย2่าม5ตะล่ง5่ามห5ผัวหหะง5อ่อแถกัแอวห6ยยึงหยนาเ่ หเอ่าบหงดลวกงลยีเล้ยอืหมหดอำาหอนใอดผา่หอืดนเลยมงอนักนชอหกษอ่วเดดพกลนัาบงยเจอบฤปรี้ย1นดุดระ็ษน0บจิเหเภว0กพ1ำารวิเ0ณนา็.บ่เาวศคมแวงณตห.นเมตน2ัดวหาว5รืพออดาแ51(นดตย6.เL,ศ่ล2่า1.5นง-2L0หง51ออ5ไ0กย5ร)ตไลเต่ ซวึวกะั ้นกอ(ไFยอตมiา่นเเน3gิ่เเสฉงมuกร.้าำหมrะลิตนกทeดออี่ยรายบะั33กหร)เ(ค0(0ลบักเลวท-เกลอ1าผรซาม5ดงท็บัมกวินตเลาำดเ/กาตตกึเซรำา่ บ็นิกดิจเัวสน1มไาตอืาอดดุ5ตแตนะรใ้นยิเเรสกม2เซ)กา่ใ่กอต(นชนหง1คน็นรตบถด5าร)ิดิเุงจ-รรมิน3้ังเหแนกด0วตลอตบทก็้วรบยเะตะรซยี่รรหจรวัะกะะนนลอวท1ดดออกตย,มังั่บบัดริ0เ่นาคะมตตลงค0ททวา่ตา0ัววมงั้าเง่ีรคตาอวทม()มรวธกิ ย่ีลดยนีา2ีลโิ ิ่กมนึมาาลกึ ไงกมด2รเ่ ิัมนกร)นิตะดะ1บัก5
อนในช่วง
คือทรี่ ะดับ
เซนตเิ มตร
(Figure ล2ะ)แซนึ่งวตห่าัง้ งฉกาันกก10บั 0แเนมตวรชา(Lย1ฝ-Lัง่ 1ท0)ะเคลรหอบ่างคกลุมันห1า0ด0 เมตรและมสี(0ตู -ร1ค5านเวซณนปตรเมิิ มาณตรห)อแยหลละอทดร่ี ดะงั ดนบั้ี 15 เซนตเิ มตร จนกระทง่ั ความ
ลเ1คลเกลกึา่วจือ็บงา2ุดกทมตชดีร่ลวั ทะ่วกึอนิ ี่มดงไยทเ(เ2เรตqลทบลคีัมเะ)่าาวะuอดืน่าเว่งกaกซลกคบกกังาหdา่ึงชเอาบอัืนอิมสrตรอ่วaทนกรมเก1งังt้ยะ1ใกeอนี่รเฉวหดวx)กห5็ะบ้ำาา้าลบมับเดั1กลทตทงาเ่ผแบบักอัทซว่เาะวหิมxบันนคอดน่ีเดนลตลัแน้้ายทวนใิคตมรลทนน่าาตร่ีว1ผิเงะทวมงะะกมาเกตักชจหด่คีลลรมตอุเดา่ำาวลบัออกึบนยยราทงยเบที้จยมตฝา1สสี่หน่มี(ัจสล่าวง่5ม0กุดทคาีลกึที่เเ-อรนหเทวขอส่ีะ1ะซ2กวาดุเดทลอา่5ลมนนรบัขกงใี่ยงัห่ะกคอนตเผเดบั1ม่าซวดงวกเิ,วิบัง2เา้ามนือดกด1รมง5(คตอืqอนันต0ลนิ xอืxนuรบกึนเิตไร1นคมไaรสะ1จ้นัะ0มวัน่้dดต่ีเนก0(่เๆาหๆFเบrักรมอกaมเiนลบิg)มยนโtโรต่ีuยนeดตด1าแะจrรท)มยวe5รทยลน่ี ทเทะง้ักทครค่ีำาร่าะววกะนดาาทาับัน้มมรง่ั 1ขหต,านล6รอ0าาด0ดงนเลรพเเพต(ซดมวนึกาำ้ืนา้ืนตือนบ้า22ตรไททรท..านตมร12วั)ง่ีะเี่หว))มิเ่อเกเ=เมมกลมปอา็ยบีนลตตัตรินดไจา่หงามริรดารเตงคอาานลxผ้ด่า3ณคยปมวสนขึง่0นิวหนหดุรอ้แางตตอล)ะ2มอดเ2วัยอะ5ซห.กดกหหก1ด5นนอใใลออ6านหxยอตบนแหดทมจิเนด(บลมาฤ่รี่(่แนว้อตดนตม่หดหดยวัวใเรอ)ูทรลหเนปด=ย้อเ่ีมล้จกน็(หอืน1ุ1ดผะบ็ ลร,น2)5เทไักอะอ5ดก-่ีเดยเน03ยีกห้ นับะ0็(บำดาาไตยเี้ยรรตวชหัวx่ดาโเัลวงั่อตวด้ซยดอา่ยยอยนนนยิ ใต2่าชต2ิเง5้ทะมเด5ดก่อติน5ืออพรตนน()ีวฤะหจีซคกดาำลีกนรอฝูงั วอวนจน้าบนาท)งกค่ีเแ3นกล60ลั้น็ุบม00ะ
ลึกไม่เกิน 30 เซนติเมตร (15-30 เซนติเมตร) นำาตัวอย่าง กรัม ใส่ถุงพลาสติกท่ีติดฉลากไว้ทำาการวิเคราะห์ดิน ได้แก่
หอยหลอดเก็บได้ใสใ่ นถงุ เกบ็ ตัวอย่างทเ่ี ตรยี มไว้ (Figure 3) ขนาดของดินตะกอนและประเภทของดินตะกอน (Figure 4)
ทำาการจำาแนกชนิดหอยหลอด (สุนันท์ และอำานวย, 2548) (ทศั นีย์ และจงรักษ,์ 2532)
และมีสูตรคำานวณปริมาณหอยหลอดดงั นี้
ผลการทดลอง
2.1) อตั ราความหนาแน่นหอยหลอด (ตัวตอ่ ตาราง
เมตร)=จำานวนตัวหอยหลอดที่เก็บได้หารด้วย ขนาดพื้นท่ี 1. ปรมิ าณหอยหลอด
เก็บหอยหลอด x จำานวนจุดท่ีเก็บหอยหลอด (นำ้าทะเลลง 1.1 อัตราความหนาแน่นหอยหลอด
ตำ่าสดุ ) อัตราความหนาแน่นหอยหลอดมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ

2.2) ปรมิ าณหอยหลอด (ตัว) = 1,250 ไร่ x 1,600 14.19 ตัวต่อตารางเมตร พบว่าเดือนมิถุนายนหอยหลอดมี
ตารางเมตร x ขอ้ 2.1 คา่ เฉลี่ยมากทีส่ ุดเท่ากบั 31.60 ตัวต่อตารางเมตร รองลงมา

แหลมผกั เบย้ี โดยใช้ท่อพวี ซี กี ว้าง 60 เซนตเิ มตร ประ เท่ากบั 16.90 ตวั ต่อตารางเมตร, เดอื นสงิ หาคมมคี า่
กอบด้วยเดือนกันยายน 2555 (ฤดูฝน) และเดือน เฉลย่ี เทา่ กบั 14.40 ตวั ต่อตารางเมตร, เดอื นกนั ยายน
มนี าคม 2556 (ฤดูร้อน) นาตัวอย่างดินตะกอนท่ีเก็บ มคี า่ เฉลย่ี เทา่ กบั 13.90 ตวั ต่อตารางเมตร, เดอื น
4 SaรtiวeบnpรoวnมgไดK้hผo่ึงwแhดitดในท่ีร่มเป็ นระยะเวลา 2 เดือน กุมภาพนั ธม์ คี ่าเฉลย่ี เท่ากบั 13.80 ตวั ต่อตารJางSเมcตi Tร,echnol MSU
หลงั จากนนั้ นาตวั อย่างดนิ ตะกอนบดใหล้ ะเอยี ดชงั่ ดนิ เดอื นพฤษภาคมมคี ่าเฉลย่ี เทา่ กบั 12.90 ตวั ต่อตาราง
เเเดดมอืือษนนามกยแทตนีนรละากามกะกคฎปีคอามาร่รานมะควเจเฉเิคีมภาคลา่นมทรเี่ยวีคาขฉเนะอ่าลทหงเย่ี3่าฉด์ต0เกนิลาท0ัมบต่ียา่ กวะเกกทรธิ1บั มัอี1่6า1นก2.ใไ94สับด(0F.่ถ้แ2iุงgก20ตพu่6ัวตขrล.eต0นวัา0่อต4สา)ดตตอ่ ตขิกตาัวอทราตงารต่ี ดงา่อิดเิงนตฉมเตมาลตะราตรกากร,องไ,เนวเเมดด้ ตืออื รนน,
สกกิงัมุนหภยาาาคยพผมนนัลมมธกีคีค์ม1า่า.ร่าคี ทเา่เฉปฉดเฉลลรล่ียลิมี่อยย่ีเางเททเณท่า่าหก่ากกอับับับยห1113ล43.อ.9.48ด000 ตัวต่อตารางเมตร, เดือน ตตตเ1มพมพตธ.่่าออ1ตันุลกรฤฤตต0ราาวาารศษ,งตครราาเจภาาวัมคมคิกงงเตาตดมมมเเา่อคมมรอืียคมมต,มตตนน่าีีคคารรมเมเรดม,่่าาฉคีากแอเืเเีคงดล่ารลฉฉนเา่าเะอี่ืยมลลธฉคเเนตเฉดนั่ี่ียยมลทตรอืวลเเมยี่ ุ่าลนาททย่ีตคีเกาคพทา่เ่าา่าคมับทมฤกเก่ามฉมา่ลศกัับบมลคี2าจบัคีย่ดีกา่.กิ1า่94เเบับัาฉท1เ0..ฉย31ล2่า(นFล1กย0่0.ีต9ยi่ีม.บเัgัว10ทเคีuตตทต0่าr่าััตววe่าก่อเ9กตตฉตัวบัต.43บัลตวั่่ออ)า0ย่ีตอ่4ตตร2เ.อ่ตาทา.า11งตตา0รร่า0เวรัาาามกตาตตงงรตบงั่อาเวเวัั มมเรงมเตตมตแรรตรล,,,ระเเเเดดดดตืืออืืออานนนนม
ตัวต่อตารางเมตร, เดือน ลำ�ดบั (Figure 4)
ตัวต่อตารางเมตร, เดอื น

Gulf of Thailand

L1 L2 L3 L4 L5 L6 L7 L8 L9 L10

Mangrove Forest

Figure 2 Sample poinFtiogfuRreaz2oSr aCmlapmle(SpooilnetnosfpRp.a)zaotrLCaleammP(ShaokleBniaspp.) at Laem Phak Bia

FigurFe i3guSraemp3leSoafmRpalzeoroCflaRma(zSoorlenCslappm.) a(nSdoSleendimsepnpt .a)t aLanedmSPehadkimBieant at Laem Phak Bia

1.2 ปริมาณหอยหลอดแบง่ ตามฤดกู าล หอยหลอดมจี านวนทงั้ หมด 1,703 ตวั หรอื
ป ริม า ณ ห อ ย ห ล อ ด มีค่ า เฉ ล่ีย มีค่ า เท่ า กับ มคี ่าเฉลย่ี มคี ่าเท่ากบั 14.19 ตวั ต่อตารางเมตร พบว่า
14.19 ตัวต่อตารางเมตร พบว่าในช่วงฤดูฝน (เดือน ไม่พบหอยหลอดท่ีท่ีระดับเสมอกับผิวดินตะกอนจน

Vol 40. No 1, January-February 2021 Quantity and habitation of Razor Clam (Solen spp.) 5

at the new mudflat area of Laem Phak Bia, Phetchaburi province

1.2 ปรมิ าณหอยหลอดแบ่งตามฤดูกาล เดอื น และเดอื นกมุ ภาพนั ธม์ คี า่ เฉลยี่ เทา่ กบั 2.65 ตนั ตอ่ เดอื น
ปริมาณหอยหลอดมีคา่ เฉล่ยี มคี า่ เท่ากบั 14.19 ตวั ตามลำ�ดับ (Figure 6)
ต่อตารางเมตร พบว่าในชว่ งฤดูฝน (เดือนมิถุนายน ถึงเดือน 1.6 จ�ำ นวนหอยหลอดทัง้ หมด
กนั ยายน) หอยหลอดมคี า่ เฉลยี่ มากทสี่ ดุ มคี า่ เทา่ กบั 21.48 ตวั หอยหลอดมีจำ�นวนทั้งหมดมีค่าเท่ากับ 511.94
ต่อตารางเมตร รองลงมาในช่วงฤดูร้อน (เดือนกุมภาพันธ์ ล้านตัวต่อปีและมีค่าเฉลี่ย 42.66 ล้านตัวต่อเดือนพบว่า
ถงึ เดอื นพฤษภาคม) มคี า่ เฉลยี่ เทา่ กบั 16.95 ตวั ตอ่ ตารางเมตร เดือนมิถุนายนหอยหลอดมีค่าเฉลี่ยมากท่ีสุดเท่ากับ 93.45
ในช่วงฤดูหนาว (เดือนตุลาคมถึงเดือนมกราคม) มีค่าเฉล่ีย ล้านตัวต่อเดือนรองลงมาเดือนกรกฎาคมมีค่าเฉล่ียเท่ากับ
เท่ากบั 4.15 ตัวตอ่ ตารางเมตร ตามลำ�ดบั 82.68 ล้านตัวต่อเดือน, เดือนมีนาคมค่าเฉลี่ยเท่ากับ 66.31
1.3 ปริมาณหอยหลอดตามระดับความลึก ลา้ นตวั ตอ่ เดอื น, เดอื นเมษายนคา่ เฉลย่ี เทา่ กบั 54.08 ลา้ นตวั
หอยหลอดมจี �ำ นวนทงั้ หมด 1,703 ตวั หรอื มคี า่ เฉลย่ี ต่อเดือน, เดือนกันยายนมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 44.34 ล้านตัว
มีค่าเท่ากับ 14.19 ตัวต่อตารางเมตร พบวา่ ไมพ่ บหอยหลอด ต่อเดือน, เดือนสิงหาคมมีค่าเฉล่ียเท่ากับ 42.19 ล้านตัว
ที่ทร่ี ะดบั เสมอกบั ผวิ ดนิ ตะกอนจน กระทง่ั ความลกึ ไมเ่ กนิ 15 ต่อเดือน, เดือนพฤษภาคมมีค่าเฉล่ียเท่ากับ 39.47 ล้านตัว
เซนตเิ มตร (0-15 เซนติ เมตร) และหอยหลอดทง้ั หมดมคี า่ เฉลย่ี ต่อเดือน, เดือนกุมภาพันธ์มีค่าเฉล่ียเท่ากับ 36.57 ล้านตัว
เท่ากับ 14.19 ตวั ต่อตารางเมตร พบท่ีระดบั ล่างทดี่ นิ ตะกอน ต่อเดือน, เดือนมกราคมมีค่าเฉล่ียเท่ากับ 27.71 ล้านตัว
ระดบั ความลกึ 15 เซนตเิ มตร จนกระทัง้ ความลกึ ไมเ่ กนิ 30 ต่อเดือน, เดือนธันวาคมมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 15.87 ล้านตัว
เซนติเมตร (15-30 เซนติเมตร) ตอ่ เดอื น, เดอื นตลุ าคมมคี า่ เฉลยี่ เทา่ กบั 6.26 ลา้ นตวั ตอ่ เดอื น
1.4 ปรมิ าณนำ้�หนกั หอยหลอดกรมั ต่อตัว และเดอื นพฤศจิกายนมคี ่าเฉลี่ยเท่ากับ 2.92 ล้านตวั ตอ่ เดอื น
หอยหลอดมีปริมาณนำ้�หนักค่าเฉล่ียเท่ากับ 1.52 ตามล�ำ ดับ (Figure 7)
กรัมต่อตัวต่อเดือนพบว่าเดือนธันวาคมหอยหลอดมีปริมาณ 2. ดินตะกอน
น้ำ�หนักค่าเฉล่ียมากท่ีสุดเท่ากับ 1.94 กรัมต่อตัว รองลงมา 2.1 ดนิ ตะกอนบรเิ วณหาดเลนงอกใหมแ่ หลม ผกั เบย้ี
เดือนกันยายนมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 1.60 กรัมต่อตัว, เดือน ทงั้ สองระดบั ความลกึ (0-30 เซนตเิ มตร)พบวา่ เปน็ ดนิ ตะกอน
เมษายนมีคา่ เฉลี่ยเท่ากบั 1.60 กรมั ตอ่ ตัว, เดือนกรกฎาคมมี ชนิดดินร่วนปนทรายแป้ง (silt loam) มีร้อยละอนุภาคดิน
ค่าเฉล่ียเท่ากบั 1.59 กรัมตอ่ ตัว, เดือนพฤษภาคมมคี า่ เฉลย่ี ตะกอนประกอบดว้ ยดนิ ทราย (sand) 34 เปอรเ์ ซน็ ต์ ดนิ ทราย
เทา่ กับ 1.53 กรัมตอ่ ตวั , เดือนตลุ าคมมีค่าเฉล่ยี เทา่ กบั 1.49 แป้ง (silt) 53 เปอรเ์ ซน็ ต์ ดนิ เหนยี ว (clay) 12 เปอร์เซ็นต์
กรมั ต่อตวั , เดอื นมกราคมมคี า่ เฉล่ียเทา่ กับ 1.49 กรมั ตอ่ ตวั , มีปริมาณอนิ ทรยี วัตถุ 0.60 เปอรเ์ ซ็นต์
เดือนมิถุนายนมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 1.48 กรัมต่อตัว, เดือน 2.2 ดนิ ตะกอนบรเิ วณหาดเลนงอกใหมแ่ หลมผกั เบยี้
สิงหาคมมีค่าเฉล่ียเท่ากับ 1.47 กรัมต่อตัว, เดือนมีนาคม ระดบั บนทร่ี ะดบั เสมอกบั ผวิ ดนิ ตะกอนจนกระทง่ั ความลกึ ไมเ่ กนิ
มีคา่ เฉลีย่ เท่ากับ 1.37 กรมั ตอ่ ตัว, เดือนกุมภาพนั ธ์มีค่าเฉลี่ย 15 เซนตเิ มตร (0-15 เซนตเิ มตร) ดนิ ตะกอนชนดิ ดนิ รว่ นทราย
เทา่ กบั 1.33 กรมั ตอ่ ตวั และเดอื นพฤศจกิ ายนมคี า่ เฉลย่ี เทา่ กบั (sandy loam) มรี อ้ ยละอนภุ าคดนิ ตะกอนประกอบดว้ ยดนิ ทราย
1.33 กรัมต่อตวั ตามลำ�ดับ (Figure 5) (sand) 42 เปอร์เซ็นต์ ดินทรายแป้ง (silt) 46 เปอร์เซ็นต์
1.5 ปริมาณน้ำ�หนกั หอยหลอดท้งั หมด ดนิ เหนียว (clay) 12 เปอรเ์ ซน็ ต์ มปี ริมาณอินทรยี วตั ถุ 0.64
หอยหลอดมปี รมิ าณน�้ำ หนกั รวมทงั้ หมดมคี า่ เทา่ กบั เปอรเ์ ซน็ ต์
36.39 ตันต่อปีและมีค่าเฉลี่ย 3.03 ตันต่อเดือนพบว่าเดือน 2.3 ดนิ ตะกอนบรเิ วณหาดเลนงอกใหมแ่ หลมผกั เบย้ี
ธันวาคมมีปริมาณน้ำ�หนักหอยหลอดมีค่าเฉล่ียมากท่ีสุด ระดบั ลา่ งทดี่ นิ ตะกอนระดบั ความลกึ 15 เซนตเิ มตร จนกระทง่ั
เท่ากับ 3.87 ตันต่อเดือน รองลงมาเดือนเมษายนมีค่าเฉล่ีย ความลกึ ไมเ่ กนิ 30 เซนตเิ มตร (15-30 เซนตเิ มตร) ดนิ ตะกอน
เท่ากับ 3.20 ตันต่อเดือน, เดือนกันยายนมีค่าเฉล่ียเท่ากับ ชนิดดินร่วนปนทรายแป้ง (silt loam) มีร้อยละอนุภาค
3.19 ตันต่อเดือน, เดือนกรกฎาคมมีค่าเฉล่ียเท่ากับ 3.18 ดินตะกอนประกอบด้วยดินทราย (sand) 27 เปอร์เซ็นต์
ตนั ต่อเดอื น, เดอื นพฤษภาคมมคี ่าเฉลย่ี เทา่ กบั 3.06 ตนั ต่อ ดินทรายแป้ง (silt) 59 เปอร์เซ็นต์ ดินเหนียว (clay) 14
เดอื น, เดอื นตลุ าคมมคี า่ เฉลย่ี เทา่ กบั 2.98 ตนั ตอ่ เดอื น, เดอื น เปอร์เซน็ ต์ มปี ริมาณอนิ ทรียวัตถุ 0.56 เปอร์เซ็นต์
มกราคมมีคา่ เฉลยี่ เท่ากบั 2.98 ตนั ตอ่ เดือน, เดือนมิถุนายน
มคี า่ เฉลี่ยเทา่ กับ 2.96 ตนั ต่อเดือน, เดอื นสงิ หาคมมคี า่ เฉลี่ย วจิ ารณ์ผลการทดลอง
เทา่ กบั 2.93 ตนั ตอ่ เดอื น, เดอื นมนี าคมมคี า่ เฉลยี่ เทา่ กบั 2.74
ตันตอ่ เดือน, เดือนพฤศจกิ ายนมคี ่าเฉลี่ยเทา่ กับ 2.65 ตันต่อ ผลจากการศึกษาแหล่งที่อยู่อาศัยหอยหลอด (Solen spp.)
บรเิ วณหาดเลนงอกใหม่แหลมผกั เบ้ีย จังหวัดเพชรบุรี พบว่า

6 Sตจจaงงััะtหหiกeววอnดดัันpเเรoพพะnชชดgรรบั Kบบคhุุรรวีีoาwมพพhลบบiกึtวว1่่าาหห5ออเซยยหหนตลลออเิ มดดตจจระะออจาานศศกยยัั รฝฝะัังงทตตงั่ ววััคททวดด่่ีีามนนิิ J Sci Technol MSU
เซนตเิ มตร) ดินตะกอนชนดิ ดินร่วนปนทรายแปง้ (silt loam)
ลตึกะกไอมน่เกระินดบั30ควเาซมนลตกึ ิเม15ตรเซ(น1ต5ิเ-ม30ตรเซจนตกิรเมะทตงั่รค)วดาินม มีรอ้ ยละ

หอยหลตึะกลกไออมดน่เจชกะนิ อดิ 3ดา0นิศรัเย่วซฝนนัปงตตนิเทัวมรทตาี่รดยแิน(ป1ต5้งะ-3(กs0ilอtเนซloนรamะตด)ิเมับมตรีคอ้รวย)าลดะมินลึก 15
เซนตติเมะกตอรนจชนิดกดรนิะทรว่ ั่งนคปวนาทมรลากึยไแมป้เ่งก(ินsilt3l0oaเmซ)นมตรี เิอ้ มยตละร (15-30

DensiDteynrsiatye r(iatnedi(ivinddiuvailsd/usaql.s/ms.)q.m.)

Figure 4 Density rate of Razor Clam (Solen spp.) Months
Figure 4 Density rate of RazorFCilgaumre(S4olDenensspipty.)rate of Razor Clam (Solen spp.) Months

WeigWhtei(ggrhta (mg/irandmi/ivinddiuvailsd)uals)

Figure 5 Weight of Razor Clam (Solen spp.) Months
Months
Figure 5 Weight of Razor Clam (Solen spp.)
Figure 5 Weight of Razor Clam (Solen spp.)

Weight total (tons/moth)

Months

Figure 6 Weight total of Razor Clam (Solen spp.)
Figure 6 Weight total of Razor Clam (Solen spp.)

Figure 6 Weight total of Razor Clam (Solen spp.)

Vol 40. No 1, January-February 2021 Quantity and habitation of Razor Clam (Solen spp.) 7

at the new mudflat area of Laem Phak Bia, Phetchaburi province

Quantity total (million/moth)

Months
Figure 7 Quantity total of Razor CFliagmur(eS7oleQnusapnpti.t)y total of Razor Clam (Solen spp.)

อนุภาคดินตะกอนประกอบด้วยดินทราย (sand) ประกอบด้วยดินทราย (sand) 59 เปอร์เซ็นต์ ดินทรายแป้ง
27 เปอรเ์ ซ็นต์ ดินทรายแปง้ (silt) 59 เปอร์เซ็นต์ ดนิ เหนียว (silt) 36 เปอรเ์ ซน็ ต์ และดนิ เหนยี ว (clay) 5 เปอร์เซ็นต์ มี
(clay) 14 เปอร์เซน็ ต์ มีปริมาณอนิ ทรียวัตถุ 0.56 เปอร์เซน็ ต์ ปริมาณอินทรียวตั ถุ 1.3 เปอร์เซน็ ต์ (สุนนั ท์ และมงคลรตั น,์
น้�ำ ทะเลข้ึนลงแบบน�้ำ คู่ (Semidiurnal tide) ใชเ้ วลามากกว่า 2540) มีความแตกต่างความชุกชุมของหอยหลอด (Solen
12 ชั่วโมง หาดเลนมีความลาดเอียงท�ำ มุม 5 จนกระท่งั ถงึ 15 spp.) พน้ื ทบี่ รเิ วณดอนหอยหลอด จงั หวดั สมทุ รสงคราม ทพี่ บ
องศา มคี วามเค็มอยู่ในชว่ งระหวา่ ง 24.10-28.60 psu เท่านัน้ เป็นพบบริเวณที่เป็นสันทรายหรือดอนมีระดับท่ีสูงกว่า
รวมถงึ คณุ ภาพน�้ำ บรเิ วณชายฝงั่ ทะเลยงั อยใู่ นเกณฑม์ าตรฐาน ผิวดินตะกอนจนกระท่ังทำ�มุมลาดเอียง 30 องศา ลักษณะ
ท่ีกำ�หนด (เสถียรพงษ,์ 2559 ; เสถยี รพงษ์ และเกษม, 2559 ดินตะกอนชนิดดินทรายร่วน (loamy sand) ร้อยละอนุภาค
; เสถียรพงษ์ และเกษม, 2560) ซ่ึงดินตะกอนพื้นที่บริเวณ ดินตะกอนประกอบด้วยดินทราย (sand) 88 เปอร์เซ็นต์
หาดเลนงอกใหม่แหลมผักเบี้ยเป็นการรวมกันระหว่างน้ำ�ท้ิง ดนิ ทรายแปง้ (silt) 9 เปอรเ์ ซน็ ต์ ดนิ เหนยี ว (clay) 3 เปอรเ์ ซน็ ต์
จากชุมชนเทศบาลเมืองเพชรบุรีท่ีผ่านการบำ�บัดแล้วกับดิน ปรมิ าณอนิ ทรยี วตั ถมุ คี า่ เทา่ กบั 0.82 เปอรเ์ ซน็ ตน์ �้ำ ทะเลขน้ึ ลง
ตะกอนตามธรรมชาติท่ีมีลักษณะพิเศษไม่ว่าน้ำ�ทะเลขึ้นลง แบบผสม (mixed tide) 6 ชวั่ โมง(นภดล และคณะ, 2546) เพราะ
กระแสน�้ำ จะไหลแบบทศิ ตามเขม็ นาฬกิ าหรอื ทวนเขม็ นาฬกิ า วา่ พน้ื ทบี่ รเิ วณดอนหอยหลอด ลกั ษณะดนิ เกดิ จากการทบั ถม
จะมีการพัดพาธาตุอาหารและตะกอนสารแขวนลอย แม่นำ้� ของตะกอนแมน่ �้ำ และทตี่ ง้ั ของดอนหอยหลอดเปน็ โคง้ บรเิ วณ
เพชรบุรี แม่น้ำ�แมก่ ลอง แมน่ ำ้�ท่าจนี แมน่ �ำ้ เจา้ พระยา รวมถงึ รูปหัวกอไก่เป็นมุมอับและเป็นร่องนำ้� เมื่อได้รับอิทธิพลจาก
แม่นำ้�บางปะกงจะไหลมารวมกันบริเวณหน้าหาดแหลมผัก ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือและลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้
เบี้ยก่อให้เกิดเป็นเป็นหาดทรายย่ืนออกไปจากชายฝ่ังทะเล เกิดการสะสมของดินตะกอนระหว่างร่องน้ำ�จากปากแม่น้ำ�
เรียกว่าแหลมผักเบ้ีย (เสถียรพงษ์ และเกษม, 2559) พ้ืนท่ี แม่กลองและแม่น้ำ�ท่าจีนทำ�ให้กลายเป็นดอนสูงขึ้นประมาณ
ทัง้ หมด 394 ไร่ การเพ่มิ ข้นึ โดยเฉลี่ย 23 ไรต่ ่อปี (เกษมและ 0.15-1.23 เมตร กว่าพื้นท่ีชายฝ่ังทะเลตามธรรมชาติทั่วๆ
ชาตรี, 2549 ; Buranapratheprat, 2008) ไม่มีความแตกต่าง ไป จ�ำ นวน 5 ดอน มีเน้ือทป่ี ระมาณ 15,056 ไร่ (23,994,000
ความชุกชุมของหอยหลอด (Solen spp.) กับพ้ืนท่ีบริเวณ ตารางเมตร) (ชาติ, 2544 ; พิศิษฐ์ 2548) รวมถงึ ทำ�ใหเ้ กิด
ชายฝั่งทะเลสมุทรสาคร จงั หวดั สมทุ รสาคร ทพี่ บหอยหลอด การขยายเน้ือท่ีของแผ่นดินเข้าไปในทะเล กลายเป็นแหล่งที่
อาศยั ฝงั ตวั ในดนิ ตะกอนชนดิ ดนิ รว่ นปนทรายแปง้ (silt loam) อยอู่ าศัยและผลผลิตหอยหลอดเปน็ สตั ว์เศรษฐกิจทท่ี ำ�รายได้
ร้อยละอนุภาคดินตะกอนประกอบด้วยดินทราย (sand) 32 ให้แก่ท้องถ่ินและมีช่ือเสียงของจังหวัดสมุทรสงคราม ดังน้ัน
เปอร์เซน็ ต์ ดินทรายแปง้ (silt) 48 เปอรเ์ ซน็ ต์ และดนิ เหนยี ว ปัจจัยทางสิงแวดล้อมที่ส่งผลต่อปริมาณและแหล่งท่ีอยู่อาศัย
(clay) 20 เปอร์เซ็นต์ มีปริมาณอินทรียวัตถุตำ่� หาดเลนมี หอยหลอด (Solen spp.) ประกอบด้วยชนิดของดินตะกอน
ความลาดเอียงทำ�มุม 0-15 องศา น้ำ�ทะเลข้ึนลงแบบผสม สัดส่วนของดินตะกอน ความลาดเอียง และการข้ึนลงของ
(mixed tide) 6 ชั่วโมง (สุนันท์ และอ�ำ นวย ; 2546) มคี วาม น้ำ�ทะเลมีผลต่อความอุดมสมบูรณ์และแหล่งท่ีอยู่อาศัยหอย
แตกต่างความชุกชุมของหอยหลอด (Solen sp.) กับพื้นที่ ตลอดส่งผลทำ�ให้บริเวณพื้นที่หาดเลนงอกใหม่แหลมผักเบ้ีย
บริเวณชายฝั่งทะเลจังหวัดเพชรบุรีตั้งแต่บ้านบางขุนไทร ถึง หอยหลอดจงึ ไมไ่ ดเ้ ปน็ สตั วน์ �้ำ เศรษฐกจิ และหอยหลอดมขี นาด
บ้านพะเนิน พบหอยหลอดอาศัยฝังตัวในดินตะกอนชนิดดิน เล็กเมอื่ เปรียบเทียบกับพืน้ ท่ตี ามธรรมชาติ
ทรายปนตะกอน (Sandy loam) ร้อยละอนุภาคดินตะกอน

8 Satienpong Khowhit J Sci Technol MSU

ปริมาณของหลอดบริเวณหาดเลนงอกใหม่แหลม สรปุ ผลการทดลองและขอ้ เสนอแนะ
ผกั เบยี้ พบวา่ หอยหลอดมปี รมิ าณน�ำ้ หนกั คา่ เฉลยี่ เทา่ กบั 1.52
กรัมต่อตวั มคี า่ เฉลยี่ อตั ราความหนาแนน่ เทา่ กบั 14.19 ตัว/ หอยหลอดบริเวณหาดเลนงอกใหม่แหลมผักเบี้ย
ตารางเซนติเมตร เดือนมิถุนายนมีอัตราความหนาแน่น จงั หวดั เพชรบรุ ี จะอาศยั ฝงั ตัวท่ดี นิ ตะกอนระดับความลกึ 15
หอยหลอดมากท่ีสุดมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 31.60 ตัว/ตาราง เซนติเมตร จนกระทง่ั ความลกึ ไม่เกนิ 30 เซนตเิ มตร (15-30
เซนติเมตร เมื่อเปรียบเทียบกับพ้ืนที่บริเวณดอนหอยหลอด เซนติเมตร) ดนิ ตะกอนชนดิ ดนิ ร่วนปนทรายแป้ง (silt loam)
จงั หวดั สมทุ รสงครามพบวา่ หอยหลอดมอี ตั ราความหนาแนน่ มีร้อยละอนุภาคดนิ ตะกอนประกอบดว้ ยดนิ ทราย (sand) 27
มคี ่าเฉล่ียเทา่ กับ 3.02±3.57 ตวั ต่อตารางเมตร มีอตั ราความ เปอรเ์ ซน็ ต์ ดนิ ทรายแปง้ (silt) 59 เปอรเ์ ซน็ ต์ ดนิ เหนยี ว (clay)
หนาแนน่ สงู ทส่ี ดุ เดอื นกนั ยายนมคี า่ เฉลย่ี เทา่ กบั 3.35±4.29 ตวั 14เปอรเ์ ซน็ ต์มปี รมิ าณอนิ ทรยี วตั ถุ0.56เปอรเ์ ซน็ ต์หอยหลอด
ตอ่ ตารางเมตร จ�ำ นวนทงั้ หมดมคี า่ เทา่ กบั 511.94 ลา้ นตวั ตอ่ ปี มีอัตราความหนาแน่นค่าเท่ากับ 14.19 ตัว/ตารางเมตร
ซ่ึงบริเวณหาดเลนงอกใหม่แหลมผักเบ้ียมีอัตราความหนา เดือนมิถุนายนพบมากท่ีสุด 31.60 ตัว/ตารางเมตร ฤดูฝน
แน่นท่ีสูงกว่าเพราะว่าไม่ดินตะกอนที่เป็นแหล่งท่ีอยู่อาศัยไม่ พบมากทีส่ ุด 21.48 ตวั /ตารางเมตร นำ�้ หนกั รวมทงั้ หมดมคี า่
เปน็ อันตรายตอ่ หอยตลอด (เสถียรพงษ์ และคณะ, 2555) แต่ เท่ากับ 36.39 ตันต่อปี จำ�นวนท้ังหมดมีค่าเท่ากับ 511.94
หอยหลอดจะมีขนาดความยาวอยู่ในช่วงระหว่าง 2.76-4.25 ล้านตัวต่อปี เม่ือเปรียบเทียบกับพ้ืนท่ีชายฝั่งทะเลตาม
เซนตเิ มตร ซ่ึงหอยหลอดมีความยาวขนาดเล็กและมปี รมิ าณ ธรรมชาติแล้วยังมีปริมาณนำ้�หนักและความยาวของหอย
เน้ือของหอยหลอดจำ�นวนไม่มาก จึงส่งผลทำ�ให้ชาวประมง หลอดทตี่ �ำ่ กวา่ พนื้ ทชี่ ายฝงั่ ทะเลตามธรรมชาติ ทง้ั นคี้ วรงดท�ำ
ไม่นิยมทำ�ประมงหอยหลอด ไม่มีความแตกต่างความชุกชุม ประมงหอยหลอดในชว่ งเวลาทหี่ อยหลอดมกี ารผสมพนั ธพ์ุ นั ธ์ุ
ของหอยหลอดกับพ้ืนท่ีบริเวณชายฝ่ังทะเลจังหวัดเพชรบุรี กนั ตั้งแตเ่ ดอื นกมุ ภาพนั ธถ์ งึ เดือนพฤษภาคม
ตง้ั แตบ่ า้ นบางขนุ ไทร ถงึ บา้ นพะเนนิ พบวา่ หอยหลอดมขี นาด
ความยาวอยใู่ นชว่ งระหวา่ ง 2.56-4.10 เซนตเิ มตร (Solen sp.) รหสั นักวิจยั ไดร้ บั อนุญาตใชส้ ัตวเ์ พ่ือการทดลอง
(สนุ นั ท์ และมงคลรตั น,์ 2540) มคี วามแตกตา่ งกบั บรเิ วณดอน
หอยหลอด จังหวัดสมุทรสงคราม พบว่าหอยหลอดมีขนาด นายเสถียรพงษ์ ขาวหติ รหสั U1084032562
ความยาวอยู่ในช่วงระหว่าง 3.96±0.99 เซนติเมตร อัตรา
ความหนาแนน่ มคี า่ เฉลย่ี เทา่ กบั 4.60±3.70 ตวั ตอ่ ตารางเมตร กิตตกิ รรมประกาศ
(รังสิมา, 2540) ซึ่งเป็นหอยหลอดความยาวขนาดใหญ่มาก
และมปี ริมาณเนอื้ มาก ส่งผลท�ำ ให้เปน็ ท่ีต้องการของผู้บริโภค ขอขอบคุณมูลนิธิชัยพัฒนาและเจ้าหน้าท่ีโครงการ
มีการทำ�ประมงหอยหลอด (ชยารัตน์, 2550) ซ่ึงในช่วงฤดู ศกึ ษาและพฒั นาวจิ ยั สงิ่ แวดลอ้ มแหลมผกั เบย้ี อนั เนอื่ งมาจาก
หนาวในช่วงฤดูร้อน (เดือนกุมภาพันธ์ ถึงเดือนพฤษภาคม) พระราชดำ�ริ ตำ�บลแหลมผักเบี้ย อำ�เภอบ้านแหลม จังหวัด
ในบริเวณหาดเลนงอกใหม่แหลมผักเบ้ียเป็นช่วงเวลาท่ีหอย เพชรบรุ ี ท่ใี หค้ วามช่วยเหลือในการเก็บตวั อย่างในครง้ั น้ี
หลอดผสมพันธ์ุกันส่งผลทำ�ให้ระยะหลังการสผมพันธ์ุกันใน
ช่วงฤดฝู น (เดือนมิถนุ ายนถงึ เดอื นกนั ยายน) พบอัตราความ เอกสารอา้ งองิ
หนาแนน่ มากทสี่ ดุ มคี า่ เทา่ กบั 21.48 ตวั ตอ่ ตารางเมตร สง่ ผล
ทำ�ให้พบหอยหลอดเป็นจำ�นวนมากและเป็นหอยหลอด กรมประมง. (2538). หอยหลอด Razor Clam (Sloen
ขนาดเลก็ สอดคลอ้ งกับการศกึ ษาฤดูสืบพันธ์ุของหอยหลอด strictus Gould). ศูนย์พัฒนาการเพาะเล้ียงสัตว์นำ้�
(Solen thailandiscus Cosel, 2002) บรเิ วณชายฝงั่ ทะเลจงั หวดั ชายฝ่ังสมุทรสาคร กองเพาะเลี้ยงสัตว์นำ้�ชายฝ่ัง.
สมุทรสงครามและจังหวัดสมุทรสาครพบว่าอยู่ในช่วงระหว่าง กรงุ เทพมหานคร: กรมประมง.
เดือนมกราคมถึงเดือนพฤษภาคม (ทวีวงศ์ และนันทนา,
2539 ; สนุ นั ท์ และคณะ, 2549) มคี วามแตกตา่ งกบั ฤดสู บื พนั ธ์ุ เกษม จันทร์แกว้ และชาตรี นม่ิ ปี. (2549). การศกึ ษาสำ�รวจ
ของหอยหลอด (Solen sp.) บรเิ วณดอนหอยหลอด จังหวดั การ เพม่ิ ขนึ้ ของพน้ื ทช่ี ายฝง่ั ทะเลบรเิ วณโครงการศกึ ษา
สมุทรสงคราม พบว่าอยู่ในช่วงระหว่างเดือนมีนาคมถึงเดือน วิจัยและพัฒนาสิ่งแวดล้อมแหลมผักเบ้ียอันเนื่องมา
สงิ หาคม (รงั สมิ า, 2540 ; Veeravaitaya, 2010) ดงั นนั้ ปรมิ าณ จากพระราชดำ�ริ. รายงานประจำ�ปีโครงการศึกษาวิจัย
หอยหลอดจะมคี วามสมั พนั ธก์ บั วงจรชวี ติ การสบื พนั ธข์ุ องหอย และพัฒนาส่ิงแวดล้อมแหลมผักเบ้ียอันเนื่องมาจาก
หลอดและช่วงระยะหลังการสผมพนั ธหุ์ อยหลอด (Solen sp.) พระราชด�ำ ริ, กรุงเทพมหานคร:
จะพบหอยหลอดขนาดเล็กและมีจำ�นวนมากเม่ือเปรียบเทียบ
กับพ้นื ที่ตามธรรมชาติ ชยารัตน์ ตันธนะสฤษดิ์. (2550). ความสัมพันธ์ระหว่าง
ปัจจัยสิ่งแวดล้อมและศักย์การผลิตหอยหลอด (Solen
spp.) บริเวณดอนหอยหลอด จังหวัดสมุทรสงคราม
( วิ ท ย า นิ พ น ธ์ วิ ท ย า ศ า ส ต ร ม ห า บั ณ ฑิ ต ) .
กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลยั เกษตรศาสตร.์

Vol 40. No 1, January-February 2021 Quantity and habitation of Razor Clam (Solen spp.) 9

at the new mudflat area of Laem Phak Bia, Phetchaburi province

ชาติ มงคลมาลย์. (2544). ปัจจัยทางภูมิศาสตร์ท่ีมีต่อผล สนุ นั ท์ ทวยเจรญิ และมงคลรตั น์ เจรญิ พรทพิ ย.์ (2540). สภาพ
การกระจายเชงิ พน้ื ทขี่ องหอยหลอด อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวดั พื้นที่และความชุกชุมของหอยหลอดที่ จังหวัดเพชรบุรี.
สมุทรปราการ (วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต). เอกสารวิชาการฉบับท่ี 27/2540. ศูนย์พัฒนาการเพาะ
กรุงเทพมหานคร: มหาวทิ ยาลัยรามคำ�แหง เลี้ยงสัตว์น้ำ�ชายฝั่งสมุทรสาคร กองเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ�
ชายฝ่งั . กรุงเทพมหานคร: กรมประมง.
ทววี งศ์ ศรบี รุ ี และนันทนา คขเสน.ี (2539). การท�ำ แผนการ
อนุรักษ์ส่ิงแวดล้อมธรรมชาติ บริเวณดอนหอยหลอด สุนันท์ ทวยเจริญ และอำ�นวย คงระเบียบ. (2546). พ้ืนท่ี
จงั หวดั สมทุ รสงคราม. (รายงานวจิ ยั ). กรงุ เทพมหานคร: แหล่งกระจายตัวและความชุกชุมของหอยหลอด
จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลัย. (Solen sp.1) ใน จังหวัดสมุทรสาคร. เอกสารวิชาการ
ฉบับท่ี 16/2546. สำ�นักวิจัยและพัฒนาประมงชายฝ่ัง.
ทัศนยี ์ อัตตะนนั ทน,์ และจงรักษ์ จนั ทร์เจริญสุข. (2532). การ กรงุ เทพมหานคร: กรมประมง.
วิเคราะห์ดินและพืช. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัย
เกษตรศาสตร.์ มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร.์ สุนันท์ ทวยเจริญ และอำ�นวย คงระเบียบ. (2548). การ
แยกชนิดของหอยหลอดในอ่าวไทยตอนบน โดยวิธี
ธนวัฒน์ จินดารักษ์. (2557). สมดุลนำ้�ในระบบบ่อผึ่งบำ�บัด อีเลคโตรโฟเรซีส. เอกสารวิชาการฉบับที่ 3/2548.
นำ้�เสียของโครงการศึกษาวิจัยและพัฒนาส่ิงแวดล้อม ศูนย์พัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์นำ้�ชายฝั่งสมุทรสาคร
แหลมผักเบ้ียอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัด กองเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ�ชายฝ่ัง กรุงเทพมหานคร: กรม
เพชรบุรี (วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต). ประมง.
กรงุ เทพมหานคร: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
สนุ นั ท์ ทวยเจรญิ อนนั ต์ สนุ ทร และเรวตั ร ยอดสรุ างค.์ (2549).
นภดล ภวู พานิช สทุ ธินี ลิ้มธรรมมหิศร และหร้อหวี ทองด้วง. ฤดสู บื พนั ธข์ุ องหอยหลอด (Solen thailandiscus Cosel,
(2546). การศกึ ษาความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งความชกุ ชมุ ของ 2002) บริเวณชายฝ่ังทะเล จังหวัดสมุทรสงครามและ
หอยหลอดกับสภาวะแวดล้อม บริเวณดอนหอยหลอด จังหวัดสมุทรสาคร. เอกสารวิชาการฉบับท่ี 42/2549.
จังหวัดสมุทรสงคราม. เอกสารวิชาการฉบับที่ 7/2546. สำ�นักวิจัยและพัฒนาประมงชายฝ่ัง. กรุงเทพมหานคร:
ศนู ยพ์ ฒั นาการเพาะเลย้ี งสตั วน์ �้ำ ชายฝง่ั สมทุ รสาคร กอง กรมประมง.
เพาะเลยี้ งสตั วน์ �ำ้ ชายฝงั่ . กรงุ เทพมหานคร: กรมประมง.
เสถียรพงษ์ ขาวหิต. (2559). อทิ ธิพลของนำ�้ ทง้ิ ชุมชนท่ผี า่ น
ปรญิ หลอ่ พทิ ยากร. (2558). รูปแบบการไหลเวียนกระแสนำ้� การบำ�บัดต่อลักษณะนิเวศวิทยาส่ิงแวดล้อมเฉพาะทาง
ในอ่าวไทยจากแบบจำ�ลอง. วารสารวิทยาศาสตร์และ การเติบโตและวงจรชีวิตของหอยตลับ (Meretrix spp.)
เทคโนโลยี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร,์ 23(3), 446-465. (วิทยานิพนธ์ปริญญาดษุ ฎบี ณั ฑติ ). กรุงเทพมหานคร

พิศิษฐ์ ธุดี. (2548). แบบจำ�ลองกระแสนำ้�ข้ึนลงในร่องน้ำ� เสถยี รพงษ์ ขาวหติ และเกษม จนั ทรแ์ กว้ . (2559). การประเมนิ
เ ดิ น เ รื อ บ ริ เ ว ณ อ่ า ว ไ ท ย ต อ น บ น ด้ ว ย แ บ บ จำ � ล อ ง การปนเปื้อนแบคทีเรียบริเวณพ้ืนที่ชายฝั่งทะเลแหลม
คณิตศาสตร์. (วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต). ผักเบี้ย ตำ�บลแหลมผักเบ้ีย อำ�เภอบ้านแหลม จังหวัด
กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลยั เกษตรศาสตร.์ เพชรบรุ .ี วารสารมหาวทิ ยาลยั ศรนี ครนิ ทรวโิ รฒ, 8 (15),
78-87.
รังสิมา บัวทอง. (2540). ความสัมพันธ์ระหว่างประชากร
แพลงก์ตอนกับความหนาแน่น และฤดูกาลสืบพันธ์ุ เสถียรพงษ์ ขาวหิต และเกษม จนั ทร์แกว้ . (2560). การศกึ ษา
ของหอยสกุล Solen ณ ดอนหอยหลอด จังหวัด ประสทิ ธภิ าพของระบบบ�ำ บดั น�ำ้ เสยี ชมุ ชนเทศบาลเมอื ง
สมุทรสงคราม. (วิทยานพิ นธว์ ทิ ยาศาสตรมหาบัณฑิต). เพชรบรุ ตี อ่ คณุ ภาพน�ำ้ และระบบนเิ วศวทิ ยาชายฝงั่ ทะเล
กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั . แหลมผักเบ้ีย ตำ�บลแหลมผักเบี้ย อำ�เภอบ้านแหลม
จังหวัดเพชรบุรี. วารสารวิทยาศาสตร์ มศว., 33(2),
วันทนา อยู่สุข. (2541). หอยทะเล. กรุงเทพมหานคร: 159-170.
มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์.
เสถียรพงษ์ ขาวหิต เกษม จันทร์แก้ว วศิน อิงคพัฒนากุล
สุนันท์ ทวยเจรญิ และผานติ วรอนิ ทร.์ (2534). ชวี วทิ ยาการ อรอนงค์ ผิวนิล และอนุกรณ์ บุตรสันติ์. (2556). การ
สบื พนั ธข์ุ องหอยหลอด และสภาพแวดลอ้ มบรเิ วณแหลง่ ศกึ ษาความเขม้ ขน้ โลหะหนัก (As, Cd, Cr, Hg, Ni, Pb)
เล้ียงตัวหอยท่ีบางบ่อ จังหวัดสมุทรสงคราม. เอกสาร ในดนิ ตะกอนบรเิ วณพนื้ ทชี่ ายฝงั่ ทะเลทรี่ องรบั น�ำ้ ทงิ้ จาก
วิชาการฉบบั ท1่ี 0/2534. ศูนยพ์ ัฒนาการเพาะเล้ยี งสัตว์ ระบบบ�ำ บดั น�้ำ เสยี ชมุ ชนเทศบาลเมอื งเพชรบรุ ี โครงการ
น้ำ�ชายฝ่ังสมุทรสาคร กองเพาะเลี้ยงสัตว์นำ้�ชายฝั่ง. ศึกษาวิจัยและพัฒนาสิ่งแวดล้อมแหลมผักเบ้ียอันเนื่อง
กรุงเทพมหานคร: กรมประมง. มาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดเพชรบุรี. วารพษิ วทิ ยาไทย,
28(2), 27-36.

