แกงเลียงหัวปลีกุ้งสด

รายงาน

เรื่อง การบูรณาการภูมปิ ญั ญาท้องถิ่น กับงานทานบุ ารุงศิลปวัฒนธรรม

นางสาวศิริพร จัดทาโดย รหสั 612001113
นางสาวศิริพร รหัส612001114
นางสาวสโรชา ปิยธโร รหสั 612001115
นางสาวสหทยั สวุ รรณวงษ์ รหสั 612001116
นางสาวสิริกร ยาวิใจ รหสั 612001118
นางสาวสิรนิ ทพิ ย์ ชาวโพงพาง รหสั 612001119
นางสาวสชุ านนั ท์ คลอดกลาง รหสั 612001120
เหลา่ สมบูรณ์
ทิวาพฒั น์

เสนอ
อาจารยร์ ุง่ ทิพย์ ไชยโยยิ่งยงค์

วทิ ยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีราชบรุ ี

นกั ศึกษาพยาบาลศาสตรบ์ ัณฑติ ช้นั ปีท่ี 3 รนุ่ ท่ี 36 หอ้ ง 2

รายงานนเ้ี ปน็ รายงานเก่ยี วกบั รายวชิ าการพยาบาลมารดาทารกและการผดงุ ครรภ์ 1

2

คานา

รายงานฉบับน้ีเป็นส่วนหน่ึงของ รายวิชาการพยาบาลมารดาทารกและการผดุงครรภ์
1 โดยมีจุดประสงค์ เพ่ือการศึกษาค้นคว้าความร้ทู ่ีได้จากเรื่อง การนาภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้
ในการดูแล ส่งเสริม หรือบารุงน้านมของมารดาหลังคลอด ในรายงานน้ีมีเน้ือหา
ประกอบด้วย ความรู้เก่ียวกับประโยชน์ที่ได้จากการรับประทานแกงเลียงหัวปลีกุ้งสด
วัตถดุ บิ และขัน้ ตอนการประกอบอาหาร สรรพคุณของผักหรือสมุนไพรในแกงเลียงทีช่ ่วยเพิ่ม
ปริมาณน้านมให้แก่มารดาหลังคลอดตลอดจนผลการเรียนรู้ทไี่ ดจ้ ากการนาภูมิปัญญาท้องถิ่น
มาใช้ในการดูแล ส่งเสรมิ สุขภาพ หรอื บารุงน้านมมารดาหลงั คลอด

ผู้จัดทาได้เลือกหัวข้อนี้ในการทารายงาน เนื่องมาจากเป็นเร่ืองที่น่าสนใจ และ
แสดงใหเ้ หน็ ถงึ การนาภมู ิปัญญาท้องถิ่นทสี่ ามารถทาได้ง่ายมาใช้ในการบารุงน้านมของมารดา
หลังคลอด ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างย่ิงว่ารายงานฉบับน้ีจะให้ความรู้ และเป็นประโยชน์แก่ผู้อ่าน
ทุกๆท่าน หากมขี อ้ เสนอแนะประการใด ผจู้ ัดทาขอรับไวด้ ว้ ยความขอบพระคุณย่งิ

คณะผู้จัดทา

สารบญั 3

เรอื่ ง หน้า
คานา
สารบญั 4
ประโยชน์แกงเลียงหวั ปลีกงุ้ สด 5
สว่ นผสม/วตั ถดุ บิ /เครื่องปรุง 7
วิธกี ารประกอบอาหาร
8
อธบิ ายสรรพคณุ ของวัตถดุ ิบท่ชี ว่ ยสง่ เสริมสุขภาพหรือบารุงนา้ นมมารดาหลังคลอด
สรุปผลการเรียนรู้ท่ีไดจ้ ากการนาภมู ิปัญญาท้องถ่ินในการดูแลส่งเสรมิ สุขภาพ 9
หรือบารุงน้านมมารดาหลังคลอด 11

