E-book วิชาวิทยาศาสตร์ ป.3 หน่วยที่ 6 พลังงานบนโลกของเรา ป.3 เรื่องที่ 2

เปา้ หมายการเรียนรู้

1. อธบิ ายการทางานของเครอื่ งกาเนดิ ไฟฟา้ และระบุแหลง่ พลังงาน
ในการผลติ กระแสไฟฟ้าได้

2. นาเสนอวิธกี ารใช้ไฟฟา้ อย่างประหยดั และปลอดภยั ได้

การผลติ ไฟฟา้

ไฟฟา้ เปน็ พลงั งานรูปหน่งึ ท่สี ามารถเปลี่ยนเป็นพลังงานอีกรปู หน่งึ ได้ และทาใหเ้ ครอ่ื งมือต่าง ๆ

เช่น โทรทศั น์ พดั ลม หลอดไฟ ตู้เยน็ สามารถทางานได้ เพื่อช่วยอานวยความสะดวกในด้านต่าง ๆ
พลงั งานไฟฟ้าจงึ มคี วามสาคัญในชีวิตประจาวันของเรา

ไฟฟา้ ท่ีใช้ในชีวิตประจาวันผลติ มาจากโรงไฟฟ้า โดยอาศยั ทรัพยากรธรรมชาติเป็นแหล่งพลังงาน

ไปหมุนเครือ่ งกาเนินไฟฟ้าขนาดใหญ่ เพอ่ื ผลติ ไฟฟา้

คาถาม ไฟฟ้าทเี่ ราใชอ้ ยู่ในชวี ติ ประจาวนั เกิดขึ้นไดอ้ ยา่ งไร

ไดนาโมไฟฟ้ากระแสสลบั ไดนาโมไฟฟา้ กระแสสลับ

ไดนาโมเปน็ เครอ่ื งกาเนดิ สว่ นประกอบ กระแสไฟฟ้า สว่ นประกอบ กระแสไฟฟ้า
ไฟฟา้ โดยอาศยั หลักการเคลื่อนที่
1.แม่เหลก็ 2 แท่ง กระแสไฟฟา้ ทไ่ี ด้จะ 1.แม่เหล็ก 2 แท่ง กระแสไฟฟา้ ทไี่ ดจ้ ะ
ของขดลวดทองแดงตัดกบั สนามแม่- 2.ขดลวดทองแดง ไหลกลับไปกลบั มา 2.ขดลวดทองแดง ไหลเหมอื น
เหล็ก ทาใหส้ นามแม่เหลก็ มกี าร 3.วงแหวนทองแดง เหมือนกระแสไฟฟา้ 3.วงแหวนทองแดง กระแสไฟฟ้าจาก
เปลย่ี นแปลงแลว้ เกดิ กระแสไฟฟ้าขึ้น 2 วง (วงแหวนลื่น) ที่ใชต้ ามบา้ นเรอื น ผา่ ซีก (วงแหวนแยก) แบตเตอรี่
ในขดลวดทองแดง ไดนาโมมี 2 ชนดิ
คอื ไดนาโมไฟฟา้ กระแสสลับและ
ไดนาโมไฟฟา้ กระแสตรง

ไฟฟา้ ท่เี กิดขน้ึ จากการหมุนของไดนาโมจะมีปรมิ าณมากหรอื นอ้ ยขน้ึ อยู่กับปัจจัยตา่ ง ๆ ดงั นี้

ขดลวดทองแดง แกนหมนุ 1 ความเขม้ ของสนามแม่เหลก็
1 แท่งแม่เหลก็ ขนาดใหญจ่ ะมคี วามเข้ม
3 ของสนามแมเ่ หลก็ มาก จะสามารถ
1 ผลติ ไฟฟ้าไดม้ าก