10 Satienpong Khowhit J Sci Technol MSU

อภญิ ญา คณาวลั ย.์ (2555). ผลกระทบตอ่ การทรพั ยากรประมง Tuaycharoen, S. (1999). Distribution of razor clams in the
จาการพัฒนาพ้ืนที่ชุ่มนำ้�ดอนหอยหลอด (วิทยานิพนธ์ Gulf of Thailand. Phuket Marine Biological Center
วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต). กรุงเทพมหานคร: Special Publication, 19, 173-176.
มหาวทิ ยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกลา้ ธนบรุ .ี
Veeravaitaya, N. (2010). Interactions between razor clams
Buranapratheprat A. (2008). Circulation in the upper gulf (Solen spp.) and environmental factors at Don Hoi
of Thailand: A Review. Burapha Science Journal, Lot Tidal Flat, Samut Songkhram Province, Thailand.
13(1), 75-83. (Philosophy of Doctor degree). Nakhonpathom:
Mahidol University.
Chunkao, K., Tarnchalanukit, W., Prabuddham, P.,
Phewnil, O., Bualert, S., Duangmal, K., Attamapitoon, Worrapimphong, K. (2010). Integrated and collaborative
T. & Nimpee, C. (2014). H.M. The king’s royally ecological and socio-economic modeling for
initiated LERD project on community wastewater sustainable razor clam management at Don Hoi
treatment through small wetlands and oxidation pond Lord Ramsar Site (Philosophy of Doctor Degree).
in Phetchaburi, Thailand. Modern Applied Science, Bangkok: Chulalongkorn University.
8(5), 233-246.

Satreethai, P., Kasem, C., Narauchid, D., Saowalak, B.
& Chatri, N. (2013). Determining the In-pipe anaerobic
processing distance before draining to oxidation
pond of municipal wastewater treatment. International
Journal of Environmental Science and Development,
4(2), 157-162.

การผลติ มวลเซลล์ Bacillus sp. ทคี่ วามเขม้ ขน้ สงู โดยเทคนคิ การเพาะเลย้ี งแบบแบตซพ์ เิ ศษ
แทนวธิ ีเฟดแบตซ์
The production of Bacillus sp. cell biomass at high concentration by special batch
cultivation technique instead of fed-batch mode

จตุพร สขุ หนา1, ขวญั ฤทยั มาลัยเรือง2, เศรษฐวชั ร ฉำ�่ ศาสตร3์ *
Jatuporn Sukna1, Kwanruthai Malairuang2, Seathawat Chamsart3*
Received: 18 July 2020 ; Revised: 25 August 2020 ; Accepted: 16 September 2020
บทคัดยอ่

การผลติ เซลลข์ อง Bacillus sp. ทค่ี วามเขม้ ขน้ สงู ดว้ ยอาหารทที่ ราบองคป์ ระกอบแนน่ อน (defined medium) โดยการใชเ้ ดกซทรนิ
ซง่ึ เปน็ โอลโิ กเมอรข์ องกลโู คสทไี่ ดจ้ ากการยอ่ ยแปง้ มนั ส�ำ ปะหลงั ทค่ี วามเขม้ ขน้ สงู เปน็ แหลง่ คารบ์ อน รว่ มกบั เทคนคิ การเพาะเลย้ี ง
แบบแบตซ์พเิ ศษ (Special batch) ซึง่ เป็นการเพาะเลีย้ งอย่างง่ายและราคาถกู จากการศกึ ษาในระดบั ฟลาสก์พบว่า อาหารสตู ร
Batch Production Medium (BPM) ทใ่ี ชเ้ ดกซท์ รนิ เปน็ แหลง่ คารบ์ อน มปี ระสทิ ธิภาพดี โดยผลติ มวลเซลลไ์ ด้ 12.93 กรมั ตอ่ ลติ ร
นอกจากนี้ยังพบว่า การเพาะเลี้ยงเซลล์ท่ีระดับถังหมัก 5 ลิตร สามารถใช้เดกซ์ทรินที่ความเข้มข้นได้สูงถึง 100 กรัมต่อลิตร
โดยไม่เกิดการยับยั้งการเจริญของเซลล์ (ซึ่งไม่สามารถทำ�ได้หากใช้นำ้�ตาลเป็นวัตถุดิบ) โดยพบว่าผลผลิตมวลเซลล์สูงถึง
31.98 กรัมต่อลิตร ตอ่ มาศกึ ษาขยายขนาดการเพาะเลยี้ งทร่ี ะดบั ถังหมัก 30 และ 300 ลิตร เพื่อศกึ ษาความเป็นไปไดส้ �ำ หรับ
การขยายขนาดการผลติ ไปสู่ระดับอุตสาหกรรม ใหผ้ ลปรากฏชดั วา่ มคี วามเป็นไปได้สงู เนื่องจากเซลล์มีการเจรญิ ดมี าก และ
ผลิตมวลเซลลท์ ค่ี วามเข้มข้นสูงถึง 43.45 และ 47.03 กรัมตอ่ ลติ ร ตามล�ำ ดับ ท่ีอัตราการผลติ (productivities) สงู สดุ ถึง 2.94
และ 3.72 กรัมต่อลิตรต่อชั่วโมง ตามลำ�ดับ ซ่ึงเป็นค่าที่สูงมาก แสดงถึงประสิทธิภาพการผลิต โดยสามารถพัฒนาไปสู่ระดับ
อตุ สาหกรรม และใช้แทนการเพาะเล้ยี งแบบเฟดแบตซ์ (Fed-batch) ซึง่ เปน็ วธิ ีการทซ่ี บั ซ้อนยงุ่ ยากและต้นทุนสงู ได้
คำ�ส�ำ คัญ: เซลลค์ วามเข้มขน้ สงู เดกซ์ทริน การเพาะเลยี้ งแบบแบตซ์ บาซิลัส

Abstract

This work describes production of Bacillus sp. cell biomass at high concentration with defined medium, using dextrin
(glucose oligomer) from cassava starch hydrolysis, at high concentrations as the carbon source together with a special
batch cultivation technique which is simple and inexpensive. The study in flask using Batch Production Medium (BPM)
with dextrin as the carbon source showed an efficient biomass yield of 12.93 g/l. Furthermore, in 5-liter fermenter
cultivation, dextrin could be used at a very high concentration up to 100 g/l without growth inhibition (this cannot be
done, if using sugar as the carbon source) and enhanced cell biomass concentration to 31.98 g/l. Further scaled-up
studies of the cultivation in 30 and 300-liter fermenters were carefully performed in order to test the feasibility
for production at an industrial scale. They clearly generated excellent results because of good cell growths and
producing biomass yields at the very high concentrations of 43.45 and 47.03 g/l with the maximum cell productivities
(cell production rates) at 3.11 and 3.92 g/l/h, respectively. The results of this study importantly demonstrate highly
effective production which is able to be developed to industrial scales and substitute the usual fed-batch cultivation
technique which is a complicated method and high cost.
Keywords: High-Cell-Density Cultivation, HCDC, Dextrin, Batch Cultivation, Bacillus sp.

1 นสิ ิตปรญิ ญาโท คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลยั บูรพา อำ�เภอเมอื ง จังหวดั ชลบรุ ี 20130
2 นิสติ ปรญิ ญาเอก คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลยั บูรพา อ�ำ เภอเมือง จงั หวดั ชลบรุ ี 20130
3 ผชู้ ่วยศาสตราจารย์ คณะวทิ ยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบรู พา อ�ำ เภอเมือง จงั หวดั ชลบรุ ี 20130
1 Master degree student, Faculty of Science, Muang District, Chon Buri, 20130.
2 Doctoral student, Faculty of Science, Muang District, Chon Buri, 20130.
3 Assist. Prof., Faculty of Science, Muang District, Chon Buri, 20130.
* Corresponding author ; Seathawat Chamsart, Faculty of Science, Muang Chonburi District, Chon Buri, 20130.

12 Jatuporn Sukna, Kwanruthai Malairuang, Seathawat Chamsart J Sci Technol MSU

บทน�ำ ใหไ้ ดค้ วามเขม้ ขน้ สงู โดยใชส้ ตู รอาหารสงั เคราะหท์ ท่ี ราบองค์
ประกอบแน่นอนโดยมีโอลิโกเมอร์ของน้ำ�ตาลกลูโคสท่ีได้จาก
การเพาะเลยี้ งเซลลจ์ ลุ นิ ทรยี ใ์ หไ้ ดค้ วามเขม้ ขน้ สงู (High-Cell- การย่อยแป้งมันสำ�ปะหลัง (เดกซ์ทริน) เป็นแหล่งคาร์บอน
Density Cultivation, HCDC) เป็นเทคนิคการเพาะเล้ียงที่มี ซึ่งผลิตได้เอง ผลิตง่ายราคาถูก และสามารถใช้ได้ท่ีความ
วตั ถุประสงค์เพือ่ เพ่ิมผลผลติ มวลเซลล์ (cell biomass yield) เข้มข้นสูงโดยไม่ส่งผลให้เกิดการยับยั้งการเจริญของเซลล์
และเพม่ิ อตั ราการการผลติ (production rate หรอื productivity) จากการค่ังของนำ้�ตาลภายในเซลล์ เนื่องจากสายเดกซ์ทริน
ของจุลินทรยี ์ (Lee, 1996 ; Shojaosadati et al., 2008) โดย ซึ่งเป็นโอลิโกเมอร์ของน้ำ�ตาลกลูโคสจะค่อยๆ ถูกตัดและ
ท่ัวไป เทคนิคการเพาะเลี้ยงเพ่ือผลิตเซลล์ความเข้มข้นสูง ทยอยลำ�เลียงเข้าเซลล์ เสมือนว่าเป็นการทำ�การเพาะเลี้ยง
จะนิยมใช้เทคนิคการเพาะเลี้ยงแบบเฟดแบตซ์ (Fed-batch) แบบเฟดแบตซท์ รี่ ะดบั เซลล์ (Fed-Batch at Cell Level, FBC)
ซงึ่ มขี อ้ เสยี หลายประการ คอื เปน็ วธิ กี ารทซ่ี บั ซอ้ น ควบคมุ ยาก (Malairuang et al., 2020) เทคนคิ การเพาะเล้ยี งเซลลใ์ ห้ได้
ใช้เวลาเพาะเลี้ยงนาน โอกาสการปนเป้ือนสูง รวมทั้งต้นทุน ความเข้มข้นสูงนี้สามารถขยายขนาดการผลิตเซลล์ชีวมวล
ที่สูง ส่วนเทคนิคการเพาะเล้ียงแบบแบตซ์ (Batch) แม้เป็น ขน้ึ สู่ระดบั โรงงานต้นแบบ และระดบั อตุ สาหกรรมได้
เทคนคิ การเพาะเลยี้ งทม่ี วี ธิ กี ารไมซ่ บั ซอ้ นงา่ ยตอ่ การควบคมุ
โอกาสในการปนเปื้อนน้อย ใช้เวลาส้ัน และต้นทุนต่ำ� แต่มี วัตถปุ ระสงค์
ขอ้ จ�ำ กดั คอื ไมส่ ามารถใชแ้ หล่งของคารบ์ อนทมี่ คี วามเข้มขน้
สูงได้ เพราะจะทำ�ให้เกิดการยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์ เพื่อศึกษาประสิทธิภาพการใช้เดกซ์ทรินจากการ
(Crebtree effect) คือ นำ้�ตาลค่ังในเซลล์ ในขณะที่ระบบไม่ ยอ่ ยแปง้ มนั ส�ำ ปะหลงั ทคี่ วามเขม้ ขน้ สงู ส�ำ หรบั การเพาะเลยี้ ง
สามารถใหอ้ ากาศไดเ้ พยี งพอ ท�ำ ใหจ้ ลุ นิ ทรยี ผ์ ลติ สารพษิ เชน่ Bacillus sp. ดว้ ยวิธแี บบแบตซ์พเิ ศษเพือ่ ผลติ มวลเซลล์ใหไ้ ด้
อะซเี ตท กรณที เ่ี ปน็ แบคทเี รยี หรือเอทานอล กรณที ่ีเปน็ ยีสต์ ความเขม้ ขน้ สงู แทนการใชน้ �ำ้ ตาลเปน็ วตั ถดุ บิ และแทนวธิ กี าร
ออกมา เป็นผลให้เกิดการยบั ยง้ั การเจรญิ ของเซลล์ ปญั หานี้ เพาะเล้ียงแบบเฟดแบตซ์ท่ีใช้กันท่ัวไป โดยศึกษาถึงระดับ
สามารถแกไ้ ขไดโ้ ดยการใชเ้ ดกซท์ รนิ (โอลโิ กเมอรข์ องน�้ำ ตาล โรงงานต้นแบบโดยการใชถ้ งั หมกั ขนาด 30 และ 300 ลิตร
กลูโคส) เป็นแหล่งคาร์บอน ซึ่งสามารถใช้ท่ีความเข้มข้นสูง
ได้ถึง 100 กรัมต่อลิตรในการเพาะเลี้ยงแบบแบตซ์ ซ่ึงปกติ วิธีการวจิ ยั
ถ้าใช้น้ำ�ตาลกลูโคสหรือซูโครสจะไม่สามารถใช้ได้ท่ีความ
เขม้ ข้นสูงเชน่ เกนิ กวา่ 40 กรัมต่อลติ ร สายพนั ธุ์จลุ นิ ทรีย์
จากผลการวิจัยน้ีแสดงให้เห็นว่าสามารถผลิตมวล จุลินทรีย์ที่ใช้ในการวิจัยนี้ ได้แก่ Bacillus sp.
เซลล์ดว้ ยการเพาะเลี้ยงแบบกะในถังหมักขนาด 5 ลิตร ซงึ่ ให้ ทค่ี ดั แยกจากดนิ และเกบ็ รกั ษาในอาหารเหลวทมี่ กี ลี เซอรอล
อัตราการผลิตเซลล์ท่ีดีกว่าการเพาะเล้ียงแบบเฟดแบตซ์ ความเขม้ ขน้ รอ้ ยละ 20 ทอ่ี ณุ หภมู ิ -20 องศาเซลเซยี ส ภายใน
ถึง 16 เท่า (Zhu and Xu, 2010) ปจั จัยที่สำ�คัญในการผลติ หนว่ ยวิจัยวศิ วกรรมชวี เคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัย
เซลล์ความเข้มข้นสูงประกอบไปด้วย สูตรอาหารท่ีมี บูรพา
ประสิทธิภาพโดยส่วนใหญ่จะใช้อาหารสังเคราะห์ที่ทราบองค์ การเตรยี มหวั เชือ้
ประกอบทางเคมีทั้งชนิดและปริมาณ (defined medium) ท่ี เตรียมอาหารส�ำ หรับหัวเช้อื ปรมิ าตร 50 มิลลิลติ ร
แน่นอน และสามารถปรับปรุงให้เหมาะสมกับวัตถุประสงค์ ในบฟั เฟลิ ฟลาสกข์ นาด 250 มลิ ลลิ ติ ร เทเชอื้ จากหลอดเกบ็ ใส่
ของการเพาะเลี้ยงได้ดี สำ�หรับ Bacillus sp. เป็นแบคทีเรีย ลงในบฟั เฟลิ ฟลาสกท์ มี่ อี าหาร จากนน้ั น�ำ ไปเพาะเลย้ี งโดยการ
ที่มีความสำ�คัญทางด้านอุตสาหกรรมชีวภาพเป็นอย่างมาก บม่ บนเครื่องเขยา่ ด้วยความเร็วท่ี 200 รอบต่อนาทีอณุ หภมู ิ
เน่ืองจากสามารถใช้ผลิตผลิตภัณฑ์ได้หลากหลายชนิด เช่น 37 องศาเซลเซียส เปน็ เวลา 12 ชวั่ โมง
เอนไซมโ์ ปรติเอส อะไมเลส ไลเพส ไคติเนส เปน็ ตน้ (เสาวนยี ์ สตู รอาหาร
ธรรมสถิติ, 2547) นอกจากนี้ยงั ใชป้ ระโยชน์อยา่ งกวา้ งขว้าง สูตรอาหาร Nutrient Broth (NB) ประกอบด้วย
ในอุตสาหกรรมตา่ งๆ เช่น อุตสาหกรรมอาหาร อุตสาหกรรม (ต่อลิตร) เพปโตน 5 กรัม และสารสกัดจากเนื้อสัตว์ (beef
การเกษตร และการแพทย์ extract) 3 กรมั ใช้เป็นอาหารสำ�หรบั เตรยี มหัวเช้ือ
Bacillus sp. เปน็ แบคทเี รยี แกรมบวก สามารถเจรญิ สูตรอาหาร Batch Production Medium (BPM)
ไดท้ งั้ ทม่ี อี ากาศและไมม่ อี ากาศ เพาะเลยี้ งไดง้ า่ ย ระยะเวลาใน (ขวญั ฤทยั มาลัยเรือง, 2561) ประกอบด้วย (ต่อลิตร) แหล่ง
การเจริญไม่นาน สามารถใช้แหล่งคาร์บอนจากอาหารเพาะ คeมNlาิลaeรล2mH์บิกePอรnนOัมts42C110a.8มCกกลิlร2ลรัมมั1ลิ 0ติ (MNรมgHซิลS4ึง่ล)O2ปิกS4ร.รO7ะัมH4ก2อB2Oบ.o2ดC0.้วlก22ยรก0ัม(ร.ต3ัมK่อมHลสิลิตา2PรลรลO)ิกะร4NลัมH1า.ย3C5StoOrกa34Cรcัมe3l3
เลยี้ งไดห้ ลากหลายชนดิ (Rosovitz et al., 1998) ในการทดลองนี้
มคี วามตง้ั ใจใช้ Bacillus sp. เพอ่ื มาศกึ ษาวธิ กี ารการผลติ เซลล์

Vol 40. No 1, January-February 2021 The production of Bacillus sp. cell biomass at high concentration by 13

special batch cultivation technique instead of fed-batch mode

00N..a0221MมมoิลิลOลล4ิกกิ 0รรัม.0มั 3ZมnSลิ ลOิก4ร0ัม.1NiมSิลOล4ิก0ร.ัม02Mมnลิ Cลlิก2ร0ัม.0แ3ละมCิลลuิกSรOัม4 คารบ์ อน ปรมิ าตรอาหาร 13.5 ลติ ร นง่ึ ฆา่ เชอ้ื ดว้ ยระบบฆา่ เชอื้
การศึกษาประสิทธิภาพการใช้เดกซ์ทรินเป็น ในตัวท่ีอุณหภูมิ 121 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 30 นาที
แหลง่ คาร์บอนในการเพาะเลี้ยงระดบั ฟลาสก์ เม่ือน่ึงฆ่าเชื้อเรียบร้อยแล้ว ทำ�การต่ออุปกรณ์ระบบควบคุม
เตรียมอาหารสูตร BPM โดยแทนที่แหล่งคาร์บอน ต่างๆ เข้ากับถังหมักและตั้งค่าสภาวะเพาะเล้ียง ให้ค่า pH
ในสตู รอาหารทแี่ ตกตา่ งกนั 3 แหลง่ แกด่ ว้ ย กลโู คสทางการคา้ เทา่ กบั 6.5 อุณหภมู ิ 37 องศาเซลเซียส เติมหวั เชอ้ื ปรมิ าตร
(Sigma-Aldrich) กลูโคสจากการย่อยแป้งมันสำ�ปะหลัง และ 1.5 ลติ ร ลงในถงั หมกั จากนนั้ ปรบั ใหอ้ ตั ราการกวนของใบพดั
เดกซ์ทรนิ จากการยอ่ ยแปง้ มนั สำ�ปะหลงั ปรับ pH เท่ากบั 6.5 ที่ 500 รอบต่อนาที อัตราการให้อากาศเท่ากับ 2 ปริมาตร
ใส่ลงในบัฟเฟิลฟลาสก์ขนาด 500 มิลลิลิตร ปริมาตรอาหาร อากาศต่อปริมาตรอาหารต่อนาที เพาะเลี้ยงเป็นเวลา 16
95 มลิ ลลิ ติ ร น�ำ ไปนง่ึ ฆา่ เชอื้ ดว้ ยหมอ้ นงึ่ ความดนั ไอทอี่ ณุ หภมู ิ ชั่วโมง เก็บตัวอย่างทุกๆ 2 ชั่วโมง และนำ�ไปวิเคราะห์ผล
121 องศาเซลเซียส ความดันไอนำ้� 15 ปอนด์ต่อตารางนิ้ว และทำ�การทดลองจำ�นวน 3 ซ�ำ้
เปน็ เวลา 15 นาที เมอ่ื อาหารเยน็ เตมิ หวั เชอ้ื ทเี่ ตรยี มไวร้ อ้ ยละ การศกึ ษาการขยายขนาดการเพาะเลย้ี งแบบกะ
5 ของปริมาตรอาหาร จากน้ันนำ�ไปเพาะเลี้ยงเป็นเวลา 36 ในถังหมักขนาด 300 ลติ ร
ชั่วโมง บนเคร่ืองเขย่าควบคุมอุณหภูมิที่ 37 องศาเซลเซียส เตรียมอาหารเหลวสูตร BPM ซ่ึงมีเดกซ์ทริน
อตั ราเขยา่ 200 รอบตอ่ นาที เกบ็ ตวั อย่างทุกๆ 6 ชั่วโมง และ เข้มข้น 100 กรัมต่อลิตร ปริมาตร 180 ลิตร ลงในถังหมัก
นำ�ไปวิเคราะห์ผลและท�ำ การทดลอง 3 ซ้�ำ ขนาด 300 ลิตร แล้วน่ึงฆ่าเชื้อด้วยระบบฆ่าเช้ือในตัว ที่
การศึกษาการใช้เดกซ์ทรินท่ีความเข้มข้นสูง อณุ หภมู ิ 121 องศาเซลเซยี ส นาน 30 นาที จากนนั้ ตอ่ อปุ กรณ์
ในการเพาะเล้ียงด้วยเทคนิคการเพาะเลี้ยงแบบกะใน ระบบควบคมุ ตา่ งๆ เขา้ กบั ถงั หมกั และตงั้ คา่ สภาวะเพาะเลยี้ ง
ถังหมกั ขนาด 5 ลติ ร ใหค้ า่ pH เทา่ กับ 6.5 อุณหภูมิ 37 องศาเซลเซยี ส เตมิ หวั เช้อื
เตรยี มอาหารสูตร BPM โดยใชเ้ ดกซท์ รินเปน็ แหลง่ ปรมิ าตร 20 ลิตร (จากถังหมักกลา้ เชอื้ 30 ลิตร) ลงในถังหมัก
คาร์บอนท่ีเข้มข้นที่ต่างกัน 3 ความเข้มข้น้แก่คือ 20, 40 ปรับอัตราการกวนของใบพัดท่ี 300 รอบต่อนาที อัตราการ
และ 100 กรัมต่อลติ ร (เพอื่ ให้เรว็ ส�ำ หรบั การขยายขนาดการ ให้อากาศเท่ากับ 2 ปริมาตรอากาศต่อปริมาตรอาหารเพาะ
เพาะเลี้ยงขึ้นสู่ระดับโรงงานต้นแบบ จากประสบการณ์ จึง เลยี้ งตอ่ นาที เพาะเลย้ี งเปน็ เวลา 12 ชว่ั โมง เกบ็ ตวั อยา่ งทกุ ๆ
ข้ามไปที่ความเข้มข้นสูงก่อน เพราะเมื่อประสบความสำ�เร็จ 2 ชั่วโมง และนำ�ไปวิเคราะห์ผลและทำ�การทดลองจำ�นวน
จึงไม่จำ�เป็นท่ีจะต้องลงมาทำ�การทดลองท่ีความเข้มข้นตำ่�ๆ 3 ซ้ำ�
ซ้ำ�อีก) เตรียมอาหารสูตร BPM ใส่ในถังหมักขนาด 5 ลิตร การวิเคราะหผ์ ลการทดลอง
ปริมาตรการทำ�งาน 3 ลิตร นำ�ไปนึ่งฆ่าเช้ือที่อุณหภูมิ 121 การวดั คา่ การดดู กลนื แสง (Absorbance)
องศาเซลเซยี ส เปน็ เวลา 30 นาที จากนัน้ ทำ�การต่ออปุ กรณ์ เมอ่ื เกบ็ ตวั อยา่ งจากแตล่ ะการหมกั มาแลว้ น�ำ น�้ำ หมกั
ตา่ งๆ ของระบบควบคมุ เขา้ กบั ถงั หมกั และตง้ั คา่ ตา่ งๆ ส�ำ หรบั มาเจือจางด้วยนำ้�กลั่นให้ได้ความเข้มข้นท่ีเหมาะสม ผสม
สภาวะเพาะเลยี้ ง โดยใหค้ า่ pH เทา่ กบั 6.5 อณุ หภมู ิ 37 องศา ให้เข้ากันด้วยเครื่องป่ันผสม และนำ�ไปวัดค่าการดูดกลืนแสง
เซลเซยี ส และปรบั อตั ราการกวนของใบพดั (impeller speeds) ที่ความยาวคล่ืน 600 นาโนเมตร โดยใช้นำ้�กล่ันเป็น
เปน็ 500, 600 และ 700 รอบตอ่ นาที และอตั ราการเตมิ อากาศ ตัวเปรียบเทยี บ และน�ำ ไปคำ�นวณค่าการดูดกลนื แสง
เปน็ 1, 2 และ 3 ปรมิ าตรของอากาศตอ่ ปริมาตรของอาหาร การวิเคราะห์นำ้�หนักเซลล์แห้ง (Dry Cell
ต่อนาที (vvm) อัตราทั้งสองสูงขึ้นตามค่าความเข้มข้นของ Weight)
เดกซ์ทรนิ ตามล�ำ ดบั และเตมิ หัวเช้ือรอ้ ยละ 5 ของปรมิ าตร ท�ำ การช่งั หลอดปั่นเหวี่ยงขนาด 1.5 มลิ ลิลติ ร เป็น
ต่อปริมาตรอาหารเพาะเล้ียง เพาะเลี้ยงเป็นเวลา 24 ชั่วโมง คา่ น้ำ�หนักหลอดเปล่า จากนนั้ นำ�ตวั อยา่ งนำ�้ หมักใส่ในหลอด
เก็บตัวอยา่ งทกุ ๆ 6 ชัว่ โมง และนำ�ไปวิเคราะห์ผลและทำ�การ ปนั่ เหวี่ยงทผ่ี ่านการชั่งน�ำ้ หนักมาแล้ว ปริมาตร 1.5 มิลลิลิตร
ทดลอง 3 ซ้�ำ แล้วนำ�ไปปั่นเหว่ียงทีอ่ ตั รา 10,000 รอบตอ่ นาที เป็นเวลา 10
การศกึ ษาการขยายขนาดการเพาะเลยี้ งแบบกะ นาที เทส่วนใสท้ิง แล้วนำ�หลอดท่ีมีตะกอนเซลล์ไปอบแห้ง
ในถังหมกั ขนาด 30 ลิตร ที่อุณหภูมิ 80 องศาเซลเซยี ส เปน็ เวลา 18 ชวั่ โมง แลว้ นำ�มา
เตรยี มอาหารสูตร BPM ลงในถงั หมกั ขนาด 30 ลิตร ช่ังนำ้�หนักอีกครั้ง หลังจากนั้นนำ�มาคำ�นวณค่าน้ำ�หนัก
โดยใช้เดกซ์ทรินความเข้มข้น 100 กรัมต่อลิตร เป็นแหล่ง เซลล์แห้งตามสูตรดงั น้ี
นำ้�หนักเซลลแ์ ห้ง (กรัมตอ่ ลติ ร) = [((นำ้�หนักเซลล์
(กรัม) + นำ้�หนักหลอด (กรัม)) - นำ้�หนักหลอด (กรัม)) x
1,500)]/1.5

14 Jatuporn Sukna, Kwanruthai Malairuang, Seathawat Chamsart J Sci Technol MSU

การวเิ คราะหค์ วามเขม้ ขน้ น�้ำ ตาลรดี วิ ซค์ งเหลอื พจิ ารณาแหลง่ คารบ์ อนจากกลโู คสทางการคา้ พบวา่ การเจรญิ สดุ ทา้ ยเป็นการ
1. การทำ�กราฟมาตรฐานนำ้�ตาลกลูโคส นำ� สูงสดุ ที่ 9 ช่ัวโมง ใหผ้ ลน้�ำ หนักเซลล์แห้งเทา่ กบั 5.13 กรมั แป้ง โดยมีค่าม
สารละลายมาตรฐานน�้ำ ตาลกลโู คส ความเขม้ ขน้ 1 กรมั ตอ่ ลติ ร ต่อลิตร ค่าการดูดกลืนแสงเท่ากับ 8.10 และปริมาณน้ำ�ตาล อัตราการเจริ
เจือจางให้มคี วามเข้มข้นเป็น 0.2, 0.4, 0.6, 0.8 และ 1.0 กรัม คงเหลือในช่ัวโมงสุดท้ายเท่ากับ 10.05 กรัมต่อลิตร และ ผลผลิตของมว
ต่อลิตร เติมสารละลาย DNS ปริมาตร 1 มิลลิลิตร ผสมให้ พิจารณาการใช้กลูโคสจากการย่อยแป้งมันสำ�ปะหลังเป็น 0.29 กรมั ต่อก
เข้ากัน และนำ�ไปต้มในน้ำ�เดือดนาน 5 นาที และนำ�ไปแช่ แหล่งคารบ์ อน พบวา่ การเจรญิ สูงสุดที่ 9 ชวั่ โมง ให้น�้ำ หนกั 0.52 กรมั ต่อลติ
นำ้�เย็น 5 นาที จากน้ันเติมน้ำ�กลั่นปริมาตร 10 มิลลิลิตร เซลลแ์ ห้งเทา่ กบั 4.70 กรมั ตอ่ ลิตร คา่ การดดู กลนื แสงเทา่ กบั เทา่ กบั 0.68 กร
เขยา่ ใหเ้ ขา้ กนั และน�ำ ไปวดั คา่ การดดู กลนื แสงทค่ี วามยาวคลน่ื 6.29 และปรมิ าณน้�ำ ตาลคงเหลือเทา่ กับ 5.94 กรัมตอ่ ลติ ร
520 นาโนเมตร และนำ�ค่าการดูดกลนื แสงทไี่ ด้ไปสร้างกราฟ เ เปจรน็ ิญกกลแติรรทหมมััรี่ไลตตดอง่่่ออซตั้จคลชึ่งารตาิวั่เากรรโมกบ์กตมอื่า่องาอรเชรนทแสควั่มลรียโำ�า้ะปีบมนงองรเมวตัทะรวณรสยีอลาทิบงเก(ซลธTคางลภิรaา่มลใbตาาช์lพวัเ(eน้ ปrแxส้า็)1นปตงู )เกสราทพาทลดุ ่ารบสกาใ(ชrงว�ำบั sแ้จ)หา่ ห0ลเรกท.ลนบั7า่่งา2พกรคกใาลกาบั ชรรศร้เเบ์มั0าดพ.อตส9กาน่อต9ซะรเ์ทล์กรยี้านิ รง
มาตรฐานกับความเข้มข้นของสารละลายนำ้�ตาลกลูโคส Bacจiาllกuกsลโูsคpส.ทใาหงก้ผาลรกคา้ารซเง่ึจมรคีิญ่าดมวีทล่ีสเซุดลโลด์ย(xม)ีคเท่า่ามกวบั ลเ5ซ.1ล3ล์ (x)
มาตรฐานกบั คา่ การดดู กลนื แสงทวี่ ดั ได้ จากนน้ั หาคา่ ความชนั เท่ากกรับมั ต1่อ2ล.9ติ 3รกอรตั มั รตาก่อาลริตเจรรอญิ ตั จราาเพกาาะรเ(จµร)ิญเทจ่า�ำ กเบพั า0ะ.1(5µ)ตเ่อทา่ กบั
ของกราฟ เ000ท...971า่ 928เนเชกทท้าัวกก่บั ต่่าาตโรรกกอ่มา0มมัั บลััชบ.งตต5ว่ั(70ออ่่ผr0โs.ลลม.ล)4ก5ตติิ5ผงเร7ทรรมัลกกผ่าตติตตรกรลออ่่ มัขอ่บัมัผชชตอกตลวว่ัั่0่งอร่อโโิต.มมัก9มมลข4วรงงอิตอมัลกตัรแรงเรออตลรซมมังาตั่ะอลวตลกอรชลล่องาาตั ์ัเวต่มลกรซรโ่อติสาาาลมกรเรรกลปงตสา้าาต์ ่นอ็งรรแร่อมชา้ใกใลชชงกวัวา่ะม้โนน้าลรอมว้รใาเ�ำ้ัตงชซลใตตแชรแเ้ลาาซลาน้หลลละกล้ำ�์ล(ล(าต(rง่าrYร์xsาดค())ใxrล/บัาชxsเเ))ททร้ (บ์า่า่Yกกอx/บบันัs)
2. การวัดนำ้�ตาลคงเหลือ นำ�ตัวอย่างส่วนใสของ
น�้ำ หมกั ทผ่ี า่ นการปน่ั เหวยี่ งมาเจอื จางใหเ้ หมาะสม จากนน้ั น�ำ 30 80
1 มลิ ลิลติ ร ใสล่ งในหลอดทดลองและเตมิ สารละลาย DNS 1 60
มลิ ลิลติ ร ผสมใหเ้ ข้ากนั นำ�ไปต้มในนำ้�เดอื ด 5 นาที จากนน้ั OD600 nm 20 OD600 nm 40
น�ำ ไปแชน่ �ำ้ เยน็ ตอ่ อกี 5 นาที เตมิ น�ำ้ กลน่ั ปรมิ าตร 10 มลิ ลลิ ติ ร 20
เขยา่ ใหเ้ ขา้ กนั และน�ำ ไปวดั คา่ การดดู กลนื แสงทค่ี วามยาวคลนื่ 10 0
520 นาโนเมตร น�ำ คา่ การดดู กลนื แสงแสงทไ่ี ดม้ าค�ำ นวณเปน็
ปริมาณนำ้�ตาลคงเหลือโดยเปรียบเทียบกับกราฟมาตรฐาน 0 0
น�ำ้ ตาลกลโู คสจากสตู ร 0 6 12 18 24 30 36 40
ปริมาณน้ำ�ตาลรีดิวซ์คงเหลือ (กรัมต่อลิตร) = 30
(ค่าการดูดกลืนแสง x ค่าการเจือจาง) / ความชันของกราฟ 16 20
มาตรฐานนำ้�ตาลกลูโคส 10
การวิเคราะหข์ อ้ มลู ทางสถติ ิ 12 0
นำ�ข้อมูลที่ได้จากการทดลองมาวิเคราะห์ผลทาง
สถิติโดยการวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว (one-way DCW (g/l) 8 DCW (g/l) 0
analysis of variance;วน 3 ซำ้�ทำ�การเปรียบเทียบความ 80
แตกตา่ งของชุดการทดลองแต่ละชดุ ด้วยวธิ ี Tukey’s Range 4
Test ด้วยโปรแกรมสำ�เร็จรูป Minitab version 17 ท่ีระดับ 60
นยั ส�ำ คัญ p-value 0.05 0
0 6 12 18 24 30 36 40
ผลการวจิ ยั
25 Comercial glucose 20
ผลการศกึ ษาประสทิ ธภิ าพการใชเ้ ดกซท์ รนิ เปน็ Glucose hydrolysate
แหลง่ คาร์บอนในการเพาะเลย้ี งในระดบั ฟลาสก์ Reducing sugar (g/l) 20 Dextrin Reducing sugar (g/l) 0
การศกึ ษาประสทิ ธภิ าพการใชเ้ ดกซท์ รนิ จากการยอ่ ย 0
แปง้ มนั ส�ำ ปะหลงั เปน็ แหลง่ คารบ์ อน โดยเปรยี บเทยี บกบั แหลง่ 15
คาร์บอนอ่นื ไดแ้ ก่ กลโู คสทางการค้า (Sigma-Aldrich) และ Figure 2. G
กลโู คสจากการยอ่ ยแปง้ มนั ส�ำ ปะหลงั โดยใชอ้ าหารสตู ร BPM 10 during cult
พบวา่ Bacillus sp. มกี ารเจรญิ ไดด้ ใี นอาหารทมี่ เี ดกซท์ รนิ เปน็ concentratio
แหลง่ คารบ์ อน โดยการเจรญิ สงู สดุ ท่ี 18 ชว่ั โมง มนี �ำ้ หนกั เซลล์ 5
แหง้ สงู สดุ เทา่ กบั 12.93 กรมั ตอ่ ลติ ร คา่ การดดู กลนื แสงสงู สดุ
24.47 และนำ้�ตาลคงเหลือเท่ากับเท่ากับ 2.09 กรัมต่อลิตร 0
ในช่ัวโมงสุดท้ายของการเพาะเลี้ยง (Figure 1) และเมื่อ 0 6 12 18 24 30 36
Cultivation time (h)

cFuigltuFivriagetudi1our.nerGsin1rog.ofGwcButrhaolt,cwividltalhruyt,siocdnserpsyll.ocwWfeeilBtlihgawhcdeti,iliflgfauehnsrted,snaprten.cddWaurrcibetihnodgnudcissfifuonegugraercsrneutdsguarirng
carbon sources

Vol 40. No 1, January-February 2021 The production of Bacillus sp. cell biomass at high concentration by 15

special batch cultivation technique instead of fed-batch mode

จากกลโู คสทางการคา้ ซงึ่ มคี า่ มวลเซลล์ (x) เทา่ กบั 5.13 กรมั ผลการศกึ ษาการใชเ้ ดกซท์ รนิ ทค่ี วามเขม้ ขน้ สงู
ต่อลติ ร อัตราการเจริญจ�ำ เพาะ (µ) เท่ากับ 0.15 ต่อะล�ำ ดบั ในการเพาะเลี้ยงเซลล์ด้วยเทคนิคการเพาะเลี้ยงแบบกะ
ในถงั หมกั ขนาด 5 ลติ ร
2 กรมั ต่อ ก0 0สผอแ..ดุัปรตล49ัทม้ผงร54า้ตาลโยกกกิ่ตอดเรราปลขยมัมัร็ินตอมผตตเกงรีคจล่อ่อมาต่ารผลกรว่ิมอญลใติรลชชวติัมจรเแล้่ัวขตซาหเโออเ่อลซมลพตังชลล่งงมาร์ต่ัวคลาะว่โ์าอแกมล(รกล(xบา์เงµ)าะซรแอ)รเอสลลนทเใัตรทละชจ่าา้รลต์่าา้กนงากำ�กอ่้ับามกดกกับตวาลบั4าาลรโู.ร0สล7คเใใ.ซุด0ช0สช(5ทลYจ้นน้กาลxา้้ำต�ร�ำ้/กsย์ัมต่ต)อ(กเrตาาเชปาxทลล่)อรัว่น็ ่ายลโเ(กท(Y่อิมตrาับย่าxsรง/ร)sก)ใบัชเเททแ้ 0่าา่ห.กก5ลับบั7่ง จากผลการศึกษาข้างบน แสดงให้เห็นชัดเจนว่า
ากบั 0.99 ค0.า2ร9์บกอรนมั จตา่อกกกรลมั ูโคอสตั จรากากราสรรย้า่องยมแวลปเ้งซลโลด์ย(rมx)ีคเ่าทม่าวกลบั เซลล์ (x) เดกซ์ทรินใช้เป็นแหล่งคาร์บอนท่ีมีประสิทธิภาพดีท่ีสุด โดย
งคารบ์ อน เ0ท.5่า2กกบั รมั4ต.7่อ0ลติกรตัม่อตช่อวั่ลโิตมรง แอลตั ะรอาตักราารกเจารใิญชจ้นำ�้าเตพาาละ(r(sµ)) เทา่ กับ ดีกว่าการใช้น้ำ�ตาลกลูโคสจากท้ังสองแหล่ง ดังน้ันจึงทำ�การ
ากบั 5.13 0เท.0า่ 5กบั ต0อ่ .ช68่วั โกมรงมั ตผ่อลลผติ ลริตข่อชอวงั่ โมมวงลตเซามลลา์ตดอ่ บั การใชน้ ้�ำ ตาล (Yx/s) ศกึ ษาตอ่ มา เพือ่ หาระดับความเข้มขน้ ท่ีสูงและเหมาะสมของ
0.15 ต่อ เท่ากบั 0.29 กรมั ลำ�ดับ เดกซ์ทรินต่อการเจริญของ Bacillus sp. โดยการเพาะเลี้ยง
าล (Yx/s) เซลล์ด้วยอาหารสตู ร BPM ผสมเดกซ์ทรนิ ท่คี วามเขม้ ข้น 20,
เซลล์ (rx) OD600 nm 80 40 และ 100 กรมั ตอ่ ลติ ร ในถังหมักขนาด 5 ลิตร ทค่ี วบคุม
ราการใช้ สภาวะ พบวา่ การใชเ้ ดกซท์ รนิ ทคี่ วามเขม้ ขน้ 100 กรมั ตอ่ ลติ ร
และลาดบั DCW (g/l) 60 ให้ผลการผลิตเซลล์ความเข้มข้นสูงได้ดีที่สุดและเป็นความ
เขม้ ขน้ ของแหลง่ คารบ์ อนทม่ี ากทส่ี ดุ และมากกวา่ ความเขม้ ขน้
30 36 Reducing sugar (g/l) 40 ของการเพาะเลยี้ งแบบกะโดยใชน้ �้ำ ตาลโดยทว่ั ไป ซงึ่ แสดงให้
เห็นว่า Bacillus sp. มคี วามสามารถในการใช้ทั้งน�ำ้ ตาลรดี วิ ซ์
30 36 20 ที่เกิดจากการสลายเด็กซ์ทรินก่อนแล้วและเดกซ์ทรินท่ีเหลือ
lucose เป็นแหล่งคารบ์ อนได้ดี โดยที่ 24 ช่วั โมง โดยให้ความเข้มข้น
drolysate 0 ของนำ้�หนักเซลล์แห้งเท่ากับ 31.98 กรัมต่อลิตร ค่าการดูด
0 6 12 18 24 กลนื 72.42 ถดั มาเปน็ การใชเ้ ดกซท์ รนิ ทคี่ วามเขม้ ขน้ 40 กรมั
30 36 ตอ่ ลติ ร ซึง่ การเจริญสูงสดุ ที่ 18 ชั่วโมง ใหค้ วามเข้มข้นของ
40 นำ้�หนักเซลล์แห้งเท่ากับ 23.10 กรัมต่อลิตร ค่าการดูดกลืน
sugar during 30 แสงเท่ากับ 46.75 ที่ความเข้มข้นของการใช้เดกซ์ทริน 40
sources 20 กรมั ตอ่ ลิตร ชว่ งกอ่ น 24 ชว่ั โมง ใหผ้ ลการเจรญิ ดกี วา่ ทคี่ วาม
10 เข้มข้น 100 กรมั ต่อลติ ร เพราะชว่ งแรกขอการเจริญ นำ�้ ตาล
0 ท่ีความเข้มข้นตำ่�กว่าย่อมก่อให้เกิดความเครียดของเซลล์
(cell stress) น้อยกว่า ลำ�ดับสุดท้ายเป็นการใช้เดกซ์ทริน
0 6 12 18 24 ความเข้มข้น 20 กรัมต่อลิตร ซ่ึงให้ผลการเจริญสูงสุดท่ี 24
80 Dextrin 20 g/l ชว่ั โมง ความเขม้ ข้นของน�ำ้ หนกั เซลลแ์ หง้ เท่ากบั 4.13 กรัม
ต่อลติ ร ค่าการดูดกลืนแสงเทา่ กบั 7.74 (Figure 2)
Dextrin 40 g/l เม่ือคำ�นวณค่าตัวแปรทางจลนพลศาสตร์การเจริญ
60 Dextrin 100 g/l ของ Bacillus sp. (Table 2) พบวา่ การเพาะเลยี้ งทใ่ี ชเ้ ดกซท์ รนิ
ความเขม้ ขน้ 100 กรมั ตอ่ ลติ ร มปี ระสทิ ธภิ าพมากทสี่ ดุ โดยให้
40 ค่าเขม้ ข้นมวลเซลล์ (x) เทา่ กบั 31.98 กรมั ต่อลิตร อตั ราการ
เจรญิ จ�ำ เพาะ (µ) เทา่ กบั 0.19 ตอ่ ชวั่ โมง สมั ประสทิ ธมิ์ วลเซลล์
20 ตกมถอา่ัวดรลกมใเาาชซรเ้นใลปชำ�้ล็นน้ต์ ก(�ำ้าrาตลx)ราใ(ลเชrทs(้)เ่าYดเกxกท/sบั )ซา่ เก์ท1ทบัร.า่3ินก32ทบั .9ก่ีร06ะร.ดัม4ก5ับตร่อคกมั ลรวตมัติา่อมตรลตอเ่ ติขอ่กร้มชรตขมัว่ั อ่ ้นโอชมตั่ัวง4รโ0มาแกงลกาะรลรอัมผ�ำ ัตดตลรับติ่อา
ลติ ร ให้คา่ ความเขม้ ขน้ ของมวลเซลล์ (x) เท่ากับ 23.10 กรมั
0 ต่อลิตร อัตราการเจริญจำ�เพาะ (µ) เท่ากับ 0.16 ต่อช่ัวโมง
0 6 12 18 24 ตลตสติมัอ่่อรปกชตัว่รรอ่ัมะโมสชองทิว่ั ตั โธแมรม์ิ ลางวกะแลอาลเรตั ซะผรลลลาล�ำ กติ ดต์ ามบัอ่ รวกสใลชาดุ เ้นรทซใ้�ำ ลา้ชตยลน้ า์�้ำไ(ลrดตx)แ้า(rลเกsท)่(กา่Yเกาทx/รับsา่ )ใกชเ1ทับเ้.ด2า่ 9กก2ซ.บัก2ท์ร10มัร.5นกิต8รค่อมักวลตาริตมมั่อร
Cultivation time (h)