อ้างองิ

4

แกงเลียงหัวปลกี งุ้ สด

ประเทศไทยแต่ละภาคจะมีความเชื่อเรื่องอาหารท่ีคลายคลึงกัน โดยภาคเหนือจะรับประทานแกงหัวปลี
นา้ พริกดา น้าเตา้ ตม้ และน้าไม้นมนาง เพอื่ ชว่ ยเพมิ่ ปริมาณนา้ นม แมห่ ลงั คลอดในภาคอีสานจะรบั ประทานแกงเลียง
หัวปลี ไก่ปิ้ง หมูป้งิ ปลาย่างเฉพาะปลาที่มีเกล็ด ในภาคกลางรับประทาน ผัดขิง แกงเลียงใส่ใบแมงลัก หัวปลีผัดใบ
กะเพราต้มขาหมูแกงแตงโมออ่ น ชาวไทยพทุ ธในภาคใตจ้ ะรับประทานยาตะไคร้หมูหรือไก่ผัดพริกไทย หมูผัดขิง หมู
ทอด หมปู งิ้ แกงเลียงหวั ปลีสว่ นชาวไทยมุสลิมจะรบั ประทาน ปลา เชน่ ปลาทูไก่ปิ้งและเนือ้ ย่าง

จะเห็นได้ว่าแกงเลียงหัวปลีเป็นอาหาร ที่รับประทานในทุกภาคของประเทศไทย และคนไทยรู้จักกันเป็น
อย่างดี ในสรรพคุณช่วยบารุงน้านม ด้วยรสชาติที่กลมกล่อม ความเผ็ดร้อนจาก สมุนไพรที่ชว่ ยขับลม กระตุ้นการ
ไหลเวยี นโลหติ และสรรพคุณจากผัก ต่างๆ ทีใ่ ส่ในแกงเลยี งมีสว่ นช่วยในการเพ่ิมนา้ นม

ประโยชน์ของแกงเลียงหวั ปลีกุง้ สด
เมนูนี้จะอดุ มไปด้วยแคลเซียม ธาตุเหล็ก เบต้าแคโรทีน ฟอสฟอรัส และวิตามินอี ท่ีมีส่วนช่วยในการบารุงเลือด ลด
ความเสี่ยงการตกเลือดหลังคลอด และป้องกันปญั หาในขณะต้ังครรภไ์ ด้ และยังมีโปรตนี กับไอโอดีน ที่จะช่วยในการ
เจริญเติบโตของทารกในครรภ์ และพัฒนาการทางสมองของทารกได้อีกด้วย ซึ่งก็เป็นเมนูท่ีเหมาะกับหญิงต้ังครรภ์
ทส่ี ุด
บทความทางวิชาการจุลสารคณะสาธารณสุขศาสตร์มหาลัยมหิดลปีที่ ๑๖ ฉบับท่ี ๑๑๙ กรกฎาคม-กันยายน
๒๕๕๗

5

ส่วนผสม/วัตถดุ ิบ/เครอื่ งปรุง

• กุง้ สด 10 ตวั • หวั ปลี 1 หัว

• ใบแมงลัก 2 ถว้ ย • เหด็ ตา่ งๆ ตามชอบ

• บวบปอกเปลอื กแล้วห่นั 2 ถ้วย • ฟักทองปอกเปลอื กหน่ั เป็นชิ้นเลก็ ๆ 1 ถ้วย

6

• ตาลึง 2 ถ้วย • น้าเปล่า

พรกิ แกงแลยี ง

• พรกิ ไทย 2 ชอ้ นชา • กระชาย 200 กรัม

• กะปิ 1 ชอ้ นชา • หอมแดง 8 หัว

7

2. วิธีการประกอบอาหารระยะเวลาในการทา 15-30 นาที
1. เตรียมพรกิ แกงเลยี งโดยตาพรกิ ไทยให้ละเอียด ใส่กระชาย กะปิ และหอมแดงโขลกพอแหลก เติมกุ้งลงไปโขลกให้
เข้ากนั
2. ต้มน้าใส่หมอ้ พอเริ่มเดอื ดใสพ่ รกิ แกงลงไป คนให้ละลาย ใสก่ งุ้ สดลงไป พอสกุ ใสผ่ ักตา่ งๆ ลงไป ยกเว้นใบแมงลัก
3. คนให้เข้ากัน ลองชมิ รส ถ้าไม่เค็มเติมน้าปลา ถ้าชอบเผ็ดมากสามารถบุบพริกขี้หนูใส่ลงไปได้ พอน้าแกงเดือด ใส่
ใบแมงลักคนให้เขา้ กัน ปดิ ฝาแล้วยกลง
4. ตักใสถ่ ้วยพร้อมทาน