แทง่ แม่เหล็กขนาดเลก็ จะมสี นามแมเ่ หลก็ น้อย

2

แท่งแม่เหล็ก

แท่งแมเ่ หลก็ ขนาดใหญ่จะมสี นามแมเ่ หลก็ มาก

3 ความเรว็ ในการหมุนขดลวด 2 จานวนรอบในการดนั ขดลวด
ทองแดง หากหมนุ ขดลวดทองแดง ทองแดง หากจานวนในรอบการพัน
อยา่ งรวดเรว็ จะทาใหผ้ ลติ ไฟฟา้ ได้มาก ขดลวดทองแดงมากจะทาให้ผลติ ไฟฟา้
ไดม้ าก

แหลง่ พลังงานในการผลิตไฟฟา้

คาถาม ไฟฟา้ มาจากไหน และมแี หล่งผลติ มาจากทใ่ี ดบา้ ง

ไฟฟา้ ท่ใี ชใ้ นชีวิตประจาวันผลิตมาจากแหลง่ พลงั งานทไ่ี ด้ มาจากทรัพยากรธรรมชาติ เชน่

การผลิตไฟฟา้ โดยใชพ้ ลงั งานนา้ การผลติ ไฟฟา้ จากแกส๊ ธรรมชาติ การผลิตไฟฟา้ จากพลงั งานแสงอาทิตย์

พลงั งานทใ่ี ช้ในชวี ติ ประจาวนั ผลิตมาจากโรงไฟฟ้า โดยอาศยั ทรพั ยากรธรรมชาติไปหมนุ
เคร่ืองกาเนิดไฟฟา้ ขนาดใหญ่ เพอื่ ผลติ ไฟฟ้า แล้วถกู ส่งมาตามสายไฟฟ้า เข้าสูส่ ถานจี ่ายไฟฟ้ายอ่ ยเพื่อ

เตรียมจา่ ยไฟฟ้าไปยงั บ้านเรอื น ชุมชน และแหล่งอตุ สาหกรรมต่างๆ

แหลง่ พลังงานท่ใี ชใ้ นการผลิตไฟฟา้ แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่

1 เปน็ แหลง่ พลังงานทีใ่ ชแ้ ลว้ หมดไป เมื่อนามาใช้จนหมดแล้วไมส่ ามารถสร้าง
ข้นึ ทดแทนไดใ้ นชว่ งเวลาสั้นๆ แหล่งพลงั งานทมี่ ีจากัด ได้แก่
แหลง่ พลงั งานท่ีมีจากดั

1.1 น้ามันและแก๊สธรรมชาติ

เป็นเชอ้ื เพลิงท่ไี ดจ้ ากการขดุ เจาะชนั้ ใต้ดินหรอื ใต้มหาสมุทร ซง่ึ เกิดจาก
การทับถมของซากพชื ซากสัตว์เป็นเวลานานหลายล้านปี พบมากในบริเวณ
ประเทศในกลุ่มตะวันออกกลาง เชน่ อิรกั อหิ ร่าน ซาอดุ อี าระเบยี แหล่งแก๊ส
ธรรมชาตทิ ่พี บในประเทศไทย คอื บริเวณอา่ วไทย ซงึ่ มีอยอู่ ย่างจากดั จึงต้อง
นาเขา้ แก๊สธรรมชาตจิ ากต่างประเทศ

ขอ้ เสยี

การผลติ กระแสไฟฟ้าโดยแกส๊ ธรรมชาตแิ ละนา้ มันเป็นเช้อื เพลงิ มีคา่ ใช้จ่ายท่ี
คอ่ นข้างสูง เนื่องจากราคาแก๊สข้ึนอยูก่ ับราคาน้ามันซงึ่ แปรผนั ตลอดเวลา