FcdouiFgnriugcnregudenruter2iacn2.utgi.olGtGincvrsruoaolwttowiiotvfhtnah2,t,0iod,donrr4yfy0ocfcaBeeBnlalladlcwciw1liellu0leuigs0isghghts,/tspl,ap. na.wdnidtwhreirtddheuedcxuitnrdciginenxgsatrutinsguagr aart
concentrations of 20, 40 and 100 g/l

ลิตรต่อชวั่ อโัตมรงาแกลาะรอสัตร้ารงามกวาลรใเชซน้ลล้�ำ ต์ (าrลx) เทา่ กับ 0.52 กรมั ตอ่
ต่อลติ รตอ่ ชั่วโมง ตามลำ�ดบั (rs) เท่ากบั 0.68 กรัม

16 Jatuporn Sukna, Kwanruthai Malairuang, Seathawat Chamsart J Sci Technol MSU

เขม้ ขน้ 20 กรมั ตอ่ ลติ ร ซงึ่ ใหค้ า่ ความเขม้ ขน้ ของมวลเซลล์ (x) ; Kulpreecha et al., 2009 ; Zhu and Xu, 2010 ; Barros et
เท่ากบั 4.13 กรมั ตอ่ ลิตร อตั ราการเจริญจ�ำ เพาะ (µ) เทา่ กบั al., 2013 ; Raul et al., 2014 ; Malairuang et al., 20) และ
0เ00ท...106่า749กกบักตรร่อ0มััมช.ต2ตว่ั 5อ่ ่อโลมลกติงติรรมัรสตตตมัอ่ ่ออ่ ปชชกว่ัรวั่รโะโัมมสมงิทองแธตั ตล์ิมราะาวมอกลลตัาเซำ�รรดผาลกบัลลาติ์ตรม่อใชกวลน้ารเ�ำ้ ซใตชลา้นลลำ้�์ ((ตrrxsา))ลเเทท(า่า่Yกกx/บับัs) อัตราการใชน้ ำ้�ตาล (rs) เทา่ กบั 6.26 กรัมต่อลติ รตอ่ ชัว่ โมง
ผลการศกึ ษาการขยายขนาดการเพาะเลยี้ งแบบ
กะในถงั หมกั ขนาด 30 ลติ ร วจิ ารณ์และสรปุ ผลการวิจยั
จากผลการศึกษาความเข้มข้นของเดกซ์ทรินที่มี
ประสิทธิภาพสูงสุดสำ�หรับการผลิตเซลล์ความเข้มข้นสูง ซึ่ง จากการศึกษาการผลิตเซลล์ Bacillus sp. เพื่อให้ได้ความ
พบวา่ ทรี่ ะดบั ความเขม้ ขน้ 100 กรมั ตอ่ ลติ ร สามารถผลติ เซลล์ เข้มข้นสูง ซึ่งวิธีการผลิตเซลล์ความเข้มข้นสูงนั้นจะต้องใช้
ความเขม้ ขน้ สงู ไดด้ ที ส่ี ดุ ในถงั หมกั ขนาด 5 ลติ ร จากนนั้ จงึ น�ำ อาหารสังเคราะห์ (defined medium) ท่ีทราบองค์ประกอบ
สภาวะดงั กลา่ วมาขยายขนาดการผลติ ทถี่ งั หมกั ขนาด 30 ลติ ร และความเขม้ ขน้ ทแี่ นน่ อน ซงึ่ สามารถน�ำ ไปปรบั ปรงุ ดดั แปลง
ผลปรากฏชัดว่า Bacillus sp. มกี ารเจริญสงู สุดท่ี 14 ชว่ั โมง ได้ง่ายเพ่ือให้เหมาะสมต่อการเพาะเล้ียงเซลล์แบคทีเรีย
โดยใหค้ วามเขม้ ขน้ ของน�ำ้ หนกั เซลลแ์ หง้ สงู ถงึ 43.45 กรมั ตอ่ (Shojaosadati et al., 2008) โดยอาหารสตู ร BPM ซึ่งเป็น
ลิตร ทีค่ า่ การดดู กลืนแสง 96.55 (Figure 3) ซึง่ เมื่อพจิ ารณา อาหารพื้นฐานมีองคป์ ระกอบอย่างง่ายราคาถกู เหมาะส�ำ หรบั
ค่าตัวแปรทางจลนพลศาสตร์ของการเจริญ พบว่าค่าความ การผลติ เซลลใ์ นระดบั อตุ สาหกรรม (ขวญั ฤทยั มาลยั เรอื ง และ
เข้มข้นของมวลเซลล์ (x) เท่ากับ 43.45 กรัมต่อลิตร อัตรา เศรษฐวชั ร ฉ่ำ�ศาสตร์, 2557 ; ขวัญฤทัย มาลยั เรือง, 2561)
การเจริญจำ�เพาะ (µ) เทา่ กับ 0.21 ตอ่ ช่ัวโมง คา่ สมั ประสิทธิ์ และได้รายงานการใช้เพ่ือผลิตเซลล์ความเข้มข้นสูงทั้งในการ
อขแลตัอะงรอมากตัวารลราเผซกลลารติลใมต์ ชวอ่ น้ ลก�้ำ เาตซราลใลชลน้์((rr�ำ้sx)ต)เเาททลา่า่ ก(กYบับั x/s33)..เ61ท31า่ กกกรรบั มัมั 0ตต.อ่อ่8ล5ลติติ กรรรตตมั อ่อ่ ตชชอ่ ว่ัว่ั กโโมรมมังง เพาะเล้ียง Escherichia coli, Saccharomyces cerevisiae
ผลการศกึ ษาการขยายขนาดการเพาะเลยี้ งแบบ และ Aspergillus oryzae ซึ่งประสบความสำ�เร็จอย่างสูง
กะในถงั หมกั ขนาด 300 ลิตร (ขวัญฤทัย มาลัยเรือง และเศรษฐวัชร ฉำ่�ศาสตร์, 2557 ;
ผลจากการศกึ ษาการเพาะเลย้ี งเซลลท์ ร่ี ะดบั ถงั หมกั ขวัญฤทยั มาลัยเรอื ง, 2561) ซึง่ เม่ือใชอ้ าหารสูตร BPM โดย
ขนาด 30 ลิตร ผลปรากฏชัดว่า ระบบน้ีสามารถผลิตเซลล์ มีเดกซ์ตรินจากการย่อยแป้งมันสำ�ปะหลังเป็นแหล่งคาร์บอน
ที่ความเข้มข้นสูงได้อย่างมีประสิทธิภาพ จากนั้นจึงได้ขยาย พบว่าให้ผลผลิตเซลล์สูงกว่าการใช้กลูโคสทางการค้า
ขนาดการผลิตเพื่อศึกษาแนวทางและความเป็นไปได้สำ�หรับ (Sigma-Aldrich) และกลูโคสจากการย่อยแป้งมันสำ�ปะหลัง
การผลติ เซลลท์ รี่ ะดบั อตุ สาหกรรม โดยทำ�การศกึ ษาการเพาะ ซ่ึงให้ค่าความเข้มข้นของมวลเซลล์ 12.93 กรัมต่อลิตร และ
เลย้ี งเซลลใ์ นถงั หมกั ขนาด 300 ลติ ร ทค่ี วบคมุ สภาวะ ผลจาก อตั ราการผลติ มวลเซลล์ 0.72 กรมั ตอ่ ลิตรตอ่ ชั่วโมง
การศึกษาปรากฏว่า เซลล์การเจริญสูงสุดที่ 12 ช่ัวโมง ซ่ึง การเลือกใช้แหล่งคาร์บอนน้ันเป็นปัจจัยสำ�คัญที่
ถอื วา่ ใชเ้ วลาสน้ั มากเมอื่ เทยี บกบั เวลาการเพะเลย้ี งปกตทิ ผ่ี า่ น จะทำ�ให้การผลิตเซลล์ความเข้มข้นสูงประสบความสำ�เร็จ
มา โดยใหค้ า่ ความเขม้ ขน้ ของน�ำ้ หนกั เซลลแ์ หง้ สงู สดุ ถงึ 47.03 จากการค้นพบน้ีชัดเจนว่า เดกซ์ทรินจากการย่อยแป้งมัน
กรมั ต่อลติ ร ทค่ี ่าการดดู กลืนแสงเทา่ กับ 104.50 (Figure 4) ส�ำ ปะหลงั เปน็ แหลง่ คารบ์ อนทมี่ ปี ระสทิ ธภิ าพสงู สดุ เนอ่ื งจาก
และเม่ือพิจารณาค่าตัวแปรทางจลนพลศาสตร์ของการเจริญ เดกซ์ทรินเป็นองค์ประกอบของกลูโคสหลายๆ โมเลกุล
พบว่า ให้ความเขม้ ขน้ ของมวลเซลล์ (x) เทา่ กับ 47.03 กรมั (ไม่เกนิ 10 โมเลกุล) เรียงต่อกันเป็นสาย ทำ�ใหก้ ารเพาะเล้ียง
ต่อลิตร อัตราการเจริญจำ�เพาะ (µ) เท่ากับ 0.25 ต่อชั่วโมง เพอื่ ผลติ เซลลส์ ามารถผลติ ไดใ้ นปรมิ าณทส่ี งู ซง่ึ การเพาะเลยี้ ง
ก0ส.ัมร6ัมป3ตรกะ่อสรลัมิทิตตธรกิ์อ่ ตกา่อรรชผมั ่ัวลโอติ มตัมงรวาล(กโเดซารยลผลยล์ตังิตไอ่ มมก่มวาลีรกใเาชซร้นลพล�ำ้ บต์ (จาrาลx)ก(เรYทาx่าย/sก)งบัาเทน3่าก.ก9าบั2ร โดยทวั่ ไปนยิ มใชแ้ หลง่ คารบ์ อนเปน็ น�้ำ ตาลกลโู คส ซงึ่ นอกจาก
วิจัยอื่นที่ให้ค่าสูงกว่านี้มาก่อน) (ขวัญฤทัย มาลัยเรือง และ จะมรี าคาสงู แลว้ ยงั มกั กอ่ ใหเ้ กดิ การคง่ั ของกลโู คสภายในเซลล์
เศรษฐวชั ร ฉ�ำ่ ศาสตร์, 2557 ; ขวัญฤทัย มาลยั เรือง, 2561 ; สง่ ผลใหย้ บั ยง้ั การเจรญิ ของเซลลเ์ นอ่ื งจากในสภาวะนเี้ ซลลจ์ ะ
Lee, 1996 ; Rosovitz et al., 1998 ; Gill and Kaur, 2004 ; ผลิตอะซีเตทหรือ เอทานอลออกมา (Crebtree effect)
Kunamneni and Singh, 2006 ; Shojaosadati et al., 2008 (Kanjanachumpol et al., 2013 ; Kulpreecha et al., 2009):
ซึ่งจะเป็นพิษต่อเซลล์มีผลให้ยับยั้งการเจริญ แต่การใช้เดกซ์
ทรินเปน็ แหลง่ คารบ์ อน เดกซท์ รินจะคอ่ ยๆ ทยอยถูกยอ่ ยให้
เปน็ กลโู คสโมเลกลุ เดยี วๆ แลว้ คอ่ ยๆ ล�ำ เลยี งเขา้ เซลลเ์ พอ่ื ไป
ใชเ้ พอื่ การเจรญิ ไดเ้ รอ่ื ยๆ อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง เสมอื นหนง่ึ วา่ เปน็ การ
ท�ำ การเพาะเลยี้ งแบบ fed-batch ทร่ี ะดบั เซลล์ (Fed-Batch at
Cell Level, FBC)

Vol 40. No 1, January-February 2021 The production of Bacillus sp. cell biomass at high concentration by 17

special batch cultivation technique instead of fed-batch mode

Table 1. Calculated growth kinetic parameters of Bacillus sp. Cultivations in BPM medium with different carbon
sources

Carbon sources x µ (gY/xg/s) (g/rlx/h) (g/rls/h)
(g/l) (h-1)

Commercial glucose 5.13 ± 0.50b 0.15 ± 0.02a 0.45 ± 0.05b 0.57 ± 0.06b 0.94 ± 0.05a

Glucose hydrolysate 4.70 ± 0.27b 0.05 ± 0.01b 0.29 ± 0.05c 0.52 ± 0.03b 0.68 ± 0.02b

Dextrin 12.93 ± 0.40a 0.18 ± 0.03a 0.57 ± 0.04a 0.72 ± 0.03a 0.99 ± 0.00a

Statistic comparisons of those mean values within their own columns (among treatments of cultivation conditions) at p-values of ≤0.05 show
different characters, a, b, and c, which mean statically significant differences.

Table 2. Calculated growth kinetic parameters of Bacillus sp. Cultivations in BPM medium with dextrin at
concentrations of 20, 40, and 100 g/l in 5-L fermenters, and 100 g/l of dextrin in 30-L and 300-L fermenters

Dextrin concentrations Fermenter x µ (gY/xg/s) (g/rlx/h) (g/rls/h)
(g/l) volumes (L) (g/l) (h1-)

20 5 4.13 ± 0.21e 0.04 ± 0.01d 0.25 ± 0.01d 0.17 ± 0.01d 0.69 ± 0.00e

40 5 23.10 ± 0.36d 0.16 ± 0.01c 0.58 ± 0.01b 1.29 ± 0.02c 2.21 ± 0.00d

100 5 31.98 ± 0.34c 0.19 ± 0.00b 0.45 ± 0.01c 1.33 ± 0.02c 2.96 ± 0.04c

100 30 43.45 ± 0.07b 0.21 ± 0.00b 0.62 ± 0.00a 3.11 ± 0.02b 3.63 ± 0.03b

100 300 47.03 ± 0.15a 0.25 ± 0.01a 0.63 ± 0.00a 3.92 ± 0.01a 6.26 ± 0.03a

Statistic comparisons of those mean values within their own columns (among treatments of cultivation conditions) at p-values of ≤0.05 show
different characters, a, b, c, d, and e, which mean statically significant differences.
Note x : Cell biomass concentration (g/l)
µ : Specific growth rate (h-1) 100

rYrxsx/s : Yield coefficient of cell biomass per unit of carbon source 8s0ubstrate (g/g) OD600nm, DCW (g/l), Reducing sugar (g/l) OD
: Production rate of cell biomass or cell biomass productivity (g/l/h) DCW (g/l)
: Rate of carbon source substrate utilization (g/l/h) 60 Reducing sugar (g/l)

เน่ืองจากในสภาวะน้ีเซลล์จะผลิตอะซีเตทหรือ เปน็ 4ก0 ลโู คสโมเลกลุ เดยี วๆ แลว้ คอ่ ยๆ ลาำ เลยี งเขา้ เซลลเ์ พอื่ ไป
เอทานอลออกมา (Crebtree effect) (ขวญั ฤทยั มาลยั เรอื ง และ ใชเ้ พ20อื่ การเจรญิ ไดเ้ รอื่ ยๆ อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง เสมอื นหนงึ่ วา่ เปน็ การ
เศรษฐวัชร ฉำ่าศาสตร์, 2557 ; ขวัญฤทัย มาลัยเรอื ง, 2561) ทาำ กา0 รเพาะเลย้ี งแบบ fed-batch ทรี่ ะดบั เซลล์ (Fed-Batch at
ซึ่งจะเป็นพิษต่อเซลล์มีผลให้ยับยั้งการเจริญ แต่การใช้เดกซ์ Cell Le0 vel, F2BC) (ข4 วัญฤ6ทCยั ultiมvatาio8nลtiยัmeเ(รh)อื 10ง, 256121) 14 16
ทรนิ เปน็ แหล่งคารบ์ อน เดกซ์ทรนิ จะคอ่ ยๆ ทยอยถกู ยอ่ ยให้ Figure 3. Growth, dry cell weight and reducing sugar during Cultivation of Bacillus sp. in BPM
medium with 100 g/l of dextrin in 30-L fermenter

100 120

OD600nm, DCW (g/l), Reducing sugar (g/l) 80 100 OD600 nm, DCW (g/l), Reducing sugar (g/l) OD
OD DCW (g/l)
DCW (g/l) Reducing sugar (g/l)
60 Reducing sugar (g/l) 80

60

40
40

20 20

0 0
0 2 4 6 8 10 12 14 16 0 2 4 6 8 10 12 14 16
Cultivation time (h)
Cultivation time (h)
Figure 4. Optical density, dry cell weight and reducing sugar during cultivation of Bacillus sp.
FFiiggurue 3r.eGmr3eodw.iuthGm, dwrryoithcwe1l0lt0hweg,i/gldhotfradynedxctrreiendluilnci3wn0g-eLsuifggearhmr edtnuatreinrngdCulrtievadtiouncoifnBagcillsususgp.ainr BdPuMring
Cu12l0tivation of Bacillus sp. in BPM medium with 100 g/l of FiguinrBePM4m.eOdiupmtiwcitah 1l0d0 eg/nl osf idteyxt,rindinry300c-eL lfelrmweenteigr ht and reducing
dextrin in 30-L fermenter sugar during cultivation of Bacillus sp. in BPM medium with
(g/l), Reducing sugar (g/l) 100 OD
100 g/l of dextrin in 300-L fermenter

DCW (g/l)
80 Reducing sugar (g/l)

60

18 Jatuporn Sukna, Kwanruthai Malairuang, Seathawat Chamsart J Sci Technol MSU

ซ่ึงแสดงให้เห็นชัดเจนว่า Bacillus sp. มีความ เหน็ ไดว้ า่ แมก้ ารเพาะเลยี้ งแบบเฟดแบตซจ์ ะสามารถ
สามารถในการใช้เดกซ์ทรินเป็นแหล่งของคาร์บอนท่ีความ ใชแ้ หลง่ คารบ์ อนทมี่ คี วามเขม้ ขน้ สงู ได้ แตม่ ขี อ้ เสยี ทส่ี �ำ คญั คอื
เข้มข้นสูงมากได้ในการเพาะเลี้ยงแบบกะท่ีให้อากาศ ซ่ึงโดย ใช้ระยะเวลายาวนานและข้อเสียอีกหลายประการท่ีได้กล่าว
ทั่วไปการใช้แหลง่ คาร์บอนในรปู ของนำ�้ ตาล เชน่ กลโู คส และ แล้วข้างต้น แต่การเพาะเลย้ี งแบบแบตซด์ ้วยวิธีการปกติทีใ่ ช้
ซูโครส สำ�หรับการเพาะเลี้ยงแบบกะท่ีให้อากาศ แบคทีเรีย อยู่กันทั่วไปก็ไม่สามารถใช้แหล่งคาร์บอนในรูปของนำ้�ตาล
หรอื จลุ นิ ทรยี อ์ นื่ จะสามารถใชน้ �ำ้ ตาลไดท้ เี่ ขม้ ขน้ ไมเ่ กนิ 30–50 เขม้ สงู ได้ ท�ำ ให้ไม่สามารถผลิตเซลลท์ ่คี วามเข้มขน้ สงู ได้ เชน่
กรัมต่อลิตร เช่น การเพาะเล้ียง E. coil สามารถใช้กลูโคส การเพาะเล้ยี ง B. megaterium แบบกะโดยใชก้ ากน�ำ้ ตาลเป็น
ความเขม้ ขน้ มากที่สดุ เพยี งได้ 50 กรัมต่อลิตร ซงึ่ จะเกิดการ แหลง่ คารบ์ อนทคี่ วามเขม้ ขน้ 25 กรมั ตอ่ ลติ ร ในถงั หมกั ขนาด
ยบั ย้งั การเจริญของเซลลแ์ ลว้ (Raul et al., 2014) แตว่ ิธีการ 5 ลติ ร ใหผ้ ลผลติ มวลเซลลเ์ พยี ง 8.24 กรมั ตอ่ ลติ ร ท่ี อตั ราการ
เพาะเลย้ี งเซลลใ์ นงานวิจัยนสี้ ามารถทำ�ให้แบคทีเรยี Bacillus ผลติ มวลเซลล์ 0.68 กรมั ต่อลติ รตอ่ ช่วั โมง ท่ีเวลาเพาะเล้ยี ง
sp. ใช้แหล่งคาร์บอนราคาถูกซึ่งเป็นเดกซ์ทรินที่ได้จากการ 12 ชวั่ โมง (Kulpreecha et al., 2009) เม่ือเปรยี บเทยี บผล
ย่อยแป้งมันสำ�ปะหลังท่ีความเข้มข้นสูงถึง 100 กรัมต่อลิตร การทดลองกับผลของงานวิจัยนี้ แสดงให้เห็นชัดเจนว่า การ
เหตุผล คือ Bacillus sp. เป็นแบคทีเรียท่ีมีความสามารถ เพาะเลย้ี งเซลลแ์ บคทเี รยี สกลุ Bacillus sp. สามารถใชเ้ ดกซท์ รนิ
ในการสรา้ งเอนไซม์ไดห้ ลายชนิด เชน่ อะไมเลส (Raul et al., เป็นแหล่งคาร์บอนที่ความเข้มข้นสูงได้ ส่งผลให้ได้ผลผลิต
2014) กลูโคสอะไมเลส (Gill and Kaur, 2004) พลูลลู าเนส มวลเซลลท์ ค่ี วามเข้มข้นสงู กวา่ งานวจิ ยั อืน่ ๆ ทีอ่ ตั ราการผลิต
(Kunamneni and Singh, 2006) รวมไปถึงโปรติเอส และ สูงกว่ามาก ในกรณีจุลินทรีย์ที่ไม่มีความสามรถในการผลิต
ไลเพส (Barros et al., 2013) ซ่งึ เอนไซม์สามชนดิ แรกมคี วาม เอนไซม์ย่อยแป้งมันสำ�ปะหลังน้ันจึงต้องมีการเติมเอนไซม์
สามารถยอ่ ยเดกซท์ รนิ ใหเ้ ปน็ กลโู คสไดด้ ี ซง่ึ จะคอ่ ยๆ ยอ่ ยให้ เพอื่ ใหก้ ระบวนการยอ่ ยเดกซท์ รนิ ใหเ้ ปน็ กลโู คสและน�ำ กลโู คส
เป็นกลูโคสพร้อมกับการเจริญท่ีเพิ่มขึ้น และค่อยๆ ลำ�เลียง มาใชไ้ ด้ เชน่ รายงานวจิ ยั การผลติ เซลลย์ สี ต์ Kluyveromyces
กลโู คสเขา้ เซลล์ ซงึ่ สามารถลดปญั หาการคงั่ ของกลโู คสภายใน marxianus SS106 ที่มีการผลิตเซลล์ให้มีความเข้มข้นสูง
เซลล์ได้ และเรียกการย่อยเดกซ์ทรินเป็นกลูโคส และค่อยๆ เพื่อนำ�ไปเป็นหัวเช้ือในการผลิตเอทานอล ซ่ึงโดยท่ัวไปแล้ว
น�ำ กลูโคสเข้าเซลล์วา่ “การเพาะเลีย้ งแบบเฟดแบตซใ์ นระดับ ยสี ตไ์ ม่สามารถผลติ เอนไซม์กลโู คอะไมเลสได้ ดงั น้ันจงึ มกี าร
เซลล์ (FBC)” (Malairuang et al., 2020) ทำ�ให้แบคทีเรีย เตมิ เอนไซมช์ นดิ นล้ี งไปดว้ ยในการเพาะเลย้ี งเพอ่ื ใหเ้ ดกซท์ รนิ
สามารถเจริญได้ดีและผลิตเซลล์ความเข้มข้นสูงเป็นสัดส่วน ถกู ยอ่ ยเปน็ กลโู คสและยสี ตส์ ามารถน�ำ ไปใชใ้ นการเจรญิ ตอ่ ไป
สัมพันธ์กับความเข้มข้นที่สูงของแหล่งคาร์บอนเดกซ์ทรินที่ ได้ (Malairuang et al., 2020a) และ S. cerevisiae โดยระหวา่ ง
ใชไ้ ดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพได้ เหน็ ชดั ไดจ้ ากคา่ สมั ประสทิ ธกิ์ าร การเพาะเล้ียงได้มีการเติมเอนไซม์ช่วยย่อยร่วมกับการเพาะ
ตผ่ลอิตกมรัมวลโเซดยลลร่ว์ตมอ่ กกับารกใาชร้นใำ�้ชต้เทาลคน(Yิคxก/s)ารทเี่สพงู ามะาเลกี้ยกงวแา่ บ0บ.5แบกตรซัม์ เลี้ยงเพ่ือเพ่ิมประสิทธิภาพการเจริญและสร้างผลิตภัณฑ์ได้
แบบใหอ้ ากาศและใช้อาหาร BPM ราคาถกู ซ่งึ มขี ้อดี คอื เป็น อีกด้วย (Shi et al., 2019)
เทคนคิ ทง่ี า่ ยไมซ่ บั ซอ้ น ระบบควบคมุ งา่ ย ใชร้ ะยะเวลาสน้ั ลด เม่อื ได้สภาวะทเี่ หมาะสมจากวธิ กี ารเพาะเล้ยี งในถัง
การปนเป้ือน และที่สำ�คัญคือลดแรงงานและต้นทุนการผลิต หมกั ขนาด 5 ลติ ร ต่อมาจึงท�ำ การศกึ ษาขยายขนาดการผลิต
ซ่ึงเม่ือเทียบกับการเพาะเลี้ยง B. subtilis ท่ีใช้เทคนิคการ ในระดับถึงหมักขนาด 30 ลิตร ผลการทดลองปรากฏว่า ให้
เพาะเลี้ยงแบบเฟดแบตซ์ (Fed-batch) ซึ่งใช้แหล่งคาร์บอน ผลผลติ ความเขม้ ขน้ ของน�้ำ หนกั เซลลแ์ หง้ 43.45 กรมั ตอ่ ลติ ร
เป็นกลโู คสท่ีความเข้มข้น 100 กรัมต่อลิตร ในถังหมกั ขนาด ท่ีอัตราการผลิตมวลเซลล์ 3.11 กรัมต่อลิตรต่อช่ัวโมง เมื่อ
7 ลิตร สามารถผลติ เซลลไ์ ดค้ วามเข้มข้นเพยี ง 9.46 กรมั ตอ่ เปรยี บเทยี บกบั การเพาะเลย้ี งในถงั หมกั ขนาด 5 ลติ รทผ่ี า่ นมา
ลิตร ใช้เวลาการเพาะเล้ยี ง 120 ชวั่ โมง โดยคิดเป็นอตั ราการ พบวา่ การเพาะเลย้ี งในถังหมักขนาด 30 ลิตร มปี ระสทิ ธิภาพ
ผลิตมวลเซลลเ์ ทา่ กบั 0.079 กรัมตอ่ ลติ รตอ่ ชัว่ โมง (Zhu and สูงกว่า เน่ืองจากมีระบบการกวนผสมท่ีดีส่งผลให้มีปริมาณ
Xu, 2010) เมอื่ เทยี บกบั ผลงานวจิ ยั ทดี่ ที ส่ี ดุ ในครงั้ นท้ี ใ่ี หค้ า่ ให้ ออกซิเจนท่ีเพียงพอและยังลดการรวมกลุ่มของเซลล์ที่ส่งผล
ความเขม้ ขน้ ของมวลเซลลส์ งู ถงึ 47.03 กรมั ตอ่ ลติ ร (มากกวา่ ใหเ้ กดิ ตะกอน ซงึ่ เปน็ สภาวะทเ่ี หมาะสมส�ำ หรบั การเพาะเลย้ี ง
5 เท่า) และ อตั ราการผลติ มวลเซลลส์ งู มากถึง 3.92 กรัมต่อ เพ่ือผลติ เซลลค์ วามเข้มข้นสงู ได้ เมือ่ เปรยี บเทียบกบั รายการ
ลิตรต่อช่ัวโมง (มากกว่า 50.25 เท่า) งานวิจัยน้ีบ่งบอกถึง วิจยั ทีเ่ พาะเลยี้ งในถังหมกั ระดับใกลเ้ คียงกัน พบว่า การเพาะ
ศักยภาพและความเป็นไปได้สำ�หรับการขยายขนาดการผลิต เลีย้ ง B. megaterium ในถงั หมกั ขนาด 10 ลิตร ใช้กากนำ�้ ตาล
ขึ้นสรู่ ะดับอุตสาหกรรม เป็นแหลง่ คาร์บอนทคี่ วามเขม้ ขน้ 60 กรมั ต่อลติ ร ใชเ้ ทคนคิ
การเพาะเลีย้ งแบบกะ สามารถผลติ เซลล์ไดใ้ นปรมิ าณ 32.48
กรมั ตอ่ ลติ ร ใชเ้ วลาการเพาะเลยี้ ง 12 ชว่ั โมง ผลผลติ มวลเซลล์

Vol 40. No 1, January-February 2021 The production of Bacillus sp. cell biomass at high concentration by 19

special batch cultivation technique instead of fed-batch mode

ท่ีได้เท่ากับ 2.71 กรัมต่อลิตรต่อช่ัวโมง (Kanjanachumpol Barros, F.F., Simiqueli, A.P., de Andrade, C.J., & Pastore,
et al., 2013) ซ่ึงเมือ่ เปรียบเทียบแล้ว การศกึ ษาครง้ั นีถ้ ือวา่ G.M. (2013). Production of Enzymes from
มีประสิทธิภาพสูงกว่า ดังน้ันในงานวิจัยน้ี จึงทำ�การศึกษา Agroindustrial Wastes by Biosurfactant-Producing
การขยายขนาดการผลิตในท่ีระดับโรงงานต้นแบบที่ใหญ่ข้ึน Strains of Bacillus subtilis. Biotechnology Research
เพ่ือศึกษาความเป็นไปได้สำ�หรับการขยายขนาดการผลิต International, 2013, 103960. DOI: 10.1155/2013/960
ข้ึนสู่ระดบั อตุ สาหกรรม โดยเพาะเล้ียงเซลล์ Bacillus sp. ใน
ถงั หมกั ขนาด 300 ลติ ร ผลการทดลองปรากฏวา่ ใหค้ วามเขม้ Gill, R.K., & Kaur, J. A. (2004). thermostable glucoamylase
มวลเซลล์สูงถึง 47.03 กรัมต่อลิตร และอัตราการผลิตมวล from a thermophilic Bacillus sp.: characterization and
เซลล์สูงสุดถึง 3.92 กรัมต่อลิตรต่อช่ัวโมงในเวลาเพียง 12 thermostability. Journal of Industrial and Microbiology
ชั่วโมง ซงึ่ ใหผ้ ลดที ่สี ุดเม่ือเทียบกบั ผลงานวิจยั อนื่ ๆ ทงั้ หมด and Biotechnology, 31(11), 540-543. DOI: 10.1007/
ดังที่กล่าวแล้ว s10295-004-5-y
จากผลงานวจิ ยั น้ีสรปุ ไดว้ า่ การเพาะเลย้ี งBacillussp.
แบบแบตซ์และให้อากาศ โดยการใชอ้ าหารสูตร BPM ที่เปน็ Kanjanachumpol, P., Kulpreecha, S., Tolieng, V., &
อาหารทราบองค์ประกอบแน่นอน (defined medium) สูตร Thongchul, N. (2013). Enhancing polyhydroxybutyrate
อย่างง่ายราคาถูก โดยการใช้เดกซ์ทรินทไ่ี ด้จากการยอ่ ยแปง้ production from high cell density fed-batch
มันสำ�ปะหลังเป็นวัตถุดิบท่ีความเข้มข้นสูง เพ่ือผลิตมวล fermentation of Bacillus megaterium BA-019.
เซลลใ์ หไ้ ดค้ วามเขม้ ขน้ สงู ประสบความส�ำ เรจ็ อยา่ งดเี ยยี่ มและ Bioprocess and Biosystems Engineering, 36(10),
มีประสิทธิภาพสามารถพัฒนาการผลิตเซลล์แบคทีเรียความ 1463-1474. DOI: 10.1007/s00449-013-5-7
เข้มขน้ สูงขึ้นส่รู ะดบั อตุ สาหกรรมได้
Kulpreecha, S., Boonruangthavorn, A., Meksiriporn, B.,
กิตติกรรมประกาศ & Thongchul, N. (2009). Inexpensive fed-batch
cultivation for high poly(3-hydroxybutyrate) production
คณะผู้วิจัยน้ีขอขอบคุณห้องปฏิบัติการวิศวกรรม by a new isolate of Bacillus megaterium. Journal of
ชีวภาพและโรงงานต้นแบบทางวิศวกรรมทางชีวภาพ และ Bioscience and Bioengineering, 107(3), 240-245.
ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา ที่ DOI: 10.1016/j.jbiosc.2008..006
อนุเคราะห์สถานทห่ี ้องปฏบิ ตั กิ าร และตลอดจนอ�ำ นวยความ
สะดวกในการวิจยั จนสำ�เรจ็ ลุล่วงไปด้วยดี Kunamneni, A., & Singh, S. (2006). Improved high
thermalstability of pullulanase from a newly isolated
เอกสารอา้ งองิ thermophilic Bacillus sp. AN-7. Enzyme and Microbial
Technology, 39, 1399-1404. https://doi.org/10.1016/j.
ขวัญฤทัย มาลัยเรือง และเศรษฐวัชร ฉำ่�ศาสตร์. (2557). enzmictec.2006.023
การเพาะเลี้ยงเซลล์ความเข้มข้นสูงด้วยการเพาะเลี้ยง
แบบหลายกะเป็นลำ�ดับต่อเนื่อง. ใน บัณฑิตวิทยาลัย Lee, S.Y. (1996). High-cell-density culture of Escherichia
มหาวิทยาลัยขอนแกน่ (บ.ก.), การประชุมวชิ าการเสนอ coli. Trends in Biotechnology, 14(3), 98-105.
ผลงานวจิ ยั ระดบั บณั ฑิตศกึ ษา ครงั้ ที่15 (น. 793-797). DOI:10.1016/0167-7799(96)809
มหาวิทยาลัยขอน่ .
Malairuang, K., Krajang, M., Sukna, J., & Chamsart, S. (2020).
ขวญั ฤทัย มาลยั เรอื ง. (2561). การผลิตเซลล์ความเขม้ ขน้ สูง High-Cell-Density Cultivation of Saccharomyces
ด้วยการเพาะเล้ียงแบบกะโดยใช้แหล่งคาร์บอนความ cerevisiae with Intensive Multiple Sequential Batches
เข้มข้นสูง. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตร มหาบัณฑิต. Together with a New Technique of Fed-Batch
มหาวทิ ยาลัยบรู พา. ชลบุรี:มหาวิทยาลัรพา. at Cell Level. Processes, 8(10), 1321. https://doi.
org/10.3390/pr821
เสาวนยี ์ ธรรมสถติ .ิ (2547). แบคทเี รยี ทางเทคโนโลยชี วี ภาพ:
เซลล์และผลิตภัณฑ์ของเซลล์. นครปฐม: โรงพิมพ์ Malairuang, K., Krajang, M., Rotsattarat, R., & Chamsart,
สถาบันพัฒนาสาธารณสุขอาเซี่ยน มหาวทิ ยาลัยมหดิ ล. S. (2020a). Intensive Multiple Sequential Batch
Simultaneous Saccharification and Cultivation
of Kluyveromyces marxianus SS106 Thermotolerant
Yeast Strain for Single-Step Ethanol Fermentation
from Raw Cassava Starch. Processes, 8, 898. https://
doi.org/10.3390/pr898

20 Jatuporn Sukna, Kwanruthai Malairuang, Seathawat Chamsart J Sci Technol MSU
Raul, D., Biswas, T., Mukhopadhyay, S., Kumar Das,
S., & Gupta, S. (2014). Production and partial
purification of alpha amylase from Bacillus
subtilis (MTCC121) using solid state fermentation.
Biochemistry Research International, 2014, 1-5.
https://doi.org/10.1155/2014/41
Rosovitz, M.J., Voskuil, M.I., & Chambliss, G.H. (1998).
Bacillus. Topley and Wilson’s Microbiology and
microbial infections.9th ed. In: Collier J, Balows A,
Sussman M, editors. London: Edward Arnold, p. 79.
Shi, X., Liu, Y., Dai, J., Liu, X., Dou, S., Teng, L., Meng,
Q., Lu, J., Ren, X., & Wang, R. A. (2019). novel
integrated process of high cell-density culture
combined with simultaneous saccharification and
fermentation for ethanol production. Biomass
and Bioenergy, 121,115-121. DOI:10.1016/j.
biombioe.2018.10
Shojaosadati, S.A., Kolaei, S.M.V., Babaeipour, V., &
Farnoud, A.M. (2008). Recent advances in Hgh cell
density cultivation for production of recombinant
protein. Iranian Journal of Bioteno, 200 ; 6(2), 5.
Zhu, B.F., & Xu, Y. (2010). Producion of tetramethyl-
pyrazine by batch culture of Bacillus subtiliswith
optimal pH control strategy. Journal Industrial
Microbiology and Biotech . 201037(8),:815-821.
DOI:10.1007/s10295-010-15-121.