8

3.อธบิ ายสรรพคณุ ของวตั ถดุ บิ ทช่ี ว่ ยส่งเสริมสุขภาพหรอื บารุงน้านมมารดาหลังคลอด
หัวปลี มีเสน้ ใยอาหาร แคลเซียมสงู มีธาตเุ หลก็ ฟอสฟอรัส วติ ามนิ อี เบตาแคโรทีน ซึ่งช่วยบารุงเลือดและ

ยังช่วยกระตุ้นการสรา้ งนา้ นม
กงุ้ ใหโ้ ปรตีนและไอโอดนี ซง่ึ จาเปน็ สาหรบั สมองและพัฒนาการของทารกในครรภ์
ใบแมงลัก มรี สหอมร้อน เมอื่ รับประทานแลว้ จะกระตุน้ การไหลเวยี นของเลือด และชว่ ยขบั น้านม

นอกจากนยี้ ังจะมีธาตเุ หลก็ แคลเซยี ม วติ ามินบแี ละซีสูง นยิ มนามาใสแ่ กงเลยี ง แกงปา่
หรือจะรับประทานสด
ฟกั ทอง ประกอบไปดว้ ย วติ ามินเอ บี ซี ฟอสฟอรัส และเบตา้ แคโรทีน นอกจากจะช่วยขับน้านมแลว้
ยังช่วยเสรมิ สร้างคอลลาเจนใตผ้ วิ หนงั ทาใหผ้ วิ พรรณสดใส และช่วยลดหนา้ ทอ้ งลาย
ใหก้ ับคณุ แม่ได้อีกด้วย
กระชายพรกิ ไทยมีรสร้อน ชว่ ยกระตุ้นใหน้ ้านมไหลไดด้ ี และยงั ชว่ ยขับลม
หอมแดง มีวติ ามิน และคุณคา่ ทางอาหารครบถ้วน และยังเพิ่มอณุ หภมู ริ า่ งกาย บารงุ สมอง
ชว่ ยใหร้ ะบบขบั ถา่ ยทางานไดด้ ี ท่ีสาคัญมฤี ทธ์เิ ปน็ สารต้านอนุมลู อิสระ ชว่ ยรักษาระดบั นา้ ตาล
ในเลอื ดให้คงท่ี ไม่ข้นึ ลงวบู วาบ
เห็ด มโี ปรตนี ไขมันน้อย และมเี ส้นใยอาหารสงู ช่วยลดอาการทอ้ งผูกในชว่ งตั้งครรภ์ไดด้ ี
รวมท้งั มีวติ ามินอย่อู กี หลายตวั ไมว่ ่าจะเป็นวติ ามินบี 1 บี 2 บี 6 และ บี 12 และไนอาซนิ ที่ชว่ ย
ในการทางานของสมองและระบบประสาท มีแร่ธาตุอื่นๆ เชน่ โปแตสเซยี ม ธาตุเหลก็ ซีลีเนยี ม
ซ่ึงเป็นสารต่อต้านอนมุ ลู อิสระช่วยปอ้ งกันความเสื่อมของร่างกาย
ตาลงึ มโี ปรตนี วิตามนิ เอ วติ ามนิ บหี น่งึ วิตามนิ บีสอง วติ ามินบีสาม วติ ามนิ ซี แคลเซยี ม เหล็ก เสน้ ใย
อาหารในปริมาณมาก คุณสมบตั ชิ ่วยบารุงน้านม ทาให้มนี ้านมมาก และยังช่วยบารุงเลือด
บารุงกระดูก สายตา ผม และประสาท
ผกั ชนดิ อื่น ชว่ ยเพิ่มนา้ นมอกี ด้วย เช่น ขิง นามาทาเปน็ หมูผัดขงิ ไกผ่ ัดขงิ หรือต้มเอานา้ ดื่ม
ช่วยขบั ลม ชว่ ยย่อยอาหาร แกอ้ าเจียน
ใบกะเพรา ใส่ในแกงเลียงช่วยขับลม แก้จุกเสียด ใบโหระพา แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ ช่วยเพ่ิมปริมาณน้านม
มะละกอ ผลดบิ มเี อนซ์ไซม์ปาเปนชว่ ยยอ่ ยโปรตนี ผลสุกชว่ ยให้ เจรญิ อาหาร บารุงน้านม

