BAB4 FONOLOGI

BAB 4: BIDANG FONOLOGI

 KONSEP BUNYI
 KONSEP FONEM
 KONSEP ALOFON
 KONSEP HURUF
 KONSEP SUKU KATA
 BUNYI VOKAL
 BUNYI KONSONAN
 DIFTONG
 SUKU KATA

Definisi

FONETIK • Subbidang linguistik yang mengkaji cara bunyi-bunyi bahasa
dihasilkan atau dilafazkan oleh organ-organ pertuturan
manusia.

• Bidang ini terbahagi kepda tiga iaitu fonetik artikulatori, fonetik
akustik dan fonetik auditori.

FONOLOGI • Mengkaji pengorganisasian dan penstrukturan bunyi yang
dibuat secara sistematik mengikut sistem bunyi sesuatu
bahsa.

• Kajian tentang penyebutan item linguistik meliputi
penyebutan perkataan, frasa, klausa atau ayat termasuk
kepada intonasi.

FONEMIK • Menganalisis bunyi untuk menentukan sama ada bunyi itu boleh
menjadi unsur pembeza makna ataupun tidak.

• Analisis menunjukkan dua perkataan yang mempunyai
persamaaan bunyi yang minimal dibandingkan dan dilihat
maknanya.

KONSEP PENERANGAN

Bunyi Bahasa Bunyi-bunyi yang dihasilkan oleh alat-alat
Fonem pertuturan manusia dan bunyi itu
membawa makna.
4.1BIDANG
FONOLOGI Unit bahasa yang terkecil yang
membezakan makna.

Alofon Variasi atau kelainan bunyi bagi sesuatu
fonem.

Huruf Abjad yang mewakili bunyi dalam sistem
ejaan dan tulisan sesuatu bahasa.

Suku Kata Unit bahasa atau kumpulan bahasa yang
membentuk sesuatu perkataan. Boleh
terdiri daripada satu bunyi vokal atau
gabungan vokal dan bunyi konsonan.

RAJAH ALAT
ARTIKULASI

4.2 BUNYI VOKAL

Mempunyai ciri
kelantangan dan

kepanjangan

Terdapat enam huruf CIRI-CIRI Udara keluar
vokal dalan bahasa UMUM melalui rongga
Melayu baku: vokal
depan (3), vokal tengah mulut tanpa
(1) dan vokal belakang sekatan.

(2).

Anak tekak dan lelangit
lembut dinaikkan

untuk menutup rongga
hidung.



VOKAL

JENIS HURAIAN CONTOH

ARTIKULASI TAMBAHAN Nasalisasi /  Berlaku pada vokal yang mengikuti [mana], [mini], (ungu),
penyengauan bunyi konsonan sengauan; [n], [m], [nahas], [semua], [maut]

(~) (ng) dan (ny).
 Lelangit lembut dan anak tekak

tidak dinaikkan dengan cukup tinggi
untuk menutup rongga hidung.

Pelangitkerasan / • Wujud dalam vokal rangkap iaitu [mayin], [biyografi],
yang hadir secara berterusan; ai, iu, [biyus]
palatisasi io atau ia.
• Melibatkan lelangit keras.
/y/

Glotalisasi  Bunyi terhasil jika terdapat dua [fa?edah], [su?un]
[?] vokal yang sama, hadir berturutan.
[kuwat], [pawut], [buwih],
Pembibiran /  Udara ditahan pada bahagian glotis [gawut]
labialisasi kemudian dilepaskan dengan serta-
merta.
/w/
• Bunyi konsonan diikuti oleh bunyi
vokal [a], [u] yang diikuti pula
dengan bunyi vokal [u], [o], [a] atau
[i].

• Bunyi seperti separuh vokal dua
bibir.

4.4 BUNYI KONSONAN

Bunyi konsonan Ada bunyi
ialah bunyi selain konsonan yang
daripada bunyi bersuara dan
ada yang tidak
vokal.
bersuara.

CIRI-CIRI
UMUM

Ada konsonan Terdapat tujuh
asli dan jenis konsonan
konsonan dalan Bahasa
pinjaman.
Melayu.