1.2 ถา่ นหิน

เปน็ แรเ่ ชื้อเพลิงท่เี กดิ จากการทับถมกนั ของซากพชื ซากสัตวเ์ ป็นเวลานาน
หลายลา้ นปี การผลิตไฟฟ้าจากถ่านหนิ คือ การนาถา่ ยหนิ ไปเปน็ เชือ้ เพลงิ ใน
การต้มน้า เพื่อให้ได้ไอน้าไปหมนุ กงั หันของเครอื่ งกาเนดิ ไฟฟา้ ทาใหผ้ ลิต
ไฟฟ้าได้ ถา่ นหนิ ทีใ่ ชเ้ ป็นเชื้อเพลิงในประเทศไทย คอื ถ่านหินลกิ ไนต์ ซงึ่ พบมาก
ท่อี าเภอแมเ่ มาะ จงั หวัดลาปาง และอาเภอเหนอื คลอง จังหวดั กระบี่

ข้อเสยี

การเผาไหม้ของถา่ นหิน ทาให้เกิด
สารพษิ บางชนดิ ปนในอากาศและเป็น
สาเหตหุ นงึ่ ของปรากฎการณ์เรือนกระจก

2 แหลง่ พลังงานหมุนเวียน เปน็ แหลง่ พลังงานทีน่ ามาใชแ้ ล้วสามารถนากลบั มาใช้ใหม่ได้หรอื เปน็
พลงั งานท่ีไมม่ ีวันหมด แหล่งพลังงานหมุนเวยี นท่ีนามาใชใ้ นการผลติ ไฟฟ้า ได้แก่

2.1 พลงั งานลม

เป็นการผลติ ไฟฟ้าท่ใี ชพ้ ลังงานลม โดย
อาศยั แรงลมพดั ประทะกบั กงั หนั ลม ทาให้กงั หนั
ลมหมนุ เคร่อื งกาเนิดไฟฟ้า จึงผลติ ไฟฟ้าได้

ข้อเสยี

บรเิ วณท่ีตง้ั กงั หันลมตอ้ งมีความเร็วลมสงู
และตอ้ งใชแ้ บตเตอรี่ราคาแพง เพือ่ ใช้เปน็
แหล่งสาหรบั เก็บพลงั งานไฟฟา้ ทผ่ี ลิตได้

2.2 พลงั งานแสงอาทิตย์ 2.3 พลังงานน้า

เปน็ การผลิตไฟฟ้าท่ีใชพ้ ลงั งานแสงอาทิตย์ เป็นการผลิตไฟฟ้าท่ีใชพ้ ลังงานน้า โดยการสรา้ ง
โดยอาศยั แผงเซลล์สุริยะในการเปล่ยี นพลงั งาน เขื่อนขวางทางน้าไหล เพอ่ื ให้น้าเหนอื เข่ือนอยู่ในระดับสูง
แสงอาทิตย์ให้เป็นพลงั งานไฟฟ้า กว่าน้าทอ่ี ยูท่ ้ายเขอ่ื น แล้วอาศัยแรงดนั ของน้าจากเขอ่ื น
หมนุ กังหันทม่ี ีแกนตดิ กบั เครือ่ งกาเนดิ ไฟฟ้า

ขอ้ เสยี ข้อเสีย

แผงเซลล์สุริยะและอปุ กรณค์ วบคุมมรี าคาแพง การผลิตไฟฟ้าข้นึ อยกู่ บั ปริมาณน้าทเ่ี ขือ่ น
และปริมาณไฟฟา้ ที่ผลติ ได้ขนึ้ อยู่กับสภาพอากาศ สามารถปลอ่ ยออกมาได้ นอกจากนกี้ ารสร้างเขื่อน
และฤดกู าล ตอ้ งใช้พน้ื ทม่ี าก ต้องตดั ไม้ทาลายปา่

การรู้จกั ใชไ้ ฟฟา้

คาถาม

เรามวี ิธใี ช้ไฟฟ้าอยา่ งประหยดั อยา่ งไรบ้าง

ไฟฟ้ามีความสาคัญต่อการดาเนนิ ชีวติ ประจาวนั เปน็ อย่างมาก ชว่ ยให้มคี วามสะดวกสบาย เช่น
เครื่องซกั ผ้า ช่วยทุน่ แรงขยผ้ี า้ ดว้ ยมอื และลดเวลาทางาน ไฟฟา้ จงึ มีประโยชน์อยา่ งมาก เพราะเป็นแหลง่
พลังงานให้กับเครอื่ งใช้ไฟฟา้ แตห่ ากขาดความระมดั ระวงั การใชไ้ ฟฟ้าอาจกอ่ ให้เกิดโทษได้