บทความทางวิชาการจุลสารคณะสาธารณสุขศาสตร์มหาลัยมหิดลปีที่ ๑๖ ฉบับท่ี ๑๑๙ กรกฎาคม-กันยายน
๒๕๕๗

9

4.สรุปผลการเรียนรู้ท่ีได้จากการนาภูมิปัญญาท้องถ่ินในการดูแลส่งเสริมสุขภาพหรือบารุงน้านมมารดาหลัง
คลอด
การเรียนรู้ของนักศกึ ษา

จากที่ได้เรียนรู้ในห้องเรียน ทาให้ได้รู้ว่าในปัจจุบันความเชื่อหรือภูมิปัญญาไทยต่างๆเป็นส่ิงหน่ึงท่ีทาให้
ผู้ปว่ ยมีความเช่อื ที่จะปฏิบตั ติ าม ไมว่ า่ จะเปน็ ภมู ิปญั ญาไทยกบั การดแู ลมารดาในระยะหลังคลอด เชน่ การอยไู่ ฟนอน
อยู่บนกระดานไฟเพื่อขับน้าคาวปลา ช่วยให้มดลูกเข้าอู่เร็ว ซ่ึงเป็นความเชื่อท่ีมีประโยชน์ คือ ความร้อนจะช่วยให้
แผลหายไว มีเลือดมาเล้ียงบริเวณแผลฝีเย็บ และความร้อนยังช่วยฆ่าเช้ือ การรับประทานอาหารท่ีชว่ ยกระตุน้ การ
สร้างและการหลั่งของน้านม ที่มีคุณค่าโภชนาการ พืช ผักสมุนไพรตามธาตุเจ้าเรือนปรับธาตุให้สมดลุ เช่น แกงเลียง
ตาลงึ แกงเลยี งหวั ปลี ห้ามกนิ อาหารรสเปรยี้ วจัด เผด็ จดั หรือเคม็ จัด ถอื เป็นวิถีความเช่อื ท่ถี ูกต้อง การได้เรียนรู้การ
ใชภ้ มู ปิ ญั ญาทอ้ งถิน่ เล็งเหน็ ความสาคัญของความเช่ือซ่ึงอาจจะไม่ใช่ส่ิงท่ีดี ไม่ใช่สิ่งท่ีถูกตอ้ งในความเช่ือน้ันๆ เช่นคน
โบราณเชอื่ น้านมสีเหลืองว่าเปน็ น้านมไม่ดี ให้บีบทิ้งจนกว่าน้านมจะเป็นสีขาว เหมือนงา จึงจะให้นมทารกได้ ซึ่งใน
ความเป็นจริงน้านมสีเหลอื ง(Colostrum)มีโปรตนี ท่ีเก่ียวกับภูมิคุ้มกันโรค(Immunoglobulin)ในระดับสูง เป็นแหล่ง
สร้างภูมิคุ้มกันโรคแก่บุตรแรกเกิด การได้ให้คาแนะนาท่ีถูกต้องกับตัวผู้ป่วยเป็นสิ่งท่ีสาคัญในการช่วยเหลือให้ผู้ป่วย
ปฎบิ ัตติ นได้ถกู ต้องในการสง่ เสรมิ การเล้ยี งลกู ด้วยนมแม่และเมนอู าหารท่ีเลอื กมาแนะนาให้กับผู้ป่วยในการชว่ ยสร้าง
น้านม คือแกงเลยี งหวั ปลีซงึ่ ในหวั ปลซี ึง่ จะอุดมไปด้วยแคลเซียมสูง โปรตนี ธาตุเหล็ก เบตา้ แคโรทีน ฟอสฟอรัส และ
วิตามนิ อี ทมี่ สี ว่ นชว่ ยกระต้นุ การสร้างนา้ นม การบารุงเลอื ด ลดความเสี่ยงการตกเลือดหลังคลอด และป้องกันปัญหา
ในขณะตั้งครรภ์ได้โดยมีโปรตีนกับไอโอดีน ที่จะช่วยในการเจริญเติบโตของทารกในครรภ์ และพัฒนาการทางสมอง
ของทารกได้ นอกจากน้ยี งั มีส่วนประกอบตา่ งๆที่มคี ณุ ประโยชนด์ ีๆมากมาย
ชว่ ยส่งเสรมิ การอนรุ กั ษ์ภมู ปิ ัญญาไทยไดอ้ ยา่ งไร

