ตะเลงพ่าย_

ลิลิตตะเลงพ่าย บทที่ ๒๘ - ๔๑

บทที่ ๒๘ - ๔๑

วิเคราะห์ ลิลิตตะเลงพ่าย
ตอน ยุทธหัตถี

จัดทำโดย

นาย ธนวัตร ฐานะภักดี ม.๕/๒ เลขที่ ๑๐
นางสาว สิตานัน เปลื่ยนศรี ม.๕/๒ เลขที่ ๓๑
นาย ชนภัทร จันทร์ฉาย ม.๕/๒ เลขที่ ๓๙
นางสาว วรัญญา แก้วขำ ม.๕/๒ เลขที่ ๔๐
นาวสาว กชกร รอดสำเริง ม.๕/๒ เลขที่ ๔๑

๒๘(๒๐๑) โคลง๔ เทวัญแสดงเหตุให้ สังหรณ์ เห็นแฮ
เห็นกระแสสาคร หลั่งล้น
ไหลลบวนาดอน แดนตก ทิศนา
พระแต่เพ่งฤๅพ้น ที่น้ำหนองสาย


ถอดคำประพันธ์

สมเด็จพระนเรศวร ทรงพระสุบินนิมิต แสดงลางสังหรณ์ (ในทางดี) ว่าพระองค์ได้
ทอดเห็นพระเนตรเห็นกระแสน้ำไหลบ่าท่วมป่าสูงทางทิศตะวันตก ทรงเพ่งมองเป็นแนว
ยาวจนสุดสายพระเนตร

คำศัพท์

เทวัญ แปลว่า เทวดา
สาคร แปลว่า กระแสน้ำ

๒๙(๒๐๒) พระกรายกรย่างเยื้อง จรลี

ลุยมหาวารี เรี่ยวกว้าง

พอพานพะกุมภีล์ หนึ่งใหญ่ ไสร้นา

โถมปะทะเจ้าช้าง จักเคี้ยวขบองค์




ถอดคำประพันธ์

สมเด็จพระนเรศวรเสด็จพระราชดำเนินลุยกระแสน้ำอันไหลเชี่ยวกว้างใหญ่ ขณะนั้นได้มี
จระเข้ใหญ่ตัวหนึ่งได้เข้ามาโถมปะทะจะกัดพระองค์

คำศัพท์

เรี่ยว แปลว่า แรงหรือเชี่ยว
กุมภีล์ แปลว่า จระเข้
เจ้าช้าง แปลว่า พระนเรศวร

๓๐(๒๐๓) พระทรงแสงดาบแก้ว กับกร
โจมประจักฟันฟอน เฟื่องน้ำ
ต่างฤทธิ์ต่างรบรอบ ราญชีพ กันแฮ
สระท้านทุกถิ่นท่าถ้ำ ท่งท้องชลธี


ถอดคำประพันธ์

สมเด็จพระนเรศวรทรงใช้ดาบต่อสู้จระเข้ ทรงต่อสู้จู่โจมฟาดฟันแทงจนน้ำฟุ้งกระจาย
ทั้งคนทั้งจระเข้ ได้ต่อสู้กันอย่างเต็มกำลังเพื่อหวังจะปลิดชีวิตของอีกฝ่ายหนึ่งให้ได้ ส่ง
เสียงดังไปทั่วท้องน้ำ

คำศัพท์

ฟันฟอน แปลว่า ฟันจนแหลก
ชลธี แปลว่า ทะเล

๓๑(๒๐๔) นฤบดีโถมถีบสู้ ศึกธาร
ฟอนฟาดสุงสุมาร มอดม้วย
สายสินธุ์ซึ่งนองพนานต์ หายเหือด แห้งแฮ
พระเร่งปรีดาด้วย เผด็จเสี้ยนเศิกกษัย


ถอดคำประพันธ์

สมเด็จพระนเรศวรทรงต่อสู้กับจระเข้สามารถใช้พระแสงดาบฆ่าจระเข้จนตาย แล้วในทันใด
นั้นเอง น้ำที่ท่วมนองป่าก็เหือดแห้งไปพระองค์ทรงดีพระทัยว่าคงจะกำจัดเสี้ยนสงครามได้
สำเร็จ

คำศัพท์

ศึกธาร แปลว่า ศึกในน้ำ
สุงสุมาร แปลว่า จระเข้

๓๒(๒๐๕) ทันใดดิลกเจ้า จอมถวัลย์
สร่างผทมถวิลฝัน ห่อนรู้
พระหาพระโหรพลัน พลางบอก ฝันนา
เร็วเร่งทายโดยกระทู้ ที่ถ้อยตูแถลง