การสง่ เสรมิ การเจรญิ เตบิ โตของตน้ กลา้ ขา้ วดอกมะลิ 105 โดยแบคทเี รยี ทป่ี ลกู ภายใตส้ ภาวะ
ความเคม็
Promoting rice seedling Khao Dawk Mali 105 growth by Pseudomonas putida grown
under saline condition

จิราวรรณ สิทธิสวนจิก1, ทริ าภรณ์ กนกฉันท1์ , เศรษฐวัชร ฉำ�่ ศาสตร2์ *, จนั ทรา อินทนนท3์
Jirawan Sitisuanjik1, Tiraporn kanokchan1, Saethawat Chamsart2*, Chantra Indananda3
Received: 22 July 2020 ; Revised: 13 August 2020 ; Accepted: 21 September 2020
บทคัดย่อ

ดินเค็มเป็นปัญหาสำ�คัญในการปลูกข้าว ความเค็มของดินส่งผลให้พืชชะงักการเจริญเติบโตและผลผลิตของพืชลดลง กลยุทธ์
หนึ่งท่ีช่วยพืชให้สามารถทนทานต่อสภาวะความเค็มของดินได้คือ การใช้แบคทีเรียท่ีมีคุณสมบัติส่งเสริมการเจริญเติบโต
ของพืช (PGPR) การศึกษาครั้งน้ีจึงนำ�แบคทีเรีย P. putida ATCC 17484 มาทดสอบความสามารถสร้างสารไซเดอโรฟอร์
ฮอรโ์ มนพชื IAA และเอนไซม์ ACC deaminase (ACCD) ในอาหารเลยี้ งเชอ้ื ทม่ี สี ารละลายโซเดยี มคลอไรด์ 200-1,000 มลิ ลโิ มลาร์
และศกึ ษาความสามารถในการสง่ เสรมิ การเจรญิ เตบิ เตบิ โตของตน้ ขา้ ว (Oryza sativa L. cv. KDML105) ผลทดสอบคณุ สมบตั ใิ น
การสรา้ งสารไซเดอโรฟอร์ ฮอรโ์ มนพชื IAA และเอนไซม์ ACCD ในอาหารเลย้ี งเชอื้ ทมี่ สี ารละลายโซเดยี มคลอไรดไ์ ด้ สามารถทน
เกลอื โซเดยี มคลอไรดไ์ ดท้ ค่ี วามเขม้ ขน้ 5% (w/v) และพบวา่ แบคทเี รยี P. putida ATCC 17484 สามารถสง่ เสรมิ การเจรญิ เตบิ โต
ของตน้ ข้าวได้ โดยมีความยาวราก ความยาวล�ำ ต้น น้�ำ หนักสดล�ำ ตน้ และน�ำ้ หนักแห้งล�ำ ต้นเพิ่มขนึ้ ดีกวา่ ตน้ ข้าวท่ีไมไ่ ด้รับเชื้อ
แสดงใหเ้ หน็ ว่าแบคทเี รยี สายพนั ธ์นุ มี้ คี ณุ สมบัติเป็น PGPR ทสี่ ามารถสง่ เสรมิ การเจริญเตบิ โตของตน้ ข้าวในสภาวะดนิ เค็มได้
คำ�ส�ำ คญั : แบคทีเรยี ซโู ดโมแนส พูทดิ า้ ไซเดอโรฟอร์ ฮอรโ์ มนพชื IAA เอนไซม์ ACCD สภาวะความเคม็

Abstract

Soil salinity is a serious problem in rice cultivation causing plants to stop growing and resulting in reducing crop yields.
One of the strategies to enable plants to tolerate saline soils is to use plant growth-promoting bacteria (PGPR). In
this study, Pseudomonas putida ATCC 17484 was used to test the ability to produce siderophore, indole-3-acetic acid
(IAA) and 1-aminocyclopropane-1-carboxylate deaminase (ACCD), in the broth media supplemented with 200-1,000
mM NaCl solution, and to evaluate the ability to promote the growth of rice plant (Oryza sativa L. cv. KDML105). The
results showed that the bacteria produced siderophore, IAA and ACCD in the presence of 200-1000 mM of NaCl
solution, under 5% (w/v) NaCl. It was found that P. putida ATCC 17484 could promote the growth of rice seedlings.
The root length, shoot length, shoot fresh weight and shoot dry weight were higher than those of rice seedlings grown
without bacteria. This study shows that this bacterium is a PGPR and can promote the growth of rice seedling in
saline soil conditions.
Keywords: Pseudomonas putida, Siderophores, Indole-3-acetic acid, ACC deaminase, Saline condition

1 นิสติ ปริญญาโท ภาควชิ าชีววทิ ยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบรพู า
2 ผ้ชู ว่ ยศาสตราจารย,์ ภาควิชาชวี วิทยา คณะวทิ ยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบรพู า
3 อาจารย์ ภาควชิ าชวี วทิ ยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบรูพา
1 Master's Degree Department of Biology, Faculty of Science, Burapha University
2 Assistant professor, Department of Biology, Faculty of Science, Burapha University
3 Lecturer, Department of Biology, Faculty of Science, Burapha University
* Corresponding Author: [email protected]

22 Jirawan Sitisuanjik, Tiraporn kanokchan, J Sci Technol MSU

Saethawat Chamsart, Chantra Indananda (Hassan et al., 2011) มีรายงานว่าแบคทีเรีย P. putida
สายพันธุ์ TSAU1 สามารถสร้างฮอร์โมนพชื IAA และส่งเสรมิ
บทน�ำ การเจริญเติบโตพืชได้ (Hernández-Montiel et al., 2017)
เช่นเดียวกับรายงานวิจัยของ Egamberdieva et al (2009)
ปัญหาความเค็มของดิน เนื่องจากปริมาณเกลือในดินสูงเป็น พบว่า P. putida สร้างฮอร์โมนพชื IAA และสามารถสง่ เสริม
หนึง่ ปัจจัยความเครยี ดท่ีสำ�คญั ส�ำ หรบั พชื (Yan et al., 201) การเจริญเติบโตขา้ วสาลีในสภาวะความเคม็ ได้
เกลอื ในดนิ ท�ำ ใหเ้ กดิ ความดนั ออสโมตกิ สง่ ผลใหก้ ารดดู ซมึ น�ำ้ ดังนั้น งานวิจัยคร้ังน้ีจึงเลือกตรวจสอบแบคทีเรีย
สารอาหารของรากพืชลดลง และพืชท่ีปลูกในพื้นที่ดินเค็ม PGPR ที่มีคุณสมบัติในการเป็นแบคทีเรียส่งเสริมการเจริญ
ลำ�ต้นจะมีลักษณะแคระเเกร็น ส่งผลให้การเจริญเติบโต เติบโตของพืชและช่วยพืชทนทานตอ่ สภาวะความเค็มได้
และผลผลิตพืชลดลง (Paul & Lade, 2014 ; Patil, 2015)
นอกจากน้ีการใช้สารเคมีหรือปุ๋ยเคมีทำ�การเกษตรสะสมเป็น วิธีการทดลอง
ระยะเวลายาวนานยังส่งผลต่อสภาพแวดล้อมและความอุดม
สมบูรณ์ของดินลดลง (Rütting et al., 2018) การแก้ปัญหา 1. ตัวอย่างเช้ือแบคทีเรียและการทำ�ให้เชื้อบริสุทธ์ิ
ดินเคม็ นน้ั อาจใชว้ ธิ กี ารพนั ธวุ ศิ วกรรมสรา้ งพชื ทต่ี ้านทานตอ่ เชื้อแบคทีเรีย P. putida ATCC 17484 (ATCC: The
ความเครยี ดพชื ได้ (Honma & Shimomura, 1978 ; Vaishnav American Type Culture Collection) ถูกทำ�ให้บริสุทธิ์
et al., 2016) เช่นรายงานวิจัยของ (Grover et al., 2003) บนอาหารแข็งสูตร Nutrient agar (NA) บ่มท่ีอุณหภูมิ 29
พฒั นายีนทที่ นต่อความเครียดในพชื ตน้ แบบเช่น ยาสูบ, ตน้ องศาเซลเซียสเปน็ เวลา 24 ชัว่ โมง
อะราบิดอฟซิส (Arabidopsis) และข้าว ซ่ึงวิธีทางพันธุ
วศิ วกรรมน้อี าจใช้ระยะเวลานานและมีตน้ ทนุ สงู ดังนัน้ การใช้ 2. การสง่ เสรมิ การเจรญิ เตบิ โตของพชื (Plant growth
จุลินทรีย์ส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชโดยอาศัยแบคทีเรีย promoting; PGP) ทดสอบการสร้างสารไซเดอโรฟอร์ตามวธิ ี
ที่มีชีวิตอิสระในดินและบริเวณรอบรากพืช Plant Growth- การของ Rungin et al (2012) นำ�เช้ือแบคทีเรียท่ีเจริญบน
promoting Rhizobacteria (PGPR) ซ่ึงจุลินทรีย์กลุ่มน้ี อาหารแข็งสตู ร NA (ขนาดเส้นผา่ นศนู ย์กลาง 0.5 มลิ ลิเมตร)
สามารถปรับตัวและเจริญเติบโตรอบรากพืชได้อย่างรวดเร็ว ไปวางในจานเพาะเช้ือท่มี อี าหารแข็งสตู ร Chrome azurol S
และช่วยเพิ่มการเจริญเติบโตของพืชผ่านกลไกทางตรงและ (CAS) (Schwyn & Neiland, 1987) และเตมิ สารละลายโซเดยี ม
ทางออ้ มหลายอยา่ ง (Kloepper & Schroth, 1978 ; Kloepper, คลอไรด์ 0, 200, 400, 600, 800 และ 1,000 มิลลโิ มลาร์ (ทำ�
1993 ; Ahemad & Kibret, 2014 ; Goswami et al., 2016) โดย 3 ซ้ำ�) บ่มทอี่ ณุ หภมู ิ 29 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 1 สัปดาห์
การสร้างสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช (plant growth เช้ือแบคทีเรียท่ีสร้างไซเดอรโรฟอร์ได้จะปรากฏฮาโลโซน
regulators) เช่น ฮอร์โมนพืช IAA (indole-3-acetic acid), รอบ ๆ โคโลนเี ป็นสสี ้ม จากนั้นทดสอบการสรา้ งฮอร์โมนพืช
จิบเบอเรลลิน (gibberellins) และไซโตไคนิน (cytokinins) IAA ในอาหารเหลวสูตร Yeast extract-Dextrose (YD) ท่เี ตมิ
(Patten & Glick, 2002 ; Kang et al., 2014) ช่วยลดระดบั สารละลายโซเดยี มคลอไรค์ 0, 200, 400, 600, 800 และ 1,000
เอทิลีนในพืชโดยการย่อยสลายเอนไซม์ 1-aminocyclo- มิลลิโมลาร์ ตามวิธีการของ Sadeghi et al (2012) บ่มบน
propane-1-carboxylate (ACC) deaminase (Han et al., เคร่อื งเขยา่ ตลอดเวลาที่ความเรว็ 250 รอบตอ่ นาที อุณหภมู ิ
2015 ; Wang et al., 2018) ละลายฟอสเฟต (Srivastava & 29 องศาเซลเซยี สในท่ีมืดเป็นเวลา 1 สัปดาห์ แล้วน�ำ ไปปัน่
Srivastava, 2020) ช่วยดูดซบั ละลายสารอาหารและการตรงึ เหว่ียงเพ่ือเก็บสารละลายส่วนใสไปทดสอบการสร้างฮอร์โมน
ไนโตรเจนทางชวี ภาพ (Richardson et al., 2009) สรา้ งไซเดอ พชื IAA ดว้ ยสารละลาย Salkowski reagent ตามวธิ ีการของ
โรฟอร์ (siderophore) เพ่ือจับอิออนของเหล็กในสิ่งแวดล้อม Ahmad et al (2008) จากน้ันวัดการเจริญของเชื้อ โดยการ
(Haas & Défago, 2005 ; Neal & Ton, 2013) สามารถผลิต หาน้ำ�หนักแห้ง ทดสอบการสร้างเอนไซม์ ACCD ในอาหาร
ยาปฏชิ วี นะหรอื สารต้านเช้อื ราภายนอกเซลล์เช่น กลูแคเนส, ที่มี ACC เป็นแหล่งไนโตรเจนเพียงแหล่งเดียว (Honma &
ไคติเนส, ซาลิไซลิก, แอซิด และไซยาไนด์ (Bakker et al., Shimomur, 1978) โดยเลยี้ งเชอ้ื แบคทเี รยี บนอาหารแข็งสตู ร
2013 ; Kamou et al., 2015) Minimal medium (Hopwoo, 1967) Minimal medium ที่เตมิ
PGPR ท่ีมีการศึกษาแล้วว่าสามารถกระตุ้นการ 0ม.ลิ 1ล%ิโม(ลNาHร์4()ท2S�ำ O34 และ Minimal medium ท่ีเติม ACC 0.3
เจริญเติบโตของพืชได้แก่สกุล Acetobacter, Azospirillum, ซ้ำ�) บม่ ที่อณุ หภูมิ 29 องศาเซลเซียส เปน็
Azotobacter, Bacillus, Burkholderia, Enterobacter, เวลา 2 สัปดาห์ เชื้อท่ีสามารถเจริญได้ในอาหาร Minimal
Klebsiella, Pseudomonas และ Serratia (Glick, 1995; medium ทเี่ ตมิ ACC แสดงวา่ มกี ารสรา้ งเอนไซม์ ACCD ตาม
Jones et al., 2007; Barea, 2015) และหนึ่งสายพันธุ์ท่โี ดด วิธีการของ El-Tarabil (2008) จากนั้นทดสอบกิจกรรมการ
เด่นคือ Pseudomonas putida ซ่ึงเป็น Rhizobacterium สรา้ งเอนไซม์ ACCD ตามวธิ กี ารของ Jaemsaeng et al (2018)
ที่สามารถใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทางการเกษตร

Vol 40. No 1, January-February 2021 Promoting rice seedling Khao Dawk Mali 105 growth by 23

Pseudomonas putida grown under saline condition

น�ำ เชอื้ แบคทีเรยี ท่เี จรญิ ในอาหารเหลวสูตร YD มาลา้ งเซลล์ 5. การวิเคราะห์ข้อมูลผลทางสถิติ วิเคราะห์โดยใช้
ดว้ ย 0.9% Normal Saline และดดู เซลลป์ รมิ าตร 10 ไมโครลติ ร โปรแกรม Minitab เวอร์ชั่น 18 และเปรียบเทียบค่าเฉลย่ี ของ
ไปเลี้ยงต่อในอาหาร Minimal medium ท่ีเติม ACC 0.3 แตล่ ะชดุ ทดลองโดยใช้ Tukey Multiple Comparison ท่ีระดับ
มิลลิโมลาร์ นำ�ไปบ่มบนเครื่องเขย่าท่ีความเร็ว 250 รอบต่อ นัยส�ำ คญั ทางสถิติ P<0.05
นาที อณุ หภมู หิ อ้ งเปน็ เวลา 72 ชวั่ โมง จากนนั้ น�ำ ไปปน่ั เหวย่ี ง
เพอื่ เกบ็ สารละลายสว่ นใสและยา้ ยใสห่ ลอดทดลองใหม่ แลว้ จงึ ผลการทดลองและวิจารณ์ผล
R3เไเพวร0กเ กเทaกตดาาลลี่คmลมิเรร์า่ทมอืาสสน0กaโาทรล,ำ�าdซร้า3เรด็oม่ีเลชงดดะ7sเ3้ือกีดูวียอล(.s5แกมทรนาันบทลยะคไแําคดนืแซดล2ลสทแอม5eล,าะอ4สีเไ์tษร-รบะงAซDีย1ดคเอC5้iํไา5์ยnวa4ป1ีCก)0iา่อืtl0-เr.Dม7ลทoแมน%สี้-ย4้งิลpดาาลิงhโไม((้วะบลวนw2eวายเนnเโัิ0/นรตท้เมvyมอถค1)มติlใ่อีาhทรล3(รหนyื่สอุณทนา)dงา3าำ�เรทrส5รคหaร์แ3เ่็มีzมทสลภปขinซําีะาคํแ็0งูมe�ำ้หลสก-โส7)หิตแูตาาร%บรลงอร้ยรบัโะม่ ตฟงทโว(กYทwใซโดัาดDจอ่ีินต/ปเvมลุณกมดท)รทอิเรมิหวยีดต่มี่ีเงราภติธว้อมดณืชมิมูมยรีขคุเด์ิกปอลลา็นอรงะ2 แ บแ.บบร2ิสคค0ุทททเธเีซเี รร์ิไนยียีด21ต้PP.(.เิ F.มก.กipาตgpuารuuรtรสritdทeiใง่dนaเำ�a1สอใA)รหาATมิ ห้TเCกชาCCาื้อรCรแบ1เขจ7ร1็งริส47สญิ84ุทูต48เธตร4สิ์พบิ Cรแบโา้ AยตวงกSขไ่าซเอปทเสงด็นีไ่พามอโมชื คเ่โาตรโ(รฟPลิมถนGอสทรีเาPดไ์ำร�)ดยีลใพหส้วะบลงูแ้เชสาลวด้ืุยอา่ะ
ent
การ
การ
หล่ง
บน

um ส2่ง9เสองรศิมาเกซาลรเซเยีจสรเิญป็นเตเวิบลาโ1ตสขัปอดงาตห์้นกล้าข้าวในสภาวะโซเดียมคลอไรด์ แต่เมื่อสารละลายโซเดียมคลอไรด์เพิ่มขึ้น
ตมิ ครCเแคใใแเแผแสโดกชนระเคทeจมสตกเคไเแใ ผเคขโลลบลป่าัoรลปววชตซปยยีงบt็ึโง้าร้กาววรน้ิวลิรดเะะ้วmคลลัด้ืงอ้้สน็ใaเรงปทะวฉ้ับางกเเลวะกลชรรสดาาจมลอlภถทรมเดห1าโิ.ดpคเอแลรละ่ปวกีแัยง51าะัมลา(งึาาว(4ืย้อ่ว25หสงุมaเาO้ีแลถลล2ลนยลุ๋ยยม่ีงด็.ว.ยลษรราย4ชลขอ0นาr0าช้ทวr์กุมะะไขาาว้ัํขายโงีiกดาุกน้yา้บทยา1าจฮ1แsโั่ว4ร3ดชมี่บล้างจรzหวามลรยอ้ำ3�โจอึงาา์โลไ.เoวยัว่ำ�ดีaทโใซมPวดงรมะป3ทะ)กยสัตนละดรรตงวินดตโnานเนิกันเสสิงค้0าัปมเมอล.่3ีรรแทยวํsาลดว้สลภ้น้กันมำ�าแกแMย�ำอื0่ัาคนทุงaดทยแตดดัภยีเเกีิตรโิื่อลหาํลสวตกานpอขมtแลคาปตคเศามมiธiานรนะค่ีะิใเ่ารลมnv้นาน7ยดแuัลหลอมาล่้วรึเกครอหงลบไัะิรaลำ�รร0รลiตล์ะขแ็ดะไt์มะะาใววtีกลบษาดเงดiกแ%ืชรอด็าเตะa้นจ้าบมิชชโมตมdศธิลาอLอทะรชดรจิารั่งว้บร4ัbดุเทีขกาลงจึ้ลaํด(ุัา.ดกไะะส้ง(ดหกนกก์ทเทไ่อี์้เืรกอ็ดFวายวนำ�เหอเเรต1นโcปิทจรลภำ้�ะรดด่ีไ�ำม์ขกกงตาันบปมะดยีทiัvดรหยัดกอืือA5น�ำ้g้น์รวเลลดาเร5า้าใ.เ็มนอ0้งมิาRรวคนวโ้รรนทยชสนuวTร็ดกคัใ,บวซิันากขลจเันับซรลมKสิuจวนเ้ืตักอดวทแวrา7อํลCแมเาะอยกาลn�ำ้เะเอDeาุ้ทาเสัดูลลซดลั5านคุกมี่ชตรรชลพ)คกgโะหCรลแMดงวอปาียส่ึงมรผก3แี้ือธแญทชi์รดัั1่ลาล้อจืnลางเโ1งอ้งม่เื0ลทสบัLแลพรยณงมินลงเิ้ป)ท5นถะ์ัดเะกแึทาล่คงงโละeสไเสค1เล่�้ำีมาแท็นกูชทวชย1บตวอืซยลtะล่รดงใร1หนรา็ด7์ผชวันน1เ0้ือท้ีม่รไกีุดาคเอมิาaองั้5ืวสวะใเงนทา้ว4มส่า5เม�ร8ำกีอี่ตหไlด0ชกงลลกมไวท.สา่นก่(ัก)จมรี่ไ่ไ8ยรปาวณุรน้1ลสาามยมดม(ีิมล้ดึงาดาถแาธิะ4ก๋แ20ทรเงัขุTสวลยถห็้่รไลิดเรก์ดหม้ว5่ไขีมทเ06ตจิแกลำ�า้ด0ัดับ้จuาาลภยใทาาดอง้ต1ิาคควก,บ็Cแน้ลรงนแคิรคะโเิมษkรเก2งมูแทPชรดม้าับใญิิท7วรลFาเวนรขะยe)นเหคาหิวรRจ้ือมบี่กัล5ัทเ<ยลาUลาคอเเด้ำ�yฆจกชรง็ร้สรอ้เไิิาตคษaคมีป่ือีมน0เ/กอบแาไปิะคญื้อนถรแะงmแ่าmเบิวชยแาปกิค.รลลร์ยใงอปเเปลเราท0้ไํเทราโลาl1นaปชอ้นื่ัะปนยด)ีถาตวตมมละาล็วานM5ะ5�ำdงวทื้อ็นดาํัน้ลภ้ไเิบบขเูกแร์1วเกกูะอo่ื1ปอบอปโนมัี่ตใช0ออวปนาuา5อขใโาsลห%เนคดห็นนันน็นกดิมืตีดุดกยา,0ำ�งรsลคง็lทปําtโ์ํโาเยเ้iะตpยรีดลชลชม7ุ lบบนนู้กย้อ้ือืe151า1คมสวIคเขไคสโทสPสเจคมอี Aดพซม.ิจะรารำาว�อลอล่.ิลิลีม่2Aียโเเา้า่ิ้มรัยหหาpองอยลลีเ0ปดคงวลงมกuขสไไสโิิกราๆ,รียDฮสลกะรมรtสลับอูรงารiก0ดลมอาี่ยdดบัeาขลเอืรงมัลเ.รรมาaร์นsมค์7ชลา้ึนโ8ดตมัไโ์ย4hD่ืซอ7รPาละเ้ือA0ซมกล่อตป0wโ์รล,นeเอ0.แTตซนเางมดอ0่ถ็นาas0ดไำ�บCรมาpเพมิลียยใhรl.ไส(อดสมมนu4คCลิTลดลิwปมจชืeีสโียรt7ลลิกลทaิลละร์สitควa้า้ม1dมI�ำลโิาไbฟติลิีเAูงแlัaดงล7มaอมดรรคิโlถติรฮleอAลอe4คมสีลย.มบัเ่ลรึงอส8ระtปไร่าาลท(ชทไอ1รไ์4ร2าา้ทร(กaลดา0ม่ีด2สไ,ดTี่ร์โยง0์lรย่ีราี่สรนแ้.ม.ะ.รไ้ใพa์F13พ2์ะรดนรนลซดน่ั้า2นb(แ33iดู5แดา้นัg2์ะสงอับเ.คl)ลพ2%บe2งัลดูดu0สฮธเหีาคอืะฮ05รซะืชอrค1ากุ์อห1รกเeว0าอห3มโนRวมผ,ลรอืายแา,ราร)Iาาา์โตอF่ื3ื4นรลยฟAมรลโ์ง4มกมพรแส)มiิเเกงัาแเAะg0อถมจไเนสขบขาคนนาขซสu0รมเรตราพ้มง็2งรวจจวพr์,ม้งแงึ่ญิ่มลมeสรสส.า่ขะรา่ืชสล6ข5ชืะีกตูานแีเครญิแโ้น2อ0ท0ะลน้ตรดา้าบรIอ�ำ้บ่)Iก0ส%ดาเAร่ีถสิบรAงยตยตค,คยสาาะคCสฮAาสโAพาๆบิทรดรโอ8ทรตลรตอรAลซลเไ0ลบโดับเี้าีเอ้า้สลรจาดอSไตรเะร0ะงคงคว์โงูงดมดรดยีมลส้ยีไลฮมฮกส่าลิญวลยีล้แดสทางูเาออนแุดับอ้าหPงPมำ�สยลาใ้ยเ่ีเรรมบคนพงตตดง.รล.ดะุคโโ์โโ์1กซอาเืซลคสมิิบับอืืชมมลppข011นับะเภทเงเuuอ1โนน้ม9,7ดดกลวตขง0เItt.ไาีเพพ..3iiAชขียยีลิจาารร130ddอจว3นน่น้ดมAืีชมชืยยัยือ830aaะงะ,์
29
รถ IAA ได้ 8.9 ไมโครกรมั ตอ่ มลิ ลลิ ติ ร ทรี่ ะดบั ความเขม้ สารละลาย
CC โซเดียมคลอไรด์ 1.5% หรอื 257 มิลลโิ มลาร์ (Egamberdieva
El-
รา้ ง
al.
ตร
ดดู
หาร
ไป
าที
ปนั ่
อด
ro-
ซม์
การ

w/v)
ตร
า3

า 1 et al., 2015) ผลการสร้างเอนไซม์ ACCD พบวา่ แบคทีเรยี
P. putida ATCC 17484 สามารถเจรญิ เตบิ โตไดใ้ นอาหารแขง็
า ร สตู ร Minimal medium ทเ่ี ตมิ ACC สามารถเปลยี่ น ACC โดย
ใชเ้ อนไซม์ ACCD ใหเ้ ปน็ แอมโมเนยี และ Ketobutyrate ซงึ่ น�ำ
05) 1 mm ไปใช้เพ่ือดำ�รงชีวิตและเจริญได้ (El-Tarabily, 2008) และพบ
อล
ป็น Figure 1 Colony of P. putida ATCC 17484 on NA agar, ว่ามีกิจกรรมการสร้างเอนไซม์ ACCD ได้สูงถงึ 126.50 nmol
ลัน่ α-keto mg protein-1h-1 ที่ระยะเวลา 72 ช่ัวโมง ในขณะที่
Figure 1 Colioncnuybatoedf atP2.9 ºpCuftoird2a4 hA. TCC 17484 on
24 NA agar, incubated at 29 ºC for 24 h.
ป็น
28

บเชอ้ื ภายใตส้ ภาวะความเคม็ putida

ายจะ 24TpraobmlSJeoiart1aewtrhsaanDweSattietiCsrmuhpaainnrmojaiskdtai,uorTcnt,itriCaopnho.aronnftrkaaInnodpkalacnhnaatnnd,a growth Figure 3 The effect of NaCl on IAA production รบั เช้อื
P. putida ATCC 17484.J Sci Technol MSU
รโ์ มน ไรด์เพมิ่
ตาล ความยา
นแสง
N(4แรmะ)aลยMCะซะ)l7่ึงเว9สล.อ6า(PSด0cคli2madn4ลenm)้อtrแooงgลplกrะhαoับow4-งrk8tาeheนtชopว่ัวrิจmoโ(IัยAμมmgขgAงo/อpmสtงrinรol)้าgtPeงaiเnอs-t1นohไr-1ซeตมwDtา์ eAมrayiลClg.ch�ำCe(ดt2Dlับ(l0m1ไ(ดg6F/้)img9พu.l4)rบ0e ระดบั คว
สรา้ ง ลาร์ ต้น
มต่อ 0ว่า P. pu2t.i2d0a±0P.C20I2a มีกา1ร.เ0จ7ร±ิญ0ไ.0ด2้ดbีในอาห6.า9ร6ท±่ีม3ี.8A6CcC ซ่ึง
2เป00็นแหล1่ง.ไ3น3โ±ต0เ.จ15นbเพียง3แ.ห77ล±่ง0เ.ด0ีย1วb เมื่อ1เ5ป.7ร7ีย±บ4เ.ท03ียcบกับ มิลลิเม
คลอ 4อ0า0หารที่ไ1ม.่ม20ี A±0C.C10พbcบวา่ 1P7..1p8u±t0id.1a2PaCI227ไม.1่ส1า±ม2า.8ร6ถcเจรญิ นัยสําค
งสุด 8V16แขPเต,00aลา้.000ิบlวะ0upสสโ0euตราstา้ไiลdดงีaaฮ(000้rTอe...แW347rรลi377tmโ์2iะcม±±±งeu000นสาam...พนร000n้า666วชืsaงdccิจeเId±ัAยอsขนAtisvอไtสuซa455งาmn...มม785dN์528าLaAa±ร±±.rdC)ถ000de..ภ.สC000edง่าD111meเยbสbbvใไรiตeaดมิ ส้tt้กio3ภaา751n6ารl270.,4วเ..9จ8ะ3d(.µร2ค931ifญิm0f±±3วe12เ1±าorต0ม335le)บิ..4nเk79คโ.tgพ641ต็ม-1bb7บขaอวh-่าง1
มขน้ letters indicate significant difference between โซเดยี ม
means at P<0.05 ตน้ 22.7
อเมอ่ื Halozone diameter/colony 150 a รบั เชอ้ื
รโ์ มน diameter (cm)
(nmol α-keto mg protein-1 h-1) 100 ab โซเดยี ม
able ไดร้ บั เช
hwal 50
b ไม่ไดร้ บั
สรา้ ง น้ําหนกั
ไดใ้ น 0
24 48 72 ความเข
50% Time ลาร์ ต้น
ธุ์ R4 น้ําหนัก
Figure 4 ACC deaminase production. เขม้ ขน้ เ
มต่อ
อไรด์ 3 TabFliegu1r e 4DeAteCrCmidneaatimoninaosfepplarondtugctrioown.th promoters
นไซม์ production.
a
7484 (NเพmaจMบCรl)วญิ า่ 3ไแด.บ้สคSคiูงdวทสeา(เีrุcดoรมmpบยี ส)hนoPาrอeม.าาPหplรaาunถรttiใแdgนarข(oµกง็wIgAสtา/AhAmูตรTpl)รทCroนCYmDoเคti1n็มg7D4ry08ท(-c4m7่เีegต%lสl/mมิwาeมlเ()iกwgาhลร/vtถอื )
nimal 2 bbc
1 cd โซ0 เดยี มค2ล.2อ0ไ±ร0.ด20์ 5a% (w1/.v0)7±ซ0.ง่ึ0ส2bอดคลอ้ ง6ก.9บั6±ง3า.8น6วcจิ ยั

200 1.33±0.15b 3.77±0.01b 15.77±4.03c

ดยใช้ 0 400 1.20±0.10bc 17.18±0.12a 27.11±2.86c
yrate
ว่ามี 0 200 400 600 800 1,000 600 0.77±0.06c 5.82±0.01b 57.31±15.94b
6.50
Concentration of NaCl (mM) 800 0.47±0.06cd 5.58±0.01b 109.33±34.17a
วโมง
นไซม์ Figure 2 The effect of NaCl on siderophore production P. 1,000 0.33±0.06d 4.75±0.01b 72.89±23.76b
otein- Values are means ± standard deviation, different letters indicate
Fipguutirdea2ATTChCe1e7f4fe84ctHoafloNazoCnleodniasmideeteror/pchoolorney diameter. ขอsงigHnieficeant tadl.iff(e2r0en1c8e)4b0eพtwบeวe่าn mP.eapnustiadtaPR<0s.-01598 ทน
HpIrAaoAldou(μzcgoti/nomenl) dPi.apmueDtitrdeyar/cceAollTlowCneCyighd1ti7a(4mm8ge4/mtelr). เคม็ ได้ 5% (w3/v.)ความสามารถในการทนเค็ม 0-7% (w/v) พบว่า
แบ4ค.ทีเรียกจิ กPร.รpมuกtาidรaส่งเAสTรCมิ กCาร1เจ7ร4ญิ 84เตบิสโาตมขาา้ รวถเจริญได้สูงสุด
(OrบyนzaอsาaหtiาvรaแLข.็งcสv.ตู KรDYMDLท1่เี0ต5ิม) พเกบลวือ่าโทซร่ี เะดียบั มควคาลมอไรด์ 5% (w/v)
150 a เขม้ซข่ึงน้ สเกอลดอื คโซลเ้อดงยี กมับคลงอาไนรดว์ิจ0ัย, ข75องแลHะe150etมaลิ ลl.โิ ม(2018) พบว่า
ลารP์ .แpบuคtทidเี รaยี RPs.-1p9u8tidทaนเAคT็มCไCด้ 51%74(8w4/vส) ามารถ
100 b b ส่งเ สรมิ ความ4ย.าวกริจากกรครวมากมายราสวง่ลเําสตรน้ ิมนก้ําาหรเนจักรสญิ ดเแตลิบะโตขา้ ว (Oryza
ลนไเลร(6ก(กขFขSมา)าํ้อํราาาiม้กoต3ทลโดสยลยsP่ไมgัรงหรlซดขau6น์้aำ�ำ�อาากี.ี่มสน1นYตพนร้r้tnตต.วเวpด1ว่e้ํiาง2ีaกับ3ากัดuvเรลบ.u้นน้หา่คกnเม665maิเจแีาย�ำtสตว7ช.นล9ล,ลiก2หกdตe0ม)่า2อร้,ือน้ืําักอ้L36t้aงร.ิต้นม.ดคโ1สl,3.งข4น11(yaขรซ้นบช1ัAกกดล54.้cํา้7าlมcอ3นเ0..ุดo.มล,หบาัวTดอ,5v44(ง6ก�ำ้(pคําFรทะนยีC0..8ไ92งล1eห0ตาวiเเรม0า.กัแg,ํ่ีไาCr6.Kข2จบนร้นด16sแuนมค1แลต5ืสอรDiค4rล3ัก4ลห์c1ไ่วะ้2นแeิญ)่เงมุuะดMอ.70งส้.4จิแลท4เ1เm13)แลไ4้ร,พเ1ยัะดลสL878ศร3ําตล(ับศ83ข,)ะแ่ิมTดร37ตท.แะ.ิ4กบึเ71ิ1aอม3ล์ส5น้ช่ีไล0L0ษซ15b.โ0สง1ะูงก17ด.,้อื.ะlตงา่ึ)05.น2eขา1แ.6้Yารเสแเ.791)ข8ม(ซ้ึน3ำ�้ซ3ับลรอบa0ช035อหเานนเไใพ2ดะเnคซกดุ.,จนรดชง1)นตแคตทกนบแรคถeรสต้้ืดอ5ล0เ1ิลกัิเเัมรตีลมิวtญวภส้.มะรีนซแกอ5้ัม2แเะเิaา่ตบยีง่าซมงบตง่ึ0ว5มเ1ตหทlรทวเ1กมตค.่ตา9นรคส(าะะ.้งร่ีม่บี(ัคFค0ีติร7ุมบแมมทตเทร2ขะ(กี0วงวiล้ขน)มิิF(ลโg0ลเิมีด่ีเอามาจาิFะมตือร(ขui1คลน�ำคมีมบังกลิgTiียgต0ข้เาr4ดกิลวโววยลยรuคaeทu.วม)รจอารริาบั2�ำโาาิrPbrวทมมมมศยัeัศวว8eมตลงค7.lาe่ี(ตกึยา้น)วม6Fร้ษ2นาาเ)เiนพ์gวข)มมาน้�ำแuรซ้ม่มิยแะห้ำ�าrบึง่าบขสeเหกนขมวคงูน้คน8ลักืขอคีคทเท)กัำก�แน้ึเววีเเีทตสลหรซาารไนี้ยมดมดศยีืองึ่ง้ ้
50   put(iSdaolaUnWu4mเจlyรcญิ oเpตeบิ rโsตicสuูงmกวLา่ ต.)น้ ใมนะสเขภอื าเทวะศทท่ีมไ่ี มคี ไ่ วดา้ มเข้มข้นเกลอื
0 รบั โเซช้อืเดแียลมะคเมล่อือรไะรดดบั ์ 0ค,ว9าม0เแขมล้ ะขน้ 1เ9ก0ลือมโลิ ซลเดิโมยี ลมาครล์ อพบวา่ ต้นมะเขอื
bc bc ac b b b
ไรด์เพม่ิ ขน้ึ ทงั้ ในต้นทไ่ี ม่ได้รบั เช้อื และต้นท่ีได้รบั เช้อื
0 200 400 600 800 1,000 ความยาวลําตน้ น้ําหนกั สดและน้ําหนกั แหง้ ลดลง แต่ท่ี

Concentration of NaCl (mM)

FFiigguurree33 TThhPee.eepffuffeeticcdttaooAffTNNCaaCCCll1o7on4nI8A4IAA.Aprpordoudcutciotionn
P. putida ATCC 17484.

h-1) ระดบั ความเขม้ ขน้ เกลอื โซเดยี มคลอไรด์ 90 มลิ ลโิ ม

Vol 40. No 1, January-February 2021 Promoting rice seedling Khao Dawk Mali 105 growth by 25

Pseudomonas putida grown under saline condition

เทศท่ีไดร้ บั เช้ือแบคทเี รยี P. putida UW4 เจริญเตบิ โตสูงกว่า ทีไ่ มไ่ ด้รับเช้อื นอกจากนยี้ ังพบว่า ที่ระดบั ความเข้มขน้ เกลอื
ต้นมะเขือเทศท่ีไม่ได้รับเชื้อ และเมื่อระดับความเข้มข้นเกลือ โซเดยี มคลอไรด์ 0, 75 และ 150 มิลลิโมลาร์ ต้นข้าวทีไ่ ดร้ บั
โซเดียมคลอไรด์เพ่ิมข้ึนท้ังในต้นที่ไม่ได้รับเช้ือและต้นท่ีได้รับ เชอ้ื แบคทเี รยี P. putida ATCC 17484 และไมไ่ ดร้ บั เชอ้ื มอี ตั รา
เชอ้ื ความยาวล�ำ ตน้ น้�ำ หนกั สดและน�ำ้ หนกั แหง้ ลดลง แต่ที่ การงอกเมล็ด (Figure 5) และน้ำ�หนักสดรากไม่แตกต่างกัน
ระดับความเข้มข้นเกลือโซเดยี มคลอไรด์ 90 มิลลโิ มลาร์ ต้นท่ี (Figure 7) และที่ระดบั ความเขม้ ขน้ เกลอื โซเดียมคลอไรค์ 0
ได้รบั เชื้อมคี วามยาวล�ำ ตน้ เพมิ่ สูงขึน้ 34.3 มลิ ลิเมตร ซ่ึงยาว และ 75 มลิ ลิโมลาร์ ตน้ ข้าวทไ่ี ด้รับเช้ือแบคทีเรยี และไม่ได้รับ
กว่าต้นที่ไม่ได้รับเช้ืออย่างมีนัยสำ�คัญทางสถิติ และที่ระดับ เชอ้ื มนี �ำ้ หนกั แหง้ รากไมแ่ ตกตา่ งกนั ในขณะทรี่ ะดบั ความเขม้
ความเข้มข้นเกลือโซเดียมคลอไรด์ 190 มิลลิโมลาร์ พบว่า ข้นเกลอื โซเดยี มคลอร์ 150 มิลลิโมลาร์ ตน้ ขา้ วทไ่ี ดร้ บั เช้ือมี
คTVVPCPCPCPCPCPCPBCPTCPCCPPCPCCPCPPaaวa<.a......aooooooo......l.oooooooubาblc0npnnpnpnppnppnnnnnnpnpnpppppueมltl.tttttututuuuuuuutututtuuutttseeerrrrrrre0rrrrrrrtttttttoooooooยtttttttoooooooiiiiiiisr5aiiiiiiidddddddlllllllB2id2ddddddาlllllllVPCPCPCPCPCPCPBCPTraaaaaaaaea aaaaaaaวaa<.a......aooooooocnEmลrblc0npnnpnpnppnppnteuoefำ�tel.uutututtuuutttfeerre0rrrrrrreaEaตimtttttttooooooomsra5niiiiiiicnfid2dd้ddนddlllllllsaftadeeaaaaaaaal±oanEcr2safnesotf2anftsrtoae.lhmdmtn7fc(S((S((RS(RPg(GRed±ggggcc%(tastrehhhraooo7ehmm))o))มloaoaarooo)ooos5redwamlิลf))mpnoootttttandtลpsaatttto(hdfliehndern7lnิเpftldri(S((S((RS(RgP(GRveeeมdernca±5yggggcc%dPpiresSrsahhhrnaooaoRgeytmmต))o))SrloasthpihRawaooio)gotrooioo1tsrSohwcoรiRomhlhGdwl))mopnmoooototttttnae5honawohaoottepdntttooe,oni(hdftlw0oitซotgneedrrnf7otlidiftldftmrtritoedge1erhderntceeieao่ึงd5iymegrflresnihsen5itfalragมyvnytfsepgeyhshhpinwatMga0thirotnrlีwคhoaPithhgadwlewtnotgwnaeiwwttetnhfnoวm.tehdnieeniNwhitonteggPediาipgitM(gilgnhg1eah(geมiec(oh.uhcgr%t,mhth5itC0002011311369C08tvfomttคgtph(teNti)(0i.....6..812.0.)gw(ddlohaP)ugtr3ล12112319(g))sa.....gt)ianttt)51370570662655m.้าfh)iisCfiocd±±±±±±±±±76n791ยeptAMenldra000000000±±±±±r)คueinTe,0002011c3113.69..0C8....1.82.00tsล000000123AsNatnCi.....6..812.0.1....rddot3121123119118369219390stึงtTraea......Ciane51370570กa63ab62aa6553ab00a9bftCCcflscis±±±±±±±±±a76791aab3eeับoiAoe1lCsg000000000±±±±±atr)nตntnn7Te.......1.820.0ecsi000000123d4t้น1nfCo1....irrotc1118369219390i8st7raf.taCnea3abaa3ab00a9bi4t4nNo6ldisaaab31833ieot8n9811210000n1ias1026oattdn..........4dsti79.6...12311123Cinoe5562นfci.67057710354foc9176olnreo000610500301277±±±±±±±±±±�ำ้ 8s0±±±±gafrsn(0100000000n...2..44..4.6.5หe0802m4201608793rtN..1........dn.....eo3...20010000iนg58503900254093369.1ncM0999281311iawo0303tr0±0±±6±±8±±6±±eกัdb3aabaaabaiCsoaabano)t000000000±0±±±aiแbihcwlng000610500301.12..72..0..70..±eห000102112gasn(...2..44..4..61t..t.5.cwm20160879312391825990r74ht.ง้i.....0ehofe585039002540a9ab3aa2abab457รiM.acwce0±0±±6±±8±±6±a±1aาabCsahnr)tก000000000±0±±±1oaihnagm1...2..0..0..±anเc000102112trพn.1...cteca3129182590974eiead0hมิ่fcaabaa2abab457rnini.acitขf5a1aabtssefarr41623eน1ึ้ta700100000arain4.624rtci.0........atcสs3....i98760012et40900osPt302358955540001000301611tงู ne80066nid7±±±±±±±<±±cก03.....3..3.9.5±±±±±ocr21170856405000000000iosi0101.2....0feวfs..........68303067176719ff2.0...121100000eา่7840tor7±3±±±±±±±±156N9.925911325i51724iตbrcbaabaaabafc000000000±±±±±ae1abaaseน้eC54000101001301.16......1.20.0ran000002011ti03.0..1..l3..3.9.5...ขcwoc211708562412912550779p(.......0eeาf้me683030671373a6ab7ab16ab99a1blaวer7±3±±±±±±8±0±15a6abMpnibทnc000000000±±aa±±±l)teaeไี่11........20.0s000002011tnมm01...w212912550779ptgไ่..see33aabab6ab9a1blดraoae80aabgร้ 54nwnn113aaบrั06300100000t393ossn...........เ463...68571021mw197ช67377010638ga1561i±±±±±±±±±±±nnอ้ืe5±±±rt10100000000oa0020.01........(i1...12000000wnnF7..7539302951122s916in8b0aabaababgnabaaauoainrrtem8a)l

ControlControlP. putidPa. pAuTtCidCa A17T4C8C4 17484 ControlControlP. putidPa. pAuTtCidCa A17T4C8C4 17484

100Germination (%)10800aaaaa a 50 50 ba baa a a
80 Germination (%)60 40 40 ba b ba b
60 Length (cm)40aaaaa 30 30 bbaa bbaa b
40 Length (cm)a 20 20
20 10 1b00a
0 20 0
0 0 750 15705 1050 750 15705 150

Conce0nCtroantcioe0nntoraf t7Nio5anCol f(m7N5MaC) l1(5m0M) 150 Figure 6CEofnfrecoceotntCotrofanrtbciooaeoncntttoerafritNaiolanisCnhoolof(comNutlMaasCt)iholon(omtoMn)root

FseipgFeeuidgrrclciuenoersFcgnn5eoeicstgaen5eugcdEagnEeerltetfirenffnraeofmget5tfcricsao0tirntsint,sciEagaoeoateotfnifflofrseo7mbnebcn5a0eatignsc,dcatwtloeietnaifprrtogni7iheabanasd5rllaclcoaiiconnentnooeng01atccprtr,5aniouueawg70dlllrlaa5ec(iittstnehiiotaoonenm1nncrtcd5aiuMlooooig0zlnn1fane5ttgrdi0ooeNmlwnrmrmaaMi(oocMCstifnenetleraN)rt.iiaNloiCzrnaieclCdel and length (cm) of rice under different concentrations
of NaCl.

FigureF6iguErfefe6ct Eofffebcat cotefriablacinteorciaullaitniooncuolantiornoootn root

Control P. putida ATCC 17484 ไรด์ 400 มิลลิโมลาร์ และเจริญเติบโตได้สูงสุดคือ
1โซ09เ.ด3ีย3มมคิลลลอิกไรรัมดต์ไ่อดม้สิลูงลสิลุดิต2ร.2ท0่ีรเะซดนับตคิเวมาตมรเขส้มรข้า้นง
26 SJiar120021aew......t120555505152haanCwSaotintiCsaatru0hoaaaarlCnmojiooska,ntaa7rTctf,5riaaereCansphtoharPra1nnaa.tt5riaakaop0anuInntodoidkabbfcan0hNaasaaAhnandoT,CaoCbbl7tC(5aafmre1Ms7h)14bb58aa04 สฮาอรล์โะมลนาพยชืโซIเAดAยี มคลอไไดร้สดูง์ Jส8S0ุดc0i1Tม7eลิ.c1hล8nโิ oมไl MมลาSโครU์รสการมมั าตร่ถอ
Weight (g) Weight (g) มสรลิ า้ลงลิ เอติ นรไทซร่ีมะ์ ดAบัCคCวDามเไขดม้ แ้ ขลน้ะมสกีารจิ ลกะรลรามยเอโซนเไดซยีมมส์ คูงสลุดอ
ในขณะท1ไ่ีอร2ัตด6ร.์ 5า4ก00า0nรงmมอoกิลlเลมαิโล-ม็ดkลeนtาoำ้�รห์mนแัgกลสะpดเrรoจาtรกeิญไinม-เ่แ1ตhติ-บก1 ตโทต่าร่ี งไะกดยัน้สะเูงวสลุดาค7ือ2
เมอื่ เทียบ1ชก0ัว่บั9โต.ม3้น3งข้ามควิลวทไ่ีลามมิกไ่ สดร้รัมาบั มตเชา่อื้อรมถ(ิลชใดุลนคิลกวิตบารครุมทท)น่ีทรเะี่รคะดด็มับับซค่ึงววเาาจมมริญเขไ้มดข้ใ้นน
เข้มขน้ เกสอลาาอื หรโลซาะรเดลแยี าขมยง็ คทโลซเ่ีอตเไดมิรดยีเก์ม0ลค, อื7ลโ5อซแไเลรดะดยี ์1ม85ค000ลมอลิมไลลิริโดลมลโิส์ มางู รลส์ าดุ ร5์ ส%าม(wาร/vถ)
ก ิตตกิ ร1สแขรง2รลา้ าม6า้วะนง.ปมสว5เิจราค0อี ัยะมนวnนกาาไm้ีไราซมดถศoม้รยlับส ์าAαก่งวาCเร-สรkาCสeรกนDtิมoับคกสmวาไนรดาgุนเมแ้จจpยลารrกะาoญิ ภมวteเาลกี ตiคnําจิ วิบ-ตก1ิชhโ้นราต-ร1ชขมนีวทว้าเ้ําร่ีอิทวหะนยไยนดาไะักซ้เโวสมดลดส์ ยาูงแตสล7้นุด2ะ
คณะวิทยชนา้ําัวศ่ หโามสนตงกั รแ์คมหวหง้ าาลวมําิทตสยน้าามลเพยั าบม่ิรูรขถพน้ึใานใกนาขรณทะนทเอ่ี คตั ็มรซาก่ึงาเจรงรอิญกไเมดล้ในด็
Aเอhกmสadา,รแอนไFมอาล้ํ .,ห่ไ้าะAดงาสนhอร้ราักmแบัิงมสขaเาdชดง็ร,ท้อืรถIาเ่.ี ส,ต(กช่&งมิ ไเุดเมKสกค่hแรลวaิมตอืnบกก,โคซาตMุมรเ่า.ดSเ)งจ.ยีกทร(มนั2ญิ่รี ค0ะ0เเลดตม8อบ)ัิบ่อื.ไครเSโทดตวcrียส์าขeมงูบeา้ สnเวกขiดุ nไบั ม้gด5ตข้ %้นโ้นดขเ(ยกา้wตวล/v้ทนือ)่ี
Figure 7 0 75 150 0 75 150 of fขโrซeา้ eเว-ดlมiยvี คีiมnวgคาลrมhอiยzไoารsดวpร์h0าe,rกic75คbaวแcาลteมะrยia1า5fวo0rลมํtาhตลิeiล้นrโิ mมนuล้ําltาหipรนl์eักสดและ
Effecrtoooft fbreaschterial inoschuolaotitofnresohn fresh plaนnt้ําหgrนowกั tแhหpง้ rลoําmตoน้tinเพg มิ่ aขctน้ึivitใiนesข.ณMะicทroอ่ี bตั ioรlาoกgiาcรalงอกเมลด็
weighCto(gn)ceonftrriacteiounnodfeNr adCiffle(rmenMt ) AhemCamRapeuicdpsนกโชไrrl,eซrมie้วํีิาcตeasMเa่วไหrn.ดtตc2ดทิ.itนo,ยhี0ง้ริยกn,0ักมp&บัาs1า6รeคส6น.เoK0rรค3ลชดfs4วi(มณอp้bอืรp2.ิจ0lrไ)าaeปะe,0ัรย(กncว1t1ชดร,ttนไ7ทิiุgด์ะv3มM้ี0rไย-คeoก่แ1,.ดาw.ว8ต7าศ(้รt1บ2Jh5ศกาั.บ0oคสphตแ1uกrุtตม4่toาลrpาร)n)mงะs.์รaก:oทม/1Mlส/tนัdหi่รี5neนooะ0gาciเfั.ดบวhมorมhทaบิัrK่สอืgiลิnzยiค/เนnoi1ลsทาวbg0ุโิmนลียa.าม1ยsัcจมSบล0tบeา1aเากarข6ูรuกรniบัa/พ้ม์ddjภ:.ตาขา้นน้ คขเวกา้ ิวชลทือา่ี
Figure 7 Effceocnt coef nbatrcatetiroianlsinoofcuNlaatCionl. on fresh weight oUrngเกi/v1อิต0eก.r1ตsส0iิกt1าy6รร/jSร.อjkcม้sาieuปงsnอ.รc2ิeงะ0,1ก32า.06ศ5(.10)0,11-20. https://doi.