การที่เราแนะนาให้ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นโดย การแนะนาให้มารดารับประทานแกงเลียงหัวปลี ช่วยส่งเสริม
การอนุรักษ์ภูมิปัญญาไทยโดยแกงเลียงหัวปลีเป็นอาหารท้องถ่ินที่ผู้ป่วยสามารถหาวัตถุดิบในการประกอบอาหาร
และหารับประทานได้ง่าย ส่วนมากผักท่ีนิยมเอามาทาจะเป็นผักพ้ืนบ้าน มีสรรพคุณเป็นยาสมุนไพร อีกท้ังยั งมี
สารอารหารทเ่ี ป็นประโยชนต์ ่อมารดาและทารก

เป็นการอนุรักษ์อาหารทางด้านโภชนาการซึ่งเราสามารถนาไปประยุกต์ใช้ได้ โดยท่ีไม่จาเป็นที่จะต้องหา
ทางเลือกท่ที นั สมัยแตส่ ามารถหาคุณค่าทางด้านโภชนาการจากผักพน้ื บ้านได้

เป็นการนาเอาองค์ความรู้ทางการแพทย์แผนไทยมาประยุกต์ใช้ในการเล้ียงดูบุตร เช่น หัวปลีมีสรรพคุณ
ช่วยในการขับนา้ นม ใบแมงลกั มรี สหอมร้อนช่วยทาให้น้านมไหลไดด้ ขี ้นึ เป็นต้น

อาหารพ้ืนบ้านไทยเป็นอาหารท่ีได้สมดุลทางโภชนาการ ผสมผสานลงตัวปริมาณของอาหาร ซึ่งส่วนใหญ่จะมีข้าว
เป็นอาหารหลัก อาจจะเป็นข้าวเจ้าหรือข้าวเหนียวแล้วแต่ท้องถ่ิน และมักเป็นข้าวซ้อมมือซ่ึงอุดมไปด้วยวิตามินท่ี
สาคญั การปรุงอาหารจะเปน็ การต้ม แกง ยา ตา เป็นการปรุงท่ีเรยี บงา่ ยและดีตอ่ สุภาพ

