ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า

ภูภู ภู มิ ภู มิ มิปัมิปัปั ญ ปั ญญาท้ท้ ท้ อ ท้ องถิ่ถิ่ ถิ่ น ถิ่ น ดอยเต่ต่ ต่ า ต่ า

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า คำ นิยม อำ เภอดอยเต่า มีประวัติศาสตร์การสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น มายาวนาน ซึ่งมีศิลปวัฒนธรรม ประเพณีสืบทอดรุ่นต่อรุ่น นับว่ามี ความสำ คัญเป็นอย่างยิ่ง ที่จะก่อให้เกิดความรัก ความผูกพันธ์และ ความภาคภูมิใจในประวัติศาสตร์การต่อสู้ของชุมชน ที่มีคุณค่า ทำ ให้ เกิดความรักและหวงแหนในสิ่งที่บรรพบุรุษของตนเองได้สร้างสม ความภาคภูมิใจถือเป็นกระบวนการเรียนรู้จากสิ่งที่ใกล้ตนเอง สามารถ จะสัมผัสได้ ขอชื่นชมนักเรียนระดับชั้นชั้มัธยมศึกษาปีที่ 4 ทุกคน ที่ได้ รวบรวมข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นอำ เภอดอยเต่า โดยนำ มาจัดทำ หนังสือ อ่านเพิ่มเติมท้องถิ่น และการเผยแพร่ความรู้ในชั้นชั้หนังสือออนไลน์ เป็นเอกสารทางวิชาการที่มีคุณค่าอย่างยิ่งและหวังเป็นอย่างยิ่งว่า คงจะ สร้างสรรค์ผลงานที่มีประโยชน์ต่อนักเรียนบุคคลทั่วทั่ ไปและชุมชน ที่ สนใจศึกษาในเรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นของอำ เภอดอยเต่า ต่อไป (ว่าที่ร้อยตรีหญิงเอื้อมพร หาญสนามยุทธ) ตำ แหน่ง ครู วิทยฐานะชำ นาญการพิเศษ ก

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า คำ นำ หนังสืออ่านเพิ่มเติม ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า รายวิชา เยาวชนดอยเต่าหมู่เฮามีดี รหัสวิชา ย31201 สำ หรับนักเรียนชั้นชั้ มัธยมศึกษาปีที่ 4 มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ผู้คนได้ศึกษาค้นคว้าภูมิปัญญา ของชาวดอยเต่า และเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวอำ เภอด ยอเต่า ซึ่งจะเป็นพื้นฐานความรู้และสามารถนำ ไปสืบทอดและใช้ในการ ประกอบเป็นอาชีพธุรกิจ ข้อมูลต่าง ๆ ที่ใช้ในการเรียบเรียงหนังสือเล่มนี้ นักเรียนชั้นชั้ มัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนดอยเต่าวิทยาคม ได้รับความร่วมมือเป็น อย่างดียิ่งจากหน่วยงาน และบุคลากร ในท้ายเล่ม หวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสืออ่านเพิ่มเติมกำ เนิดถิ่นกลิ่นอายลุ่มน้ำ ปิง เล่มนี้ จะอำ นวย ประโยชน์ต่อการเรียนรู้ แก่ครู อาจารย์ นักเรียน และผู้ที่สนใจ ( ศิรประภา แสงทา ) นักเรียนชั้นชั้มัธยมศึกษาปีที่ 4/1 ข