(g) of rice under different concentrations of NaCl. BakksTBdeyohersie,rเ1ช.teoeอ.PวPีnrmglวdก.a/Aisทc1ิnสe.0tPpSYงrHยne.าPlา5h.aา,.as,aMร4Rนyninstค2sอh,..ttวLa,3sioณBKo้า.n/ิ จl,PDolgrc.ะงo&ัe,ยgPeorวอgyosSJoPนaทิ it.wิJงrcnihSi้ี eไnยcoadnaItb,uด.าel0otroศhri้anร7n,sseาa.deับM,H2สlrs,a,0hก.R.aCต2p1i,,zl9..าtร2ioMSFin(v.์รs20.ehม.e&p,J)ส1a,หh.1sZ1นoe(1าo23ar,ั บวei0C6mlCท1ิ-mmสh1i3.oยe4,iนe)cu.า3ncrCุ dนIo.ล,nhihhbยsัdaจatie,outnบnาpnXmcdCisรู กes,.e:พ.d/mPภ.,/ า.sา,(2คZ0hว1aิ ช3oo)าf.,

Figure 7Weight (g) Weight (g) CCEcwooofefnnneiagcttcrrheatootnllot(rgfaa)tbiaooafncrstiPPecbor..eiafappulNuunttaiiindbddCoeaaalcr.uAAdlTTaifbfCCteiaoCCrnen11otb77na4488f44resh Bareafpao,glraJr1nia.cM.tpu-p.mltl(uyi2ciaPiSYrnm0erggh.a1o,pr5ynbbimlc)s,aii.ocuiisBKcoFamlertlru.tooudee,itobgrusSienoraiitacenhisnlcateabce,laohiroaaa,itPbndeclMHleelctafaion.h.top,,tngrnenttSeoirsavcslh.ore&uougaanJamynoodssd,ueui,tCnaCrrspmsnhlste.taae2,uareslisn0ncnCptd1,ohaaehzi3fiabcnneo;tnglaSi3nXenvib5s,oee.olemsi,P.fl .s,(:2s2Z0a8Ah1l6aic3n7oto)ea-f.,
0.4 Science a2pn8lad7n8Pts.lagntroNwuntritinons,a1l5in(2e),s2o6il1-282.ahnttdp://
0.3
0.2 Dalvadppnxrrood.2dd,mo.uMoic.ot.iiGnrngPpPagigg.m/,rgr1ahooipa0rYsuywmi.clocs.l4i,,tcltuioi0ahova&l6tDtilitetou7niiyn.oA/gr,gSoensioa0fss&kf7eaaS1arltiLi8n,rnie-aPne9Hpradl5fha.toueo1sinxr(z,6mo2ito2na0iyHcl0brs1co1ua.ae:2a5nmc)ss(0s.dat2u,e0tuPa0s5rsnrlil1t0iaaedad204nevei00ntt)riro.0e1oagz2sw3pbrPi1oamo;hl.3lelnwoaipn5ertAnhere,.otg-vrgoe:rs2noa8Acowlr6imcton7htpeay--
0.1
0.40
0.3 0 75 150 b0ashoob7t5adry1b5a0
0.2 a arooat dary ba
0.1 Concentration of NaCl (mM)

0
Figure 8 Effect0of bac7t5erial1in5o0cula0tion on75dry w15ei0ght
สพFืชรigขุป(ugอผ)rงeลoแfบก8กrคาiาcทรรeEcwทเี วรoufeดียfิจnneiสgdัยccอPheeCtบ.rrtnoooคdpt(nofrgุณiufactfb)teiสteddairooมnaercfnyบnttrerAstัตaircTcิสtoiioeaCo่งfnlเCnucNสinenรoa1noิมdf7Ctceกr4Naslurา.8thalรi4adooเCntiจfoiพslofรetบิญ(normdวfeเorา่ตMNnyสnิบtaร)โCdา้ ตงrl.ขyสอารง soiflocrondS2i8uti7os8tna.si.naWbolerldDeJovuerlonaplmoefnMt, ic2r0o1b4io;l3o4g(y4), :737-
แไสFซขiรเgง็ ดสปุuอตู rโผรeรฟลC8อAกรSไ์าEดทรf้fไ่ีโวeดมcิจยม่ tกสียั oาาfรรเลbกะaดิลcวาtงยeใโrสซiaสเดlสี ม้ยีinมรoอคcบลuๆอlaไโรtคiดoโไ์ลnดนส้oบี งู nนสอดุdาr2หy.2า0ร Deshgoawrrnaogd32wl/,1..tB0Vh.i.1oaK0tn.eP7Pcgp,0dcr5raa7&oohP2/tupnswmiGK.ll1o,,tPuo1plhomRA2tDlgia7nia.ny.aD4,gr,c,t-.ts0s&2iPv1a8(i.t12t(yl(Lhi4-02n0o)ar01e,9ofrd155Phu1e32)ssig5)z,.-e.o0h7ou3EiAHlbds-flo1s.af:leem5acc(v0altot2tei9nao0r.arttif1aoiedhns4lsvtaegtt).ipol.eriJnsaows:iPint/umay/.tldrlantpooAnamrni.slotg-tivrgcroerronoscbowsremtohisnpy-.
84ตตเโสสขซ00ค่่ออรอรน00มมาโ้งตปุมิิลลลงพมเิ ลลสลินมผกชิืลิิลลลาตีบาลลขิิตตโิรรมรินโรรไอกมลสทซองาททาลรwcแดเาร้าาo่ีี่รรรดe์บหงสะะรแnวอฮiดด์คลgอาcอโิจสัับบะhรทeบรรเาคคแยtnัจฟโ์เีคมมววรtข(รrอุgาณาาญิยนีaง็ รมม)รพtเสสถไPเเi์ตooืชขขูตดสมบิ.fn้้มมรI้โบrspAขขโ้าตicดuA้้นนCตังไoetเดยสสิสAfiอไdส้าากดu่งNSนaรรงู ส้าnเลลสไaสูงรdซAะะดุCสเรeลลมคกTุดlิมrาา.์อืCดิยยท1กAd1วโโC7iC่ไีซซา0fง.fม19รเเCeใ1ดด8.สเ่มr3D7ีียยจeส3ไสี4มมnรมสีไมา8คคิญtโดม้รลิค4ลล้แลลเรรออตพลกกิอะไไะรรรริบลบบมมัดดมั าโวี์์ ๆตย่า
of AfocrademSIniutaesartandiantIainobdnuleasltrDiael JvRoeulsorepnamarcleh,n2to,(6f)2,0315S43c-;3ie54n6(c.4e), :7a3n7d-
กิจกรรกมเาอรนทไซดมส์สอูงบสดุ ค1ุณ26ส.ม50บnัตmิสo่งl เαส-รkิมetกo าmรgเจprรoิญteiเnต-1ิบh-1โต EgamwphVbltIhatSepe3nrH:atd.//Agtiwe.rLvwoA.awpcwP7RcI,ndttr5.aheotfjPDae2tsrphii.er.lre,ynjgp(aps2au.Airlco0ltacaio.l0onhDtmo9ngt,.r)s/ias.N2l(ea0AO2tnh1lPV0lder5lE1aoJvI;A5Mnioua4tA)ugtBa.i(orh1pEnunAr)Rmao,ls%doll,:eauf132vlc21st0iinaa9(o24gltt7f0toi)n1,b-ls1eg3a8tr3/c6rS1eat10se0scn-2ars%8iitea.l6t2bn4im0nyc.seticrerosbsaenisnd. 
สใทสขนารี่รออมะา้งายางพหระสถเาชืวารสลขแรง่ าไเอขสซ7ง็งร2ทแเมิ ดเี่ชบกตอว่ัาคมิ โโรมเทรเกจงฟเีลรรคอืญิอยีวโรเซาตไP์มเบิดด.สโยี้าตpโมมขดuาคา้tยรiลวdถกอไaใดไานร้รโAกดดเาส์กTยรงูCดติทสน้วCนดุ ขงเ5คา้ใ1%สวม็ 7มซส4(คี งึ่สwี8วเม/้จ4าvรมร)ญิพอแยลไาบบดวะว้ ๆา่
รโาคกโคลวนาีบมยนาอวาลห�ำ ตาน้ รแนข�ำ้ หง็ นสกั ูตสรดแCลAะนS�้ำ หนกั ทแห่ไี ง้มล่ม�ำ ตสี น้าเรพลม่ิ ะขลนึ้ าย https://doRi.oersge/1a0r.c1h00, 72/0s11157;348(-010),9-:01229977-0-1302.

Vol 40. No 1, January-February 2021 Promoting rice seedling Khao Dawk Mali 105 growth by 27
Egamberdieva, D., Jabborova, D., & Hashem, A. (2015).
Pseudomonas putida grown under saline condition
Pseudomonas induces salinity tolerance in cotton Hernández-Montiel, L.G., Chiquito Contreras, C.J., Murillo
(Gossypium hirsutum) and resistance to Fusarium
root rot through the modulation of indole-3-acetic Amador, B., Vidal Hernández, L., Quiñones Aguilar,
acid. Saudi Journal of Biological Sciences, 22(6), E.E., & Chiquito Contreras, R.G. (2017). Efficiency
773-779. https://doi.org/10.1016/j.sjbs.2015.04.019 of two inoculation methods of Pseudomonas putida
El-Tarabily, K.A. (2008). Promotion of tomato on growth and yield of tomato plants. Journal of Soil
(Lycopersicon esculentum Mill.) plant growth by Science and Plant Nutrition, 17(4), 1003-1012. http://
rhizosphere competent 1-aminocyclopropane-1- dx.doi.org/10.4067/S0718-95162017000400012
carboxylic acid deaminase-producing streptomycete He, Y., Wu, Z., Wang, W., Ye, B.C., Zhang, F., & Liu, X.
actinomycetes. Plant and Soil, 308(1), 161-174. (2018). Different responses of Capsicum annuum
https://doi.org/10.1007/s11104-008-9616-2 L. root and shoot to salt stress with Pseudomonas
Glick, B.R. (1995). The enhancement of plant growth by putida Rs-198 inoculation. Journal of Plant Growth
free-living bacteria. Canadian Journal of Microbiology, Regulation, 38, 799-811. https://doi.org/10.1007/
41(2), 109-117. https://doi.org/10.1139/m95-015 s00344-018-9891-y
Goswami, D., Thakker, J.N., & Dhandhukia, P.C. (2016). Honma, M., & Shimomura, T. (1978). Metabolism of
Portraying mechanics of plant growth promoting 1-aminocyclopropane-1-carboxylicacid. Agricultural
rhizobacteria (PGPR): A review. Cogent Food & and Biological Chemistry, 42(10), 1825-1831. http://
Agriculture, 2(1), 1127500. https://doi.org/10.1080/ dx.doi.org/10.1080/00021369.1978.10863261
23311932.2015.1127500 Hopwood, D.A. (1967). Genetic analysis and genome
Grover, A., Aggarwal, P.K., Kapoor, A., Katiyar-Agarwal, S., structure in Streptomyces coelicolor. Bacteriological
Agarwal, M., & Chandramouli, A. (2003). Addressing Reviews, 31(4), 373-403. https://mmbr.asm.org/
abiotic stresses in agriculture through transgenic content/mmbr/31/4/373.full.pdf
technology. Current Science, 84(3), 355-367. https:// Jaemsaeng, R., Jantasuriyarat, C., Thamchaipenet, A.
www.researchgate.net/publication/237284788 (2018). Molecular interaction of 1-aminocyclopropane-
Haas, D., & Défago, G. (2005). Biological control of 1-carboxylate deaminase (ACCD)-producing
soil-borne pathogens by fluorescent pseudomonads. endophytic Streptomyces sp. GMKU 336 towards
Nature Reviews Microbiology, 3(4), 307-319. https:// salt-stress resistance of Oryza sativa L.cv.KDML 105.
doi.org/10.1038/nrmicro1129 Scientific Reports, 8, 1950. https://doi.org/10.1038/
Han, Y., Wang, R., Yang, Z., Zhan, Y., Ma, Y., s41598-018-19799-9
Ping, S., Zhang, L., Lin, M., & Yan, Y. (2015). 1- Jones, K.M., Kobayashi, H., Davies, B.W., Taga, M. E.,
aminocyclopropane-1-carboxylate deaminase from & Walker, G.C. (2007). How rhizobial symbionts
Pseudomonas stutzeri A1501 facilitates the growth of invade plants: the Sinorhizobium-Medicago model.
rice in the presence of salt or heavy metals. Journal Nature Reviews Microbiology, 5(8), 619-633. https://
of Microbiology and Biotechnology, 25(7), 1119-1128. doi.org/10.1038/nrmicro1705
https://doi.org/10.4014/jmb.1412.12053 Kamou, N.N., Karasali, H., Menexes, G., Kasiotis,
Hassan, M.N., Afghan, S., & Hafeez, F.Y. (2011). K.M., Bon, M.C., Papadakis, E.N., Tzelepis, G.D.,
Biological control of red rot in sugarcane by native Lotos, L., & Lagopodi, A.L. (2015). Isolation
pyoluteorin-producing Pseudomonas putida strain screening and characterization of local beneficial
NH-50 under field conditions and its potential modes rhizobacteria based upon their ability to suppress the
of action. Pest Management Science, 67(9), 1147- growth of Fusarium oxysporum f. sp. radicislycopersici
1154. https://doi.org/10.1002/ps.2165 and tomato foot and root rot. Biocontrol Science and
Technology, 25(8), 928-949. https://doi.org/10.1080/
09583157.2015.1020762

28 Jirawan Sitisuanjik, Tiraporn kanokchan, J Sci Technol MSU
Paul, D., & Lade, H. (2014). Plant-growth-promoting
Saethawat Chamsart, Chantra Indananda
Kang, S.M., Radhakrishnan, R., Khan, A.L., Kim, M.J., rhizobacteria to improve crop growth in saline soils:
a review. Agronomy for Sustainable Development,
Park, J.M., Kim, B.R., & Lee, I.J. (2014). Gibberellin 34(4), 737-752. https://doi.org/10.1007/s13593-014-
secreting rhizobacterium, Pseudomonas putida H-2- 0233-6
3 modulates the hormonal and stress physiology Ramadoss, D., Lakkineni, V.K., Bose, P., Ali, S., &
of soybean to improve the plant growth under Annapurna, K. (2013). Mitigation of salt stress in
saline and drought conditions. Plant Physiology and wheat seedlings by halotolerant bacteria isolated
Biochemistry, 84, 15-124. https://doi.org/10.1016/j. from saline habitats. SpringerPlus, 2(1), 6. https://
plaphy.2014.09.001 doi.org/10.1186/2193-1801-2-6
Kloepper, J.W. (1993). Plant-growth-promoting rhizobacteria Richardson, A.E., Barea, J.M., McNeill, A.M., & Combaret,
as biological control agents. In E.B. Metting (Eds.), C.P. (2009). Acquisition of phosphorus and nitrogen
Soil microbial ecology: applications in agricultural in the rhizosphere and plant growth promotion by
and environmental management (pp. 255-274). New microorganisms. Plant and Soil, 321, 305-339.
York: Marcel Dekker. https://doi.org/10.1007/s11104-009-9895-2
Kloepper, J.W., & Schroth, M. (1978). Plant growth Rungin, S., Indananda, C., Suttiviriya, P., Kruasuwan, W.,
promoting rhizobacteria on radishes. In Proceedings Jaemsaeng, R., & Thamchaipenet, A. (2012). Plant
of the 4th international conference on plant growth enhancing effects by a siderophore-producing
pathogenic bacteria (pp. 879-882). France: Angers. endophytic streptomycete isolated from a Thai
http://www.bashanfoundation.org/contributions/ jasmine rice plant (Oryza sativa L. cv. KDML105).
Kloepper-J/kloepperradish.pdf Antonie van Leeuwenhoek, 102(3), 463-472. https://
Nadeem, S.M., Zahir, Z.A., Naveed, M., Asghar, H., & doi.org/10.1007/s10482-012-9778-z
Arshad, M. (2010). Rhizobacteria capable of Rütting, T., Aronsson, H., & Delin, S. (2018). Efficient
producing ACC deaminase may mitigate salt use of nitrogen in agriculture. Nutrient Cycling in
stress in wheat. Soil Science Society of America Agroecosystems, 110(1), 1-5. https://doi.org/10.1007/
Journal, 74(2), 533-542. https://doi.org/10.2136/ s10705-017-9900-8
sssaj2008.0240 Sadeghi, A., Karimi, E., Dahaji, P.A., Javid, Schwyn, B.,
Neal, A.L., & Ton, J. (2013). Systemic defense priming & Neilands, J.B. (1987). Universal chemical assay
by Pseudomonas putida KT2440 in maize depends for the detection and determination of siderophore.
on benzoxazinoid exudation from the roots. Plant Analytical Biochemistry, 160(1), 47-56. https://doi.
signaling & behavior, 8(1), e22655. https://doi. org/10.1016/0003-2697(87)90612-9
org/10.4161/psb.22655 Srivastava, S., & Srivastava, S. (2020). Prescience of
Patten, C.L., & Glick, B.R. (2002). Role of Pseudomonas endogenous regulation in Arabidopsis thaliana by
putida indoleacetic acid in development of the Pseudomonas putida MTCC 5279 under phosphate
host plant root system. Applied and Environmental starved salinity stress condition. Scientific Reports,
Microbiology, 68(8), 3795-3801. https://doi. 10(1), 5855. https://doi.org/10.1038/s41598-020-
org/10.1128/aem.68.8.3795-3801.2002 62725-1
Patil, A. D. (2015). Alleviating salt stress in crop plants Vaishnav, A., Varma, A., Tuteja, N., & Choudhary, D.K.
through salt tolerant microbes. International Jour- (2016). PGPR-Mediated amelioration of crops under
nal of Science and Research, 4(1), 1297-1302. salt stress. In D. K. Choudhary, A. Varma & N.
https://www.ijsr. net/search_index_results_paperid. Tuteja (Eds.), Plant-Microbe Interaction: An approach
php?id=SUB15417 to sustainable agriculture (pp. 205-226). Singapore:
Pastor, N., Masciarelli, O., Fischer, S., Luna, V., & Rovera, Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-10-2854-
M. (2016). Potential of Pseudomonas putida PCI2 0_10
for the protection of tomato plants against fungal
pathogens. Current Microbiology, 73(3), 346-353.
https://doi.org/10.1007/s00284-016-1068-y

Vol 40. No 1, January-February 2021 Promoting rice seedling Khao Dawk Mali 105 growth by 29
Wang, L., Fu, B., Chen, X., & Wang, W. (2018). Isolation Pseudomonas putida grown under saline condition

and identification of Pseudomonas putida from
Medicago sativa rhizosphere soil. Bangladesh
Journal of Botany, 47(3), 779-784. http://www.
bdbotsociety.org/journal/journal_issue/2018%20
September%20(Special)/27.pdf
Yan, K., Shao, H., Shao, C., Chen, P., Zhao, S., Brestic,
M., & Chen, X. (2013). Physiologicaladaptive
mechanisms of plants grown in saline soil and
implications for sustainable saline agriculture in
coastal zone. Acta Physiologiae Plantarum, 35, 2867-
2878. https://doi.org/10.1007/s11738-013-1325-7
Yan, J., Smith, M., Glick, B., Liang, Y. (2014). Effects of
ACC deaminase containing rhizobacteria on plant
growth and expression of Toc GTPases in tomato
(Solanum lycopersicum) under salt stress. Botany,
92(11), 775-781. https://doi.org/10.1139/cjb-2014-
0038.

การส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชภายใต้สภาวะความเค็ม โดยแอคติโนมัยสีทท่ีคัดแยก
จากมูลไสเ้ ดือนดิน
Plant growth promoting activity under saline conditions by actinomycetes isolated
from vermicast of earthworm

ทริ าภรณ์ กนกฉันท1์ , จริ าวรรณ สิทธสิ วนจิก1, เศรษฐวชั ร ฉ่ำ�ศาสตร2์ *, จันทรา อนิ ทนนท3์
Tiraporn Kanokchan1, Jirawan Sitisuanjik1, Saethawat Chamsart2*, Chantra Indananda3
Received: 22 July 2020 ; Revised: 13 August 2020 ; Accepted: 21 September 2020
บทคดั ยอ่

แอคติโนมัยสีทไอโซเลต BBUU157 ที่คัดแยกได้จากมูลไส้เดือนดิน นำ�มาจัดจำ�แนกสกุลโดยใช้ยีน 16S rRNA พบว่า ลำ�ดับ
นวิ คลโี อไทดม์ คี า่ ความคลา้ ยคลงึ กบั แอคตโิ นมยั สที ในสกลุ Streptomyces จากนนั้ ตรวจสอบการเจรญิ ภายใตก้ ารเตมิ สารละลาย
เกลือโซเดียมคลอไรด์ ตรวจสอบการผลิตสารส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช และทดสอบฤทธ์ิต้านเช้ือแบคทีเรียและเชื้อรา
พบวา่ สามารถเจรญิ ไดด้ ที สี่ ารละลายเกลอื โซเดยี มคลอไรดค์ วามเขม้ ขน้ 7% (w/v) และเจรญิ ไดใ้ นสารละลายเกลอื โซเดยี มคลอไรด์
ความเข้มข้น 800 และ 1,000 มิลลิโมลาร์ โดยมีค่านำ้�หนักเซลล์แห้ง161020 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร และ 65.70 มิลลิกรัม/
มิลลลิ ติ ร ตามล�ำ ดับ ไม่มกี ารผลิตฮอรโ์ มนออกซนิ ผลิตไซเดอโรฟอร์ไดด้ ที สี่ ุดในสภาวะทีไ่ มม่ สี ารละลายเกลอื โซเดียมคลอไรด์
โดยวัดขนาดโซนสสี ม้ ได้ 4.70 เซนติเมตร ผลติ เอนไซม์ ACC deaminase ไดด้ ีที่ 72 ชว่ั โมง ในสภาวะทีไ่ ม่มีสารละลายเกลอื
โซเดยี มคลอไรด์ และใหฤ้ ทธิ์ต้านเช้ือแบคทเี รีย Bacillus cereus, Staphylococcus aureus และเชื้อรา Penicillium sp. ผลการ
ศึกษานี้สรุปได้ว่า สามารถนำ�แบคทีเรียแอคติโนมัยสีทไอโซเลต BBUU157 ใช้ส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชภายใต้สภาวะ
ความเคม็ และป้องกนั พืชจากเชอื้ กอ่ โรคได้
คำ�ส�ำ คญั : แอคตโิ นมัยสที แบคทเี รยี ส่งเสริมการเจริญเติบโตของพชื มลู ไสเ้ ดอื นดิน สภาวะความเค็ม

Abstract

Actinomycetes BBUU157 isolated from the vermicast of earthworms was identified to genus level using the 16S
rRNA gene. The results showed that the nucleotide sequence was very similar to that of the genus Streptomyces.
Growth of the organism under NaCl addition, production of plant growth-promoting agents, antibacterial and antifungal
activities were tested. It could grow with 7% (w/v) NaCl and grew well in 800 and 1,000 mM NaCl solutions with a
dry cell weight of 61.20 mg/ml and 65.70 mg/ml, respectively. There was no production of auxin hormones but it did
produce a maximum siderophore when grown without NaCl. The orange zone size measured was 4.70 cm. It produced
a maximum ACC deaminase at 72 hours in the absence of NaCl. It showed the actinomycetes’s antagonistic
activities against B. cereus, S. aureus and Penicillium sp. It was concluded that the actinomycetes isolate BBUU157
can promote plant growth under saline conditions and protect plants from phyto-pathogenic microorganisms.
Keywords: Actinomycetes, Plant growth promoting bacteria, Vermicast of earthworms, Saline conditions

1 นิสิตปรญิ ญาโท ภาควชาิ ชวี วทิ ยา คณะวทิยาศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบูรพา จงั หวดั ชลบรุ ี 20131
2 ผูช้ ่วยศาสตราจารย์ ภาควชาิ ชีววทิ ยา คณะวทิยาศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บูรพา จงั หวดั ชลบุรี 20131
3 อาจารย์ ภาควชิาชวี วิทยา คณะวทยิ าศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบูรพา จงั หวัดชลบรุ ี 20131
1 Master's Degree, Department of Biology, Faculty of Science, Burapha University, Chonburi, Thailand 20131
2 Assistant Professor, Department of Biology, Faculty of Science, Burapha University, Chonburi, Thailand 20131
3 Lecturer, Department of Biology, Faculty of Science, Burapha University, Chonburi, Thailand 20131
* Correspondent author: [email protected]

Vol 40. No 1, January-February 2021 Plant growth promoting activity under saline conditions by 31

actinomycetes isolated from vermicast of earthworm

บทน�ำ การสง่ เสริมการเจริญเติบโตของพชื Streptomyces ท่ีคดั แยก
ไดจ้ ากมลู ไสเ้ ดอื นดนิ สามารถสง่ เสรมิ การเจรญิ เตบิ โตของพชื
ความเค็มส่งผลให้สภาวะแวดล้อมของดินไม่เหมาะสมต่อการ โดยการผลิตไซเดอโรฟอร์ โดยสารกลุ่มนี้ช่วยพืชทนทาน
เจริญเติบโตของพืช ทำ�ให้รากพืชไม่เจริญ และแร่ธาตุบาง ต่อโรค ผลิตฮอร์โมนออกซนิ (auxin) ซึ่งเป็นฮอรโ์ มนส่งเสริม
อย่างละลายออกมาจากดินจนเป็นพิษต่อพืช พืชแต่ละชนิด การเจริญเติบโต และการละลายฟอสเฟต (Gopalakrishnan
ปรับตัวเข้ากับสภาพความเค็มได้ต่างกัน หากพืชปรับตัวไม่ et al., 2011 ; Gopalakrishnan et al., 2014 ; Singh et al.,
ได้พืชอาจจะตายได้ (วิชิตพล มีแก้ว และคณะ, 2553) มีการ 2015) ในงานวจิ ยั นมี้ วี ตั ถปุ ระสงคเ์ พ่ือตรวจสอบการผลติ สาร
แก้ปัญหาโดยการใช้ปุ๋ยชีวภาพในการปรับปรุงดิน การเพิ่ม ส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช การผลิตฮอร์โมนออกซิน
แร่ธาตุอาหารในดิน การดัดแปลงปรับปรุงพันธุ์พืชให้มีความ ซเดอโร-ฟอร์ และเอนไซม์ 1-amino-cyclopropane-1-car-
ต้านทานตอ่ สภาวะดินเคม็ ไดด้ ขี ึน้ และการประยกุ ต์ใช้วธิ ที าง boxylate (ACC) ของแอคติโนมัยสีทไอโซเลต BBUU157 ท่ี
ธรรมชาตโิ ดยการใชแ้ บคทเี รยี สง่ เสรมิ การเจรญิ เตบิ โตของพชื คดั แยกได้จากมูลไส้เดือนดิน
(Plant growth Promoting Bacteria, PGPB) เป็นกลุ่ม
แบคทีเรียที่มีคุณสมบัติในการส่งเสริมและป้องกันพืช วธิ ีการด�ำ เนินงานวจิ ยั
จากสภาวะความเครยี ดต่างๆ เชน่ ความเค็ม เชอ้ื ก่อโรคพชื
รวมท้ังการใช้ปยุ๋ เคมเี ร่งการเจริญเตบิ โตของพชื ตวั อยา่ งแบคทีเรีย
ไส้เดือนดินถูกนำ�มาใช้กันอย่างแพร่หลาย เพ่ือ นำ�แอคติโนมัยสีทไอโซเลต BBUU157 ที่คัดแยก
ย่อยสลายอินทรียวัตถุอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ รวม ไว้แล้วจากมูลไส้เดือนดิน (จากศูนย์ศึกษาการพัฒนาเขาหิน
ถึงการแก้ปัญหาของเสียจากอุตสาหกรรมและสารอินทรีย์ ซอ้ น อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั ฉะเชงิ เทรา) โดยเกบ็
(Hickman and Reid, 2009) ไส้เดือนดินสามารถย่อยและ รกั ษาไวใ้ นหนว่ ยวจิ ยั แอคตโิ นแบคทเี รยี ภาควชิ าชวี วทิ ยา คณะ
เปลย่ี นแปลงอนิ ทรยี วตั ถคุ ณุ ภาพต�ำ่ ใหเ้ ปน็ ปยุ๋ หมกั มลู ไสเ้ ดอื น วทิ ยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบรู พา จังหวัดชลบุรี มาตรวจสอบ
ดนิ ทอ่ี ดุ มไปดว้ ยธาตอุ าหาร โดยท�ำ งานรว่ มกบั จลุ นิ ทรยี ใ์ นดนิ ความบริสทุ ธ์ิบนอาหารแข็งสูตร MS
(Dominguez et al., 2010 ; Goswami et al., 2014 ; (Singh การจดั จ�ำ แนกโดยใช้ลกั ษณะทางสณั ฐานวิทยา
et al., 2018) มูลไส้เดือนจะทำ�ให้เกิดตะกอนอินทรีย์ทับถม นำ�แอคติโนมัยสีทไอโซเลต BBUU157 มาศึกษา
ในดิน ตะกอนอินทรีย์เหล่านี้จะช่วยเพ่ิมการหมุนเวียนของ ลักษณะของเส้นใยใต้ผิวอาหาร เส้นใยเหนือผิวอาหาร
ธาตุอาหารในดินและปรับปรุงโครงสร้างของดิน (Singh สีสปอร์ และรงควัตถุ บนอาหาร International Streptomyces
et al., 2018) มลู ไสเ้ ดอื นดนิ เปน็ ผลผลติ ทไ่ี ดจ้ ากการยอ่ ยสลาย Project (ISP) ไดแ้ ก่ Yeast Extract-Malt Extract Agar (ISP2),
อินทรยี วัตถตุ า่ งๆ ผา่ นกระบวนการยอ่ ยโดยจลุ ินทรยี ใ์ นลำ�ไส้ Oatmeal Agar (ISP3), Inorganic Salts-Starch Aga (ISP44)
ของไส้เดือน (Huang et al., 2013) ซ่ึงจะประกอบไปด้วย และ Glycerol-Asparagine Agar (ISP5) (Shirling and
สารอนนิ ทรยี แ์ ละสารอนิ ทรีย์ เอนไซม์ จุลนิ ทรยี ์ และฮอรโ์ มน Gottlieb, 1966) โดยบ่มที่อุณหภูมิ 28 ± 2 องศาเซลเซียส
สง่ เสรมิ การเจรญิ เติบโตของพืช (Singh et al., 2018) พบการ เป็นเวลา 2 สัปดาห์ เปรียบเทียบสีกับ Color Harmony
รายงานเกยี่ วกับจลุ นิ ทรีย์ในมูลไส้เดอื นดนิ เชน่ จลุ นิ ทรยี ต์ รึง Manual (Jacobson et al., 1958) และศกึ ษาลกั ษณะของสปอร์
ไนโตรเจน จุลินทรีย์ละลายฟอสเฟต (Gopal et al., 2009) ด้วยกล้องจลุ ทรรศนอ์ ิเลก็ ตรอนแบบส่องกราด
แบคทีเรียส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช (Pathma and การจัดจำ�แนกโดยการวิเคราะห์ยีน 16S rRNA
Sakthivel, 2012) แบคทีเรียตา้ นเชอ้ื รา (Yasir et al., 2009 และสรา้ งแผนภูมิววิ ฒั นาการชาติพันธ์ุ
; Pathma and Sakthivel, 2012) และแบคทีเรียผลติ เอนไซม์ เพาะเลี้ยงแอคติโนมัยสีทไอโซเลต BBUU157 ใน
(Pathma and Sakthivel, 2012 ; Singh et al., 2015) ความ อาหารเหลวสูตร YD (Yeast extract D-glucose) จนกระท่งั
หลากหลายของจุลินทรีย์ท่ีกล่าวมาน้ี ช่วยปรับปรุงความ เจริญดี นำ�เซลล์ท่ีได้มาสกัดดีเอ็นเอใน lysozyme solution
อุดมสมบูรณ์ของดิน ส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชและ ปริมาตร 500 ไมโครลิตร และบ่มท่ี 37 องศาเซลเซียส
ต้านทานเชื้อกอ่ โรคในดนิ (Chaoui et al., 2003 ; Arancon แล้วจึงเติม 2% SDS ปริมาตร 250 ไมโครลิตร และ
et al., 2005 ; Pathma and Sakthivel, 2012) มกี ารรายงาน Phenol-chloroform (25 phenol: 24 chloroform: 1 isoa-
การพบแอคตโิ นมยั สที ในสกลุ Streptomyces ในมลู ไสเ้ ดอื นดนิ myl alcohol) ปริมาตร 250 ไมโครลิตร นำ�ไปปั่นเหวี่ยง ท่ี
(Parthasarathi et al., 2007 ; Gopalakrishnan et al., 2011 12,000 รอบต่อนาที เป็นเวลา 10 นาที สารละลายท่ไี ด้ จะถูก
; Pathma and Sakthivel, 2012 ; Singh et al., 2015) ซ่ึง ตกตะกอนดีเอ็นเอ ด้วย 3 โมลาร์ sodium acetate pH8
เปน็ สกลุ ทมี่ กี ารแพรก่ ระจายอยา่ งกวา้ งขวาง และพบมากทส่ี ดุ ปรมิ าตร 0.1 เท่าของดีเอน็ เอ และ Isopropanol ปริมาตร 1
ในดินทุกประเภท (Kämpfer, 2012) และมีบทบาทสำ�คัญใน เท่าของดเี อน็ เอ จากนัน้ ลา้ งตะกอนดีเอน็ เอด้วย 70% EtOH

32 Tiraporn Kanokchan, Jirawan Sitisuanjik, J Sci Technol MSU
Saethawat Chamsart, Chantra Indananda
เซลเซยี ส เปน็ เวลา 1 สปั ดาห์ จากนนั้ กรองเซลลด์ ว้ ยกระดาษ
และปล่อยดีเอ็นเอให้แห้ง แล้วจึงละลายตะกอนดีเอ็นเอด้วย กรอง แล้วนำ�ไปอบทอ่ี ุณหภูมิ 60 องศาเซลเซยี ส เป็นเวลา 2
บฟั เฟอร์ 1X TE น�ำ ไปตรวจสอบดเี อน็ เอดว้ ยวธิ ี Agarose gel วนั แล้วนำ�ไปชงั่ น�้ำ หนักแหง้
electrophoresis และยอ้ มดว้ ย Ethidium bromide แลว้ ตรวจสอบ
ดเี อ็นเอภายใต้ UV illumination การผลติ สารสง่ เสรมิ การเจรญิ เตบิ โตในสารละลายเกลอื
การเพิ่มปริมาณดีเอ็นเอส่วนของยีน 16S rRNA โซเดยี มคลอไรด์
โดยวธิ ี PCR ใช้ไพรเมอร์ STR1F (5’-TCACGGAGAGTTT- การผลติ ฮอร์โมนออกซนิ
GATCCTG-3’) และ STR1530R (5’-AAGGAGATCCAGC- ดูดเซลล์แขวนลอยของแอคติโนมัยสีทไอโซเลต
CGCA-3’) (Kataoka et al., 1997) ปฏิกิริยา PCR ถกู ทำ�ท่ี: BBUU157 ท่ีเจริญในอาหารเหลวสูตร YD ปริมาตร 1,000
94 องศาเซลเซียส เปน็ เวลา 4 นาที 94 องศาเซลเซยี ส เป็น ไมโครลิตร มาเลี้ยงในอาหารเหลวสูตร YD ท่ีมีสารละลาย
เวลา 1 นาที 55 องศาเซลเซยี ส เปน็ เวลา 1 นาที และ 72 เกลอื โซเดียมคลอไรด์ความเขม้ ข้น 0, 200, 400, 600, 800
องศาเซลเซยี ส 1 นาที และรอบสุดท้ายท่ี 94 องศาเซลเซยี ส และ 1,000 มลิ ลโิ มลาร์ และมี L-tryptophan (0.2 มลิ ลิกรมั /
เปน็ เวลา 1 นาที โดยทำ� 35 รอบ น�ำ ผลติ ภณั ฑ์ PCR ทไี่ ด้ไป มิลลิลิตร) (ทำ�การทดลอง 3 ซ้ำ�) นำ�ไปเขย่าท่ีความเร็วรอบ
ทำ�ใหบ้ รสิ ทุ ธิโ์ ดย QIAquick PCR Purification Kit (QIAGEN, 200 รอบตอ่ นาที อณุ หภูมิ 28 ± 2 องศาเซลเซยี ส ในทีม่ ดื
Germany) และสง่ ไปวเิ คราะหล์ �ำ ดบั นวิ คลโี อไทดท์ บ่ี รษิ ทั First เปน็ เวลา 1 สัปดาห์ จากนัน้ ตรวจสอบการผลติ ฮอร์โมนออก
Base Laboratories Sdn Bhd ประเทศมาเลเซยี จากนน้ั น�ำ ซนิ (Patten and Glick, 2002) ด้วย Salkowski reagent และ
ลำ�ดับนิวคลีโอไทด์ท่ีได้ไปเปรียบเทียบค่าความคล้ายคลึงกับ วัดปริมาณการผลิตฮอร์โมนออกซินดว้ ย spectrophotometer
ลำ�ดับนิวคลีโอไทด์ในฐานข้อมูล EZbiocloud (https://www. สร้างกราฟมาตรฐานของ การผลิตฮอร์โมนออกซินเพ่ือใช้
ezbiocloud.net/identify) และสร้างแผนภูมิวิวัฒนาการ เปรยี บเทยี บ
ชาติพันธใุ์ นโปรแกรม MEGA โดยใช้วธิ ี Neighbour-Joining การผลติ เอนไซม์ ACC deaminase
Method (Saitou and Nei,987) 20Maximum likelihood นำ�แอคติโนมัยสีทไอโซเลต BBUU157 ที่เจริญใน
และ Maximum parsimony วิเคราะห์ Bootstrap 1,000 อาหารแข็งสูตร MS มาเลี้ยงในอาหารเหลวสูตร Minimal
คร้ัง คำ�นวณระยะห่างระหว่างลำ�ดับเบสโดยใช้ Kimura สเMหตู eลรdวiMสumตูinรimทMaี่ไiมlniM่มmีสeaาdlรiMuเmคeมdทีiu(ีม่ mNี AHทC4มี่)C2ีS(NบOHม่4 ใ4แน)2ลSทะO่ีมไืดม4 บแ่มลนี ะAเคอCารCหอื่ งาอเรขาเหยห่าลาทวรี่
two-parameter (K2P) (Kimura, 1980) 200 รอบต่อนาที อณุ หภูมิ 28 ± 2 องศาเซลเซยี ส เป็นเวลา 1
การเจริญเติบโตบนสารละลายเกลือโซเดียม สัปดาห์ จากนนั้ ตรวจสอบการมยี นี ACC deaminase (acdS)
คลอไรด์ ซ่ึงเปน็ ยนี ควบคุมการผลิตเอนไซม์ ACC deaminase ตรวจ
นำ�แอคติโนมัยสีทไอโซเลต BBUU157 ท่ีเจริญบน สอบด้วยวิธี PCR โดยใช้ Degenerate Primer ATT082F
อาหารแข็งสตู ร MS มาศกึ ษาการเจริญเติบโตบนอาหารแข็ง และ ATT082R (Indanand 2013)24 และตรวจสอบการผลติ
สูตร YD agar ที่มีสารละลายเกลือโซเดียมคลอ-ไรด์ ความ เอนไซม์ ACC deaminase (Penrose and Glick, 2003) โดย
เข้มขน้ 1, 2, 3, 4, 5, 6, และ 7% (w/v) บม่ ที่อณุ หภมู ิ 28 ± 2 เลี้ยงแอคตโิ นมัยสที ไอโซเลต BBUU157 ในอาหารเหลวสูตร
องศาเซลเซยี ส เป็นเวลา 1 สปั ดาห์ YD บ่มท่ีอุณหภูมิ 28 ± 2 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 3 วัน
การเจริญเติบโตในสารละลายเกลือโซเดียม ล้างเซลล์ด้วย 0.1 โมลาร์ Tris-HCl (pH 8.5) และเลี้ยงต่อ
คลอไรด์22 ในอาหารเหลวสูตร Minimal Medium ท่ีมี ACC ปริมาตร
เจือจางเซลล์แอคติโนมัยสีทไอโซเลต BBUU157 0.3 มิลลิโมลาร์ และท่ีมีเกลือโซเดียมคลอไรด์ความเข้มข้น
ใหอ้ ยใู่ นช่วง 10-1-10-6 ดูดเซลลแ์ ขวนลอยแต่ละระดับการเจือ 0, 200, 400, 600, 800 และ 1,000 มิลลิโมลาร์ (ทำ�การ
จาง ปริมาตร 100 ไมโครลิตร เกล่ียลงบนจานเพาะเช้ือที่มี ทดลอง 3 ซำ้�) บ่มบนเคร่ืองเขย่าที่ความเร็วรอบ 200 รอบ
อาหารแข็งสูตร YD แล้วนำ�ไปบ่มท่ีอุณหภูมิ 28 ± 2 องศา ต่อนาที ในท่มี ืด ที่อุณหภูมิห้อง เป็นเวลา 0, 24, 48, 72 และ
เซลเซียส เป็นเวลา 1 สัปดาห์ นับจำ�นวนโคโลนี เพ่ือเลือก 96 ชัว่ โมง จากนั้นน�ำ ไปป่ันเหวี่ยง ดดู ส่วนใส ปริมาตร 100
ระดับการเจือจางที่เหมาะสม จากนั้นนำ�เซลล์ที่ระดับการ ไมโครลิตร เติม ACC ความเขม้ ข้น 50 มิลลิโมลาร์ ปรมิ าตร
เจือจางที่เหมาะสม มาล้างเซลล์ด้วย 0.9% normal saline 1.8 มิลลลิ ิตร บ่มที่อณุ หภูมิ 30 องศาเซลเซยี ส เปน็ เวลา 1
solution จนสะอาด แลว้ จงึ ดดู เซลลแ์ ขวนลอย ปรมิ าตร 1,000 ชั่วโมง หยุดการทำ�งานของเอนไซม์ด้วยสารละลาย HCL
ไมโครลิตร ใส่ลงในหลอดทดลองท่ีมีสารละลายเกลือโซเดียม ความเขม้ ขน้ 0.56 โมลาร์ ปริมาตร 1.8 มิลลลิ ิตร และ 0.1%
คลอไรด์ความเข้มข้น 0, 200, 400, 600, 800 และ 1,000
มิลลโิ มลาร์ (ทำ�การทดลอง 3 ซำ้�) (Sadeghi et al., 2012)
น�ำ หลอดทดลองไปเขยา่ ท่ี 250 รอบตอ่ นาที อณุ หภมู ิ 35 องศา