RAJAH JENIS KONSONAN

4.5 LETUPAN

Udara mengalami
sekatan pada titik
artitulasi tertentu.

Lelangit lembut CIRI-CIRI Ada yang
dan lelangit keras UTAMA bersuara dan
ada yang tidak
ada yang tidak
bersuara. bersuara.

Udara keluar
daripada rongga
mulut dengan
mengalami sekatan

Letupan Dua Letupan Gusi Letupan Letupan Glotis
Bibir Lelangit
Lembut Hentian glotis /?/
Tak bersuara /p/ Tak bersuara /t/ Tak bersuara /k/  Pita suara
 Belakang lidah
 Kedua-dua bibir  Hujung lidah dinaikkan ke dirapatkan.
lelangit lembut.  Udara
dirapatkan. dinaikkan pada  Pita suara tidak
bergetar. dilepaskan
 Sekatan udara gusi untuk dengan serta-
Bersuara /g/ merta.
dilepaskan menyekat  Belakang lidah
 Bunyi ini
dengan serta- laluan udara. dinaikkan ke mewakili bunyi
lelangit lembut. /k/ pada akhir
merta.  Pita suara tidak  Pita suara perkataan
bergetar. bahasa Melayu
 Pita suara tidak bersuara. asli.

bergetar.

Bersuara /b/ Bersuara /d/

 Kedua-dua bibir  Hujung lidah

dirapatkan. dan lelangit

 Pita suara lembut

bergetar. dinaikkan.

 Pita suara

bergetar.

4.6 LETUSAN

Udara disekat pada
lelangit keras dan
dilepaskan secara

perlahan-lahan

Udara keluar Lelangit lembut
melalui rongga dan anak tekak

mulut dinaikkan

CIRI-CIRI
UTAMA

/c/ - pita suara tidak
bergetar
/j/ - pita suara
bergetar

4.7 GESERAN

Ciri-ciri Utama  Bunyi tak bersuara.
Geseran Gusi /s/  Udara keluar melalui rongga mulut.
Geseran Glotis /h/  Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan.
 Wujud penyempitan laluan uadara sewaktu

menghasilkannya sehingga berlaku geseran.

 Lidah dirapatkan pada gusi untuk menyempitkan
laluan udara.

 Pita suara tidak bergetar.
 Contoh: saku, sabit, tasbih

 Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan .
 Glotis terbuka luas.
 Berlaku geseran pada udara yang keluar melalui

pita suara.
 Contoh: hangat, hutan, bantah

4.7 GETARAN /r/ 4.8 SISIAN

Hujung lidah dikenakan Hujung lidah
pada gusi dan dinaikkan pada gusi.
menampar-nampar gusi.
Udara yang keluar Lelangit Sisian Pita suara
mengalami getaran. lembut dan Gusi /l/ bergetar.
Pita suara bergetar. anak tekak
dinaikkan.

Uadara keluar
melalui kedua-dua

belah tepi gusi.

4.9 SENGAUAN

Lelangit
lembut dan
anak tekak
diturunkan.

Udara
keluar
melalui
rongga
mulut.

Pita suara
bergetar.

DIFTONG

LAMBANG CARA PENGHASILNYA CONTOH

/ ai / • Depan lidah pada mulanya diletakkan aidil, aising,
/ au / pada keadaan semasa menghasilkan haiwan, salai
vokal [a].
/ oi / aurat, audio,
• Kedudukan lidah digeluncurkan ke arah raudah, pulau
penghasilan vokal depan sempit [i] atau
[u] tetapi tidak setinggi sewaktu
membunyikan vokal [a] atau [u].

• Pita suara bergetar.

• Belakang lidah pada mulanya diletakkan boikot, amboi,

pada keadaan semasa menghasilkan sepoi, oikoid

vokal belakang separuh sempit [o].

• Lidah digeluncurkan ke arah penghasilan

vokal depan sempit [i] tetapi tidak tidak

setinggi menghasilkan vokal [i].tar.

• Pita suara bergetar.

SUKU KATA

No 1 – 4 adalah pola suku kata asli.
No 5 – 11 adalah pola suku kata pinjaman.