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า คำ ชี้แ ชี้ จง หนังสืออ่านเพิ่มเติม ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า ใช้สำ หรับเป็น สื่อการเรียนรู้ประกอบการเรียนการสอนในกลุ่มสาระการเรียนรู้ รายวิชาเยาวชนดอยเต่าหมู่เฮามีดี ระดับชั้นชั้มัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียน ดอยเต่าวิทยาคม หนังสืออ่านเพิ่มเติม กำ เนิดถิ่นกลิ่นอายลุ่มน้ำ ปิง ใช้ ประกอบกิจกรรมการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้ รายวิชาเยาวชน ดอยเต่าหมู่เฮามีดี ในหนังสืออ่านเพิ่มเติมภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า ซึ่ง ประกอบด้วย คำ นิยม คำ นำ คำ ชี้แชี้จง สารบัญ จุดประสงค์ ประโยชน์ที่ จะได้รับ เนื้อเรื่อง เรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า เอกสารอ้างอิง และประวัติผู้เรียบเรียง ( ศิรประภา แสงทา ) นักเรียนชั้นชั้มัธยมศึกษาปีที่ 4/1 ค

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า สารบัญ เรื่อง คำ นิยม คำ นำ คำ ชี้แชี้จง จุดประสงค์ ประโยชน์ที่จะได้รับ ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการเกษตร ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอุตสาหกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการแพทย์แผนไทย ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านหัตถกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านศิลปกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านภาษาและวรรณกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านศาสนาและประเพณี เอกสารอ้างอิงอิง ประวัติผู้เรียบเรียง ง หน้า ก ข ค ง จ ฉ 1 1 5 8 9 18 19 20 21 22

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า จุดประสงค์ เพื่อให้นักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าเป็นหนังสืออ่านเพิ่มเติม ในกลุ่มสาระ การเรียนรู้รายวิชาเยาวชนดอยเต่าหมู่เฮามีดี หนังสืออ่านเพิ่มเติม ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า นักเรียนรู้และเข้าใจถึงเรื่อง ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า เพื่อเป็นสื่อการเรียนการสอนในกลุ่มสาระการเรียนรู้รายวิชาเยาวชน ดอยเต่าหมู่เฮามีดีในระดับชั้นชั้มัธยมศึกษาปีที่ 4 เพื่อพัฒนาการเรียนการสอนในกลุ่มสาระการเรียนรู้รายวิชาเยาวชน ดอยเต่าหมู่เฮามีดีให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขืน 1. 2. 3. 4. จ

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า ประโยชน์ที่จะได้รับ นักเรียนมีผลสัมฤทธิ์ท ธิ์ างการเรียนในกลุ่มสาระการเรียนรู้รายวิชา เยาวชนดอยเต่าหมู่เฮามีดีสูงขึ้น นักเรียนมีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับภูมิปัญญาอำ เภอดอยเต่า มี ความรักและความผูกพันในวิถีชีวิตชุมชนของตนเอง นักเรียนมีความสุขในการทำ กิจกรรม นักเรียนมีเจตคติที่ดีต่อการเรียนรู้ในกลุ่มสาระการเรียนรู้รายวิชา เยาวชนดอยเต่าหมู่เฮามีดี นักเรียนมีเจตคติที่ดีต่ออาชีพ นำ ความรู้และทักษะการทำ งานไปใช้ ต่อยอดและเป็นแนวทางในการประกอบอาชีพ 1. 2. 3. 4. 5. ฉ

ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการเกษตร ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 1. การประมง อำ เภอดอยเต่ามีเส้นทางการประมงหลักคือ ทะเลสาบดอยเต่า เป็นอาชีพที่มีมาตั้งตั้แต่ยาวนาน 2. การทำ ไร่ข้าวโพด มีบางหมู่บ้านที่ดินเหมาะกับสภาพการปลูก ส่วนใหญ่จะ อยู่แถบดอยเต่าหลวง เช่น บ้านไร่ บ้านถิ่นสำ ราญ บ้านเกาะหลวง บ้านโปง ฯลฯ ภาพที่ 1 การประมง ณ ทะเลสาบดอยเต่า ที่มา ; https://www.khaosod.co.th/around-thailand/news_7698146 ภาพที่ 2 ไร่ข้าวโพดบ้านเกาะหลวง ถ่ายเมื่อ พ.ศ.2566 ที่มา ; ศิรประภา แสงทา 1