ตวั อย่าง การใชไ้ ฟฟา้ อย่างประหยดั

หลอดไฟ ✓ เปดิ ไฟสวา่ งเฉพาะบรเิ วณทีต่ ้องการ
✓ เลือกใชห้ ลอดไฟฟ้าประหยัดพลังงาน เชน่ หลอดไฟฟลอู อ

เรสเซนต์ หลอดไฟตะเกยี บ หลอดไฟ LED แทนหลอดไส้
✓ ปิดสวิตช์ทกุ คร้ังเม่ือเลิกใช้งาน

เคร่ืองปรับอากาศ ✓ เลือกเคร่ืองปรบั อากาศทม่ี ีฉลากประหยัดไฟเบอร์ 5 โทรทัศน์
ตเู้ ยน็ ✓ เลือกเครื่องปรับอากาศให้มีความเหมาะสมกบั ขนาดหอ้ ง
✓ ปรับอุณหภูมิเคร่อื งปรบั อากาศใหเ้ หมาะสม ✓ เปดิ ใช้งานเฉพาะเวลาที่
✓ ปิดเครอื่ งปรบั อากาศทุกครัง้ เมื่อไม่ใช้งาน ตอ้ งการดู

✓ เลือกตู้เย็นทม่ี ีฉลากประหยดั ไฟเบอร์ 5 ✓ ปิดโทรทัศนเ์ มอ่ื ไมใ่ ช้งาน
✓ ไม่ตั้งตเู้ ย็นใกลแ้ หลง่ ความรอ้ น และควรตัง้ ห่างผนงั ไมน่ อ้ ย และถอดปล๊กั ไฟออกทกุ คร้งั

กวา่ 15 เซนตเิ มตร เพื่อระบายความร้อน
✓ หากยางขอบประตเู ส่ือมสภาพใหร้ ีบแกไ้ ข

ตวั อยา่ ง การใช้ไฟฟา้ อย่างปลอดภยั

ตรวจสอบสายไฟฟ้าและอปุ กรณไ์ ฟฟ้าให้ เคร่ืองใช้ไฟฟ้าบางชนิดควรติดต้ังสาย ในการเสียบปลก๊ั ไฟ ควรจบั ตัวของ
อยู่ในสภาพปกติ ถ้าชารดุ ควรรีบบอกให้ผู้ใหญ่ ดิน เพือ่ ป้องกันไฟฟา้ รัว่ เช่น ตู้เย็น เครื่องทา ปลก๊ั ไฟสว่ นทีเ่ ปน็ ฉนวนไฟฟ้าเท่าน้ัน
ทราบเพื่อซอ่ มแซม น้าอนุ่ เครอ่ื งซกั ผ้า

ห้ามใช้น้ิวมือหรือโลหะต่างๆ แหย่เข้าไป เมือ่ รา่ งกายเปียกนา้ ไม่ควรปดิ หรือเปิด เม่ือไมไ่ ดใ้ ช้งานเครอ่ื งใช้ไฟฟ้าแล้ว ควร
ในรูของเต้ารับโดยเด็ดขาด เพราะจะถูกไฟฟ้า สวิตช์เครื่องใช้ไฟฟ้า หรือเสียบปลั๊กไฟ ปิดสวิตช์เครื่องใช้ไฟฟ้า และถอดปลั๊กไฟ
ดดู ได้ เพราะอาจถกู ไฟฟ้าดูดได้ ออกทุกคร้ัง โดยเฉพาะเคร่ืองใช้ไฟฟ้าที่ให้
ความรอ้ น เชน่ เตารดี อาจก่อใหเ้ กิดไฟไหม้ได้