ถอดคำประพันธ์

ทันใดนั้น สมเด็จพระนเรศวรก็ทรงตื่นจากพระบรรทมเมื่อทรงรู้ว่ามีนิมิตฝันจึงมีรับสั่งเรียก
หาโหรมาทำนาย ให้รีบทำนายนิมิตฝัน

คำศัพท์

สร่างผทม แปลว่า ตื่นนอน

๓๓(๒๐๖) พระโหรเห็นแจ้งจบ ในมูล ฝันแฮ
ถวายพยากรณ์ทูล แด่ไท้
สุบินบดินทร์สูร ฝันใฝ่ นั้นฤๅ
หากเทพสังหรให้ ธิราชรู้เป็นกล


ถอดคำประพันธ์

โหรหลวงเมื่อรับฟังพระสุบินนิมิต ก็เข้าใจแจ่มแจ้ง จึงถวายคำพยากรณ์ว่า พระสุบินนิมิต
ฝันคงจะเป็นเทพสังหรณ์คือเทวดามาดลใจให้ฝัน เพื่อบอกความนัยให้ทรงทราบ

คำศัพท์

เทพสังหร แปลว่า ความฝันชนิดที่เทวดาดลใจให้เกิด
สุบิน แปลว่า ความฝัน

๓๔(๒๐๗) นุสนธิ์ซึ่งน่านน้ำ นองพนา สณฑ์เฮย
หนปัจฉิมทิศา ท่วมไซร้
คือทัพอริรา- มัญหมู่ นี้นา
สมดั่งลักษณ์ฝันไท้ ธเรศนั้นอย่าแหนง


ถอดคำประพันธ์

โหรทำนายต่อไปว่า น้ำที่ไหลบ่าท่วมป่าสูงทางทิศตะวันตก ก็คือทัพมอญพม่าผู้เป็นข้าศึก
เป็นจริงดังที่พระองค์ทรงพระสุบินเป็นแน่แท้

คำศัพท์

ธเรศ แปลว่า พระเจ้าแผ่นดิน

๓๕(๒๐๘) เหตุแสดงแห่งราชพ้อง ภัยชลา
ได้แก่อุปราชา เชษฐ์ผู้
สงครามซึ่งเสด็จครา นี้ใหญ่ หลวงแฮ
แท้จักถึงยุทธ์สู้ ศึกช้างสองชน


ถอดคำประพันธ์

โหรทำนายต่อไปว่า ส่วนจระเข้ ที่แท้ก็คือพระมหาอุปราชา ผู้เป็นเชษฐา สงครามซึ่งเสด็จ
ในครั้งนี้จะเป็นสงครามครั้งยิ่งใหญ่เพราะพระองค์จะต้องทรงทำยุทธหัตถีกับ
พระมหาอุปราชา

คำศัพท์

อุปราชา แปลว่า ผู้รับคำสั่งจากพระมหากษัตริย์

๓๖(๒๐๙) ซึ่งผจญอริราชด้วย เดชะ
เพื่อพระเดโชชนะ ศึกน้ำ
คือองค์อมิตรพระ จักมอด เมือเฮย
เพราะพระหัตถ์หากห้ำ หั่นด้วยขอคม



ถอดคำประพันธ์

โหรทำนายต่อไปว่า นิมิตที่ว่าพระองค์ฆ่าจระเข้ได้ ก็แปลว่าพระองค์ สามารถเอาชนะพระ
มหาอุปราชาได้ พระมหาอุปราชาจะสิ้นพระชนม์ด้วยพระแสงของ้าวของพระองค์

คำศัพท์

เดชะ แปลว่า อำนาจ
อริราช แปลว่า ศัตรู

๓๗(๒๑๐) เบื้องบรมขัตติย์ท่องท้อง แถวธาร
พระจักไล่ลุยลาญ เศิกไสร้
ริปูบร่ อราญ ฤทธิ์ราช เลยพ่อ
พระจักชาญชเยศได้ ดั่งท้าวใฝ่ฝัน


ถอดคำประพันธ์

โหรทำนายต่อไปว่า นิมิตที่ว่าพระองค์ทรงเดินฝ่ากระแสน้ำที่ไหลเชี่ยวกว้างใหญ่ไปได้ ก็
แปลความว่า พระองค์สามารถรุกไล่ลุยสู้ข้าศึกจนแตกพ่ายไป ข้าศึกมิอาจต้านพระ
เดชานุภาพได้เลย พระองค์จักได้ชัยชนะสมดังพระสุบินนิมิต

คำศัพท์

ริปู แปลว่า ข้าศึก
เศิก แปลว่า ศัตรู

๓๘(๒๑๑) โคลง ๒ ครั้นบดินทร์ดาลได้ สดับพยากรณ์ไท้
เพราะพระโหรหากแก้
ธิราชแผ้วพูนเกษม งามประเสริฐเลิศล้น
ทรงสุภาภรณ์แพร้ว
๓๙(๒๑๒) เปรมปรีดิ์ปราโมทย์แท้