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 3. ทำ นา การทำ นาส่วนใหญ่ชาวดอยเต่าจะปลูกควบคู่กับการปลูกข้าวโพด ส่วนใหญ่พบในหมู่บ้านแถบดอยเต่าหลวง เช่น บ้านถิ่นสำ ราญ บ้านดอยเต่า บ้านฉีมพลี ฯลฯ 4. สวนลำ ไย โดยปกติแล้วอาชีพทำ สวนลำ ไยคืออาชีพหลักของ ชาวเกษตรกรอำ เภอดอยเต่า ทุกหมู่บ้านมีการทำ สวนลำ ไย ภาพที่ 3 แปลงนาบ้านเกาะหลวง ถ่ายเมื่อ พ.ศ.2566 ที่มา ; ศิรประภา แสงทา ภาพที่ 4 สวนลำ ไย บ้านบงตัน ถ่ายเมื่อ พ.ศ.2566 ที่มา ; รักษิตษิ ปู่ดี 2

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 5. ปลูกหอมแดง พบในบางหมู่บ้าน เช่น บ้างดงมานะ บ้านหนองผักบุ้ง บ้านวังหม้อ ฯลฯ 6. ปลูกดอกหอม พบในบางหมู่บ้าน เช่น บ้านดงมานะ บ้านวังหม้อ บ้านหนองผักบุ้ง ฯลฯ 7. เลี้ยลี้งวัว พบในทุกหมู่บ้านในอำ เภอดอยเต่ามีอาชีพเสริมคือการ เลี้ยลี้งวัว-ควายแต่ที่ทะเลสาบดอยเต่ามีการเลี้ยลี้งวัว-ควายเป็นจำ นวน มากเป็นการทดแทนจากการที่น้ำ ทะเลสาบแห้งแล้งทำ ให้ไม่มีปลามน การทำ ประมงที่เป็นอาชีพหลักตั้งตั้แต่สมัยก่อนแล้วจะขึ้นหญ้าทำ ให้มี การเลี้ยลี้งวัว-ควาย ภาพที่ 5 การเก็บเกี่ยวผลผลิตหอมแดง ที่มา ; https://www.chiangmainews.co.th/news/2899548/ ภาพที่ 6 การเลี้ยลี้งวัว ณ ทะเลสาบดอยเต่า ที่มา ; https://doitao.info/ 3

ภาพที่ 7 การเลี้ยลี้งควาย ที่มา ; Facebook สจ.เอ็ม ทนงศักดิ์ วีระ ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 8. เลี้ยลี้งควาย พบในทุกหมู่บ้านในอำ เภอดอยเต่ามีอาชีพเสริมคือการ เลี้ยลี้งวัว-ควายแต่ที่ทะเลสาบดอยเต่ามีการเลี้ยลี้งวัว-ควายเป็นจำ นวนมาก เป็นการทดแทนจากการที่น้ำ ทะเลสาบแห้งแล้งทำ ให้ไม่มีปลามนการทำ ประมงที่เป็นอาชีพหลักตั้งตั้แต่สมัยก่อนแล้วจะขึ้นหญ้าทำ ให้มีการเลี้ยลี้ง วัว-ควาย 4

ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอุตสาหกรรม ภาพที่ 8 ปลาสวายแห้ง บ้านแปลง 8 ที่มา ; https://www.thadueamuedka.go.th/images/abt/pdf/wisdom_base.pdf ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 1. การแปรรูปปลา นายประดิษฐ์ สมคำ ที่ตั้งตั้หมู่บ้านแปลง 8 บ้านเลขที่ 174 ม.2 ต.ท่าเดื่อ อ.ดอยเต่า จ.เชียงใหม่ ผลิตภัณฑ์ ปลานิลแห้ง ปลาสวายแห้ง 5