Vol 40. No 1, January-February 2021 Plant growth promoting activity under saline conditions by 33

actinomycetes isolated from vermicast of earthworm

(w/v) 2,4-dinitrophenylhydrazine (ท่ีละลายใน HCl ความ มลิ ลเิ มตร) น�ำ ไปวางตรงกลางในจานเพาะเชอ้ื และนำ�ชนิ้ วุน้
เข้มขน้ 2 โมลาร์) ปริมาตร 0.3 มิลลลิ ิตร บม่ ทอี่ ุณหภูมิ 30 ของแอคตโิ นมยั สที (เสน้ ผา่ นศนู ยก์ ลาง 5 มลิ ลเิ มตร) วางดา้ น
องศาเซลเซียส เป็นเวลา 15 นาที และเติม NaOH ความ ตรงข้าม 2 ช้นิ ใหม้ รี ะยะห่างระหว่างเช้ือราและแอคตโิ นมยั สีท
เข้มขน้ 2 โมลาร์ ปรมิ าตร 2 มิลลลิ ติ ร น�ำ ไปวัดคา่ การดดู กลนื 3 เซนตเิ มตร (ท�ำ การทดลอง 3 ซ�ำ้ ) แลว้ น�ำ จานเพาะเชอ้ื ไปบม่
แสงท่ีความยาวคล่ืน 540 นาโนเมตร และเปรียบเทียบกับ ท่ีอณุ หภูมิ 28 ± 2 องศาเซลเซยี ส เป็นเวลา 2 สปั ดาห์ และ
กราฟมาตรฐาน α-ketobutyrate วัดบริเวณยบั ยั้ง (%) โดยวดั ได้จาก C-T/C x 100 เมื่อ C คือ
การผลติ สารไซเดอโรฟอร์ การเจริญของโคโลนใี นชุดควบคุม และ T คือ การเจรญิ ของ
ตรวจสอบการผลิตสารไซเดอโรฟอร์ในอาหารสูตร โคโลนใี นชุดทดสอบ
Chrome Azurol S (CAS) agar (Schwyn and Neilands, การวเิ คราะหท์ างสถิติ
1987) ตดั ชน้ิ วุ้นทมี ีแอคติโนมัยสีทไอโซเลต BBUU157 เจริญ วิเคราะห์ผลการทดลองโดยใช้ผลการวิเคราะห์
อยบู่ นอาหารแขง็ สตู ร MS ใหม้ เี สน้ ผา่ นศนู ยก์ ลาง 5 เซนตเิ มตร ANOVA และ Tukey’s multiple ในโปรแกรม Minitab 17 และ
แล้วนำ�ช้นิ ว้นุ ไปวางบนจานเพาะเช้ือท่มี ีอาหารแข็งสูตร CAS น�ำ เสนอเปน็ คา่ เฉลยี่ ± คา่ เบย่ี งเบนมาตรฐาน (ค�ำ นวณไดจ้ าก
ทผี่ สมเกลอื โซเดียมคลอไรดค์ วามเขม้ ขน้ 0, 200, 400, 600, ทดลอง 3 ซ�้ำ ) ทีร่ ะดบั นยั สำ�คญั P<0.05
800 และ 1,000 มลิ ลโิ มลาร์ (ท�ำ การทดลอง 3 ซ�ำ้ ) แลว้ น�ำ จาน
เพาะเชื้อไปบ่มทอี่ ณุ หภูมิ 28 ± 2 องศาเซลเซียส เป็นเวลา ผลการวิจยั และวจิ ารณผ์ ลการวิจัย
1 สปั ดาห์ หากมกี ารผลติ สารไซเดอโรฟอร์ จะปรากฏฮาโลโซน
รอบๆ โคโลนีเปน็ สีสม้ การจัดจ�ำ แนกโดยใชล้ ักษณะทางสณั ฐานวทิ ยา
การทดสอบฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรยี แอคตโิ นมยั สที สว่ นใหญผ่ ลติ เสน้ ใย 2 ชนดิ คอื เสน้ ใย
การเตรยี มเชอื้ แบคทเี รยี ทดสอบ ใต้ผิวอาหารและเส้นใยเหนือผิวอาหาร หรืออาจผลิตเฉพาะ
นำ�เช้ือแบคทีเรีย B. cereus, Escherichia coli, เส้นใยใต้ผิวอาหารอยา่ งเดยี ว เมือ่ เส้นใยเกิดการรวมตวั ทำ�ให้
Pseudomonas aeruginosa และ S. aureus มาเลี้ยงบน เส้นใยมีความหนาแน่นเกิดเป็นโคโลนี จากน้ันเส้นใยจะ
อาหารแขง็ NA บม่ ทอี่ ุณหภมู ิ 30 องศาเซลเซียส เปน็ เวลา เปลี่ยนรูปแบบไปเป็นสปอร์ (Barka et al., 2016) โคโลนีของ
24 ช่วั โมง เลอื กโคโลนีลงในอาหารเหลว Nutrient Broth (NB) แอคติโนมัยสีทมีสีท่ีแตกต่างกันออกไป เช่น สีขาว สีเหลือง
บม่ ทอี่ ณุ หภมู หิ อ้ งบนเครอื่ งเขยา่ ที่ 120 รอบตอ่ นาที เปน็ เวลา สีส้ม สีแดง สีม่วง สีเขียว สีน้ำ�เงิน สีนำ้�ตาล และสีดำ�
24 ชวั่ โมง น�ำ เชอ้ื ทไี่ ดม้ าเจอื จางใหม้ ปี รมิ าณเชอื้ เรมิ่ ตน้ เทา่ กบั (รัตนาภรณ์ ศรีวบิ ลู ย,์ 2548) และจะผลิตรงควัตถุ ซึง่ อาจเปน็
สารละลายมาตรฐาน McFarland No.0.5 (1.5 x 108 CFU/ml) สีแดง สีเหลือง สีส้ม สีชมพู สีน้ำ�ตาล สีน้ำ�เงิน หรือสีดำ�
โดยวัดความขุ่นที่ความยาวคลื่น 620 นาโนเมตร ให้ได้ค่า ขึ้นอยู่กับชนิดของแบคทีเรีย อาหารที่ใช้เลี้ยง และจำ�นวน
เทา่ กับ 0.08 วันเวลาทเ่ี ล้ยี ง (Barka et al., 2016) จากการศึกษาลักษณะ
การทดสอบฤทธิ์ต้านเช้ือแบคทีเรียด้วยวิธี ทางสณั ฐานวทิ ยาของแอคตโิ นมยั สที ไอโซเลต BBUU157 โดย
Agar Disc Diffusion ศกึ ษาเสน้ ใยใต้ผิวอาหาร เสน้ ใยเหนือผวิ อาหาร สสี ปอร์ และ
เตรยี มอาหารแขง็ NA ในจานเพาะเชอ้ื จากนนั้ น�ำ เชอ้ื สรี งควัตถุ บนอาหาร ISP2, ISP3, ISP4 และ ISP5 ผลแสดง
แบคทีเรยี ทดสอบแต่ละชนดิ ท่ีปรับความขนุ่ ไว้ เกลี่ยใหท้ วั่ บน ดงั Table 1 และสปอรม์ ลี กั ษณะเปน็ รปู ทอ่ นสนั้ ๆ เรยี งตวั เปน็
ผิวอาหาร NA จากนั้นตัดช้ินวุ้นของแอคติโนมัยสีทไอโซเลต เสน้ ยาว (Rectifiexibiles) ผวิ สปอรเ์ รยี บ ขนาดประมาณ 0.9-1
BBUU157 บริเวณที่เช้ือเจริญหนาแน่น (เส้นผ่านศูนย์กลาง ไมโครเมตร (Figure 1)
5 มลิ ลิเมตร) ไปวางในจานเพาะเชอ้ื ท่เี กลี่ยด้วยเชือ้ แบคทีเรยี
ทดสอบ (ทำ�การทดลอง 3 ซำ้�) นำ�จานเพาะเช้ือ ไปบ่มท่ี Table 1. Morphological characteristics of the isolate
อุณหภมู ิ 28 ± 2 องศาเซลเซียส เปน็ เวลา 1 สัปดาห์ และวดั BBUU157
ขนาดเสน้ ผา่ นศนู ย์กลางของบรเิ วณยบั ย้ัง (Inhibition zone)
การทดสอบฤทธิต์ า้ นเชื้อรา ISP Aerial Substrate Spores Soluble
นำ�เช้อื รา Aspergillus sp., Pennicillium sp. และ mycelium mycelium pigment
Fusarium sp. เลย้ี งบนอาหาร Potato Dextrose Agar (PDA)
บ่มท่ีอุณหภูมิ 28 ± 2 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 5 วัน ตัด ISP2 white apricot grey grey
ช้ินวุ้น บรเิ วณที่เช้อื ราเจรญิ หนาแนน่ (เสน้ ผ่านศนู ย์กลาง 5
ISP3 grey thistle grey grey

ISP4 red-violet purple grey grey

ISP5 heliotrope purple - -
- indicates no production

ง ISP4 red-violet purple grey greกyารเจริ ญเติ บโตบนอาหารท่ีมีสารละลายเกลือ
ด ISP5 heliotrope purple - -โซเดียมคลอไรด์
- ind34icateTSsiaraenpthooarnwpaKrtoaCndhouakcmchtsiaoanrn,t,JCirhaawnatnraSIintidsaunaannjikd,a จากการศกึ ษาการเจรญิ เตบิ JโSตcใi นTeสchาnรoลl MะSลUายเกลอื
ห์ โซเดยี มคลอไรด์ของแอคตโิ นมยั สที ไอโซเลต BBUU157
7 พคลบอวไ่า โ รซสเดดา์คียมมวาคาจกรลมาาอถกรเไกเเขจราจดร้มรริญศ์ ขญิึกเ้นตษไิบาดก7โต้สา%รบูงเนจส(รอุดwิญาท/หเvตา่สี)ิบราโทตรี่มใลนีสะสาาลรรล(าลFะยะลiลgเาากuยยrเลเกeกอื ลลโือือซเดยี ม)
น Gสาoมpาaคโพรlซaลถบเอkดวเไrจ่าียรisดรมสhค์ญิคาวnลมไาaอมดาnไเรรท้ขถด้มค่ีเ์ขขจวอ้นรeางิญt7แม%ไอดเคข(้สawตมู้งl/ิโ.สvขน1)ุดมน้(ทFัยเ่ีiสgสกราuีทาลรreไยลอื อ3ะงโโ)ลซซา(าเGนเยลดoวเตpกยี่าaลBมlืaอSBkคโUrtซiลrsUeเhอด1pnีไย5atรมo7nดm์ y1c2e%s

(w/v)คetวาaมl.,เข2ม้ 0ข1้น4เ)กรลาือยโงซาเนดวีย่ามคSลtrอeไpรtดom์ 1y2c%es(wส/าvม) ารถเจรญิ ได้ที่

ขa b

อ Figure 1. Scanning electron micrograph of BBUU157 ก
ต Figure 1. ScucltaurnendionngISePl3ecmterdoinummatic2r8oogCrafopr h28odfayBs BUU157
ร culturกeาdรจoดั nจI�ำ SแPน3กโmดยeกdาiuรวmิเคaรtาะ2ห8ย์ oีนC16foSrrR2N8Adแaลyะsสร้าง
นี
ง แผนภูมวิ วิ ฒั นาการชาติพนั ธ์ุ
สี
สี สกรา้ารงจนrน แดัRิิววผNจคคนAาลํลจีีโแโภาขออกนอมูไไจงททกิกวแาดดาิอกวโ์ม์ไรคดกฒัปีขสตายเนิโนกรปนกาสรดัามดาีกยกัยัรบดD7สาวเ8ทีNรทDิ0เไชียAคอNนบโารAซิวกตาเคับลิพะแลตลหแลีโนัำ�อะBล์ยดธไเBะับพทีนุ์Uเนด่ิมพUิ1ว์ ป1ม่ิแค65รลลSปิ7มะีโราอเพมณมิไบr่ือทาRยวนดณีา่นNำ�์ในลลยAำ1��ำฐนีดด6าF(ันับบSbแ1i)gล6ucSะor enFci3geu.nreGtr3กar.oาtGiรwcorเoontจnwhcรtheoิญinfinntเrNตaNNtิบiaaoCanโCตlCol(ใfalaนN)(tnaสaoC7า)lsร%aonลtdoะ7iu(%ลmwsา(o/cยwvhdเ/)lvoกi)urลidmือe โaซcndhเดl(obีย)rมide and
ม ลrRําNดAบั ขแทนอ้อ่ีมิวคมีกตคูาลขิโรลนแอEโีมพZองัยรbแไส่กiทอทีoระcใคดนจloต์มสาuยกโิขี dอนุลนยมSพ่าาtงยบัrดeกวสpว่า7ทtี้าo8งmไมข0อีคyวcโ่นาาeซงคิวsวเคโ(ลาดFลมตiยgโคีพuอลBrบe้ไาBมยท2าU)คกดซUลท์ง่ึึงแ1ี่สเมปุด5ลาน็ใ7ะกนสเกดกพมกับินุล่อืบานวรํ่าาเจ คBBลรUอิญUไรเ1ดต5์จ7ิบากใโนกตสาใารรนศลกึ สะษลาาากรยาเลรกเะลจือลรญิโาซขยเอดเงียกแมอลคคลือตอโิโไนซรมดเยั ์คดสวทีียาไมมอเโขคซ้มเลขล้นตอไรด์
ง

8

ย ลาํ ดบั ทนกุ วิ ปคระลเโีภอทไ(ทKäดmไ์ pปfeเปr, 2ร0ยี 1บ2)เทแลยี ะบสากมบัารลถาํ พดบบัไดนใ้ นวิ มคลู ลไโสี อเ้ ดไอื ทนดใ์ น0, 200, 400, 600, 800 และ 1,000 มิลลโิ มลาร์ โดยใช้เซลล์
น แฐาอนคขต;(อ้โิPSนมainrลมู tghยัhaEสseZaทtี rbaaใitloน.h,ciส2elo0กt1uaุล5dl.),Sพ2t0rบ0e7วpา่t;oPมmaคtี yhา่mcคeasวaาn(มdFคSigลaukา้ trhยeivคeล2l,งึ)2ม0ซ1าง่ึ 2กเเปกล็นบตั เสคBราวBิ่มมาUตามจUน้ ราเ1ทถขก5เี่ร้มก7จะาขรดใร้ิญนนับศสกเึกต8าษาริบ0ราล0เโกะจตาลอื ไแราจดเลยจา้ดะเรงกีใญิทนล1ี่ขสอื,10อาโ0ซ0งร-3แล0เดอ(ะ1ยีคลม.มตา4ิลยคโิ ลXนเลิโกมอม1ลยัไ0ลือรส6าดโที Cซร์คไ์FเวอดมUาโียีซมค/mม่าคlน)ลำ้�พอหบไนรวักด่า์
, ใสนกดุลนิททม่ี กุ ก5ี 1ปารร5S5แะ8tSrเSพe7tภBrtp87SreSSeBtรptotทSprtrUtmre่กeotSSteorUppm1yKepttmtรrrSt1c5optoieeytoey5tmtaะmpcpromแcs7eesttymeจyoopasyccลcsmmtctoyeาeoofelcceyะysasmsseoยcrcpvuสfcseeyeredolhcaอlsseoiierาcaeigaollurtiousยsiekuมrlrsftisuenybsaltea่าrbtndrาtNihtNviotisaacodงeuBgรiRueeuslrserRกsmRsถiKArRsNCaLuseIMTวCSnพBusuC32-sPbRา้sA174CsบDC081LงT25p53A5M114C.ขไ140T9T4SaCG5TTด85rว311dT129ใ้2eา4095sTน93TงiTa71มc58uโTTลsู ดNไยRสRพเ้LดบBอื-ม1น7า738กT,1ท0,โเโเ1โ(1ส่ีFขกซดม30iดุมล้6เยgลลCอืขuาใเ3เeโตซโFตซชrน้ร0teซU์้ิเบลเ0Caซม0ดเ4/ลดโlmม,ลคีย.)ต์แ,ยีเลิลl่มาจSไ2)หม2ลเ์นรดค0aพ้ครง0โิญิ้ํ0าd้ดลม่ิมล1บ,หeเอี6ใตอ2ลตวgนน5ไไ)4้นา่าhบิรส.รัก0รสi7ทรดโดา0์เาeต0าแ่รี์สซค์ร,มtยไละูงลวลaดามดงะเาะลlรกาด้จ.0ิลบัมล2ถ์แนใ0นิะี2ลกเานเหล,วขิรกจยาส3ด้ง่ามา้รรร8เ0ายลญิขเกัม0รS0จงงน้05ล/ลเาtอืเมต.มrืะอมน7แ8eจิลบิลลิโ0อ่ืว0ลpาลาซโล่า0คงะtตยมิลoเโิทวSเได1มิmตลิ กแา่ีด,tียลร10rมลลyด้e0ากมิ0cะอืเpใี(-ร0ขeค3โนFt1์ ซoมsัม้ ล(มiส,mg10เ/ขอลาิดมไ.u0yน้4รอลไยี0ลิrcลรโสeโิ มลeมซะดาsคมลิลล์เ4ครลิตลลิาไาล)วXอยอลตรระา(์ิลSมCาaเยขdเเ้มจeกรgขลิญh้นอื i
มี
ว
1

ไรด์ความเขม้ ขน้ 300 มลิ ลโิ มลาร์ และจะลดลงเม่อื ความ
0.0050 เขม้ ขน้ สารละลายเกลอื โซเดยี มคลอไรด์สงู เกนิ 300 มลิ ลิ
โมลาร์
FFgaSsrineeeitggrdnqleauuueptrreeeteosdnc2emc2sls.oqi.enypsuNtcNgeaeeee,ceelnyisisgiecg.KhhsihnoMbbKgowro-oe,fi6uitnulat0asrhgr-sh5t-jeeaojo4todthigwTnoineeiswininnnppgagugsoospsrtsrtateuhierSteciseeoteise,renee,dpsbptbooaaatasfosesisBemtoietdoBhfyKdnUecoMeonUoo-stnhf1u1.0e5t6BKg57SrBi4toSaaUTrugsnRrUpaedRN.w1tnoNcA5uaslA7ssopgsoeernalye a
80 a
70
used as the outgroup.
Dry cell weight (mg/ml) 0 b
การเจริ ญเติ บโตบนอาหารท่ีมีสารละลายเกลือ 50 cc
โซเดียมคลอไรด์ 40

จากการศกึ ษาการเจรญิ เตบิ โตในสารละลายเกลอื 30 d
โซเดยี มคลอไรด์ของแอคติโนมยั สที ไอโซเลต BBUU157 20

พบว่า สามารถเจรญิ ได้สูงสุดท่สี ารละลายเกลอื โซเดยี ม 10

(Figure 4) Sadeghi et al.22 รายงานว่า Streptomycesขไออง ความยาวต้นข้าว จํานวนเมล็ดท่ีงอก น้ําหนักของ
โซเลต C เจรญิ เตบิ โตไดด้ ใี นสารละลายเกลอื โซเดยี มคลอ จํานวนราก ความยาวรากและน้ําหนักแหง้ ราก เป็น

เมลด็ไรด์ความเขม้ ขน้ 300 มลิ ลโิ มลาร์ และจะลดลงเม่อื ความ growth promoting activity under saline conditions by 35
ตน้Vเoขlม้ 40ข.น้ Nสoา1ร,ลJะaลnuาaยryเ-กFลebอื rโuซarเyด2ยี 0ม21คลอไรด์สงู เกนิ 300 มลิ Pลlaิ nt actinomycetes isolated from vermicast of earthworm
โมลาร์
S rRNA
BBUU157 80 aa b

genus 70 a
54T was

าย เกลื อ Dry cell weight (mg/ml) 0 b
50 cc
40

ะลายเกลอื 30 d
BBUU157 20

อโซเดียม 10 Figure 5. Siderophore production of BBUU157 on CAS agar

FCiAgSureaga.rอepไtรoดm์ y1แc2eอ%sค) ติโนมจายั กสกที า0ไรอตโรซวเจล0สตCอoบBn2กBc0eาU0nรUtผr1aล45t0ตiิ 7o0ฮnพsอรบo์โf0วมN0่านaตอC8รอl0ว(ก0mจซMไนิ 1ม)ข0่พ0อบ0ง (a) no NSaiCdleanrodp(bh) ocornecenptrraotiodnuocftNioanCl 1o,0f00BmBMUU157 on
1,000 mMการผลติ ฮFอiรgFโ์uมigreนurอ4e.อ4Gก. Gซrorนิowwtthh iinn NNaaCCl l0-01-,100,000m0MmoMf BoBfUBUB15U7U157 (a) no NaCl and (b) concentration of NaCl

จากอกั ษร a, b, c และ d อกั ษรตา่ งกนั แตกต่างกนั อย่างมี
นัยสาํ คญั จาทกาองกั สษถรติ aิ (,Pb<, 0c.0แล)ะ d อกั ษรตา่ งกันแตกต่างกัน
การผลติ สอจกายาราา่ กไงรมซกผนี เาดลยัริอสตตำ�โรสครวัญฟาจทรอสาสรอง์่บงสเถกสติ าิรร(ิPผม<ลก0ติ .า0สร5า)เรจไรซิ ญเดเอตโิ บรฟโตอรขข์ อองงพืชใน ทีจ่ ดั รูปแบบ: แบบอกั ษร: ไม่ ตวั หนา, ตวั
เอียง, แบบอกั ษรภาษาทีซ่ บั ซอ้ น: ไม่
ตวั หนา, ตวั เอียง

แอคตโิ นมสยัารสลที ะไลอาโยซเเกลลตือBโซBเUดUีย1ม5ค7ลพอไบรวด่า์ สามารถผลติ

oride คสanาลdรอไไซรดเด์ สกโอกดาาาโรยรรรลวผฟผะดัลลลอขติิาตรนฮย์ไสอเาดการดด้ ลรโ์ โทีมือสซนโส่ี่งนซอุดเสเสอดใสี กนรยี ม้ ิซมมสไนิภคกดลาา้ 4อวร.ไะเ7รจท0ดร่ไี ์±ิญม่ม0เ.ตเี 1กิบ0ลโเอื ตซโขนซอตเดงเิ มยีพตมืชร-ใน
ลอไร(เC(ดFFขh์ ii้มggrouuขmrr้นeeoขhแ อa5องl)คoสตbแา)ิโaลนรAcะมลtจกจreัยะgาาะrสลaกรผีทnผsากลไdaลยาอติ olริตเโeสตซnกฮxาaรเลiอลgรวรือตeไจ์โซโnสมBซsอเนBดeบเอUดtผอกอUียโลากร1รติมซ5ฟผaสค7ินลอlา.ลิต2รพร9อฮล์ไบไซอดวรรเ่าล์ดโดงมตรอ์เนรพาเโมวอยรมิ่จ่ออฟื งไสกคามอูงซน่วพรขินาไ์บว้นึมดข่ากอ้ารง
ดีท่สี ุดในผสลาติ รฮลอะร์โลมานยอเอกกลซินือโซเดียมคลอไรด์ความเข้มข้น Figure 6. Siderophore production of BBUU157 in NaCl
ฟaตเไกสl่ํา.อล1เ้ สรดอื ุด์ อรืโแซานลแยเดะดล แสงนชิ อายะีา่วรคจมน(ไยตEะคซวิสโผi่เลาsน่งดลeอมจกเอSnิตสไัยาาโtiรกไสรรaรrดeฟีผดกมทิ pเ์าลไอ้กลfพtoอริตรoดาตeมโ่ิ์ไmสรซลtรดสiาเวdเy้งดจรงูลจcaเีทไขรตสeม)ซ่ีญิสน้ึอs่ือเุBดดบเสคแBใตอกานลวUบิโามสะราUรโาภฟผม1ตGรทาอล5เถขวo่ีคิตรข7ผอะp์สดั้มทงaลพาแข่ีไพlรติบaมยไ้นสชืkวซ่มก่สrาาใเีเiไนsรดกาสดhไอรลขาซn้จโือลา้มรaเาโวะฟาดnซกลสรออเถมาาดรโeผ์ยยูขลียรtลอมิตง- Figure 6. Siderop0h-o1r,0e00 pmrModuction of BBUU157 in
พนั ธุ์ Samคลpอaไdรดa์ โใดนยปวรัดะขเนทาศดอโซนิ นเสดีสยี ้มไโดด้ ย4จ.7ะ0ช±ว่ ย0เ.พ10ม่ิ เใซนนสตว่ ิเนมตร
ของ ควา(Fมigยuาreวต5)้นแขล้าะวจะจผํลาตินสวานรไเซมเดลอ็ดโทรฟ่ีงออรก์ลดนลง้ําหเมน่อื ักควขาอมงเขม้ NaCl 0-1,000 mM
เมลด็ จาํ ขน้นวขนอรงาสการคละวลาามยยเกาลวือรโาซกเดแียลมะคนล้ําอหไรนดัก์เพแ่ิหมสง้ ูงรขา้ึนก (เFปig็นure
ตน้ 6) Argandona et al. (2010) รายงานว่า Chromohalobacter นจ อาัยยก่าสงอาํ มกัคนี ษญั ยั จรสทาำ�กaาคอง,ัญกัสbทษถ,ารติcงaสิ (แ,ถPลbติ <,ะิ (0cPd.แ<00ลอ.ะ)0กั 5dษ)อรักตษ่ารงตกา่ นั งกแนัตแกตตก่าตงา่ กงกนั นั อย่างมี
ยมกปไแ อานยีลรั โระะสซเผมaปทเี ลลcาน็ ไตdตณิแอBSถกจเโอBจบาซากUนาเร0เดกกUผลไ0ยีาซ1กลตวร5นิตมาตม7ไBริวรเ์ขดีพอวAตBคนจ้บนCรUลแาสวไวดโCีอUลา่ซจอคบสะ1มวสไdกาเ5า์ทอeมาAปม7รaาบดC็นยมรmพ์Cกาถยีแ(วเบiาFนี dถnปพรiวeaaรgมบิ่มaะc่าsuปเมdmยีerดรSสาeนีมiิ ณnียาขาaมวอณa67sงาc0ชe)แมรd0นิ้อแถSขีนยคลเวินนีตพะคโิาaสขลนมิ่ cดโีาอมdปอคมยSังไรทสแวาไมิ ทีดดรอาาถ้์มคณผตยชลโาิ นน้ติิว
a sโซalเeดxียigมeคnลsอผไลรติดส์คาวราไมซbเเขด้มอขโร้นฟตอำ่�รสไ์ ุดดด้ แที ลส่ี ะดุจใะนผสลาิตรไลดะ้ลลดายลเงกเมลอื่ือ เ(อFนigไuซreม์7A) CแCละสdามeaารmถiผnลaิตseเอนไไซดมด้ ์ ที Aส่ี CุดC ทdเ่ี eวaลmาin7a2seชวั ่ โมง
ความเข้มข้นสารละลายเกลือโซเดียมคลอไรด์เพ่ิมสูงข้ึน และ (ไFดi้ดgทีu่ีสreุด ท8่ีเ)วลใาน7ค2วชามว่ั โเมขงม้ (ขFiน้ guทreไ่ี ม8่ม) ใสี นาครวลาะมลเขา้มยขเกน้ ทล่ไีอื มโม่ ซี เดยี ม
Gopalakrishnan et al. (2014) รายงานวา่ Streptomyces ที่ คสลารอลไะรลดาย์ (เFกiลgือuโrซeเดียม9ค)ลซอไง่ึ รแดบ์ (คFทigเีuรreยี ท9ส่ี) าซม่ึงาแบรถคทผีเลรติีย ACC
ๆdไเคกปตทอดeดัา่อี่รสทaเ้ริมสแาGชเmลิมภาจย่นoณนีาราiกnรpญิวฮไดถaะ(aเอeดเผsติlนครate้จลบิh์โรเkิตมาคโียyrตกไนilด็มseไAดมตดhnCเ้่าแลู้nอeจGCงลไทa)ะๆoสnิะลชpdเ้ียเนใว่aeชดeนlaงัยa่นอืt(mมพkใeนarหดtiคีชiืnhslดนิ.พุ้aณyh1เนิทslnคชeื eสaาํnรม็ท(nมeใาEไนหแ)eดยบiลstท้พ้งใตั aะeนจาาชยืlไิnะ.พนนงัชปช(iืชa2มวต่วะล0ีคา่ย่องท1ดุณfใกัสo4Sหำ�ปส)กeภใ้tพหรrรมtาาeืชiามิ้พบdรวยpทaตัาืเชะงtนจo)ิไณชาเปทรคนmะญฮิลางวสรyนักดาอ่ยีาเcตรมดe์โบิาตsมรโ่าทนตถง่ี
คดั แยกได้จากมูลไสเ้ ดือนดิน (Eisenia foetida) สามารถผลิต ผSลtrติepสtาomรไyซceเดs อทโี่ครัดฟแอยรก์ ไแดล้จะาชกม่วูลยไสส่ง้เดเสือรนิมดกินา(รEเiจsรeญnิ iaเตบิ โต
1CF,iA0gS0u0reamgaMขใขสน.rา้าอสรวง(Sไส่วaเซมiนา)dเยลขดneพ็ดออorันoงโรจpธNฟำค�์ุhaนอSวoCราวar์มนemlแยรpลaาาapะnวกdชrdตoaว่ ค้นdย(ใbวขuสนา)้าc่งปมวเtcสiรยooะรจาnnเมิ ำ�วทcกนรศeาoาวอรnfกนินเtจแเrเBมaรลดิญลtBะียi็oดนเUตnทโ้ำ�Uดิบห่ีงยoโ1อนตจfก5ักขะ7Nแชอนห่วงa้ำ�พยo้งCหเnรชื พlนาใน่ิัมกก ขfoอeงtiพdaชื )ใสนาขมา้าวรถสผาลยิตพสนัารธไุ์ซSเดaอmโรpฟaอdรa์ แใลนะปชว่รยะสเทง่ เศสอริมนิ กเาดรยี โดย
เปน็ ตน้ จเจะรชิญ่วเยตเิบพโตม่ิ ขใอนงสพ่วืชนในขขอ้างวสคายวพาัมนธย์ุ าSวaตm้นpaขdา้ aว ใจนําปนระวเนทศเมลด็ ท่ี
งนเอมอ้ํินาลหกเ็ดดนทียนกัง่ี ้ํโาอแดหกหยนจนง้ ะรั้ำ�กชาหข่วกนยอกั เเพงขปเอิ่ม็นมงในตเลมสน้็ดล่วด็ นจขจําอำ�นนง ววคนนวรารามกายกาคววคตาน้มวขยาา้ามววยรจาา�ำกวนแวรลนาะกและ
นำ้�หนักแห้งราก เป็นตน้

0 200 400 00 800 1000

i7d.esacodfSB3Bg6UenUe1STia5rfaer7ptahoagrnwmaKtaeCnnhoatksmchsahanra,t,JsCirhaaawnatlnreaSnIintgidstauhnaannjoikdf,a 00 1800 ConcentrationsJ Socfi NTeachCnoll(MmSMU ))
1800 1111111844800000000000000 a
100 a 111422000000
ACC deaminAaCseC daectaivmitnyase activity 111200000000 a
(nmol α-keto(nmmgolprα-oktetion-Am1CgChp-dre1oa)temiin-as1eh-ac1ti)vity
a bb
(nmol α-keto mg protein-1 h-1) b f f e ee
d dd cc
ACACCCdddeeaaamimmnianseasaecetiaviacticytvitviyty
(n ((mnnolmmolα-αα-k-kkeetetooomgmmpgroptpreriotno-tei1einh--n11-)1h-1h)-1) c

1400 FFnnuuiiggccuullee2FrrFncooiee4uigttgciiu77ddulre..eer11111oessaa78248ticc7d.oo00000dd.eaff00000111114SScsaBBb84208d8co000000BBnSggdf000000uUUSeegBcnnUUelBegneeo11Ueet55inUffdfrr77er7eaa1as5gg2gfr7mmmoafegeeBnmnnBtsttessbUnhUta9hhs1bsaa5hssa7aaalsaaeanallgeethnnleggnottgfhht6bh0oo0off f000แโตกอจF0000น-าบiยา้า1gกนา่รคม,u ก 0งอทเทัยrันชม0กั0Feดอ0FจเอีFส0อ้ืน-ีรiษ-าiยยig11gสg9กีแยที่ายัา่,,uumรu00งอ.จองบrrrสมไ00มกัBeeาeMAaจกจบ0คน0ีาํษอีนก9า.9าา,9Cยั284คัยฤm284824ทร.กm.โรก.กc0000oส00000000สAbอญCMAัทaทซ000เ00ีeMAากํf0000000000า�ำCักร,,CคดคrCารทธCเoษBยีbeญCdัoส0ัญรcfลCท์ิ,รตาBf-udeอททB,1ทdSeตดงcaBsaบ,d้าาUBeดาa00,,สdงB.eสCamฤ00Uงm0นbสUสd(CCa,mถสU0Boทอ,U1i,ถaอnเmiถnoo1cUinตmิธ1Beบ.anชติeบu2c,ติnn0i55s1ิ์ตaaMnิ0eิdU22ืฤccr้อิฤe(73s5แ(7(a0nsา้eแP,00eePPe7ลทoทUแtpsนee<00nnurล<f±ะrea<pธ0ttเoธบ1แsB04rrะtชr.ิ์dpต0iaafลp0.o0ต5B0oิ 0อื้คu์44tt้ะr0dr.าnอUii7.cf5า้o000แooo()u1sนทกtfัU)0i00dนnnบcdoออ2ษo1เพuีt.ssเnค)กัiเuช5f5รกoัรc0ช7ooษเaทื้Nตcnบอt30ียษซitffอ้่oารืเีat00แa7รiวNNตงnCน00±รoแบ2tียก8่า่aalาตn7ตบaน0งัคh(CC2กtm0่าแ0เ88ิทคillaมnันม7ตงh00M.ี((เท0t2แ1กกmmN00ีตฤร)in0ต)ตีเ7aียhนMMัร0รทกC่าN211ข0)แเย))งiตีln00a))ธซอกา่แตhข00CนังงิNตน์00ลlกอai้ตาnะงตCมนแเิ ่าlNมฤอีงเตaชกคทCร้นตืัอธ)lิิ ์
1200
1000
800
00
400
200

0

ษญ87รท.2Aaาaง,CnสCdbถต9ิ dแิน22FFจe(ม ล44าiiัยaPgghนีก,,ะสmuu<ัยอาํ rrนF2จFส0กัคieec4าiniยัำ�,,gg.ษญัก,ค0ส88a77uuอรญัาท..ํ22rจrsอ1111กัคeeาAAaท)e,8240240428กัaaษญัก8ง,8CCา7000000000000nn.รสอษท.ง2p0000000000000CCddAbกัถสAaาrร24aCษTถงต99,ิCodd000nตCสแิตรiิ0000eeCddabm(ถล่าิaaatPduhh(ต9ิะ,งPde2mme<แc22bิea4ก<cc(0ลii44tm,acPnn0แh(.iะนัm40o<aah.ลi2n08c0ssอแะni)4ac5n,.)eeกัsc0ต)a7eoษsอ2อppก44)epกัfกัrrรbbaTT88oorตษตษnopBiidd4mmdd่าา่rรรT8uuoBuตตงง9eeidcccmกา่า่6Uกttut((งงiiiนeัooochhhกกนั77Untแnn))(iนนัั22ohอต17oแแn)oof2กย5ตตffBoต7กก่าBBBf่าตตงUBBBงaา่่า99มUUUกBbbงงt91กUกนีัUU5นันัUอ117ออย155ยย577า่ า่7่างงaaงมเรc(EฤaมttFชeีาtท.ี iน่ยrgcธeAแ(เรฤเSNเงuoชชFuติดาa์ทTอhCาrl้อืย้ือiแแโโตตฤเรเรกกออcc((Eจ0Fจisaแโตฤเรกc(EาCeg้คยธีนIFFชชFแชงแeeนนาา-าาMบบeiยยนาiาาท.้้บาาNuาท.้์ิตานCkตg1าii่นน่วiบน่ยยบrrAกกยrggนนวgนc่า่ารรrcคครมมคม-ธ้าeeนธe,ิuโCeเคเเ2เ1กงงงuu0คuo1oงงออeทททเเเน่Tาทททuตuuตนิิัดััดดวยยยชa์ra์ชาชช01าามมrlทrr0ltทกกัั0isIeissบดเาาe่ัดด้เาีeeย้เเีCม1นีียยสีี76นนอ้สสืชM0อออ้้ืื้รนนืีเีีNรรีaเษษSนN)นสว085SรAัสสววีวแรยย9AAทีอ้ืีีววแแยยททีีlCยยััแCเกยี1m.,รรจ)CSอเียt่T-tากก11บ.จจKออชสแ่่TTาาบบไrชrสสE0BไไIาบับeC00BB(บIาาบบคบMMััีAอ้ehืทaaKอCCบบSคค2)BกMrอาา้.ืํํออ.1BpSS))กกC..ฤทแ,,uคคC0Sprโactคค-ไCCกcฤฤK.ททแtaSS1rโโtt-uกก6ccKKoบooทซเ1อทีerrehabbาญญCtiบrััท1ททcซซรเเcีีeeameehh7klfาาo7uคrrrpaโ11รธรรiเีเ,,isยe1ีe6uuคrrsppaalรรรททธธa)ซเเAลเBtทiท8์ีyยย11mิlีีee6dต7rkouuuuaaียccลลttททรiisท์์ิิceตตSTาาต77เkkดBooเuuร,e8ีems้าs,,wssuewรลuSSยตตีดดyงงCเา88ี.,mmสSssea้้าาUนuuwtยEsรีy(saสสddตย..Bc,,สeetอEsCm1a.นนwwacยีUเyya((nม,,ถถงBBBu.ttBออeEEบ.Baช.11aeau(naaccnเเ0iaaา81ฤี1bBnตติิcBBUeesuบบ..ืBฤclarชช้อ..seelaaauu3น.a7nn005e..tทoa3rcBิิcc0UUทoUssiืืฤฤllแarr้้ออ33ncแ1eว33ul((7..lbsi±eeแแธioo3แi133lPPcU9ธบ1sldททbUUuา่ลsแแliรeแแ11uuต์ิiuลลAllbli±±ต5ม0ิs<<ลiiะาllUคแ์รธธบบ11sลลss±lา้ะะuรรTNSA7.uTยา้pAAฤ00(ีมล1ตตะ55มม00านทิิ(T1ะะาา0คค์์Cนssts0Cงhr..ะท02TTTr77..ffยยพhาายเ5้้00ี.ฤฤoเ((ีีuฤีา11e.CเททaTT5ช.IT00รCC5ธSนนasช7งงCb1dนMเsออททp22บง3mพพhhอื้ทียีี..ซเเ3muติาา.tอ2))h้CCเเuื์855tวuกกััรรiาธธ-aaแCวoชชlbaนนนcเเ±้าแพc7บบ2ic33่าธ±aีียยษษsbซซmmบ่mตตนิิuาtเhออน้้ืื์์t88ต3hบ0ววiซบimววติrSlค0นนta±±้้าารรoaแแ9์77เ08y6iccNเา่่าิควeisมน่่ชมว.าาtตตทiนนlicn.ตต33hhบบ3้าu0ทprp7Cic0่าแ่ตีSSอ้eาืตฤes่่าาเaa99ีsเเ006eNเเิิeคคนเลี3hIรaมมsชชpแมมิเรแttงงMiiรท..nnเSมยีททpprrะC00tเแแtม)a9บกกชเเยีีลออี้้Nืืตตฤฤeeeoซeม-ธeeซตชเเลล7ีีIีแtBSน่2ขฤะtนนiคppััแแmรรtMรรททนิnnฤีprตCนร์2แะะล0อ..(เtt))ทอ้ทบบืแแeเเยยีีeey)ตooท2ด้(Eตeา-ธธcะซซaงลIcแแตต2เSSีh2ขขttธคคp0แmmิเยีeม3ธนMแเแ.uิิิรnตตนนe์์ม0ลล0์ิม1ะกกตออ..((rททวtิ์ตฤยrอีีลบiyysเe22e้้แc1ตตตoeาาnะะตaaก้งง-ตตาชา้คะทccเเีีuo00ลu)6Sมม23รtนนBคแแเเuumิิรรรบนนัม่่eeาา3้มตืsอธlNมม11sะ))0i)ฤฤยยrr.ออีี0ีีงง.ี(ssเเทแิิีee์ตตay2ชชกกคคททaลuu))BBCรรcเี330้้นนมมตตืืััออธธ3ssะuร00))..el1ิิิิีี์์ยrี sแeลu)B3มอททsะ0.กัจจีี่่ ี ษดดัั รรรภออททททููปปากกััีีจีีจจจ่่่่แแ
จากอกั ษร a, b และ c อกั ษรตา่ งกนั แตกต่างกนั อยา่ งมี ฤทธติ์ า้ นเชอ้ื แบคทเี รยี Bacillus subtilis NCIM-203 และ
FiEg.ucreol1i0N. ACnIMtib-acte6rial activity of BBUU157 (a) B. cereus
นยั สาํ คญั ทางสถติ ิ (P<0.0) and (b) S. aureus

ab

การทดสอบฤทธ์ิต้านเชื้อรา ตา้ นเชอ้ื แบคทเี รยี B. cereus แบคทเี รยี S. a
จากการทดสอบฤทธติ ์ า้ นเชอ้ื ราของแอคตโิ นมยั ฤทธติ์ า้ นเชอ้ื รา Penicillium sp. จากผ
สเดที ยี ไVวอoคโl ซ4อื 0เ.เลNชตoอ้ื 1รB, าJBanUPueUarny1-iF5cei7lbliruuพamrบyว2s0า่ 2p1ม. ฤ(ี 3ทธ.5ติ ์ า้ ±นเ0ช.อ5้ื ร%าเพ) (ยีPFงlaigชntuนagrcrิดeotiwnothmpyrcoemtสทeosาําtiinมsเgoกาlaaษรcteถtตidvนiรtfyrําoอumไนิnปdvทeeใrrชรmsยีเa้icพlใia์ nsหมe่ิ t ไ้coปofดรneผ้daะirtสลtiohทผิnwsoธลrbmภิติy ทาพม่ี 3กคี7าุณรผภลาตพิ พสชูงื
ว11่า)Sไ KอtโrrซeuเpaลตtsouBกจmBwาากUรyaกทUcnา1ดeร5สsท7แอดพลบสบฤะอวบทมา่ Tฤธมฤี hท์ิตฤี ทaธา้ท์ิตนmธธ้าต์ิเตินcช์ า้ เhื้อ้นาชรเaน้ือชาiรอื้เpาชรeขา้อือเnพงรeยีแาtงอชคA(นต2ดิsิโ0นเpด1มeยี ัยrวสg)ค3ีทอiื 0lluรsายก มnหติงigาาตeวนิทกิrยรารขลมอัยขปบอูรรพกบพะาคชืากรุณผาทปภศล่ีในหาคแ้ทเปวุนลิชก้ืะอาายนชรงศัีวขปึกวอิทษกงยาปบสา้าอางคงรสณพเ่วคะนชื วกมิจทับสี ายผงักาู้วเศิจเคาัยชสแรอ้ื ตราทกระ์ ก่ีหอ่ ห์ โรรอืคสไดาร้
ATCเชCอื้ ราP2en7ic5illiuแmลspะ.เ(ช36อ้ื .5ร±า0F.5u%s)a(Friguumre 1m1) oKrnuialisfuowramne DนOางAสCาวทริ าภรณ์ กนกฉนั ท์
1S2tr2eฤaF4pnuทtdsธoa์ติ Tmri้าhเuนชyamเmc่นชmec้อื เhsoรดaาniยีiplAiefวosnมrpกemฤeีtบั reทg(2iDlK0ธluO1ติhs์6Aa0้าCnmนigร1าeเn2ยrช2aงA4อ้ืาTนรเCชวาน่่าCeเFดSt6ียut2rวe7sกp5aatับolrแ.mi3Kuล2yะhmcเaชemอ้ืsonรรxมaาาyี ยspงาเวoอิชนrิกuตวพmส่าลารมอีแา้ กง้วอกณงิ ิตัฐพตลิกขขรันอรธปขมรอาปบบรคแะลุณกะสภาุรศาศักคดวิ์ ลชิ ะาลอชกีวนว้ำ�.ทิ ยา คณะ

และFeเtชusaอ้ื al.รriuา(2m0P0oe9x)nysiรpcาoiยlrluงiuาmนmวแ่าลdะSiเgชtriอ้ื etรapาttouPmmeynciceislliuมmีฤทdiธg์ิตit้าaนtuเชื้อรา รตั นา(กภ2า้ ร5วณ5ท3์ นัศ).รโลวีกกบิแมาวรลูรหปิทยกรย.์าบั(าว2นศต5ทิ าัวา4สข8ยงตอ)ส.ารงแา์ลพ1อวชืย0ัคทภ(ตบ2าโิร)ิ นู,ยรา2ใมพภต8ยั ้ส-าสร3ภทีณ7ทา.(วA์ใ่ีะกcหทtนiีม่nท้ คีoกุนmวฉาyกมนัceาเคทtรe็ม์)ศ.. กึ ษาบางส
(a) (b) ชลบุรี: สถาบันวิทยาศาสตร์ทางทะเล มหาวิทยาลัย

Hickmบaรู nพ,าZ..A.เaอndกRสeidา,รB.อJ.้า(2ง00อ9ิง). Earthworm assisted
DomíbInnigoteurerenmza,etiJdo.i1n,aaA.tilo,irna3,4o,Mf 1o.ลว0rag7ิะชna2ลdnิต-1iอcG0พcกó8om1ลนn.et้ํaาzมm-.Bีแinraaกnn้dวt(.ó2Enณ5nMv5ัiฐ.r3o(พ2n)0.mล1กe0n)าข.t รันปธรปบั รตาวั บข
Vermicomposting: สeaภrthาwวoะrmทsีม่enีคhaวnาceมtเhคe ็มwo.rkกo้าf วทันโลกว
มมFaคคสเใแคซนniลดวยหััตรgลสdาะแสิปาโุuสดทพ1บโแAมไแโSต ฮสสตใใลามเชยซซหทดนีว(,Fยบา้มอลีาา้้ใtิrCูี่ไรจชืรร0แ์ผrbเ้เนเเ้ดร้ไนiนมeกกลรeทไพคิพใ0ดจCgดปุแขลรเดหด)สโ์ีทลpิเเ่ไมนท0คลาuจยีไมียาิ่มชชญยะิ้ผด1ผมบtา้ต้ิ่ีสกีrสมงo้Bีเมdดมปมนาอื้4สอ้ืรลeจ้รกลร1ุลดาเmพาขeสีคคค.ลแรลิรเอชยีาBกจ้ผก71แา6ทร.aลงกัะาตจละyบบกลลนาอ้อ้ื01ลลทาลเmสยUกี่ภเcลุลาอAโิอมายกคคPัทว.วบิะะริตeทิมกกาไาเiเไ.่รีลAูทารซาเUeล8ลี่กnnsบ6ซรยทลกรกธควSโามไรnnวานิเaีารด่อ50ดtภแเิานา1วสะี่รมตมtูiรล(ยsกิi.ีิจtยโจci์ลูรนร์คหbลยีชิf70fเ้ตาแแ7r5ีรคีeคuพiเลu์ดนอไ)ยัืะl0พวeโาไห์อตมค2เิกยํlnาัBุณ7วือiดสอืมBด�ำnาชuแโภคสมกโgไม่pราล.แาลโแิาน+มยดBตmดชวีซอภืagตลาิซกีืด้อลctเมม้อมดาเUวlลยอร้่ัวPoสรลeดโิพาaาโเขเาคคะsaิทใีนผคีนิโUผดาซrกคิกพรmดิคร้มelแpมอceตืลนรลา่บมยทผีล1ยรถเt.ลส1uขรพงวnยaโ้ินีiตาดติ5มนัาิยัตyลมvเี่เจสนsะูวง้นกย,ม7จั�ำ้iีiษิพยc/ิชสมติไcคาtผโิ0ใcคมดม+แyหราบ็่คาซนมtทีกตไชื/eลนเลณลiิPคญย7ั0ิาบiมนซนริรlลoพเสผvคใกไอติลls%eสดกัค0นfมมชอiึะไลเงกัลภล่ืiลคลอไทลิnิuเดทีดอtBวษทกรโอรเกiออาต้คาิyปีีวยัะซลcmอซทิมะโ้ไมBแ(ดเ่ัีเีานบงวาไรiwรอ้บรอกลโไเlลวาสวUไยล์คใิlรรลไะoลฟแลริยีiโตว/นกงบรuลซาUศดทาวvบซาฟ็ิทตsตทีิอfะใ้อกลาmสพศแ์กดS)ามกึ์1นี่ไเยมpอคมรสรันรดBุหลBาามโไม5ย.ชิืโษ์หค์แ์ไรsลต.เดสรกใต7aBมัคกAาง้เอ่มผดp์Bลานน�ำาทกขิแโตuวยUCา.มษแลีส(6น้ดBดละลนโสว่้มrล�ำaUรวราล1UเาeCบี้ีทัBซยลาเแ)าม์าะคา้จขสาปัด.รกuมม1รอUืUผ2วี่ลสcรรัา้ะไนยรลไยขเsนษลd5ณหo0จิมะิญุดลเมUโถละสว์1นะe7nเแยตคยัขามติ่ใโาลมซ81ปลีเทatใต5้ลานวเงัแระนrตรกีเดา0ม5ล้ลิา5mื้oนจอดปออะิทใเอถ7สย้ีิบาว07ยลlนมมย.นงนดินึขโกรiคยรนภBหเn7เaโกิซิททฤีสฤีกผกทกขไป(ตาตญแมิ�ำnนaา้ยีร0Bซนนaคที่กทลลลลอไรdลโไิอ้วsมัยบัคีนมปมดัดตุัยยืีิอสอืธลธ)ไeUะะงง่ว/7มิ์้ิ์์ี์า่าแดคยcU%ลินศอม้oลว1ล้ําnคาาจิอGGSH5(กิหtสกwตยiuัooไrn7รaนospสตgแรโิ/มwnัavhlทนSaEBVRMm(AMAAccsf1CwYดัดุกอgร,Kaa,)uo/o5cseghi.iea,mhiiM.์m์่ีnrsJi,ccbmm0csnrrassmaK.e,rrmise,u.p(i,otcbtRoop,,mneEttn.simu2uelRairS,bboLnGacsgisaidul3rrcfaeis.tiLo.umgucogetn,uiusb5nhisecimetll)lSgs,r.pya-eoiiaa,.,f324)oeats2rhtetpannig,rIFtBaEoe.ne4nPt...yi,oarott,do.i,sdksiBi1:iMa,.ooSnsosfdv5naA,I.,uetefedWrndSna.i9irdec,b.ncrgnrBs,Su,(aclNumrseVagi1eeiaSrn(oShha.onoriian)cSsmii,n.ibaäg,ucdufo,natoBMMSB3MeFcE2HGDHftgauoeYo,td,nr1efMgtnttocen54orvreph.meaHsliai5Aom.hro.iadvlaeTe,ac,iuxi,cntih5,d-lc.aerr.egcimaplrseai2n:ek,PdkCEanchrlte,TtorBRa3nolthia0BFhtwanoamit.dm1l.nahtketaníasyb,heenM.y,ra(twnaarbemaca0tival);eaeFWacrBs2cBylcatjnhnn.cHeongrbeotteear7loboym-h1itg0aei,n,,iondrmkothyuseacWmvnu(aase2hes:ronT0er2r1tXtr,c,iai,tmkioeEaeincplStd--,,ihoa0ofhSoo(t.0hydWa:rseur1ouehPfonzp2S1nagynn.Nyoas)iLesnt,dsmLrF0f8r,h.ye.tet)Zou.ni,taai,yoADrgCt.n;a.lo,).iircWi8iar,tnflb,a;i,.nlo..gaJ5s,atclemfouMi,slg2w,1SF1maaeeee2sl.asseEC,,oHScp6a,run8,,r.(lVSlr.oaoGiTeS,o4ocsi6nCnuSrd,I,sAga-tf..WAre)scpoke9rnAm,.Son,d3..Xtvt,vV:kvr,.poc.s.3vmheG:d9arR.,ae3,ikI.7ieihB.hnoe-mrSar6wm.cldr6so1CFmg,(na:(a(S,.ouannmaol-r2t262b,1oepo1aurettaisorrM,uNnu0f0-0i.e4mciStrl0ucro,breos3aoBbnn1m0r1rl.m.ela2oi.r(eMa7ennbgC,mminS4i93iitdshS.o2Gtatasn0ntaimalay)))o.e.nteyig,..,:.,.,t.,fa,,r0illliP.ocene,Wpt1.arbtmtro,oa4MnRaesIbc)endB;srute.henditt,2nkhieVeasadiGha0gars.re,,neyt1:tóritIatoar0amnmojt