10

นักศกึ ษาสามารถนาไปประยุกตใ์ ช้อยา่ งไรไดบ้ ้าง

การนาความรู้ที่ได้จากการเรียนภูมิปญั ญาท้องถิ่น ทาให้สามารถแนะนาวิธกี ารที่จะช่วยให้ผู้ป่วยมีทางเลือก
ในการดแู ลตนเองในระยะหลังคลอด มกี ารหาวัตถดุ บิ ไดจ้ ากในครัวเรือนทีส่ ามารถชว่ ยกระตุ้นการสร้างน้านมของคุณ
แม่ จากท่ีเราทราบกันอยู่แล้วว่าในการที่จะกระตุ้นน้านมคุณแม่น้ัน วิธีที่ทราบกันดคี ือการกระตุ้นให้ลูกดดู นมบอ่ ยๆ
แกงเลียงก็ถือเป็นแนวทางเลือกที่ดีสาหรับคุณแม่ที่ต้องการกระตุ้นน้านม เพราะมีส่วนในการช่วยกระตุ้นให้ร่างกาย
ผลิตน้านมเพิ่มมากขึ้น โดยคุณแม่สามารถท่ีจะรับประทานอาหารที่ถูกหลักโภชนาการควบคู่ไปกับการให้ลูกดูดนม
บ่อย การบีบน้านมออกระหว่างมื้อนมหรือการป๊ัมนม การนวดเต้านมจะช่วยคุณแม่รู้สึกผ่อนคลาย โดยไม่ได้ส่งผล
กระทบต่อการให้น้านมท่ีคุณแม่ต้องให้กับลูก ช่วยให้คุณแม่มีความเชอื่ ท่ีถูกต้องในการเลือกใช้ภูมิปัญญาท้องถ่ินจาก
ท่ีได้แนะนาไปใชใ้ นชวี ิตประจาวันไดอ้ ย่างถกู ต้อง เปดิ โอกาสให้คุณแมไ่ ดม้ กี ารซกั ถามเก่ยี วความเช่อื ในการดูแลตวั เอง
ก่อนกลับบ้านเพือ่ ให้คุณแมม่ ีความมัน่ ใจในการปฎิบัติตนที่มผี ลดตี อ่ ตัวเองและลูกมากยง่ิ ขน้ึ

ข้อเสนอแนะ

ถึงแม้ว่าวิธีการกระตุ้นน้านมโดยภูมิปญั ญาท้องถิ่นนั้นจะเป็นอกี แนวทางในการส่งเสริมการสร้างน้านม แต่ก็
ต้องอยใู่ นความปลอดภัยใชใ้ ห้ถกู วิธี ถูกขนาด และศึกษาสรรพคณุ อยา่ งละเอยี ดเพื่อทีจ่ ะแนะนาไดถ้ ูกตอ้ ง การใช้มาก
เกินไปอาจจะเกิดผลเสยี ตอ่ ผปู้ ่วยได้

11

อา้ งอิง

พิมพ์วิภา แพรกหา.(2557).สมนุ ไพรบารุงน้านม.คณะแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร.์
สบื คน้ จาก http://www.ttmed.psu.ac.th/blog.php?p=148

สุภาภรณ์ ปติ ิพร. (2551). อาหารและสมุนไพร กระตุน้ น้านม. สบื คน้ จาก
https://www.doctor.or.th/article/detail/5798

วีณา จริ ัจฉรยิ ากูล, ภาควิชาเภสัชวนิ จิ ฉัย คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวิทยาลยั มหดิ ล. (2551). บวบขม.
เขา้ ถงึ ได้จาก https://www.pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/124

ณัฐวรรณ เชาวน์ลลิ ิตกุล นักโภชนาการชานาญการพิเศษ สานักโภชนาการ ,สพุ จน์ ร่นื เรงิ กลิ่น นกั วชิ าการ
สาธารณสุขชานาญการ สานักโภชนาการกรมอนามยั กระทรวงสาธารณสุข. สบื ค้นจาก
http://nutrition.anamai.moph.go.th

พัชรนิ ทร์ ศรีโพธช์ิ ัย,สนุ ัฐฐา หนองห้อง, สุลาวัลย์ วรรณโคตร. (2560). ความสาเร็จของการใชส้ มนุ ไพรช่วย
กระตนุ้ นา้ นม(รายงานผลการวิจัย). เขา้ ถึงไดจ้ าก
http://203.157.186.16/kmblog/fulltext/1502766065.pdf

อุบลวรรณ บญุ เปล่ง,รุ่งระวี เต็มศริ ฤิ กษ์กุล ภาควิชาเภสัชพฤกษศาสตร์ คณะเภสชั ศาสตรม์ หาวทิ ยาลยั มหดิ ล.
(2558). แกงเลยี งอาหารเปน็ ยา. สบื คน้ จาก https://pharmacy.mahidol.ac.th