ภาพที่ 9 ปลาสวายแห้ง และปลาวง บ้านแปลง 5 ถ่ายเมื่อ พ.ศ.2566 ที่มา ; ศิรประภา แสงทา ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า นางพิมพ์ แดงติ๊บติ๊ หมู่บ้านแปลง 5 ผลิตภัณฑ์ ปลานิลแห้ง ปลาสวายแห้ง ปลาวง 6

ภาพที่ 10 ปลาส้ม บ้านแปลง 5 ที่มา ; https://www.thadueamuedka.go.th/images/abt/pdf/wisdom_base.pdf ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า นางอัมพร อินทะจักข์ หมู่บ้านแปลง 5 ผลิตภัณฑ์ ปลาส้ม 7

ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการแพทย์แผนไทย ภาพที 11 นวดจับเส้น บ้านแปลง 8 ที่มา ; https://www.thadueamuedka.go.th/images/abt/pdf/wisdom_base.pdf ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 1. นวดจับลายเส้น นาง ก่องคำ เมืองดี หมู่บ้านแปลง 8 8

ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านหัตถกรรม ภาพที 12 การทอผ้า บ้านแปลง 8 ที่มา ; https://www.eef.or.th/communities/ontheway-03/ ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 1. กลุ่มทอผ้าบ้านชั่งชั่แปลง 8 ที่ตั้งตั้บ้านแปลง 8 หมู่ที่ 2 ต.ท่าเดื่อ อ.ดอยเต่า จ.เชียงใหม่ 9

ภาพที 14 ลวดลายผ้าซิ่น ที่มา ; https://www.chiangmainews.co.th/news/1973978/ ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า ลวดลายผ้าซิ่นต่างๆในอำ เภอดอยเต่า จากกลุ่มทอผ้าบ้านชั่งชั่แปลง 8 ภาพที 13 ลวดลายผ้าซิ่น 10

ภาพที 15 การทอผ้า บ้านหล่ายแก้ว ที่มา ; https://shorturl.asia/HVXNb ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 2. กลุ่มทอผ้าบ้านหล่ายแก้ว ที่ตั้งตั้บ้านหล่ายแก้ว หมู่ที่ 3 ต.บงตัน อ.ดอยเต่า จ.เชียงใหม่ 11

ภาพที 16 ลวดลายผ้าทอ ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า งานออกแบบเสื้อผ้าและลวดลายต่างๆจากการทอของกลุ่มทอผ้าบ้านหล่ายแก้ว ภาพที 17 สินค้าเกี่ยวกับผ้าทอหล่ายแก้วที่จำ หน่าย ที่มา ; เพจ Facebook ผ้าทอ บ้านหล่ายแก้ว 12

ที่ตั้งตั้บ้านแปลง 5 12 หมู่ที่ 3 ตำ บลท่าเดื่อ อำ เภอ ดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 3. การสานเส้นพลาสติกนำ มาทำ เป็นผลิตภัณฑ์ เข่น กระเป๋า ตะกร้า ภาพที 18 กระเป๋าจักสานจากเส้นพลาสติก ถ่ายเมื่อ พ.ศ.2566 ที่มา ; ศิรประภา แสงทา 13

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 4. การถักกระเป๋า หมู่บ้านแปลง 5 ภาพที 20 ผลงาน ผลิตภัณฑ์การถักกระเป๋า ที่มา ; https://www.thadueamuedka.go.th/images/abt/pdf/wisdom_base.pdf ภาพที 19 งานการถักกระเป๋า 14

ภาพที่ 21 ดอกไม้จันทน์ บ้านแปลง 5 ที่มา ; https://www.thadueamuedka.go.th/images/abt/pdf/wisdom_base.pdf ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า นางหวานจิต อัญชุลีมงคล ที่อยู่ 337 ม.3 ต.ท่าเดื่อ อ.ดอยเต่า จ.เชียงใหม่ 5. ดอกไม้ประดิษฐ์ดอกไม้จันทน์ หมู่บ้านแปลง 5 15