กล่าวต้องตามฝัน

๔๐(๒๑๓) พระพลันทรงเครื่องต้น

แหล่งหล้าควรชม ชื่นนา

๔๑(๒๑๔) สมเด็จอนุชน้องแก้ว

เพริศพร้อมเพราตา ยิ่งแฮ




ถอดคำประพันธ์

เมื่อสมเด็จพระนเรศวร ทรงสดับคำพยากรณ์แล้ว ก็ทรงมีพระเกษมสำราญเบิกบาน
พระทัย ทรงยินดีปรีดาถ้าหากเป็นไปดังคำโหรทำนาย จากนั้นก็ทรงแต่งพระวรกายอัน
วิจิตรงามสง่าน่าชมเชยน่าเลื่อมใสศรัทธา สมเด็จพระเอกาทศรถ ก็ทรงแต่งพระวรกาย
งามวิตรเช่นกัน

คำศัพท์

เครื่องต้น หมายถึง เครื่องแต่งกายสำหรับออกรบของพระมหากษัตริย์
พระโหร หมายถึง ผู้ให้ฤกษ์ และ พยากรณ์โชคชะตา
สุภาภรณ์ หมายถึง ผู้มีความงามและประเสริฐ

จินตภาพในช่วงนี้

จินตภาพด้านภาพ

พระพลันทรงเครื่องต้น งามประเสริฐเลิศล้น
แหล่งหล้าควรชม ชื่นนา




จินตภาพด้านการเคลื่อนไหว

พระกรายกรย่างเยื้อง จรลี
ลุยมหาวารี เรี่ยวกว้าง
พอพานพะกุมภีล์ หนึ่งใหญ่ ไสร้นา
โถมปะทะเจ้าช้าง จักเคี้ยวขบองค์

วรรณศิลป์ที่ปรากฏในช่วงนี้

การเล่นเสียงสัมผัสสระ

ลุยมหาวารี เรี่ยวกว้าง
โถมปะทะเจ้าช้าง จักเคี้ยวขบองค์
เบื้องบรมขัตติย์ท่องท้อง แถวธาร

สัมผัสเสียงคู่

พระหาพระโหรพลัน พลางบอก ฝันนา

การซ้ำคำ
ต่างฤทธิ์ต่างรบรอบ ราญชีพ กันแฮ
พระหาพระโหรพลัน พลางบอก ฝันนา

การเล่นเสี ยงสั มผัสพยัญชนะ

พระกรายกรย่่างเยื้ยง จรลี
พอพานพะกุมภีล์ หนึ่งใหญ่ไสร้นา
โจมประจักฟันฟอน เฟื่องน้ำ
สระท้านทุกถิ่นท่าถ้ำ ท่งท้องชลธี
นฤบดีโถมถีบสู้ ศึกธาร
ฟอนฟาดสุงสุมาร มอดม้วย
สายสินธุ์ซึ่งนองพนานต์ หายเหือด แห้งแฮ
พระเร่งปรีดาด้วย เผด็จเสี้ยนเศิกกษัย
พระหาพระโหรพลัน พลางบอก ฝันนา

คุณค่าของวรรณคดีและวรรณกรรม

โวหารภาพพจน์ที่ปรากฏในช่วงนี้

อุปมา

๓๔(๒๐๗) นุสนธิ์ซึ่งน่านน้ำ นองพนา สณฑ์เฮย
หนปัจฉิมทิศา ท่วมไซร้
คือทัพอริรา- มัญหมู่ นี้นา
สมดั่งลักษณ์ฝันไท้ ธเรศนั้นอย่าแหนง

คุณค่าของวรรณคดีและวรรณกรรม

โวหารภาพพจน์ที่ปรากฏในช่วงนี้

อธิพจน์

๓๑(๒๐๔) นฤบดีโถมถีบสู้ ศึกธาร
ฟอนฟาดสุงสุมาร มอดม้วย
สายสินธุ์ซึ่งนองพนานต์ หายเหือด แห้งแฮ
พระเร่งปรีดาด้วย เผด็จเสี้ยนเศิกกษัย

ข้อคิดและคุณค่าด้านต่างๆ

ข้อคิด

สะท้อนให้เห็นถึงความกล้าหาญของ พระนเรศวรมหาราช
สู้กับจระเข้

คุณค่า

เป็นวรรณคดีชั้นสูงที่ถือได้ว่าเป็นแบบอย่างที่ดี
ให้ความรู้เกี่ยวกับการเห็นภาพนิมิต
ให้คุณค่าทางด้านจินตภาพ