38 Tiraporn Kanokchan, Jirawan Sitisuanjik, J Sci Technol MSU
Saethawat Chamsart, Chantra Indananda Gopalakrishnan, S., Vadlamudi, S., Bandikinda, P.,

Pathma, J. an, Sakthivel, N. (2012). Microbial Sathya, A., Vijayabharathi, R., Rupela, O., Kudapa,
diversity of vermicompost bacteria that exhibit useful H., Katta, K. and Varshney R.K. (2014). Evaluation
agricultural traits and waste management potential, of Streptomyces strains isolated from herbal
SpringerPlus, 1(26), 1-19. vermicompost for their plant growth-promotion traits
in rice, Microbiological Research, 169(1), 40-48.
Yasir, M., Aslam, Z., Song, G.C., Bibi, F., Jeon, Shirling, E.B. and Gottlieb, D. (1966). Methods
C.O, and Chung, Y.R. (2009). Chitinophaga for characterization of Streptomyces species1.
vermicomposti sp. nov., with antifungal activity, International journal of systematic bacteriology6,
isolated from vermicompost, International Journal 16(3), 313-340.
of Systematic and Evolutionary Microbiology, 60(1), Jacobson, E., Granville. W.C. and Foss, C.E.  (1958).
268. Color Harmony Manual, 4th edn. Chicago: Container
Corporation of Americ8. 
Singh, S.P., Gupta, R., Gaur, R. an, Srivastava, A.K. Kataoka, M., Ueda, K., Kudo, T., Seki, T. and Yoshida,
(2015). Antagonistic actinomycetes mediatedresis- T. (1997). Application of the variable region in
tance in Solanum lycopersicon Mill. Against Rhi- 16S rDNA to create an index for rapid species
zoctonia solani Kühn, Proceedings of the National identification in the genus Streptomyces, FEMS
Academy of Sciences, India Section B: Biological Microbiology Letters, 151, 249-255.
Sciences5 87(3): 789-798. Saitou, N. an, Nei, M. (1987). The neighbor-joining
method: a new method for reconstructing
Arancon, N.Q., Edwards, C.A., Bierman, P., phylogenetic trees, Molecular Biology and
Metzger, J.D. an, Lucht, C. (2005). Effects of Evolution, 4, 406-425.
vermicomposts produced from cattle manure, food Kimura, M.A. (1980). simple method for estimating
waste and paper waste on the growth and yield of evolutionary rates of base substitutions through
peppers in the field, Pedobiologi ; 49(4): 297-306. comparative studies of nucleotide sequences,
Journal of Molecular Evolution, 16, 111-120.
Chaoui, H.I., Zibilske, L.M. an, Ohno, T. (2003). Effects Sadeghi, A., Karimi, E., Dahaji, P.A., Javid, M.G.,
of earthworm casts and compost on soil microbial Dalvand, Y. and Askari, H. (2012). Plant growth
activity and plant nutrient availability, Soil Biology promoting activity of an auxin and siderophore
and Biochemistry ; 35, 295-302. producing isolate of Streptomyces under saline
soil conditions, World Journal of Microbiology and
Parthasarathi, K., Ranganathan, L.S., Anandi, V. and Biotechnology, 28(4), 1503-1509.
Zeyer, J. (2007). Diversity of microflora in the gut Patten, C.L. and Glick, B.R. (2002). Role of
and casts of tropical composting earthworms reared Pseudomonas putida indoleacetic acid in
on different substrates, Journal of Environmental development of the host plant root system, Applied
Biology, 28(1), 87-97. and Environmental Microbiology, 68, 3795-3801.
Indananda, C. (2013). Characterization and
Gopalakrishnan, S., Pande, S., Sharma, M., Humayun, Identifica tion of Novel Taxa, Plant Growth
P., Kiran, B.K., Sandeep, D., Vidya, M.S., Deepthi, Promoting Properties and New Compound from
K. and Rupela, O. (2011). Evaluation of actinomycete Endophytic Actinomycetes. Doctoral Dissertation,
isolates obtained from herbal vermicompost for the Doctor of Philosophy Genetics, Department of
biological control of Fusarium wilt of chickpea, Crop Genetics, Graduate School, Kasetsart University.
Protectio, 30(8), 1070-1078.

Kämpfer, P. (2012). Genus Streptomyces. In Goodfellow,
M., Kämpfer, P., Busse, H.J., Trujillo, M.E., Suzuki,
K.-i., Ludwig, W. and Whitman, W.B., (Eds.). New
York: Springe2.

Vol 40. No 1, January-February 2021 Plant growth promoting activity under saline conditions by 39

actinomycetes isolated from vermicast of earthworm

Penrose, D.M. and Glick, B.R. (2003). Methods for
isolating and characterizing ACC deaminase-
containing plant growth-promoting rhizobacteria,
Physiologia Plantarum, 118(1), 10-5.

Schwyn, B. and Neilands, J.B. (1987). Universal chemi-
cal assay for the detection and determination of
siderophore, Analytical Biochemistry, 160, 47-56.

Barka, E.A., Vatsa, P., Sanchez, L., Gaveau-Vaillant, N.,
Jacquard, C., Meier-Kolthoff, J.P., Clement, C.,
Ouhdouch, Y. and Van-Wezel, G.P. (2016).
Taxonomy, physiology, and natural products of
actinobacteria, Microbiology and Molecular Biology
Reviews, 80(1), 1-43.

Argandona, M., Nieto, J.J., Iglesias-Guerra, F., Calderon,
M.I., Garcia-Estepa, R. and Vargas, C. (2010).
Interplay between iron homeostasis and the osmotic
stress response in the halophilic bacterium
Chromohalobacter salexigens, Applied and
environmental microbiologo, 76(11), 3575-3589.

Kruasuwan, W. and Thamchaipenet, A. (2016).
Diversity of culturable plant growth-promoting
bacterial endophytes associated with sugarcane
roots and their effect of growth by co-inoculation of
Ddazotrophs and actinomycetes, Journal of Plant
Growth Regulati, 6(3), 1074-1087.

Shaik, M., Girija-Sankar, G., Iswarya, M. and Rajitha, P.
(2017). Isolation and characterization of bioactive
metabolites producing marine Streptomyces parvulus
strain sankarensis-A10, Journal of Genetic
Engineering and Biotechnolog, 15(1), 87-94.

Khamna, S., Yokota, A. and Lumyong, S. (2009).
Actinomycetes isolated from medicinal plant
rhizosphere soils: diversity and screening of
antifungal compounds, indole-3-acetic acid and
siderophore production, World Journal of
Microbiology and Biotechnolog, 2, 649-655.

การวเิ คราะหห์ าคา่ เทรชโฮลดท์ เ่ี หมาะสมและปลอดภยั ส�ำ หรบั การยนื ยนั ตวั ตนผา่ นมา่ นตา
Finding of suitable and secure threshold value for an iris authentication

วิชริณี สวัสด1ี , ณรงคฤ์ ทธิ์ วงั ครี 2ี
Vicharinee Sawasdee1, Narongrit Wangkeeree2
Received: 4 February 2019 ; Revised: 7 June 2019 ; Accepted: 2 October 2020
บทคัดย่อ

การยืนยันตัวตนเป็นกระบวนการเบื้องต้นของการรักษาความปลอดภัยทางเทคโนโลยีสารสนเทศ ซ่ึงปัจจุบันระบบ Biometric
นิยมนำ�มาใช้เพอ่ื การยืนยันตวั ตน โดย Biometric ในสว่ นของมา่ นตาถือว่ามีความปลอดภัยสงู อยา่ งไรกต็ ามคา่ Threshold ซ่ึง
เปน็ เกณฑ์เพอื่ การยืนยนั ตวั ตน ยังไม่มงี านวิจัยทศี่ ึกษาอยา่ งละเอยี ด โดยคา่ Threshold คอื ค่าท่ีกำ�หนดจากจ�ำ นวนเปอรเ์ ซ็นที่
ยอมรบั ของค่าท่ีถูกตอ้ งหรอื ทต่ี รงกนั ระหวา่ ง Iris ทีอ่ ยู่ในฐานขอ้ มลู กบั Iris ทน่ี ำ�มายืนยนั ตวั ตน ดังน้ันจดุ ประสงคห์ ลักของงาน
วจิ ยั นี้ คอื การวเิ คราะหห์ าคา่ Threshold ทเ่ี หมาะสมและปลอดภยั เพอื่ การยนื ยนั ตวั ตนจากมา่ นตา โดยการตรวจสอบภาพดวงตา
ใช้เทคนิค Circle Hough Transform และภาพดวงตาท่ีใช้ในงานวจิ ยั มาจาก CASIA V.4 และในสว่ นของการวัดประสทิ ธิภาพ
ได้แก่ คา่ ถูกต้องของการยอมรบั ม่านตาท่ถี ูกต้อง Genuine Acceptance Rate (GAR), ค่าผิดพลาดของจากการยอมรับมา่ นตา
ทีถ่ ูกตอ้ ง False Non-Match Rate (FMRMR) และคา่ ผิดพลาดของการปฏิเสธจากม่านตาไม่ถูกต้อง False Match Rate (FMR)
ผลการวจิ ัย พบวา่ คา่ Threshold 72.9246 เปอร์เซน็ ต์มีค่า GAR 77.50, FMRMR 22.50 และ FMR 1.00 ซงึ่ เป็นค่าท่ีมีความ
เหมาะสมและปลอดภยั
คำ�สำ�คญั : การยืนยันตวั ตน ม่านตา คา่ Threshold Circle Hough Transform

Abstract

Authentication is the first line of defense of any information technology system. One of the popular methods used
today is biometric, and iris authentication is gaining popularity. However, the threshold value that is deemed to be
secure and appropriate has not been thoroughly studied. The threshold is a value that defines the acceptable amount
of the correct bits of the image before securely passing the authentication process. Therefore, the main aim of this
research was to find a secure and suitable threshold value used in iris authentication system, where iris localization
was done by using Circle Hough Transform technique. Iris image databases v.4 from the CASIA were used in this
research. The way to find the appropriate threshold was to test for the right balance of the GAR, FMRMR and FMR
values when trying to verify the person’s identity. The results of the test revealed that the appropriate threshold had
the value of 72.9246 percent of all the available bits of the iris image. Both had GAR 77.50, FMRMR 22.50 and FMR
1.00 values. It can be concluded that the obtained threshold value was suitable and secure.
Keywords: Authentication, Iris, Attacks, Threshold Value, Circle Hough Transform

1 สาขาระบบสารสนเทศ คณะเทคโนโลยสี ังคม มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลตะวนั ออก วิทยาเขตจันทบุรี
2 ศนู ยไ์ ซเบอรท์ หาร กองบัญชาการกองทพั ไทย
1 Information System, Faculty of Social Technology, Rajamangala University of Technology Tawan-ok, Chanthaburi Campus,

[email protected]
2 Cyber Security Center, Royal Thai Armed Forces Headquarter, [email protected]

Vol 40. No 1, January-February 2021 Finding of suitable and secure threshold value for an iris authentication 41

บทนำ� ยอมรับจากม่านตาท่ีไม่ถูกต้อง มาจากการยืนยันตัวตนจาก
มา่ นตาทไี่ มถ่ กู ตอ้ ง ระบบยอมรบั มา่ นตานน้ั โดยถา้ Threshold
การยนื ยนั ตวั ตน (Authentication) และการระบตุ วั ตน (Identity) Value ต่ำ�เกินไป จะส่งผลให้การตรวจสอบการยืนยันตัวตน
ในปจั จุบัน แบง่ เปน็ 2 ลกั ษณะ ได้แก่ ลกั ษณะทางกายภาพ มีคา่ Genuine Acceptance Rate (GAR) สงู และค่า False
เชน่ รปู หนา้ ลายน้ิวมอื ลักษณะมอื และม่านตา (Shay et al., Non-Match Rate (FMRMR) ต่ำ�และท�ำ ใหค้ า่ ผดิ พลาดของการ
2010 ; Leng and Zhang, 2011 ; Darwaish et al., 2014) ปฏเิ สธจาก Iris ไมถ่ ูกต้อง False Match Rate (FMR) สงู ตาม
และลักษณะพฤติกรรม เช่น ลายเซ็น การเดิน การกดแป้น ไปดว้ ย จะสง่ ผลท�ำ ใหก้ ารกรองมปี ระสทิ ธภิ าพในแงข่ องเอาไป
พิมพ์ เสยี งพดู (Garg et al., 2012 ; Nandakumar, 2007 ; ใชง้ าน มคี วามถูกตอ้ งสงู ในการยืนยนั ตวั ตนท่ีเป็นบุคคลนน้ั ๆ
Nagar et al., 2016) ซง่ึ ระบบ Biometric สามารถใช้ในการ แตจ่ ะเกดิ คา่ ผดิ พลาดสงู ตามไปดว้ ย ถา้ สนใจในแงก่ ารน�ำ ความ
ยืนยันตัวตนและระบุตัวตนได้อย่างปลอดภัยมากกว่าการใช้ ปลอดภยั ไมส่ ามารถใชง้ านได้ และถา้ คา่ Threshold สงู เกนิ ไป
รหัสผ่าน ซ่ึงอาจลืม สูญหายและถูกขโมยได้ (Jorgensen จะส่งผลให้การตรวจสอบการยืนยันตัวตนมีค่า Genuine
and Yu, 2011 ; Miyazawa et al., 2008) โดยมา่ นตา (Iris) Acceptance Rate (GAR) ต�ำ่ และคา่ False Non-Match Rate
เปน็ ระบบ Biometric ทน่ี ยิ มและมคี วามปลอดภยั สูง (Verma (FMRMR) สูงและทำ�ให้ค่าผิดพลาดของการปฏิเสธจาก Iris
et al., 2012 ; Jan et al., 2013a ; Jan et al., 2013) ซึ่งจำ�เปน็ ไมถ่ กู ตอ้ ง False Match Rate (FMR) ต�่ำ ตามไปดว้ ยการยนื ยนั
ต้องมีเทคนิคการรู้จำ�ม่านตา เพื่อสกัดลักษณะพิเศษของ ด้วยค่า Threshold สูงเกินไปถึงแม้จะตอบโจทย์ในแง่ของ
แตล่ ะคนออกมา (Jan et al., 2013 ; Pallav and Granorkar, ความปลอดภัยแต่ไม่สามารถนำ�มาใช้งานจริง (Arvacheh,
2013) ซึ่งส่วนที่สามารถนำ�มาใช้ในการยืนยันตัวตนหรือระบุ 2006 ; Daugman, 2013)
ตัวตนคอื ม่านตา (Iris) ท่ีอย่รู ะหว่างรูมา่ นตา (Pupil) และส่วน งานวิจัยนี้ได้ศึกษาระบบ Iris Recognition เพื่อ
ของตาขาว (Sclera) สำ�หรับประสทิ ธภิ าพการรู้จ�ำ ขนึ้ อย่กู บั วิเคราะห์หาค่า Threshold ที่มีความเหมาะสมและปลอดภัย
ขนาดของรูม่านตาและคุณภาพของรูปภาพดวงตาท่ีใช้ ส่วน สำ�หรับนำ�ไปใช้ในการยืนยันตัวตน โดยโครงสร้างบทความ
ขนาดของข้อมูลที่ใช้น้ันจะขึ้นอยู่กับรายละเอียดของภาพและ ประกอบด้วย ส่วนท่ี 2 ทฤษฎแี ละงานวิจัยท่เี กย่ี วขอ้ ง สว่ นที่
กระบวนการสกดั ข้อมลู (Jan et al., 2013b) 3 ข้นั ตอนการด�ำ เนินงาน ส่วนท่ี 4 ผลลัพธแ์ ละส่วนท่ี 5 สรปุ
การยนื ยนั ตวั ตนดว้ ย Iris Recognition System จะ ผล
ตอ้ งมกี ารสกดั ขอ้ มลู มา่ นตาตงั้ ตน้ และขอ้ มลู มา่ นตาทใี่ ชใ้ นการ
ทดสอบออกมาในรปู แบบของบติ และน�ำ มาเปรยี บเทยี บกนั ทกุ ทฤษฎแี ละงานวิจัยทเี่ กย่ี วข้อง
ต�ำ แหนง่ ซง่ึ โอกาสทจ่ี ะตรงกนั ทกุ ตำ�แหนง่ เปน็ ไปไดน้ อ้ ยมาก
ถึงแม้จะเปน็ Iris คนเดยี วกนั กต็ าม (Jan et al., 2013) ดังนัน้ การยืนยันตัวตนด้วยระบบ Biometric มุ่งวิเคราะห์
จึงจำ�เป็นต้องกำ�หนดค่าของความคลาดเคลื่อนระหว่าง Iris หา Threshold Value ทเ่ี หมาะสมและปลอดภยั นนั้ เพอ่ื ใหเ้ กดิ
Template และ Iris Test เพ่อื การยนื ยนั ตัวตน ซึ่งการยืนยัน ความเขา้ ใจในวธิ กี ารดงั กลา่ วจ�ำ เปน็ ตอ้ งศกึ ษาทฤษฎแี ละงาน
ตวั ตนดว้ ย Iris ค่าความถกู ตอ้ งท่ใี ชค้ ือคา่ ร้อยละ 60 หรือการ วจิ ยั ท่ีเกีย่ วข้อง ไดแ้ ก่ Iris Recognition System และ Circle
ใช้สตู รทางสถิตเิ พื่อการเปรียบเทียบ (Min and Park, 2009) Hough Transform และ Threshold Value
แตถ่ า้ สนใจดา้ นความปลอดภยั คา่ ถกู ตอ้ งดงั กลา่ วไมส่ ามารถ 1. Iris Recognition System และ Circle Hough
ใช้ได้ เพราะมีโอกาสที่เกิดค่าความคลาดเคล่ือนสูง งานวิจัย Transform
นี้จึงได้สนใจค่า Threshold ซ่ึงเป็นค่าความถูกต้องจากการ การยืนยันตัวตนหรือการระบุตัวตนด้วยระบบ
เปรียบเทียบระหวา่ ง Iris Template และ Iris Test ทสี่ ามารถ ม่านตาถือว่าเป็น Biometric ที่มีความปลอดภัยสูง (Pallav
ยอมรบั ในการยนื ยนั ตวั ตนได้อยา่ งเหมาะสมและปลอดภัย ใน and Granorkar, 2013 ; Arvacheh, 2006) ซึ่งประสทิ ธิภาพ
การวดั ประสิทธิภาพจะวดั ด้วยกัน 3 คา่ ไดแ้ ก่ คา่ Genuine การ Detect ขึ้นอยู่กับขนาดของรูม่านตาและคุณภาพของ
Acceptance Rate (GAR) คอื คา่ ความถกู ตอ้ งของการยอมรบั ภาพดวงตาท่ีนำ�ไปใช้ในการรู้จำ� ตลอดจนแสงที่น้อยและ
จากมา่ นตาทถ่ี กู ตอ้ ง โดยที่ GAR=100-FMRMR การยนื ยนั ตวั มากเกินจะส่งผลทำ�ให้การ Detect ผิดพลาด ฉะน้ันก่อน
ตนจากมา่ นตาที่ถกู ต้อง แลว้ ระบบยอมรบั ม่านตาน้ัน และค่า นำ�ภาพดวงตามาทดสอบหรือรู้จำ� ควรมีการลดส่ิงที่มี
False Non-Match Rate (FMRMR) หรือ False Rejection ผลกระทบต่อความผิดพลาดในการรู้จำ�เสียก่อน เช่น การ
Rate (FRR) คอื ค่าผิดพลาดของการปฏิเสธจากมา่ นตาทีถ่ ูก ปรับภาพดวงตาเป็นภาพสีขาวดำ�เพ่ือลดปัญหาสีของม่านตา
ต้อง มาจากการยืนยันตัวตนจากม่านตาที่ถูกต้อง แต่ระบบ เป็นต้น ซึ่งภาพดวงตาจะประกอบด้วย รูม่านตา ม่านตา
ปฏเิ สธม่านตานน้ั และคา่ False Match Rate (FMR) หรอื ตาขาว ขนตา ขนคิว้ ด้านบนของตา แตส่ ว่ นท่ีสามารถน�ำ มา
False Acceptance Rate (FAR) คือค่าผิดพลาดของการ ใช้ประโยชน์เพ่ือการยืนยันตัวตนได้ คือส่วนของตาดำ�หรือ

SAPE1ทTRกรดขจDหตใ จหภฟทหDดวคคนะyx.uerc้าSEAP1ะทTRากรดขจาา จําeรลIaิจวณุtmมหsํลeลาุาตกqวกcงนpรืปอะtyx.uerาc้ะอrาาาํnาtงังยeาIพtัดั4กoกชวยaบาuฐaiรบeภรtmหsaตelวqกsาcงนดpรนปcา่ํcรโ2ากgักืาดู้นiจงrอะmntgfานsนcาา CซจAไเดส ม 24Sห;ค(Rลกน D ก3ดดtoงแวntหยจเaรuoฐนiาาาํบาeeรAiพกพยลaกtดพilรsขแ..tำ�.ันกมู้ณุPาาังจแ่าcyง่ึำoยi�ลรAรeา่eรrนลํนcาgืขาNนiงtiัอนะูมับmrสgf้จmยีเื่นคoอsบรรSไPAE1อทqRTsรกFนดขจDหตใแตซ จํรืขSอาทษลกic2รn3taะเvฯงักSntห้เEอoFปนวoแoภาeดนบาู่งกeาทขตะtผ2เyxiฉกู.uปงยuenrลวเcา้ะ่ึoูงาeงาาาอํบาปพae.รตilละลeVรทาาeลyIไขtิณท.Iมจaน1linสoiciกส็tmนหsจพrแ้ลปลน.ัาิกตอqวดดรถๆกวagcงนขAgpรa)ืพดเดNปาsอcLtงtซรงภigัแe1อsmนาiูมภอrดฯํะnาั.mttSAPE1ทTRูกรดขจคDหื่ตใแพีซ จลยoอcยตอพeาาeมลดฐoอ้งNวตืvuงอยiaง้hnาเuร21tตnพราฐวทะ้iEจปักFอรบim่ึeงซ.ร้SEAP1ทRTEสกรดขจDSหตใอ จนาaวกo้าะluhวyxos.ทtCดคาuขerนcา้ะ่ึบงา่านก2าา(ํกาecนรตาเลื่า่ลอทะะํcรีงาrภgกeืiIยราnวลไู้นนiจiงนูงeแกiโ้าะปอะam.yxAล.yั่ีugerfญะADCc้าtะDางtพmนาาaึง่หsทsํายoryeaปไรeลกพgqวิกากแcงน3อpรeดุืHtIปดมงอจปนนค1tntn่หจเกิดครร1งเ1iอoสณiู1ปaน่้ีาhาอ่ีrากไํeแะtmาaหโsnัeลตsนดtาๆiแกกาสวoqวยเกไงอาcงcน)rดเดpรsืปพอEeาinAทuntดรรrลoDวขtายeaาunaร.ตฐคางู้รอูri้ทภหจจปว้รดเSAPE1ทท.TRบonดรกดieทขจนDหตใT จiรtิCรท.ยร,tลขrันนลน.aดูrพขจvล1รยelาฐNดพตดsมะดoqntดลnคiัวนยa2eว้อาuนลnฐยมูป)icdปiรตา่อ1ร้บSะmeํcั1รภารนาerูนgว่ืกรืคtuoอ-Eมาู้้อนคiะจปจaง่Feะําyxสย.านluละnrmis้ร2c้าnะาดSgยาfนอaํคิ้า่ีนั่ีiมกใeค2ภยรน้อSAEP1ลทRTสsกร้ดธ.ํขาจใDIหตใ้a จEceอา่าiIํ่วcรeoแะา3gาวuาืุขotไางู้ีนirคจงcnบatห่าจเู่รIระาrทoสณ็ะนนนmตผmื่ngtmกอาgะfหsรยษํnลวม่เนาtูกsงวาeqวชยเ่คกสนxนชปSicงวนก.Aกpนรเายดืฉปiอะc3cนิดาภ0yxคิttงพง.ืกนeGyuiiไนetrAํดมnytิหc้าราขะจีัเาเรีญลาางoํตขCาtนมอerจรงน.1ลonสาาู้iะneํiยชจาสosIeพigกทแิiแัทกกวimrยอันลินตบดดรfๆeาตaกวtนดขพsจo่ี)ิดเมดNisาว้นปรยhaีt้าtlแumืiขทฐหัs1ขณtใหอะพ้ีioe0น.สูมกาyคิรqวู้ม้รบกทeภจcงนกไpรรดืขาo้ปคิimลตอrภาrหอื่ัaคักtosอ.ยพrBาูลนลอนแูlพีลdยcํไeยขs่ตrcาดNนiอriSนะร2neมtEลiาัAunงัณกอcตtนนูม้า่ธ1ยพาคาั้วEDํcaราaอาาe้gืจปดคตmFRาtวตoู้eแาsูนiงร่ืีจอรงควนnปoo6ดอห็oอทพaิ่Sลวaงะบนสยmา่ํดaนทาuใาี่ขาฐC้gfตอiitลผี่ร2้อnนรtเั้างบiseาดนัขnเกลาวขเรูงษห้ะฐEiวกปาaอ.3มiEนtาFtื่qวoลอทแlะมaิภีทonstหกจเoรดyrไยoncชบรน้นิ่าอtนhในCinาiรนพาตมeจocทผ้วํนุ1)Sงพา่Aาnสลขyาัnงeํณcรerูninลญวาเgั้iสืูกมง่นายู้นภภh่ีHปจวงนแ่.eสะักัิสพตพมegกดดรๆงแeiกะวmตnอรก)ดเy้ดไgsfi่าาขชyภtิตน่.wsiี่ใู้อมรอจพeIจน1t้ี้nสาใI่o3าiหลภiไณ3ี่าmกสไ,tางrrนมลงกยนfe[ถะ้แ่ีัsgnct.นuหiจเแใัิรขตไูnดดรooๆพีอNgไลไ’ววนี้ยาcยตcี่คิี)tดเดมาrisiัEIยนArมํueสมอาลeมูmeงmกื่Dอตrdeาาก้าูงม1oยeพาต1ลว้emscางภาร่้ื่หtคจปoอพFาoอชอะก่iดคภสัทม้เัดช.รววํAชงทรูtพาSนพีiลขatยiดยดต2รn.นดoู้งฐกัจefกลมciล่ดqoาลางrข้ลEขตuา่อ้ง้1rพานลnตsนววกาoแ้นรรiีoจปทoื่ขFงอผรมiอทะSNพเาeีlerบู่ากพร่ีtลi7ยอมะeกขSัesaต่นuอเผeนiูมสn[าขรkลnnพตลวบเาA้ล2syูง่ัmาาขนงeญาเื่Cาปsี่ค้ใ.oอ้อาlมใ้่ี0C(ากใใามI้นนรภนีํgใก้้ื่ืยขพาgกัาอทะyแกไ1eoีiใหะอrิ2รอกnuพ1ไมยพม้มูัมกนจc่น1iมInสาอr้อEขปทiอ้ีลAmลสy]etัaอวไoาแญัก่ีtาJCากยแไูคoad่นtปอัชิgตาทนชาดเชดร่ๆdคcสsบวนา่ชแวAม.พgกนก)ดฉDดเดแeไsแกตiาcนอรผอนnดปูพรE0iAnuลวทเบe่ตูงอนDาตปภา.uภ้ีตก6ตorfSงiารแiี่าeกหไชดัดRtตysูไดาทอพีsื่ลนิยแ่าaรยรตtทออtนhไeกมาาcจดสนe1ีrรนHมลnสยsาหรErขงฐAง่ี้uiถ้ษมต้นอสนดีq้ล้แงลืพขานiหDว้1t่ีใาดแใหีอะทม้้ลตัสจปิnตFงดiม้ดร6ๆรงคอe่วรหตuเรiอE)หภขดเดiSดsทSรHerูiEt่ีรt]eมc,า1แนมrcข่าดาdcสลt่เนRฐาลภnนขiถา้nดe้ดพqลราวชักาี่nัใ้.นบกนne่ืoรู้้าใIวตอทะพีลภยีรiขกย่ตอกาางSดดยRteตeะรreูeuอนมนลรดไ่ีoมiวทํ)Iวาิ่ะาhีี่ล่คิชcตวาiงerสtyล้สAIสณ1ํลาลนพาryขัวัล้มnญอา้lCล้mรวจปาFาtgากย่ีโรใ่tีดลoพ้yาพT2าrgวใกชSIเ่ค,oแสะiถชeวAอiEtอดฉDรินจeะeะนuด้เตeไ่[ังยeาiอขcEาื้ีIอrnิตเกาามะภยeี่[oานท้กmวไภo่ืuดgcงขอทieะงาiนงeยีแชดes่เnกt้ัอแsว่ายนัาmขชเว่คพสกไากh่ีเัช่วcนนวAท1ืสiงะดฉัาอามนEกAนuดเAeลsกyงsั0iญงัrDปท้นNCyาuาsีะ้แืขnูตตe11ตงลัยรใหรอะPทหแรสoปพgกiม้งแดํeภeทะcชรอะากตปขมรsบดtาตนมยy[กgc่าขgEอnฐอวdtcaน้ีCs่่ีดqoาลมลนeาi่ียาง้นานกกอไ7พีH้้แืeขว่มกnษe1ากใหกอsะนจารiแนสดูกอมe้มค11ลSงไาาcerูขLดมRtEgตสวะกAuมอ่นปกe็tู่ีามมสนaทรeิ่มลDท่อบงndาสtce้่าตuข7oขา็บง้นFiรอนลกํหาี่ใาเา่thาดา้nทาใe[Iน็พพนาร้aลรงtตบบนixe2nะด่น]iEutีดไะRแาtกผSาตมงฐaอนcดรงqลด่iIทลe73อr่ิขhลนรางวลสgE้ินเาาmะoณขnาจn[้อeูooทรลr้ยวีรiบดาอttข2พ1ปSา่าขงชเ่คสerูาีชาคั้วrพาA่nมนpนiดฉiขตาh่ีดาวนรeนiEtดสgะหสัมาส่งาiลกnoxt้s]lตกขรพ1าาcoตyมคูี่ใogปyอonr้ราใIieาoดท้eปวลดชรลงขลcต.]sางนeรcาะD.ขuม้ัูสไน่uรปอnัrมยวปู[าhี่ยวcgcะสระิัIคส.sมrนกnแรอบกวTD้นรmnกี่ปูใ้แiือมขfcรว1yนtยใหอะสt่บตง้t6eวสาfน,Sูชเ้ม่รคสกวปภรชาวี้oะAหuู;ู่มตnTe6ดข1ฉลffึ้Sนa่sปูนรตดอl่ืทมกยะก[iรlมgื่cอdtcIวรรอ่ะnoอวอต้วนกiวอี่ogชoมaรrงeนากชทอe่ทนางseาง1น่กเาใดhใดงทูลมทาe1ลดrRาtiตงirวอตเนีูaปtsตEผงมภะกท2ม่่ิงEลวgภ้นงสdรงื่ท้แา]eข7อขข1rrc้อRaใหอะ]าeลเสMo[ttภ้มเRตราคกอะ3ถลบา่C2ขงtา่อาาภัRชaiัาบงาถ�tตยงำiEบมtrากhiรต้นรeชdcงgีกป่ผามม.กนoaeBทร่ขตพซ17อขงnผภํIวuาะำชตe�oาทเ้iวนyr[ํขs0งรปนtบาลาi้ั2ตาด]่่mcนRtดgตาiาIวาh่ีาวอูiนyสดะปอัท่ีมํ่ิrลมนoรกงม.สตegบRมา.eกาายงขนกกั้นoพาวnอnรลyาะีาgn้iปูมาเพ1itoขiรHรยดาู่บmใาrาnoิาiปeเกาi(ภรลiEtงต6ภ]ปงfึ้Sงนา่ึมยeนI[งiนtrรูgcนเ่ี้่เปgอoimnน1พอ่ืtวารท.ลาี่นกงnอามTnนกeoรท้นวnูปวเาeขรารIาsงทsกงัปบนาา้ัmsงo1ู่มนงeeขพeาnน1ลiู่ีกาhา่ีsวใดวgเทcาทสต6ะรัNุปfS4มกmiระกตกํพคีมตเnพนาลตEทภะmiดตงาภื่yดsร]emอoะกรRาoดกsWล่ntเงัรปาRาอล3าsถาnoพงงนมยชee[ังใดนgcทจบกรีปrดมรBผniคมตอทํํวมตเfก่Eร.่mาภตเl7อขcดงนวตทถัเาบ]็eeา(.นfล[พํำIวมก�ภาาราiyนบeูัามtํe2ด1ลยR่วัา็บFถาานกาํมาาaาogaชะาoกาดัaตมาโuนรพบพกgาดแeรไาrตตe้oดaปoeอกนCaอยพ1ooนดSวคกaะn้เ่eาํIวกiาาปiวyoaงลินวํะขากจ]ิเาาวภเผ็าaํูaีนาภนงงปgอมมาeiนแไยรเูี่eกรดดา.Fตn7ตอrmนกขioขI็พoขตFeาะรนเทํnูปงnวาหi[นnนาพrรgแระeษา้gาเบอื่2ตร่sวrาชังาปาsพาgต6nลryู่rิfกSนเาภงดนวรดHทgด็รภrปsงางSงecนiนaํgทo่ืเาขตพ1สรดลตmnอัพnาgmกย่ปวทอิงขิอินคสด;cรแจลeบHใ]าsใงชiนาาcัง้ปดาtในดูหsงทm้dปnอนฟmาาeพนsูieเtปhจทตเnรปi.ดuบงเE(นกคภขตกําํ่รsารnตตปูอปหดด]seตeรวeัณงดัาบาบ็oตนภtะมรRnวถวegตน6าhfrชTS็aบFาชgอ่ืพันาyาํr’มภาบอาดกหทพeราDงตJ่ื่ขพจพhองตกรดลพaนคอกfนงขวซสนัtตงรSวั่ใํaIวoยงาi็yา่ืนงาํนิมคirวใอดดแาeทินตะาจ็บภgFาาานใsคํตุเบตาวcาEดCoภงgาtrไkoพง้eพาtรi]eนคnมูiขcขตันยา)ปe้นาPeะa้เาuหEปกtSRaถาหetsสอตรตตรซื่้นชงิะองัา(ผวเาชาภะส่ืtEาอินบgะกTyจภดrรiงึ่ตeกaงแiนดIดเงเลงา์umเiพขรสทชnaต้iงัeขตํIววายาปแมงาiyตอRหิnทคสําrsแunะวงัาCปแาตishrาใรบลngoขcitนสtnทg้mดาyราrปนวrูข[วoดํปteด(พuางตงพaาดทตขอ่ึy่่ysองะยรขืตrก้รอเสเ้ก่IoอัmกวrอuยาลขrคลิวคสiลาแิภวใาเาาภาตวาegCใภาช1งacCeยreIiนtาทเจอา้rทมาจด1นูลmeพคาt่พ่มปhsาiทปruลcาNง้4eรว่ลsงรตวอปn็aนtล(ูsนmงใมงัภป้eราาeHsืeอซenrาวง็ะบrอFiวนาทะํู่tอารปชiาaบนนใภาาื่ํgน่ีาคาาnพอาhพตมาจอทtCิดeงสดอยตัrกะ่้ิeงhนtลมวi0มรcBาS้งทaวมรsปIt.าเาl,าcมนeาiวะืRHถซินะจงe.rผอี่มhชาะาจดnาดi็นภeคนาะดูคขoมกสCRงenimiวาขตตงาโลto็มตาmหรรนรeไม(้mมeปงงตeRTปยตัร่ึ้ี็บู่FDงีวtreีนรงําiาซาg-oขyงrาผะาะๆiดพพกmดoาaกงทA(ผนขงํสSณ่ึัi1eaงแยrรยeแ้IตsดาิคสFตoแIมวขตีคRนิ1ลTะeaพใ่จวใู่[พcว tาicา้noขาIน4ูรารปาmาeu1nneiพน่rขตาm()่saโรcาตงภอ็ห4ึ่รนงgทrรบnนตะร1mภวegวลgฐaิyrชaะfด9ดาดcาอeงทบHำI�ใชนi่ส้ดขาhสง1ลอmreพา่ัายดาBูงมcาวณุฯิคสtม4Bแรทม.noนlcืใ.cmเดนlscภนertอถlถ้า.น.ะูภาEnปคตuC2ดงด-่tsงรตอาtภnมqดหเบต8ข้โ.ขeตกาgตปมโไพBaวทราปมวeeไ.ซซชนเalังcงนง่ผางาะoถงอทeoS.่่iาiลยhoarลก,าดiผปง3วiํวtoตaตแโยมตาืดRาei]ไFตoInนrปอวeyาiา,วuแภoขาพยภ8คดtสmCFาmตงตoIร้านiอางeo(aสttEาสมงมารrาว่ึึ่พ้กผงeแนrรํ[็งปgลc์นugแทยเeาดาซลFตฯoงI2เผgาะงyrิวดพIuาeSAPE1ทTRบกดรHขจDeห1ใใชe จพน็า่ifาgiiม้ด1างtcาmต2iา4รม)ูมgต็Rพnนขพmนทgทู้วอภ่yฉอราดs่oขIoองtะgeาวeบH่mวrnาจิsชคลาiด้ดn(าตงmeงตgบHาใาชน0่ึs้rงดเrรภงmดrหาะมBทขyxมต.ลrพa.ueเrlรดcsาน้ะcา7ซeถานาดaั0งํIา.่eeoรงหาห1eenปาพ่ด่าniาcา้พอIมi4บiนนดEตร่ืตนี่โภinnวน่พhดมหอาํดmeาสeไยภะaิ้ขปตขเiพtแวaตะ1รcโาาaeาtmซsนtัหงs่tซoiนงtัสกoงaวตq่กา้นoาcงนงสผtpรEาืํ]ปรอrม1Bึ่กทแแมนtยeงวล.ดา์เIพFlตuocIนเiถiiว.วพrดeลมงลงรnดuี้วู้่าีาitีtตสต้rนห1ภieeoฟ3Dาyตสpทขใกเร�(โจ� จปว(กจกFoลโสtEาtrา็eไe่ึากนาแgปทดพงtoลพ์ตทuู้วอเย่นgyอaาuฐส่ItิoอEา3ดวiiงึ่oaจครล eบแmาบH2Peuใชขiงาตผ้รด์ตํgงuาmดiเiทาrัaแบยtrาหกมัFตloกัIยงยsศัพอ่ืr�ูลพิเวดทs4พudnอbe�นn่yeอuาุรดะอึ่่าIosอะงูงรoวcาาnลeาํา่iครลุาeํrรตctาาตig�ืg็าภาู้iดบนหน)นiนจr่ืgงที่พขnhrมอคํ�ตดeสพ)ยทaะะmg้ิu่yอยีrวิซgนfั่ดIoงรcอาาา่ยวoนงsesบHคใชลi้ดกงิmeกงตร้่ีา]ม�g3i�tnงงวไiรบนrนะ่ืกี่nงtหเnพrhรมtอiดeัสiดsยoกะน้ิeeวrาบ�รcาํnาstสตeีู้้่นีราีiกnสtภEายนpดหึ่กขแeจพทตงลพ�a์iปiueดาเรซนiนันงสขt่ื่ี่ฟoลงงว.n�hู้มีอสeตcยจuะ้ิ่ึoงi้ีู่วีiีcกrtาวลนsาขพพ�Nทอ�eอ่yอtiั่Iot(อวอiนนtสูมคตะเล้นาcาตสtEาgm้่ีาิ่ึกื่rแคม�รอoเtกงลอรr์าulเิํทแาRก2าrัง�i,ร2งnsะป้ีuัู่าก�ี้eEiอitวคioบน)นลi่ืี่oพnhไtมอพดeสทยอบะ่่าิ้yอขับ�่วIoอ�ูตวรcผางคมลsปoกกnลลวเาตูgง.าarปล.หราrธ�ดryไ็น( มปไ ไSรขเ CวกHโ ฟเไ ิ1�ม�จน1สn�eรี้iขู่ีiีiบอนนื่แ่n�ัิhอมตดeสดใรดยๆPะไว้ิสทd์าn)าชวดดเขsดรcาิรภดดs�ดระeปูฯ์,าภ้ค�.อสาัรี.m�หาูร�ีดพลohห1ภฟยหDpยทขใกเร�(โจจ �จวป(กกFตังอ,e�มงลร3eงE้ีู่ตี�ี�้1พามวทน้ั่iu้�นอปจF า2ยP่าขดาท้แด้S้ดลรรศั่หาuภะะงมัศ���กเิาข4euu��าุ้ดรแ้อ่ึา�ท�กงาo�านงลeลื่าํรdุอาะ�ตีdก�ย�opนกiกพค�างง)ํCuAูลยีจวyาัปสSญเกCสรยตดังฯํก�าsหกพgมกิกงแ�ร้]grกม,ร�อ���nงไร์ชกะาก่งพtiอัักท่ีDก้ีg��บg�ioากไทาซsรaแ(nมงูmนp�ับ)ไะน1หภฟiหDาcpทขใกเร�โ(จ� จปวจกก(Fกาlจท,E��Aิทกuป�้่e1ดาาู,วมาร,DสChาฟลวตพา์�rีงสรตีCcห)ห่e ่ึงด2ePทนัSข�รtกโนดกร1t(ภฟDทขpกเรด�(โจ� จใวจ(กกปF่าา�หกฐ�โaึ่b�อ�ดัศq�ิเล่ี(ง4�ctม(เu��าุรดiนร�เnอค�่ึา�ะาเง่oา่ามiรลeยาลchํารี้ ุารS2P้ต่ีิขาreูด�่ม�รเาtมกดรHธา่lซeิทแxสาคRห��ก2e)eลัดR,�nททง�uo้ัศยี,�s�ะกาเิป4uา�่ีา�ใายดุ1รดจอ่ึา้งาใIoเาuลeilกาํรุิากงทรต้คe]ลม)ะน�ลiร��u��ไnง��ไรไtะไงกc�งือTาพItค�iข�บั�ัrรั)กลน�ูก|u,งียm�ซขมบ�ยป�oกกลิภeย่ปt�า.เช่gสaคnชรวลAnกTหรกดนิฉาpกงงjรธรย้่ึ]มoั�บน�ด่่ีจทn�งาดดไระโา�ะ่i็นปกaeงดาgพทtiัน1�ก�,สต��ฟลว,มoทกE1กจ�โจบ�ี�iรส�ตรecาํชขปึ่ตงs�อrห1ภ�ฟรD�โัpทขใกเร�โ(จ จปวจกกn(Fก�นpกกใm2�สตไนอาสจทsd์าnดาช�เ�ขปeง่ึน�้ทิ�ดารอภี้pืขขใทเร�โ(� จจปวจ(กกก�Ft็สมt(1รกเใหะอฟนะานลฯiนวสร�ด�ะเี t์้มส�,ต2Pcd้ด้ขคamc,�ึ่ขง้.่ีดิmถสดเม�รเtกกา�หHาร.ํหาุดาปา�ดlydิcทแาา่ัศR2กช�อาเิ�ั นา�iง�4u2P�,�อe,ท�งุsขะรดี่ปราอ่ึา�เ(t2เ3ง0eงoE��า��า�ดihนาวานร�ลeษdําะรเ1ุมาาทบต1หภฟDซั่3pทขใกเร�(โจ� จปวจกก(icF�นอ�หดRtยพ้่ีคติ�)า�iอะนม�รเศัtกบาา�ทไรtทคเิา�ิ่า)งliuลสิ�nuทแ�าํRาียาขบัุก2�รดขยาังลั�ู่้ทอ่ึาง�uงองละง,oกยดะseมาปมt �ป2o�2Pาํกกรลา�ขรยอ�รก้.แิ้ดกaง�รuทi�้ก�]ัoม�ล��iEหtรงมrjนาัธnร็หงคdไa.รด)ะ1�ลidบกง�เิศัตดพคไ�tt�iิเั็น)4�กu�่าuาุรดกaขบัก�ีย�อึรn1า�พ��บงู�oงง�eg�งoทา)้(�งวํCณลeนาํมจรขขจุ�ตปา�ย∑oาาารต1กกS,ลเขรs�รั้n.่น)ดpaอฯําhี่วกลกักหร�สิ�าาsงกททั(จหทครธ�n้กมคใ)�มวก�โ�ไโ�ปuก�eสค,รด�าียดd์กกnเn�่า�งช�ไขรน็นะsธกทิyรภIกยฟงล�ว1��unรีiส2�รตึง่ทะา่ีcฯกg�์ิ,ก�ึ่�งง,�รร้ถgล]เ้มpขคา��Iม��0��ทnงก�.ไมรอย[ะาเนสซคกgcงูพ��หา(าtfirดดปัใm��ด.อ)�Fะวไรกiสn�อ�่ีd์าnกนeี้าชอนมpวบข�,าt(�r,นิรกภ��้ง1iนe�าขู,รวจมทเะเ3รeงEกิ,�ะทเ�Ctารฯ)�ncปูา์eม1นษาดpลา,า์ทร้มr่ีนัิ้2่oคม�iCิบะ�อรหก��ร�ำี่eเสจ�ท��tาก.iร�ะกาฟeมส)าSปลeวlดาิgมท��หแ�าทาีาาสR2กโช�ดสcัรล,ง�อฟiกล,่jวัาsอะ่ึoa�ปง�่ี�ทบัาส�uต,กะโ�า�งมs่�ร�ค�ึ่างุ�a3eี่างE,�cเ�่ืขย�อ��ยณดง�้แกมร�้เuค�ง��ททา�คั่s�ตา)Aiลi�นอภงีา�ยผdมไtรา���รอd�าาา�อดร่่าทถข7าับอ�t(ข�t(แ�ูHล=รrคเhiงกนiนภ้นคพมะ[่เะเ�า�eปงuงoงeิรดะก,ค�ํลCททบcมoกล�2จณ่า�.�ก้่ีSิาaเาา้่ีา�ิหมล�รnด,เ้หtแสรก/ด้าธ�รมฯ���ธรทํั�เtาก�นกเดรlษริ�งทgแtาSsl/�ห�Rดา2กาd.lกท��ัิน็oทตdง�กค,รรเm,Rก2�ขพs�1ะ�อ��ปัn��1ร��กง�ไ�า,ทก�อื�ำs�ะดะปพ��งงรรPลปนทาี่ํC|�ขล�ทg��จlง�]าอาคgSเยาอเ�)ลi�ูeนลทป�ดปอไmtฯ�ําใกซig�ไทn��อืภายsคส(นหT.ขับd์)nน�กPmiา�ช�C)�ขยะู0�าEกาoั,รบิริบรง�ภngปู1กไ�่�่ีาม�า,ปดรoากd�่รกกกล�้1ะบฯาู,ทวับข.ม�ลo์�นa,,��,�ททูี่C�้�ลคา�g�หตรง6ม��าา�fธ์Sนcrg�eนหTปCขสงoาํหา่eวกกณ�ทดล�หะาปFา�eซน็S�(ดื่.ค�พ��(ัรamโอ�1อ�ก)1ะรกim�สหำ�,ธตu่า�ากงธ�ร,�ร�3�eะงกEแโ�้ข1�ำ��่ึ�า�งู,�ดวพมงน่ีdtม็งอ,�มทcuเน็Cกร�ใั�ด่ตiนท�นอoน�ริค�าเร�ค�Si�์rคใti�าาC1�าไตหด้สยe่(�,า�์nEาทภาช,รขeะSmσัtาิลรภกด�เ��่nร]าe�โมHgํข่รรHาางuาะะ่ฯrา้ึru�มค�t์�areอช,R�าeิด,�ค�วโ้ถททคาึ่oน�eแ���้�กแง.ี่ิบ์จง้ืชใั���cาเ�(สอL�����p�ไดบสกงhารห�รเiาค�ษรเd์าnd1�ต�ดาาชเา�ค�Cทdซยทlิลรรภอท�า��,รด�ะ�่ง�reรgก�าัpaยcร��บาะพพ3ํHeไงวIEงงาน�i�หํCyือ�o์�าํ�ดทํ�,จมe�ราา�ังกeลทลนด้,�Sั|่คททงเาiB�oนอ�2�า�กeดg�ย.าmกฯ�าําดซกสe�ดสปดาาsทห���หrาgกาเ�on(งรลneักo�,ดรนlTกrมi�ท�Cั่ยน�iาลuาดกoัะiบระp้อบเ่ม�่ีาต���ดา�,่ไเา�างท�อื�รeท้g��แaก่้3นeร�รงวE�ลท�,นเา��gาlภ�|i�ะ�n��ง��tภี่ณนทmgจง�มdย�leไ�∑า�ามiทซาํ�,dัeC่่ีiรเปni�น(ป��)mm��g�พ)ะ��n้i�คิัาัทาTกลกกง�ก(1พยnก่ีr,mงง�oแัสาทบโ์มขตํโCก�ห้ม�่ศันี่)าาาจู,เดo�วา,sาม่ehSl,งัเป�Cโs,กทc่tดnกา็,านฯu�,ํม์ruกก�ยะCนทา�นขหะาิรมs่รปe�1ดi�ค�t����ํeถําSก้ดpข,รา,าIเตeม�0�ป���ด�mงต้�โแmก้รc�เน�คเ�ทั�ู่า�มH�ก1sσํ�ดดปาง�m.)�ส�ที่ตโก�dr�ีg่ึ���า�น้ีชลdี่gา�ง�cเ�าr�eสทtรข�ด็เคร�e��มามกซ���า�นtนehาร(้ัรย�ษดสuแt1mคษน��พรpีล)าtmะมงiซด้วลา�,ะดรํมกC่�า��ือ่ค,mวจ��่ีเ�.Hขากเb�ะ��้า1hSต็ัgาเcมู,คบาHน�มํกเ�าeม,e้ดดC,f้ึ,ททอe�inoํlนา�ชากอ�งัก็์บaลr��F�งC�านCesํห�หา่ดeeส���ุาaeาS��ก�เ,พ,รพ่ืขhยาค�อ�รยณliษ��1�โทารักซัosขต.น,รห่ภากrมH�ั���Sสด,��มaไอoมโะ�บen่ึ�ัอืตทบา่ีถr�ค่ีงรg��ลcงแนยเมว�|�oeน้�ิํนhagก�รo�เภจา�ค�รังน้,��ละ�กlย�าง�ม�ต�ทeณยนe�ปจ�รณ∑่าา�ีเซาuอ,gารnด,หtn(,T�nังว)กiลธ�m�ขต�ยH้)าัoะoัับาiทfง�rมt่ห(/�่ีัาnก�กeด.i�ดiก่eโด,�โ,ททบ��ตเ�รข�ท�ก��อe1น,�,าาE,ู��มดaสืgก,�yอ�รr�u�aเด�กส�ษาาําด�ณtนlซาจาง�r์งปdr∑ทาr��ถออ,oCpรามร��Iขหม��e�กแ�0ั่สืenน้�อ�ลร)���ัด1nเไมนยmei�คพ�สัSiขสตวน�ือู�ภ้มิ(ค���ดnกดปPรแลทอนโโ�โE|รกเ�าบิ�ส��s�เนใ้ี�.งาt็ยc่e�ามdกnมrt�eน้ปข�ร�น�ูuลotc��gnmป�ึ่โาn�t�เด้�T,u�เ่ีกี่ษง��ยนถม�cเm่opัs�า�TบขIะรงตอม�รเ0่�ว่ีH���า�ร�เHะค�Fา�ํ่tเานม�ค(า�งคgูพมมdทดFดปaน้นชว�,ลป�กร,วอiะ�eธี้aชaau�ด�ม)�ณ�่t�rง่ึาะาํปา���า่อhาทหาาขระ�ปษีพส�ุa1dาังา,uอ�มtื่ข�,ซย�ขhอ�ยณดั�iลี้�ษeนก1Sิมerm�,�sต���ทะาวาตรlภะo,H���ั(tาจ�บา�กส่ี.อ�ัา�สg,ก�ม�ืnt�ถํดtส็างัมแลกrอ,งงอoiน�hนr�เภ.ึ้ร�u�e้นaaภ��tา���lาคว้ด,(uทนgCง�ณุna�บิาืรm,oง)eื่อLtข�ัยเอ�oย�ณหเาt�n�,ม��rมดHมธ�บ�ัําไระจ�้sดต�eค�fgภ�CทCบtือข/�ป้ต็ว�ช.ก�อ��นeนe�|็นซขถD,e�gอapกaย�มงง�รม��แพ�าอะ���ย�h��hารภณ�เนษน้Sจทขย1��e��∑า�กาปก,ซ�ร�อางณปg|าuะ)อา�noiก��ดa�eะหtnn�ั�,Fัลกตบาธ�(�[�nกio�มัnโงบตโ��อภ�tR�/�่ํe�เาP�.าeังกรดลn��าiวE่งาิบสhา�iข�อขouทขduา�น่กา�,mาา��eวลo�่��ถาาัio(��p��าnอ�Iง�ม,r0บม1ง่ี�ขั�mนgอก�าม่ึiาํ�ไดงTเนข�งrร�คบiวลiาูตม�ะFดaดปi�(�มาง��ค��กพภดลaรHกั้,Pี้�า��ทพ�่ีrE�eางแ��ิบm�r�ม�ขสธrกณaนตจาouข�∑าId�ะ,นถliราrเtโF็น,พ1�cลo)eาพ��d,่ษ,ย��uม�า�ยัt�ะcา็รcม(S��ด��กn�นดก4FรมTนโขางโ�gขวรn�น�(gา�มเงะ�Ftm้มm�รgภ(ัcคพด้,ซก��อซni,e,9ะต�sσaะu�บ��)งm�ธาp�rภึ้uu���cอชีเร�ุล�าa�ถาะHวp,รําFาIื่ขจวมนย�อ�ยณ0��พ�ณ�dิบดืรuมเนg�อLtค��sตา�ชภูมั้Sมงั�ดดBป�นpีลtคม�eoาอgก�Cท�ี่Tวnล(�า�aม.้ีถเl�tc,นัแู่u��rน��ก�b��hnอถhตehgาิpauยขภ�ตน้.จพ1�งหะ�า�้ดtfr้ึซu�วlทด�ษ��ณอ�กาม�,uวต�ะนรห�ส�2n�-,���uบิึ่ะืธ��งlก�ตดัอLข�โบา�ogาถมti/�eเไ�.�ึง่่ากgnปค�งง,ทCัอ�ขนi,าiรกข�งัโ�อaล��i�น�ะ,งแmhา�oeuegpaย��eeุพaคาาi,�งยาื่ขยอ�oยณ�aoee,�rทจา่o��2ง�uก),�ะาnอาiผsต�nnมoีต�ภบ�่ีลว�mัgoม�ลไกดธาuแอi�nrม�ย�ง�iา�อ�ภดถเด�F�ตงัoPา�Inแrาง��Eาบิh�ทง�0ภดว้น�พม่ี�ir�ลm�แdส�มขrกiวาaถ�กณaดลo�ร�อาาl,����กโ�ห�n,�e,�c�่ธ�r,อ�นอพนาจi�ย�nTกข∑งาษม็t่ีว/�,ดmปgม.นะไFลก�rnทดg�(neขi�ค)พ�แขี้ืn�ออm1รา�T�gั�ncตมcพigงdeสลธนิ��(��กnดsσ�ี่r�)n,แรโอ��มาขะจโืิบก����ีอสeาseบ�Hcงเ.พ�ล�ชอาdiกlจ้uดบ��โ,งmลc0ด,�Sรามi�ยn�(m�า��ดunเภักeง้ัด(า�ีเ่ยPาานpีลtซ�ETาวขับิล���ก�n�ดงํmHsถกpกdecาIงHม�b���0ต�ง�r้ึu����sσลoF��)าnน�เล�ีด้ftว�ก�ก�hี�cะtนlงัก�ม]�ะอล�น,ด็ิบดมื)นน�ณ�TกtขrองLป�ภ�Lวกด�aหณดะFรี�สาจมี้�t�(ขค�คะพCท,ขต้ัiพี้narนนpีลิtักวขลข,าธ�กซว,9eนgpaักจยง�,พ่าiา�.ะtoob��มงตe2��tพ�ษxทคd�จsม�กงuยด้f�ว�oe่ึงa�รrlกo��อ.�อหS���a,�ะ,��กดมตาน��ว�(�า�ui��go�ำ��าuอ่nัoงt�nอii�ัง,มอบi�iงeัรล�ขจ�n,oทกง�rอกaึ้uา่��i�้ว�,าอoว�หามPtสe�oนตน็��eDat,คa่บินืมาม,�างงยา,อLiอ�สo�etื่ข�nfEยอ�ยยo�่ี�อ,�mะgt่ึม��เไกกมกแคต�สกษi�Cทiตsงล�m์า|rลuาuะ�งเnะ�T���แtื�engอ�ลอpaารัง��พ[หnี่rมพงaแถตัiมสทขงน�าก��อ�าา�ทแ���กuอnlhoูี้สโ,นso,�้น.cน�ม�,�uiก,ดยกพรย��t่�urะา�อด�’มกณยnmกงษ�nเขeพ��าพีเ่,บ1ท;nrm,ก�iอi�นn่yธ�อc��แืnลอH�รา่Iioอ�sσanวม�)�าtพต��าง/iส�งไนม�ค�แล.�eีกา�Fร่,าลอลาท�ารตJi��n�สมะsgขr่�อ.asmgoมดม)ไrรณtมรจ�t�ป�iเxrsห�้ัาี�ส�นnpmียลt���,เขวลrาโล้ีี่เc�นน�ิห�ด่rFnrแงbมขาbก��อg,gตกH่อาจ��.รนู่ด��าlล้ด�ถงfโล��,ซtcxleF,a9iะ่ืด,อs�iู่อ�ลอ,i�ย,�eะา��ภ.u�ชบaiน�Pนมมร)ักณ่ืt่ี�fEปgขรบิ�nถhมจu�อหดสeiีสmเย�ณ�ละ�ิ้าocm,dขcัขน,�ท้ีoPวกนม�ีกesบσิณcา�),��าoo���ี่,sn�eี้�จามควล�.คt��ม,งยู่น�oe�h็นtDนรuo�ดมรเม,��TะSมขงoอ�มfว�ต��uวh�.้ัa�วนะ�Ft�น�pีลtากาu�ด((ขยวล[nคuราาส-�|งั�ะม่ึงเob��t�ตทงึง�dถอยเ�มธเบเ[ด้่��gด้f�อนกl้��iาะt�ว�พอ�้ี,ู่nี��ะม,ีแoา�ะ��็นDn,dเมอluม�u1�อ1�่ก�rษกาi,S�2าrr)มกัข�,ำ�oีป�กแ,�บ1าืn(อ|าว�ระปือพกi�ล,รnมontพ(งิเ�เieส�เนอาs�เ��[rcคanลองยางาจioe�อู่ส�(้sรo�ง,ต.า,�sะเทมnข�เrmาึ้�มuต��ตa�oคา�uู่รวาunoใm�่ก�gนเ��กเา�ังี่เบิืย4oาพังอL��ทง�ม,c)บ1คHป�ดกFi)�r�ลแm�0ด��3พรตgือ่�งคา��CงaF1ณT,�าลงลตปป��ซะง,9ระ,iอา�ทT)ม)�n,ณ�,กtegษ(าpืปfตัaยภu�ชอoห�รc็ีสrก็นจรเุจนน,�ขูิ่แืnอ้ีรณ มม�นสย�ิดก�nมmถcพe�i�านดc,��ดจFยีาอ.ซ�eร�่ี่นาาngดส�s�มt.�ํtC),ู่นา��oวซh�,9ะu�nห�.nงa�าnm-,ี���า)เภu�กชลวuังเี่กร��iร(�]ะ��็น�ร�oกTจrร�สำe-Hืณ�a่ึมงบาจ�าt���งถrเ้eFน่ืว่น็็่ลgอ��ี่มกาnอนะii�tิมน็วDn,�tมม)��ะมณ,�tู่าแmนาู่อปgขhไีuหี�ส�i�n��ก,ขวึ่ง,วa้ี�าน2น�หิ|แ)ะ��oีาxรนง�ลt�,สน�-วจึ่i��Hงลa[้ีr.�rาnง�ขอถก��อtเเ�แ่g้วาniรล�จนn�eliา�.า่�aโ�มd�,ะumcแาอ�าห,�่โ�uoาย��o�ง�กด�,,บ21ม)oพกi�เกขmo�ีสม�กเวจ้าปmวลล�aด�nงมงncาc�างก�อน็Dเ,กร1,มาTม���σาทsต�อ�)�ง�ะล�oม�nn,mก�(ืFดเเอูี้,นc�าc|ะcจ�กมยจท�ข�ห�กพรกTt�ดะพcม[’�พดมกF�g�มด�อgั้ปล�นซpดntนn��ลซลํ�,19ะCuT�ตา�ต่,งาaาภnuแ�b�ว�ชปารตร,n,ี��ืรกอจงั,ก�บ�1c]sะ้ดหณกf็iก�น�จา�กrl���อา�as,hลาaจstางะ�ด��่ีnรม,าเuซหทtุด,ก�ู่น�ยhว)ํก่อoui�อาาด�า��เeลว,ื่�อนยำ��ีอ�วื่ึ่กงaeองัรกc,�ส]-ะหดoF็ึ่มันง�ก�eิงกfrน�g,�aถคi�Hตเาเจ��ยลt่�gาoe�ซน,9io�ะ�,�ร�ะลก�รจ,แnfมnาาต็นภวuา่รชพ�ร�าาอหyราม�u�จo,์nณ2เ)ง�วoงั่ึ�งoีa�หวนเลกทาง�สนnก�่(งขยเn[ก�เอi�งมาเ�o�tมง,n�ู่เานจh�duยเเเมรลก�,mจn���งา่�่วกา�พeาอห���oูี้ก,รนะส-ปึ่o�มางูห1ภ1มพpงใขวป(ทเร�(โจ� จกจFกกกพรT1rะมพถสเป’มกเ่กล�g�สดแ2ืnอนรicป1nปมพป�งะTสnพ��นnแรiตาน(�cลง�ค�rn,อตล�ื่จื แู่p,อสา(้sP2�2cr).ข�กจาoีูี้ตง่ึ,นะาใsดวอค�มลู่รกพรn�ใง�g��ะอดหsnเm’มาก�dเซา4าัศมlเ่ี��เิCํ)หuม4�)mนnmา0ุารด3ลือ่)อก�ึ่อา่Htงoาm�ดาณต�ี0��ลกาํ้น่ลรแก�าาาังก�ื่]อะพอFร็�น�่ื�ด�กreอมsป�aมมัะ็กลาจดft็็น�นุนคน)มsู�ิ่ก)tา่เ1�ไoมมปลTก�สi�uารดตถยีกหeงสวห�n,ายร,ืร่าาอกี้่อcนิMgดก�าจ)กวล่ึางิaงกo,ร่ื้เอหเ]มจอ�o�-.�e)ดนn�งไรหะi�มัก�ซาก�tfนง(ขย0ั[พiาัํเ�บกiมล�า�เาล�ดร�จ.nad�ยา�เ่เเแกาีอขขหวกu�oังกา�แ]พะ�็น�รกiกงnroู่ะนpี�raลเ1าจoเt1กบสจท�พน�ปาeดง้า(ขnกย�[วnปวา�มสปมพปเารฟn็นล(ว,d�ยีมเสเม�rตcลจว9ึู่่งกa่ึูี้ง,(้นาSพหc��มากพกรตน�ะกล((ะคiู่ร1ต’มา�ก|1ใgาา้ครา�t�อ4าใใอ�ล�รลนnจnป[า่ล�tป(พ)mารอ0�อาหi3าตนือ่�oะเแาrnณลงจ�ู่(้้่ี4s2ิuเกาม�รสตเtก��่tรคsาู่ร็าlงิ็็ใnนl่ิทนgแุนนูRิ่ก2ัมมห�กสงด�4หา,ถบ,1หesะกปUi�มกgอ่กด)กmั�0าร�ดาร3่าาื่อาูี้,นลื่มอeณ)าอพราseงะา่รรคะงง,’)มากiมัก-f�)�ไ็เ�oล็นนnาุนนูบัขิ่�ล�มม)ู))กสดถงตe;มแยปาo�กกล�ร่าาc.�sดaF)เลoู่หร�gาีธsน-า)�(ดขย[�้ซาน็,ห9ะม้เกอ1�่,dยาเเ���ดารลก�รา่ือพรอขจeะณอมั1fู่1��ีใเ�ลไ�าสd์nาาชปnขปพิรภรt�(,ู่นรhrะลuจ์ู่,(้เ้��คoา�วต.�นค�สู่รา(ใขย�ห[gราสา-�ดมึ่ง4เาอdยเถเ,)เm�0ง3รอื่กาe3Eพง�iณ��ะม�ะทแั่1i�น1อา็�็นาุทนนปูิ่,ปพม2มกสด)รถ(eo่า�urะลจลมร่าู่�า(้n�ง�อ)�าเ้ตแ้ค�ทา�ู่ร�ใ-งg)dม�d4า��)m03ก�่อื�พกงงณํCจาSเมปู่ลี�ดํ็ก็น�sาุนหนู่ิ1�มมTกส�ดก,ตรถe��กn,ร่าาือท่ี�)cg�ก�จg-)ทาซ�(m�)ะซiก�,ํ�ก�1า,ูาม,Cู่าีี์rCหัง�ก่e]ะ็น�e�Sr��โารจt่า�ึ่�กี่ง�วcเ��ร�เาค��าราดึ่งa่าหHน��ei�e,�ทท�o�กาดสร�จเาlทาหร�o����ไง�อื�รน|เก�สย�eป�n�gnTกoับ่ี่าดา่ทูี้,นน�,��มกพร�ะาํกป���1m�nสตล��t็แมากน�ร�t�s้ด,m�เHําช�หeก�่อ���hาด�าร1ลาซื่อ��eะับามักf�ังล�งล�eัoมrัดบตเoaก�รน��า�(นยจ�∑าา,มเ)dัเเ(กnโโ�กาเพ�ะu1า�ถpามI�0��ปนเคปพมดดร(ก�้ีrrจู่ข(tตษมค�รร���ggม4า,อia)��m3่ือ�ุaา,ณขื่ยอ�ยณ�ตsอ�็ถ็แนุนิ่hมม้น�ดถ
14] ตามสมการที่ 1
(1) (1)
|����, �� � ���, ��|,