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 6. งานปั้นดินเผา งานแกะสลัก บ้านอำ นวยสุข ภาพที 22 งานปั้นดินเผาแกะสลัก บ้านอำ นวยสุข ภาพที 23 งานปั้นดินเผาแกะสลัก บ้านอำ นวยสุข ที่มา ; Facebook กฤษณะพงษ์ ธีระตระกูล 16

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 7. งานแกะสลักไม้ บ้านแปลง 5 8. การทำ ไม้กวาดทางมะพร้าวและไม้กวาดดอกหญ้า หมู่บ้านแปลง 5 บ้านถิ่นสำ ราญ บ้านหล่ายแก้ว ภาพที 24 งานแกะสลักไม้ บ้านแปลง 5 ถ่ายเมื่อ พ.ศ.2566 ที่มา ; ศิรประภา แสงทา 17

ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านศิลปกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 1. งานปั้นดินเผา งานแกะสลัก บ้านอำ นวยสุข 2. งานแกะสลักไม้ บ้านแปลง 5 ภาพที 26 งานแกะสลักไม้ บ้านแปลง 5 ถ่ายเมื่อ พ.ศ.2566 ที่มา ; ศิรประภา แสงทา ภาพที 25 งานปั้นดินเผาแกะสลัก บ้านอำ นวยสุข ที่มา ; Facebook กฤษณะพงษ์ ธีระตระกูล 18

ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านภาษาและวรรณกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า ภาษากะเหรี่ยง พบในหมู่บ้านที่มีชาวกะเหรี่ยงอาศัยอยู่ เช่น บ้านวังหลวง บ้านเกาะหลวง บ้านหนองเหม็น บ้านหล่ายแก้ว บ้านบงตัน บ้านหนองปู ฯลฯ ภาพที 27 อักษรภาษากะเหรี่ยงพยัญชนะ 38 ตัว ที่มา ; https://shorturl.asia/GTnt6 19

ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านศาสนาและประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า เลี้ยลี้งผีปู่ย่า ปอยหลวง กินสลาก เดินขึ้นดอยเกิ้งกิ้ แห่ไม้ค้ำ สรงน้ำ พระธาตุ เลี้ยลี้งเจ้าที่ ภาพที 28 เลี้ยลี้งผีปู่หญ้า ที่มา ; https://shorturl.asia/QLr8p 20

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 21 เอกสารอ้างอิง https://shorturl.asia/1JjEZ https://www.thadueamuedka.go.th/images/abt/pdf/wisdom_base. pdf

ภูมิปัญญาท้องถิ่นดอยเต่า 22 ประวัติผู้เรียบเรียง ชื่อ-สกุล นางสาวศิรประภา แสงทา อายุ 15 ปี วันเกิด 25 ตุลาคม พ.ศ.2550 การศึกษา อนุบาลศึกษา โรงเรียนบ้านแปลง 5 ประถมศึกษา โรงเรียนบ้านแปลง 5 มัธยมศึกษาตอนต้น โรงเรียนดอยเต่าวิทยาคม มัธยมศึกษาตอนปลาย โรงเรียนดอยเต่าวิทยาคม ผลงานที่ภาคภูมิใจ ดอยเต่าวิทยาคม ประจำ ปีการศึกษา 2566 1.เข้าร่วมการประกวดกิจกรรมชุมนุมวิทยาศาสตร์รุ่นเยาว์-มูลนิธิเอสซีจี 2.รางวัลรองชนะเลิศอันดับ 1 การแข่งขันโครงงานคุณธรรม งานแข่งขันศิลปหัตถกรรมนักเรียนครั้งรั้70 ปีการศึกษา 2565 ระดับเขต พื้นที่การศึกษา สหวิทยาเขตกลุ่มดอยอิทนนท์ 3.รางวัลชนะเลิศ การแข่งขันโมเดลคณิตศาสตร์ วันวิทยาศาสตร์ โรงเรียน