จากสมการท่ี 1 สามารถอธบิ ายไดด้ งั น้ี
�� ������, ������ and ���, �� �
� .�������������������
� ���, �� เปน็ Function เพ่ือ
����
การปรับให้ Smooth โดยขนาด σ ทเ่ี หมาะสม จากการ
วิเคราะห์ edge
Edge map คือ ข้ันตอนการเลือกเพื่อเพิ่ม

แเพAสสรl้นอกซgววoึ่งงงาวrวกiดิเtลาคhตมดรmาามVก2oะขlด่ อห4อ0ังว์.จนบPต งNFiําาxตoตถแeiก1หgาlาึ,งนคuมJแด่งaลตrรวใnํา้วดeuัศาทขาaําแrอมมyก2ขง-ลาีFเเรรสeูปขาะวbภา้น้rมเวดuาสaเขพขสrตy้น้นอซอ2วึ่งาทบ0งงวก2ิเม่ี1ลคมรหา2ะหลว์จงัาตกกาคมกรวFัศาinามมdีเเiรnสขg้น้มขoขอfDอบsงบขNuaiอtoนauงbis2ร(lgeeUูป.ma1pทภnpd.าําa5ใeพsหnerดFcก้กuวาirาEงgeรตyรutDhาeทrreleเiาํesพtdehF)รocNiาl3gdtuะแovผrขNaลeดิrนเเluะmกขพ3oตeขลNา้ิดาifนoasาทoดrตจดeil้ังsaiาสวeบาnzลูงoนงoกiar่าin[แตsnงt1กลEia9าo(าyuะELโ-eรt2ลรhnดoy2eะ่ายwnยe]งหtiืeดถดcสarือวังหt่วiวo่าF่านรnEiงgเyือปuใกeห็นrขleา4iค d3ญยร3่า)าเ่กกยา็บขรขอต้งอร
กสโดอกยงอาวัตาโรนดมกัต่อDิ โนดaถยuึเงสgต้นmาแขรกาaววnาตดาตมามหขลอักบกตาาดรํา และเส้นที่ โดยส่วนให2โด.1ญย.ส5่ว่กกนาาใรหรทญตาํ ่กนNารรoวอตrmรจวกaสจlสiเzออaหบบtio(Dนn(eDืtอeectจt)eาผcิดกtพ)ลแาดสผิดงพสลวา่ าด
ข า ว ต า ม ห ลั Daugman
เเกข้ิดาดจวางกตกาารระยหเเนืดกขอว้ิดาหดจก่าวารเงงกหือตกกานาขรราื อะยยรหจืดวาเาห่ากกยรงือกแ็บขขาสยรของาเก(กย้งอสC็บขามวมขอo่ าร้งอ่าูลมงmมหน่าูลทนแตมpแตี่ ทลลาาุนํaาะ(ะใอIrrก(หiาisอIsจr)้ ลiจาoเsะป้อแจ)nมลรีเจงะีห)ยแหะตบแสุผมไงเรลลททมอีืเอ่ีสีะยห่ืน่ต่อมบแๆงตรสุมงุผงกกลทลันอ่ีส้อ่ืน่อเงชๆง่น
2 Algorithm ดัง Figure 2

น อ ก เ ห นื อ จก(Cาoารmหกมpุนaแrกisลoส้อnFง)งiหgไรuสมือr่ตeมวรุม3ง่ กกขาNลันoอง้อiเsงชงe่นกลทoาnรรูก่ี ะเทEอยตyียะํeางหาศ่าใีรงซษขหอะึ่งง้แกกลาเะรากปถรา่ารยรทหภีมายําุพนบNเoทrmี ยaบl
John Dauซก Fgา่ึงiรเmปgทน็�ำuสaกเJSปo่วrาenJ็นhนรegoทnสหmh่วํานnDไน2eFSึ่งanดหDieทgutนgaFaส่ีS้uนgmึ่งtiu�ำmrgiทoegeคํuาeี่nสamญั2nrgเnําe(taคสSขDmanไ2ัญeอtaดนigงoไขuS้นmeดngอeอําI้นer,งgเni[nสsmำ�12Itนเr80DtaiสResอ]0taiนneo9aดRDtอnct)งัeauoaiสดtcPDoguiมooังrgngaoกgสnnmiucmtnามiegoPรiaกtsmทnrinPsooาa่ีaรn5cSrAnnทeyolSs่ีgsAy5soแขชก(tclseCgArtmลอi่วาeoetohlrmยระงismgเtmhพหลสเsเomพพือ่ ซูกว่มpื่อr่ึงิ่ม นตiุนatคขาhrกภแขร ร จเiอวอะะาสsอาmยีลซหยกงาพงoงงะสวตก้่ึงอดมศตห า่nวาาวรีแขชกงา่รด่างแษางซลกอ่)วงยงาํตาหยะะงาขตขดืแึ่งาลทแสเรรอลหพไราเูลกกว่ท่จีะกงทรม่ิมนะตะว�ืสำอกอืบ็ตกคช1โขาใว่่ตํขาาใดขหวาว.่อมน่าร5ซยหยราอ้ย้งรถขึ่งหมาสเงตมุNมเกปก่า้เองยพแว่มาลูขาดยารงขนขตกมoก่ินุรรยตีภาออกใแคท่นขทหบrลัวนางตาลวอํ�ำาmใงขมญเพช่าะาห้งทอาคา่งอNมNลก่้เเวยีขนดัดาแoaงกกูแชาoใ่าบอจต่นตหรrตrามlmงจmต่ลนราชวกรเ้าiกค(ะดzรดัาหCตa(aะย่าซะมวIน่มาlalมrา่กรoงiiจเ่ีึดizชzางสเsะหmุนกรรสtaกaขย)ดพัดตับาอกitpะยtว่เอแมับoiรiผุบง่ิoaลoิ่งองลิ่มทายสสนลrขn้nอคขnะ(กi�ีรำsีDอย้ึนงาแ่ะคีรยะขoนึ้นN่ืหรeสหง่ิ[nงขะหะtวๆ2oงรอขe)วดอศ3ทrือหนc้ึ[่าาขm่บงัไ-งนมtส2่ีงภ2)ีมรสงมaว(สออุ่มตอ4ผาB3ต่รีl่ษวขงiก]กพด่าิzะแiรงาเนr-เaหพลขดงgองหะภ2ขtขตก้อาa้ววลiสoอนงดนlางั่4งแาeาnางกอตืงวด่วต]สพลจาขกวaงเเาตชกวน่าาตnอาจดใะนนก่ดดิdารงระ่าําหขกวถงอเ้ งาข่าดงตรยอต่นหาภงาชมคาจดัดุพนะ่าํามร
eเgปm็นสen่วนtaหtiนoึ่งnทP่ีส�rําo�คc�จ�ัeญา�กs�สข�sม�กอ�า�งร�ท�ี่I5�r�i�ส�sา�มR�าร�eถ�อ�cธ∗บิo� า� gย��ไn�ด�ด้ i�งัt��น��i�o้ี���n���S y( 5(5s))teKmokaเreพ, 2่ือ010)
บกnฟ�อาาเรก(ผSก�ะาากกUงัทง��เเม[m�บิา่งึดรสพกวิด1ใี่ �pIการวนพrช�น8์ค�ช่ิมoรทi�pลนs�อใ้]ัวพนลถค�o�นาําeสจ��กาดRอ�วาข้ืน�tง�DDrก�มา่ิงาังSehาธ�ด∗ขอ�ฐaากeจ�ทรสแeมeิบcเอง��าร�u2tหาสขมมyoก่ี y S ขเ กกดคแ(ดBสgเ� าก�ทนกeU�ง�g ลงขากอั่วoาาm.)eมึ้น่นกาmg�ดยิิด่pง1รครรuระงงc�m�ดFo�้�จจมpภตเตnคrรlาลกยไDผiไะoiูมป.tจา าegูมd�iั�ดาสา�4eดtรขeกกดidurลว�าaaําhาา่ดบลสบขก(NtคผSก�า่�าtสrอnภUือเทeน้ดnEอme�มเพ่วอิi่ึงา้ลขาดnoนแรพseงิ่นกcคGจIสo�กโทาpกวกตรน�yงาน้ึบiพ�ร,t3ัง่ี()มรsotาพงทงิ่ตาล�pด�ลกรต(eดาดบ�ทeนnxาU5ผล2าตกทoสσaํนูโ�ป่ืาอาาใelัดดภเค�ส��กA�iะกเข0ดแ�่ีไดาิห่(ค,ส่ีpdยtงลทส่ีวนrภร�ใ1สวิ่งขมกtา�ข0hใ่ิว�ดงยขrี้พ5)ลเมpนขเ้า่�ง่lาืํา�จอ�Sท.าหeอง่ลว�yน9iนก่งใตกก4หเอก�ปื่)ผองgใใใeกพล2รตาขาo้งแชyมนก่ีสพ�รห�)ึ้นต�นดพิy�งานตrกงลห;.าะาeาึ้น�ดoากล�(ิ่ืดอัดด่ทงสา1รรรก้้บกราลงค�ดLคนnื้ภทหนรฟขPl�sท�วผะกราูม.ทแวจ่ีาเ�าไทiเา4oทวrเ้รสdืกฐะอEงาสขรพาr�ำรวมลtี่ใืรรงา่นอาาปำ�ูกoง้อมัwกiาตงพูชืาอyลัsี่ตใทง��ินจะนตe่กโทกใเมtิ่ใวมบe5มหาD[บ)น่วาeดeทร้ใชบดหฟกดััย(าตพตาิสh่จงํลกาควาnดิ1คนะ�นBeแlแmก้rใ่ีย่ดวรํ�ารสเหสน้าเไนาiใั่ิยcัางงวืพtอd วลกมoตแนกใงาตกดกชหmeนวใือนา8์หaครช่วeลิ่มนกร ้ีาทมหรตu)หPะรรลา่นดัิ�ดyางมรแ้,้บรก cนือ่ากมนฟี้์มชาีrา้เกเ้ใาตร]ตeก้เระ ัะสวาพtนกDยกถางค2iากปเกมํiรกาาเ�ะdัทีงกบทั(นลเlนแาาบxว่บขร0รผ่ำ�พiาบิดรพeกลกวขิดจa5่าาาเdตดาใ่ีา่รห(ลดใอซนถขว0ขม้ืม้ปรนหวิด�tกชeนnนอืนL์กคชิ่รมsกงDตกeะท9สมหนรร)อุื่อดนอพาาขลe้ใาoาาต)งักถัึ่ตงวพนวตาคธ∗cัขอืบดDอlนอกธฐร,อคองกวืwลาัตดา;านอืteวข้ืารสนแี่้ลนมกสDบมบิกบิeข2กมกงาทาวาขสeาCวทDง�อนารฐตว่า่ดาtว0ภeราน้ึแt(หลาตรม้ัมมงา่่rา่วอeeงิ้งhNนาเรนา0 ากสนยtหมบม่าะทานeเานเcงก�tทนee ลขE9งปขงูตoงพไ่นบกบน่าราเนetรย(อรร(rc่ราดขดcyiN�้มน็าคบดมูac[;ยsนแบแ(วไNะ้�าtมงผค1eสLม้าท้ดยไขotดb(eควPไําะาล่กลทtบนก9loิอด(สL(ขงั�้ิอiงมi)iา้ดนแา่ะรขrะUoดtdLวsว-วิ�วเ กาํบwนoพผบม2องาชหลกeตoน)นนอoepอทeา้ดภิดN2ก้ีองมเขeiา้่)ลา่่นแาาwpทtากขnทขรs�]เวพขงาrอoจาทบweทปcงั่ี่ีaมกา้กมPeถงอดพา่ี�กึ้น�กeดiลดุงeขrเรกaผ่ีsนริ5lเล่อrือขงงัiาน�.ร่แอาชภyสกexก,eนก,�เขดิeือูรป)ใวู่รอมดาลeจeFใ่yน2ง่ึหกปาู�ตข2่าพกท้ี้หนEเ่งาeขilึ�lงะกาท�0rรอรgเ้0เขiจภาyตนlไปdลขำป้ห�เก0uลท(าi้�ำมP1ึงบพdeวดแ้นึก�าาาsตน9ใิ็ดrxนงอใาeาไํiา2slพe)หนรx้มบหิดดลดจงางiตคคขปใ,))�;dรeแงyี้ท้นห้มุด3่าา่ากก)lือูอีม่ีล้บลe�ลากง่งิตาlะ� 2ข เเแรมพสคi2ร0 ปอตนdห้น ท่ือ0งPสล0ะา่ . ว)บกาsต1ง า ออํiงาบาคติ()9เcกรxบ.กรจส5า่าูปoอใ,6าง0บ6ลeแ้นอรnขทEหน)ุดเ0มFกแอวแvอลจlสn0กงสลปกoiี่้งFมcกะอgะะบมล้บนlioาvลg1งรงา1ิตาิตduมiuรมะเค.n2รเe6สเ1ดบrปส[0หะ่าg.สrีส2ปe1้นงัออบกบ็นซeF5.เกรอ6งกFาพ5บจขแ่ึง็นi]หเgFกรiะขือลจอ้ื่ดอสgกดั ัดCuiสมม4รขนgะะม้นกuาrrือกทัางสีuคมeรreราาลู ้อเ1eทดัหกสrดีสaรปN4ูปี่เา่e(คี่เกดรัtF5กมข็นEรรEe9เcรกNือดัดา่.รัดo้อ4ขภียinสnีูล(ยทโัปงูoคูgปoรI,ม(อ้ากccดrFrNrF6ูปี่เ่าภiา้Fนmมoูลouกsรวยรmneoขภeiาd(ีจูล(ยdพg0่าaใDaFrrพวEวแาeชu�ำกeลlmvaอetiae(พ0นzuarห้ใวใEา่าnงdatปeนaotaใr่าnวยaนงลtaleนtลlกพลuuciนc5ม5กัiitoบลบblzซพaาzEoพrน.้ืาn่ากoarvลey่ึ.งย)ื้น9dxนงทatิตeาิตขยมโ้ืนt,ทiieCdEมรor6ตตด่ีคนnt่า2รax่ีตoขม0nโยารdนทาietcEสร[nอ00ะา่oงg.ดrใดaตt่าง2aช1vกงiอx่ีตtoขอกาอบcบno้ยหaลdนอcn้5อtล.เt)lริตลาoกอi)6งvมrใาพoบaแองตn]ักมiงหงaูลชnnเร(FอกvกรtVารลจกื่ะจาอส)goกcกะา้หaใือหiaํามหlรมหนvgละะt้กนกนtวา)ขรsiาลวรinาาา่วอืuaอมาใo่าูรปาgอรงนนัก,งงเ1งหสrnีสรปอกรeกร)กกน็ ะาEือดัดหัดรมห4ขnทังคขรราว้อcNือูอป่ีเา่ใ่าFมoรนงงoภiีูล(ยdg
เคสป่วลลนาือรดกบเตคกาลวลน่ือใา่ นนง(งNห(าLoร นoiือsวweทิจe)ําัยrในหe้ีม้เyกeีกิดlาiกdรsาต)รัดสD่วeนteรcบtกวผ9cนิดo,ท6พn0ี่กลv0่อoาใบlดหvติ i้เจnก[ึงg2ิดไ5เดคพ]้ม่าื่อี การ Encode ซ่ึงขนาดข้อมูลจํานวน
มกีกาารรตตัดัดสส่ว่วนนทรบี่ไมกว่ใชน่ดทวี่กง่อตใหาห้เกริดือคม่า่านตาทิ้ง อาทิเช่น ขนตา

รูปของบิต 0 และ 1 ดัง Figure 5. โดยใช้หลักการของ J Sci Technol MSU
convolving เพื่อการ Encode ซ่ึงขนาดข้อมูลจํานวน
9,600 บ44ิต [2Vi5ch]arinee Sawasdee, Narongrit Wangkeeree

วเิ คราะห์หา Threshold เพ่ือการยนื ยันตวั ตน งานวจิ ยั แรกได้
ศกึ ษาการยนื ยนั ตวั ตนดว้ ยลายฝา่ มอื (Palmprint) ดว้ ยเทคนคิ
MinMax Threshold Range (MMTR) เพอ่ื ชว่ ยใหเ้ กดิ ความถกู
ต้องในการเปรียบเทียบมากข้ึน การยืนยันตัวตนด้วยเทคนิค
MinMax Threshold Range (MMTR) ซ่งึ ประกอบดว้ ยการเต
รยี มขอ้ มลู รปู ภาพ Palmprint และตอ่ จากนน้ั ตรวจสอบรปู ภาพ
สกดั ข้อมูลออกมา ในงานวจิ ัยน้ไี ด้นำ�หลักการของ Hamming
Distance ร่วมด้วยเพื่อให้เกิดความถูกต้องมากขึ้น ซ่ึง
Hamming Distance เปน็ การเปรยี บเทยี บระหวา่ ง 2 ขอ้ ความ
ที่มีความยาวเท่ากัน คือจำ�นวนตำ�แหน่งที่มีสัญลักษณ์หรือ
อักขระทแ่ี ตกต่างกนั บางส่วน กลา่ วอีกนัยหนึ่ง มันคอื จ�ำ นวน
น้อยที่สุดที่ต้องใช้เพื่อเปล่ียนจากข้อความหนึ่งไปเป็นอีก
ขอ้ ความหนงึ่ หรอื จ�ำ นวนตวั อกั ษรทคี่ ลาดเคลอ่ื นทเี่ ปลยี่ นจาก
ขอ้ ความหนง่ึ ไปเปน็ อกี ขอ้ ความหนง่ึ หลงั จากนนั้ จะเขา้ สหู่ ลกั
การของ Threshold ที่กำ�หนดไว้ ผลการวิจัยพบวา่ การการ
Figure 5 Create Iris Data by Convolving ยนื ยนั ตวั ตนดว้ ยเทคนคิ Min Max Threshold Range (MMTR)
Figure 5 Create Iris Data by Convolving 2. Threshold Value ท�ำ ใหค้ า่ อตั ราการยอมรบั ผดิ พลาด (False Acceptance Rate
Threshold Value คือช่วงของการเปรียบเทียบ - FAR) ได้ (Jan et al., 2013) จากงานวจิ ยั นผี้ วู้ จิ ยั ไดว้ เิ คราะห์
(Compare) ของขอ้ มลู ที่ได้จากม่านตาตง้ั ตน้ (Iris Template) หา Threshold Value เพอ่ื การยืนยนั ตัวตน แตไ่ ม่สามารถใช้
และขอ้ มลู มา่ นตาทดสอบ (Iris Test) ซง่ึ จะเปน็ การเปรยี บเทยี บ หลกั การของ Hamming Distance เพราะผวู้ จิ ยั ตอ้ งการขอ้ มลู
บิตทีละตำ�แหน่ง แล้วประเมินประสิทธิภาพในค่า Genuine ทต่ี รงกนั ทง้ั หมดเพื่อน�ำ มาใชเ้ ปน็ กญุ แจเข้ารหัสลบั

Acceptance Rate (GAR), ค่า False Non-Match Rate
(FMRMR) และ ค่า False Acceptation Rate (FMR) ซง่ึ คา่
Threshold Value ต้องเปน็ ชว่ งเหมาะสมและปลอดภยั ถ้าค่า ขั้นตอนการดำ�เนินงาน
ของ Threshold Value สูงเกินจะส่งผลให้การยืนยันตัวตนมี
ประสิทธิภาพสูงในเรื่องของการกรองข้อมูลม่านตา แต่ข้อมูล วิธีการดำ�เนินงานของงานวิจัยในคร้ังน้ี ผู้วิจัยใช้
ที่ถูกต้องอาจจะถูกกรองไปด้วย และถ้าค่าของ Threshold Data Set โดยเปน็ รปู ดวงตา จากฐานขอ้ มลู Chinese Academy
Value ต�ำ่ เกนิ สง่ ผลใหป้ ระสทิ ธภิ าพของการยอมรบั ของขอ้ มลู of Sciences Institute of Automation (CASIA) ซ่ึงเป็น
มา่ นตาทถ่ี กู ตอ้ งสงู แตอ่ าจท�ำ ใหเ้ กดิ การชนของขอ้ มลู มา่ นตา ฐานขอ้ มลู เพอื่ การวจิ ยั ทางดา้ น Biometric จ�ำ นวน 22,500 รปู
เพ่ิมตามไปด้วย (Tan et al., 2010) จากอาสา สมคั รจำ�นวน 1,650 คน ซ่งึ เปน็ รูปดวงตาขนาด 8
การยืนยันตัวตนด้วยระบบ Iris จะต้องมีการสกัด bit แบบ gray-level นามสกลุ .JPEG ภายใตก้ ารถา่ ยภาพแบบ
ข้อมลู จาก Iris ตัง้ ตน้ (Iris Template) และขอ้ มลู จาก Iris ที่ อนิ ฟราเรด (Arvacheh, 2006) แลว้ น�ำ มาเรยี นรจู้ �ำ มา่ นตา โดย
ใช้ในการทดสอบ (Iris Test) ออกมาในรูปแบบของบิตและ ใชเ้ ทคนคิ Circle Hough Transform และประเมนิ ประสทิ ธภิ าพ
นำ�มาเปรียบเทียบกันทุกตำ�แหน่ง ซ่ึงโอกาสที่จะตรงกันทุก ความถูกต้อง เพือ่ วิเคราะห์หา Threshold Value ท่เี หมาะสม
ตำ�แหน่งเป็นไปได้น้อยมาก ถึงแม้จะเป็น Iris คนเดียวกัน และปลอดภัย โดยแบ่งการทดลองออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่
ก็ตาม (Pallav and Granorkar, 2013) การยืนยันตวั ตนด้วย 1. การสรา้ ง Model เพ่อื วเิ คราะห์หา Threshold Value และ
Biometric มีเรื่องของคุณภาพของรูปภาพ Iris นั้นๆ ที่ไม่มี 2. การทดสอบ Model ท่ีได้จากการวิเคราะห์ Threshold
Value ดงั กลา่ ว

คณุ ภาพ และไมส่ ม�ำ่ เสมอ ทง้ั เรอ่ื งของแสงขณะถา่ ยภาพ ภาพ 1. Data Set ทใ่ี ชใ้ นการวิเคราะหห์ า Threshold
Value
ไมช่ ัด ซึง่ มผี ลต่อการตรวจสอบเพอื่ สกัดออกมาเป็นข้อมลู ทัง้ Data Set ท่ใี ชใ้ นการวเิ คราะหห์ า Threshold Value
สิน้ ทำ�ให้การยืนยนั ตวั ตนไมม่ ีประสทิ ธิภาพ ดังนน้ั จึงจำ�เปน็ เป็นรูปดวงตาจาก CASIA V.4 เป็น Data set เพื่อการวจิ ยั
ตอ้ งกำ�หนดค่าของความคลาดเคล่อื นระหว่าง Iris Template เกี่ยวกับ Biometric ในกลุ่ม CASIA-Iris-Twins ซึ่งเป็นรูป
และ Iris Test เพ่ือการยืนยันตัวตน ดังน้ัน การวิเคราะห์ ดวงตา จ�ำ นวน 4,000 รปู ของคู่แฝด จ�ำ นวน 100 ค่แู ฝด ท้ัง
หา Threshold Value ต้องคำ�นึงถึงการใช้งานจริงและต้องมี
ความปลอดภัยควบคู่ดว้ ย มงี านวจิ ยั จำ�นวนหนึ่งไดศ้ ึกษาการ